MT đã trở thành vấn đề chung của nhân loại, được toàn thế giới quan tâm. Nằm trong khung cảnh chung của thế giới, đặc biệt là khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, MT Việt Nam đang xuống cấp, có nơi bị huỷ hoại nghiêm trọng gây nên nguy cơ mất cân bằng sinh thái, sự cạn kiệt các nguồn tài nguyên, làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững của đất nước. Hơn nữa kinh tế Việt Nam đang chuyển mạnh mẽ sang nền kinh tế thị trường cùng với việc mở mang các đô thị mới và phát triển công nghiệp đã và đang làm nảy sinh các vấn đề về MT như cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm MT, an ninh lương thực có nguy cơ bị đe doạ,… Một trong những nguyên nhân chính là do nhận thức và thái độ của con người đối với MT còn hạn chế. Từ đó một vấn đề cần đặt ra là: Cần phải tăng cường GDBVMT. Vấn đề này tại điều 4 của Luật BVMT (1993) đã chỉ rõ: “Nhà nước có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và công nghệ, phổ biến kiến thức khoa học và pháp luật về BVMT”. Chỉ thị 36 – CTTW của Bộ chính trị ngày 2561998 về “Tăng cường công tác BVMT trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” đã coi GDMT là giải pháp đầu tiên. GDBVMT là quá trình nhằm phát triển ở người học sự hiểu biết và quan tâm trước những vấn đề MT, bao gồm kiến thức, thái độ, hành vi, trách nhiệm và kĩ năng để tự mình và cùng tập thể đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề MT trước mắt cũng như lâu dài. GDBVMT đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển bền vững của một quốc gia. GDBVMT không phải là việc học một lần trong đời mà là quá trình lâu dài, từ giai đoạn ấu thơ đến tuổi trưởng thành và được tiếp tục đến hết cuộc đời. GDBVMT là nội dung giáo dục quan trọng về phát triển bền vững trong các cơ sở GDTX. GDBVMT cần được áp dụng một cách khéo léo và phù hợp với đối tượng, mục tiêu và điều kiện thực tế của các cơ sở GDTX. GDBVMT có nhiều hình thức tổ chức trong đó hình thức tích hợp vào các môn học liên quan (Địa lý, Sinh học, Hoá học, Vật lý,…) thường được áp dụng nhất.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐĂK LĂK TRUNG TÂM GDTX BUÔN HỒ
TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG BÀI 8 “QUANG HỢP Ở THỰC VẬT” – SINH HỌC 11 ĐỐI VỚI HỌC VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC
THƯỜNG XUYÊN
NGƯỜI THỰC HIỆN: TẠ HỮU THÙY LINH
Buôn Hồ, tháng 2 năm 2014
Trang 2MỤC LỤC
Phần I MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Phạm vi nghiên cứu 2
3 Mục tiêu nghiên cứu 2
4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2
Phần II NỘI DUNG 3
1 Cơ sở lý luận 3
1.1 Việc GDBVMT cho HV trong các trung tâm GDTX 3
1.2 Vai trò của GDBVMT cho HV trong các trung tâm GDTX 3
2 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 4
2.1 Đối tượng nghiên cứu 4
2.2 Khách thể nghiên cứu 4
3 Phương pháp nghiên cứu 4
3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 4
3.2 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia 4
3.3 Phương pháp thiết kế, xây dựng giáo án tích hợp GDBVMT 4
3.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 5
4 Kết quả nghiên cứu 5
4.1 Đặc điểm học tập của học viên trong các cơ sở GDTX 5
4.2.Phân tích mục tiêu bài học 7
4.3 Kết quả xây dựng giáo án tích hợp GVBVMT ở bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11 8
4.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm 20
Phần III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 21
1 Kết luận 21
2 Kiến nghị 21
Trang 3DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
BVMT Bảo vệ môi trường
GDBVMT Giáo dục bảo vệ môi trường
GDTX Giáo dục thường xuyên
Trang 4Phần I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
MT đã trở thành vấn đề chung của nhân loại, được toàn thế giới quan tâm Nằm trong
khung cảnh chung của thế giới, đặc biệt là khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, MT Việt
Nam đang xuống cấp, có nơi bị huỷ hoại nghiêm trọng gây nên nguy cơ mất cân bằng sinh
thái, sự cạn kiệt các nguồn tài nguyên, làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và pháttriển bền vững của đất nước Hơn nữa kinh tế Việt Nam đang chuyển mạnh mẽ sang nềnkinh tế thị trường cùng với việc mở mang các đô thị mới và phát triển công nghiệp đã và
đang làm nảy sinh các vấn đề về MT như cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm MT, an ninh lương
thực có nguy cơ bị đe doạ,…
Một trong những nguyên nhân chính là do nhận thức và thái độ của con người đốivới MT còn hạn chế Từ đó một vấn đề cần đặt ra là: Cần phải tăng cường GDBVMT Vấn
đề này tại điều 4 của Luật BVMT (1993) đã chỉ rõ: “Nhà nước có trách nhiệm tổ chức thực
hiện việc giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và công nghệ, phổ biến kiến thức khoa học
và pháp luật về BVMT” Chỉ thị 36 – CT/TW của Bộ chính trị ngày 25/6/1998 về “Tăng
cường công tác BVMT trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” đã coi GDMT
là giải pháp đầu tiên
GDBVMT là quá trình nhằm phát triển ở người học sự hiểu biết và quan tâm trướcnhững vấn đề MT, bao gồm kiến thức, thái độ, hành vi, trách nhiệm và kĩ năng để tự mình
và cùng tập thể đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề MT trước mắt cũng như lâu dài
GDBVMT đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển bền vững của một quốc gia
GDBVMT không phải là việc học một lần trong đời mà là quá trình lâu dài, từ giai đoạn ấu
thơ đến tuổi trưởng thành và được tiếp tục đến hết cuộc đời
Đối tượng GDBVMT rất đa dạng như: các nhà quản lý các cấp, các cán bộ, nông
dân, công nhân, học sinh, HV, sinh viên,… Mọi đối tượng đều có quyền được nâng cao sựhiểu biết của mình về các vấn đề về MT thông qua GDBVMT và mọi đối tượng đều có thể
áp dụng các kiến thức đó vào thực tế để góp phần BVMT chung
GDBVMT là nội dung giáo dục quan trọng về phát triển bền vững trong các cơ sởGDTX GDBVMT cần được áp dụng một cách khéo léo và phù hợp với đối tượng, mục tiêu
và điều kiện thực tế của các cơ sở GDTX GDBVMT có nhiều hình thức tổ chức trong đó
Trang 5hình thức tích hợp vào các môn học liên quan (Địa lý, Sinh học, Hoá học, Vật lý,…) thường
được áp dụng nhất
Xuất phát từ những lý luận và thực tiễn nêu trên, với mong muốn đưa nội dung
GDBVMT vào chương trình Sinh học lớp 11 dành cho HV trung tâm GDTX tôi đã tiến
hành nghiên cứu đề tài “Tích hợp giáo dục bảo vệ MT trong bài 8 Quang hợp ở thực
vật – Sinh học 11 đối với HV trung tâm giáo dục thường xuyên ”
2 Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung kiến thức bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11
- Nội dung GDBVMT liên quan đến kiến thức bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinhhọc 11
- Phạm vi khách thể nghiên cứu: HV lớp 11 trong các trung tâm GDTX
3 Mục tiêu nghiên cứu
- Tìm hiểu về đặc điểm học tập của HV trong các cơ sở GDTX
- Phân tích được nội dung bài học và nội dung tích hợp GDBCMT trong bài 8
“Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11 (chương trình dành cho GDTX)
- Xây dựng được 01 giáo án có sự tích hợp GDBVMT trong bài 8 “Quang hợp ởthực vật” – Sinh học 11 phù hợp với HV trung tâm GDTX
- Thực nghiệm sư phạm, kiểm tra tính phù hợp và hiệu quả của đề tài
- Cung cấp tài liệu cho việc dạy học và làm tài liệu cho việc nghiên cứu
- Nâng cao thêm hiểu biết về phần quang hợp
- Củng cố và nâng cao ý thức BVMT cho HV trung tâm GDTX
- Tập làm quen với công tác xây dựng ý tưởng và viết sáng kiến kinh nghiệm
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu các tài liệu về ph ương pháp tích hợp GDBVMT
- Nghiên cứu về đặc điểm học tập của HV trong các trung tâm GDTX
- Nghiên cứu mục tiêu, cấu trúc và nội dung dạy học trong bài 8 “Quang hợp ở thực
vật” – Sinh học 11
- Xây dựng giáo án có sự tích hợp giáo dục bảo vệ MT trong bài 8 “Quang hợp ởthực vật” – Sinh học 11
Trang 6Phần II NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận
1.1 Việc GDBVMT cho HV trong các trung tâm GDTX
Việc GDBVMT cho HV trong các trung tâm GDTX mới được quan tâm trong những
năm gần đây đã được Đảng và nhà nước quan tâm
Bộ GD&ĐT đã m ở nhiều lớp tập huấn GDBVMT cho GV từ đó áp dụng GDBVMT
cho HV dưới nhiều hình thức khác nhau:
- Dạy ngoại khóa: tổ chức lớp học các chuyên đề về GD BVMT cho HV các trungtâm GDTX, tổ chức trò chơi, sân khấu hóa, thuyết trình, thi tìm hiểu kiến thức, tổ chức cáchoạt động lao động vệ sinh MT trong và ngoài nhà trường, tổ chức các chương trình thugom giấy loại, quyên góp sách vở cũ,…
- Tích hợp trong các môn học như: Sinh học, Địa lý, Hóa học, Vật lý,…
Trong các hình thức đó thì hình thức tích hợp trong các các môn học là phương phápphổ biến hơn cả
1.2 Vai trò của GDBVMT cho HV trong các trung tâm GDTX
GDBVMT cho HV trong các trung tâm GDTX giúp cho HV
- Hiểu được tầm quan trọng của MT và bảo vệ MT đối với cuộc sống và sức khỏecủa con người và đối với sự phát triển bền vững của quốc gia, cộng đồng
- Thấy được thực trạng, nguyên nhân, hậu quả của ô nhiễm và suy thoái MT (Đất,
nước, không khí, rừng, đa dạng sinh học,…) đối với gia đình, địa phương, đấ t nước và toàn
- Xây dựng kế hoạch hành động bảo vệ MT; thực hiện kế hoạch hành động bảo vệMT; đánh giá kết quả hành động
Trang 7- Giao tiếp với người khác vì mục đích BVMT
- Ra quyết định, kiên định hay từ chối, hợp tác nhằm BVMT
- Có thái độ thân thiện với MT; quan tâm và trách nhiệm với việc bảo vệ và cải thiệnMT
- Không đồng tình; phản đ ối những hành vi làm ô nhiễm và suy thoái MT
- Ủng hộ phong cách sống lành mạnh, thân thiện với MT
- Hưởng ứng và tích cực tham gia vào việc tuyên truyền GDBVMT
2 Đối tượng, khách thể nghiên cứu
2.1 Đối tượng nghiên cứu
- Hệ thống các kiến thức c ơ bản và chuyên sâu phần Sinh học cơ thể thực vật ởchương trình Sinh học 11 (cụ thể: bài bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11); giáotrình ở các bậc (trung cấp, cao đẳng, đại họccó liên quan; nguồn tài nguyên thông tin được
đăng tải ở một số tạp chí và trang web (đặc biệt là các trang web về MT)
- Các tài liệu về tích hợp GDBVMT
- Các tài liệu về các vấn đề MT liên quan đến bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinhhọc 11
2.2 Khách thể nghiên cứu
- HV lớp 11 hiện đang theo học ở các trung tâm GDTX
3 Phương pháp nghiên cứu
3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Nghiên cứu tài liệu, giáo trình lý luận dạy học, các ph ương pháp GDBVMT
- Nghiên cứu nội dung kiến thức ở bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11
- Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến nội dung kiến thức bài 8 “Quang hợp ở thựcvật” – Sinh học 11
- Nghiên cứu nội dung tích hợp GDBVMT lien quan đến nội dung bài 8 “Quang hợp
ở thực vật” – Sinh học 11
3.2 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
- Xin ý kiến tham khảo của một số giảng viên đại học, các thầy cô giáo có kinhnghiệm ở trường THPT về các hình thức thường được sử dụng trong GDBVMT và sự phùhợp của một số ý tưởng mới trong GDBVMT
Trang 8- Sau khi hoàn thành mẫu giáo án có sự tích hợp GDBVMT ở bài 8 “Quang hợp ởthực vật” – Sinh học 11, tôi sẽ gửi cho một số giảng viên đại học, các thầy cô giáo có kinhnghiệm ở trường THPT xem, nhận xét và góp ý cho việc chỉnh sửa để hoàn thiện giáo án.
3.3 Phương pháp thiết kế, xây dựng giáo án tích hợp GDBVMT
- Sau khi tìm hiểu nội dung kiến thức ở bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11,tôi xác định rõ mục tiêu của việc dạy học và những nội dung GDBVMT cần tích hợp vào
bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11 để có thể xây dựng giáo án phù hợp với yêu
3.4.2 Đối tượng thực nghiệm sư phạm
- HV lớp 11A Trung tâm GDTX Buôn Hồ (năm học 2013 – 2014)
3.4.3 Nội dung thực nghiệm
- Sử dụng giáo án đã soạn thảo chứa nội dung tich hợp GDBVMT trong bài 8
“Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11 (giáo án sử dụng các phương pháp, hình ảnh, nội
dung tích hợp GDBVMT ở bài 8)
- Đánh giá mặt định tính (xét thái độ và tinh thần tham gia học tập của HV) trongbuổi học và đánh giá định lượng qua bài kiểm tra 15 phút
4 Kết quả nghiên cứu
4.1 Đặc điểm học tập của HV trong các cơ sở GDTX
HV trong các cơ sở GDTX đa dạng về độ tuổi, về hoàn cảnh gia đình và điều kiệnhọc tập, về trình độ, về hiểu biết xã hội và vốn kinh nghiệm sống Tuy nhiên, phần lớn HV
trong các cơ sở GDTX có một số đặc điểm chung sau đây:
Trang 9- Thường lớn tuổi, HV trong các trung tâm GDTX có lòng tự trọng cao, dễ tự ái Cầnphải tôn trọng, tránh xúc phạm, chê bai.
- Nhiều HV tham gia nhiều vào quá trình lao động, kiếm sống
- Có nhiều HV đi học vì áp lực từ gia đình
- Có vốn kinh nghiệm sống và hiểu biết xã hội phong phú
- Đã từng gặp phải nhiều thất bại nhiều khó khăn trong học tập và cuộc sống
- Tâm lý phức tạp Thường hay tự ti, mặc cảm Cần phải thường xuyên động viên,
khen thưởng kịp thời
- Không có nhiều thời gian học ở trên lớp cũng như ở nhà Nội dung học phải thiếtthực
- HV trong các cơ sở GDTX thường mệt mỏi và tư tưởng dễ bị phân tán do vừa học,vừa làm, vừa lo công việc gia đình, con cái, các vấn đề về tâm lý, áp lực từ gia đình, bạn
bè,… cần chú ý tạo không khí học tập vui vẻ, nhẹ nhàng, thoải mái: Học – vui, vui – học
- HV trong các cơ sở GDTX thường có những hạn chế nhất định về nhận thức do tuổicao hoặc do học yếu trước đây Tốc độ phản ứng, khả năng nghe nhìn, vận động, chú ý, ghinhớ máy móc của người lớn nhìn chung bị giảm sút Kiến thức không hệ thống , nhiều lỗhổng, kĩ năng học tập hạn chế do bỏ học lâu ngày hoặc học kém Tư duy khái quát, tư duybằng khái niệm hạn chế Quen tư duy bằng hành động trực quan, cụ thể
Bên cạnh những khó khăn trên, HV trong các cơ sở GDTX cũng có một số thuận lợi
Đó là có lòng tự trọng, tính độc lập và chủ động ca o; có vốn kinh nghiệm sống và hiểu biết
xã hội phong phú giúp quá trình nhận thức nhanh hơn, dễ dàng hơn và nhớ lâu hơn; ghi nhớ
ý nghĩa tốt hơn; khả năng tập trung tốt hơn nếu nội dung học thiết thực, có ý nghĩa,…
Vì vậy, HV các cơ sở GDTX chỉ học tốt nhất khi và chỉ khi:
- Cảm thấy được tôn trọng, được đối xử bình đẳng
- Thấy kinh nghiệm và ý kiến của mình được đề cao, chú ý lắng nghe
- Được tham gia, được phát biểu, trao đổi chia sẻ kinh nghiệm
- Tự mình phát hiện vấn đề, giải quyết vấn đề và tự rút r a kết luận, không bị áp đặt
- Tự mình thấy được cái chưa đúng, chưa chính xác, chưa đầy đủ trong nhận thức,kinh nghiệm trước đây của mình
- Cảm thấy tự tin, không còn cảm giác sợ sệt, ngại ngùng, xấu hổ
Trang 10- Được động viên, khen thưởng kịp thời.
- Được học trong không khí vui vẻ, nhẹ nhàng, thoải mái
- Nội dung học thiết thực, phù hợp và có thể vận dụng được ngay
- Giáo viên nhiệt tình, thông cảm, gần gũi
Bảng 3.1 Phân loại nội dung và mục tiêu kiến thức bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11– THPT theo mức độ (Xây dựng theo chương trình giảm tải)
Mục tiêu
- Nêu được khái niệm quang hợp
- Nêu được vai trò của quang hợp
ở thực vật
- Liệt kê được các sắc tố quang
hợp, nơi phân bố trong lá và nêu
chức năng chủ yếu của các sắc tố
quang hợp
- Trình bày được đặc điểmhình thái của lá thích nghivới chức năng quang hợp
- Trình bày được những hậuquả có thể xảy ra nếu tàinguyên rừng tiếp tục bị khaithác bừa bãi như hiện nay
- Giải thích được ýnghĩa của việc bảo vệcây xanh cho sinh giớinói chung và trong đờisống của con người,cho sự phát triển bềnvững nói riêng
b Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng quan sát hình ảnh; phân tích và phát hiện kiến thức từ hình ảnh
- Phân tích, so sánh, tổng hợp kiến thức SGK và các nguồn tài nguyên thông tin khác
- Liên hệ thực tế
- Hợp tác trong nhóm Lắng nghe và tổng hợp ý kiến của bạn học
c Thái độ
- Củng cố quan điểm duy vật biện chứng về sự sống
- Củng cố niềm tin vào khoa học
Trang 11- Nhận thấy được vai trò của thực vật đối với đời sống con người nói riêng; đối vớisinh giới nói chung từ đó có nhận thức đúng đắn về việc trồng và bảo vệ cây xanh
- Có ý thức trách nhiệm đối với tập thể thông qua việc chuẩn bị các nội dung thảoluận nhóm ở nhà và tại lớp
- Có ý thức trách nhiệm và nhiệt tình tham g ia cùng cộng đồng vào các hoạt độngbảo vệ MT
4.3 Kết quả xây dựng giáo án tích hợp GVBVMT ở bài 8 “Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11
Qua quá trình nghiên cứu tôi mạnh dạn đưa ra ý tưởng để xây dựng mẫu giáo án tíchhợp GDBVMT như sau:
Sơ đồ 3.1 Các bước xây dựng mẫu giáo án tích hợp GDBVMT trong dạy học
Bước 1 Xác định mục tiêu của
bài học và nội dung GDBVMT
vào giảng dạy và đánh giá
hiệu quả của giáo án
Bước 5 Đóng gói giáo án và
tài liệu tham khảo, đưa vào
ngân hàng tài liệu
Bước 3A Xác định mục tiêu bài học
và mục tiêu GDBVMT
Bước 3B Xác định kiến thức trọng tâm và kiến thức GDBVMT
Bước 3C Xác định các phương pháp
sử dụng trong bài phù hợp với nội dung bài học và nội dung GDBVMT
Bước 3D Xác định phần chuẩn bị của giáo viên và học sinh
Bước 3E Xây dựng tiến trình lên lớp gồm 5 bước
Trang 12Kết quả thực hiện các bước xây dựng mẫu giáo án tích hợp GDBVMT trong bài 8.
“Quang hợp ở thực vật” – Sinh học 11
4.3.1 Bước 3A Xác định mục tiêu bài học và mục tiêu GD BVMT
a Kiến thức
Sau khi học xong bài này HV phải:
- Nêu được khái niệm quang hợp
- Xác định được đối tượng chủ yếu tham gia vào quá trình quang hợp trong sinh giới
- Nêu được vai trò của quang hợp ở thực vật đối với toàn bộ sự sống trên hành tinh củachúng ta
- Xác định được bào quan quang hợp và sự phân bố của nó trong lá
- Xác định được cơ quan quang hợp ở thực vật
- Liệt kê được các sắc tố quang hợp và nêu được chức năng chủ yếu của các sắc tốquang hợp
- Trình bày được đặc điểm hình thái của lá thích nghi với chức năng quang hợp
- Trình bày được những hậu quả có thể xảy ra nếu tài nguyên rừng tiếp tục bị khai thácbừa bãi như hiện nay
- Giải thích được ý nghĩa của việc bảo vệ cây xanh cho sinh giới nói chung và trong
đời sống của con người, ch o sự phát triển bền vững nói riêng
b Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng quan sát hình ảnh; phân tích và phát hiện kiến thức từ hình ảnh,
trong đó có kiến thức về tài nguyên rừng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp kiến thức SGK và kiến thức từ đờisống thực tiễn
- Độc lập trong việc tư duy và hoạt động nhóm hiệu quả
- Phát hiện các vấn đề về MT tại địa phương; đất nước và thế giới
- Khai thác thông tin từ các nguồn thông tin: SGK, thực tế, báo mạng, tạp chí, truyền
hình,…
- Kĩ năng thông tin để những người xung quanh cùng biết và nâng cao ý thức bảo vệrừng
c Thái độ
Trang 13- Củng cố được ý nghĩa của việc hợp tác với nhau trong học tập và hoạt động thựctiễn.
- Biêt được ý nghĩa của thực vật đối với sinh giới từ đó có ý thức trồng và bảo vệ câyxanh
- Có ý thức trách nhiệm và nhiệt tình tham gia cùng cộng đồng vào các hoạt độngbảo vệ MT do nhà trường; địa phương;… tổ chức
- Chủ động tổ chức các hoạt động mang tính chất BVMT
- Có ý thức tuyên truyền để những người xung quanh cùng hưởng ứng BVMT
4.3.2 Bước 3B Xác định kiến thức trọng tâm và kiến thức GDBVMT
- Kiến thức trọng tâm:
+ Vai trò của quang hợp
+ Đặc điểm hình thái của lá thích nghi với chức năng quang hợp
- Kiến thức GDBVMT:
+ Tầm quan trọng của tài nguyên rừng
+ Thực trạng của tài nguyên rừng trong những năm gần đây
+ Nguyên nhân, hậu quả của việc suy giảm tài nguyên rừng
+ Biện pháp khắc phục sự suy giảm tài nguyên rừng Trong bài này nội dung GDBVMT chủ yếu được tích hợp ở phần I.2 dó đó cần cónhững phương pháp và sự chuẩn bị phù hợp
4.3.3 Bước 3C Xác định các phương pháp sử dụng trong bài phù hợp với nội dung bài học và nội dung GDBVMT
4.3.4 Bước 3D Xác định phần chuẩn bị của giáo viên và học sinh
a Chuẩn bị của giáo viên
Trang 14- Hình ảnh sơ đồ quá trình quang hợp ở thực vật , phương trình tổng quát của quátrình quang hợp, vai trò của quang hợp, cấu tạo của lá, cấu tạo lục lạp Hình 8.1; 8.2; 8.3SGK sinh học 11 cơ bản)
- Hình ảnh về thực trạng việc khai thác không hợp lý nguồn tài nguyên rừng; hậu quảcủa suy thoái tài nguyên rừng; bảo vệ và trồng cây gây rừng
- GV chia HV trong lớp thành 2 nhóm để tranh luận nội dung: Nên khai thác hếtnguồn tài nguyên rừng để phục vụ nhu cầu của con người trước rồi trồng lại rừng saukhông?
1 nhóm sẽ đưa ra lí lẽ bảo vệ quan điểm “Có”; 1 nhóm sẽ đưa ra lí lẽ bảo vệ quan
điểm “Không”
b Chuẩn bị của học sinh
- Học bài cũ
- Chuẩn bị bài mới:
+ Đọc trước bài 8 “Quang hợp ở thực vật”
+ Trả lời câu hỏi: Nếu cây xanh (bao gồm cây lương thực, cây công nghiệp,
cây dược liệu, cây thân cỏ, cây bụi, cây thân gỗ,…) trên trái đất bị tuyệt diệt thì chuyện gì sẽ
xảy ra đối với đời sống con người và sinh giớ i?
+ Chuẩn bị nội dung để tranh luận: Nên khai thác hết nguồn tài nguyên rừng
để phục vụ nhu cầu của con người trước rồi trồng lại rừng sau không?
1 nhóm sẽ đưa ra lí lẽ để bảo vệ quan điểm “Có”
1 nhóm sẽ đưa ra lí lẽ để bảo vệ quan điểm “Không”
4.3.5 Bước 3E Xây dựng tiến trình lên lớp gồm 5 bước
a Ổn định lớp và kiểm tra sĩ số
b Kiểm tra bài cũ
Mô tả thí nghiệm so sánh tốc độ thoát hơi nước ở hai mặt lá? Trình bày kết quả vàgiải thích?
c Tiến trình dạy bài mới
* Đặt vấn đề
Những năm gần đây cá c vấn đề về MT đang được cả thế giới quan tâm Một trongcác vấn đề ấy là hiện tượng gia tăng hiệu ứng nhà kính Hiện tượng gia tăng hiệu ứng nhà
Trang 15kính đã, đang và sẽ còn là mối đe doạ đối với sự sống trên trái đất vì hiện tượng này góp
phần làm thiên tai gia tăng tần số và tần suất; gia tăng mực nước biển;… Nguyên nhân gâynên hiện tượng gia tăng hiệu ứng nhà kính là sự gia tăng khí nhà kính trong bầu khí quyển,
trong đó khí chủ yếu là khí CO2 Một trong những biện pháp góp phần ngăn chặn hiện tượng
gia tăng hiệu ứng nhà kính là phát triển thảm thực vật trên trái đất (trồng cây gây rừng) Vậy
cơ sở khoa học của biện pháp này là gì? Chúng ta cùng tìm hiểu Bài 8 “Quang hợp ở thực
vật” để hiểu rõ cơ sở khoa học của biện pháp này
* Dạy bài mới
- GV cho học sinh quan sát hình 8.1 SGK
sinh học 11 cơ bản, yêu cầu HV quan sát
hình, nghiên cứu SGK trả lời câu hỏi: Quá
trình quang hợp diễn ra trong điều kiện nào?
- HV thảo luận, quan sát hình, nghiên cứu
SGK trả lời: Quang hợp diễn ra khi có ánh
sáng với sự tham gia của diệp lục
- GV: Năng lượng ánh sáng mặt trời được
diệp lục hấp thụ để tổng hợp nên sản phẩm
nào? Từ những nguyên liệu nào?
- HV nghiên cứu SGK; thảo luận và trả lời:
Năng lượng ánh sáng mặt trời được diệp lục
hấp thụ để tạo ra cacbohidrat và khí Ôxi (O2)
từ khí cacbonic (CO2) và nước (H2O)
- GV: Quá trình này gọi là quá trình quang
hợp Quang hợp là gì?
- HV trả lời: Quang hợp là quá trình sử dụng
năng lượng ánh sáng mặt trời đã được diệp
Trang 16- GV tổng kết và cho HV ghi bài
- HV ghi bài
- Quang hợp là quá trình sử dụng năng
lượng ánh sáng mặt trời đã đư ợc diệp lục
hấp thụ để tổng hợp cacbohidrat và giảiphóng Ôxi từ khí cacbonic và nước
- GV khái quát lại một số vấn đề HV đã xác
định được:
+ Quang hợp sử dụng năng lượng ánh
sáng mặt trời, có sự tham gia của diệp lục
+ Nguyên liệu của quá trình quang hợp
là CO2và H2O
+ Sản phẩm của quá trình quang hợp là
cacbohidrat (có nhiều loại cacbohidrat:
đường glucôzơ, saccarôzơ, tinh bột,…) và
O2
- GV: Dựa vào những thông tin trên (nguyên
liệu, sản phẩm và điều kiện diễn ra của
quang hợp) hãy thảo luận và viết phương
trình tổng quát của quá trình quang hợp
- HV thảo luận và viết phương trình tổng
quát của quá trình quang hợp:
- HV khác nhận xét
- GV hoàn thiện và cho HV ghi bài
- HV ghi bài
- Phương trình tổng quát:
- GV yêu cầu HV nghiên cứu mục I.2, thảo
luận: dựa vào các kiến thức đã được học, các
kiến thức tự học và kiến thức thực tế hãy
thảo luận nhóm và giải quyết vấn đề: Nếu
cây xanh (bao gồm cây lương thực, cây công
Trang 17nghiệp, cây dược liệu, cây thân cỏ, cây bụi,
cây thân gỗ,…) trên trái đất bị tuyệt diệt thì
chuyện gì sẽ xảy ra đối với đời sống con
người và sinh giới?
- HV nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm, liên
hệ với đời sống thực tiễn và trả lời:
+ Không có cây xanh đồng nghĩa với
việc không có quá trình quang hợp diễn ra
để tổng hợp các chất hữu cơ và tạo ra khí O2
từ nguyên liệu CO2 và H2O thì động vật và
con người sẽ không có thức ăn, không có
nguyên liệu phục vụ cho các ngành công
nghiệp, năng lượng từ MT sẽ không được
đưa vào dòng năng lượng trong sinh giới,…
+ O2 cạn kiệt dần trong khi khí CO2ngày
càng tích lũy làm cho động vật và người
không có khí O2 để hô hấp; hiện tượng hiệu
ứng nhà kính ngày càng gia tăng, các hệ quả
của hiệu ứng nhà kính sẽ ảnh hưởng ngày
càng mạnh mẽ đến đời sống của sinh vật,
đặc biệt là con người
+ Các hậu quả về mặt xã hội phát sinh
như tệ nạn xã hội, chiến tranh diễn ra mạnh
mẽ hơn,…
Kết quả là các sinh vật không thể tồn tại,
không phát triển đư ợc và chết dần chết mòn
đi khiến cho trái đất trở thành hành tinh chết
- GV tổng kết lại các ý kiến của HV; yêu cầu
HV sử dụng những thông tin vừa tổng kết để
thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi: Quang
2 Vai trò của quang hợp
Trang 18hợp có vai trò như thế nào đối với sự sống
trên trái đất?
- HV dựa vào kết quả thảo luận của nhóm
mình và của nhóm khác để tiếp tục thảo luận
và tổng kết vai trò của quá trình quang hợp:
+ Cung cấp thức ăn cho mọi sinh vật,
nguyên liệu cho công nghiệp, dược liệu cho
y học
+ Cung cấp năng lượng duy trì mọi hoạt
động sống của sinh giới
+ Điều hòa không khí
…
- GV tổng kết lại và cho HV ghi bài
- HV ghi bài
- GV chia HV thành 2 nhóm để tranh luận
nội dung: Nên khai thác hết nguồn tài
nguyên rừng để phục vụ nhu cầu của con
người trước rồi trồng lại sau không?
1 nhóm sẽ đưa ra lí lẽ để bảo vệ quan
điểm “Có”
1 nhóm sẽ đưa ra lí lẽ để bảo vệ quan
điểm “Không”
- HV của mỗi nhóm đưa ra từng lí lẽ để
tranh luận nhằm bảo vệ ý kiến của nhóm
Toàn bộ sự sống trên hành tinh của chúng taphụ thuộc vào quang hợp vì quang hợp :
- Cung cấp thức ăn cho mọi sinh vật,nguyên liệu cho công nghiệp, dược liệu cho
y học
- Cung cấp năng lượng duy trì mọi hoạt
động sống của sinh giới
- Điều hòa không khí
…