TIỂU LUẬN một số nội DUNG cơ bản TRONG tư TƯỞNG TRIẾT học hồ CHÍ MINH về văn hóa ý NGHĨA của vấn đề TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY

“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi”

Trang 1

MỞ ĐẦU

“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc

về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng vàphát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kếthừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoavăn hoá nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dântộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắnglợi”1 Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp giải phóng conngười, về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dântộc với sức mạnh thời đại, về sức mạnh của nhân dân… trong đó, Người còn lànhà hoạt động chính trị kiệt xuất, người anh hùng giải phóng dân tộc, lãnh tụthiên tài, Người còn là nhà văn hoá lỗi lạc, một danh nhân văn hoá

Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề văn hoá luôn chiếm một vịtrí quan trọng, đó là một kho tàng quí báu của dân tộc Những quan điểm tưtưởng của Người về văn hoá, là một yếu tố cấu thành nền tảng tinh thần xãhội, là cơ sở lý luận kim chỉ nam để Đảng ta hoạch định đường lối, chính sáchxây dựng và phát triển văn hoá mới của đất nước qua các thời kỳ cách mạng

Ngày nay, trong sự nghiệp xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc văn hoá dân tộc, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá vẫn là cơ sở vữngchắc, là ánh hào quang soi đường cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân thực hiệnmục tiêu xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa Chính vì vậy, việc nghiên cứulàm sáng tỏ những cơ sở triết học, trong tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá, làviệc làm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực Nó không chỉ giúp chúng tahiểu sâu sắc hơn, tin tưởng hơn tư tưởng về văn hoá của Người, mà nó còn giúpchúng ta có cơ sở khoa học để quán triệt và thực hiện tốt đường lối, chính sách,xây dựng và phát triển nền văn hoá của Đảng và nhà nước ta, đóng góp tích cựcvào quá trình đấu tranh chống các biểu hiện tiêu cực về văn hoá

NỘI DUNG

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG, Hà Nội, 2011, tr 88

Trang 2

I MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HOÁ

Là nhà tư tưởng vĩ đại, nhà lý luận thiên tài của cách mạng Việt Nam,toàn bộ di sản của Chủ Tịch Hồ Chí Minh là một kho báu văn hoá vô giá củadân tộc, được hàm chứa nhiều lĩnh vực rộng lớn và phong phú, đặc sắc, sángtạo, rất trí tuệ và nhân văn Bởi nhu cầu của thực tiễn cách mạng Việt Nam do

đó Người không viết thành những tác phẩm riêng biệt về văn hoá Tư tưởng

về văn hoá nói chung và tư tưởng triết học về văn hoá nói riêng thể hiện trongcác bài viết, bài nói, trong nhân cách và cốt cách của Người

1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về bản chất văn hoá

Sinh ra và lớn lên trên quê hương và gia đình có giàu truyền thống vănhoá, Người đã sớm giác ngộ cách mạng, có lòng yêu nước sâu sắc, sớm nhậnthức được cảnh ngộ của một đất nước nô lệ, vì vậy Hồ Chí Minh đã ra đi tìmcon đường giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng nhân dân khỏiách thống trị của chủ nghĩa thực dân Trải qua khắp năm châu bốn biển, HồChí Minh đã tiếp thu được những tinh hoa văn hoá phương đông, văn hoáphương tây, văn hoá của các dân tộc trên thế giới Đặc biệt là ánh sáng khoahọc của chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã đưa ra một cách hiểu vănhoá rất rộng, rất sâu sắc, mang tính khái quát cao, nhưng lại mang tính cụ thể,

dễ nhớ, dễ hiểu Theo Người, “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộcsống, loài người sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, phápluật, khoa học tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạthàng ngày về mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo vàphát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là tổng hợp của mọi phương thức sinhhoạt cùng biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm đáp ứng nhữngnhu cầu của đời sống và những đòi hỏi của sự sinh tồn”2 Từ quan điểm trênchúng ta thấy Hồ Chí Minh đã khái quát nội dung một cách đầy đủ nhất, rộngnhất của phạm trù văn hoá Chúng ta thấy cho đến nay phạm trù văn hoá đã

2Hồ Chí Minh:Toàn tập, tập 3, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr.431.

Trang 3

biết bao nhiêu những khái niệm, tuy nhiên Hồ Chí Minh đưa ra văn hoá đượchiểu là toàn bọ những sáng tạo của con người, trong quá trình tồn tại sinhsống và phát triển Nguồn gốc và động lực sâu xa của văn hoá chính là nhucầu của con người, điều đó nó hoàn toàn khác với con vật nếu như ở con vậtnhu cầu của chúng để tồn tại thì ở con người có cả vật chất và tinh thần,những nhu cầu đó không phải nhất thành bất biến, mà nó vận động thay đổi.Con người không bao giờ bằng lòng với những gì, mà sẵn có trong tự nhiênđược thiên nhiên ban tặng mà luôn luôn khám phá, chính điều đó đã thúc đẩycon người hoạt động và sáng tạo, cải tạo tự nhiên và xã hội, tạo ra không gian

và điều kiện sinh tồn cả vật chất lẫn tinh thần ngày càng tốt hơn cho mình.Trong quá trình đó cũng chính là quá trình sáng tạo ra văn hoá của con người.Như vậy chúng ta thấy, ở đâu có con người là ở đó có hoạt động văn hoá Vănhoá là sự phát huy và hiện thức hoá các năng lực bản chất của con người Nhưchúng ta thấy rằng con người là chủ thể sáng tạo ra văn hoá, đồng thời vănhoá là phương thức sinh tồn, là môi trường sống của con người Con ngườikhông thể phát triển với tính cách là con người được nếu tách khỏi môi trườngvăn hoá Đồng thời Hồ Chí Minh cũng chỉ ra rằng văn hoá bao gồm hai lĩnhvực cơ bản đó là: Văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần Bên cạnh những sảnphẩm tinh thần như ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, nghệthuật, văn học… văn hoá còn bao gồm các sản phẩm vật chất phục vụ cho đờisống con người như các công cụ, các phương tiện đáp ứng nhu cầu ăn mặc,ở

đi lại, giao tiếp… tuy nhiên văn hoá vật chất thực ra là vật thể hoá các giá trịtinh thần Mỗi sản phẩm vật chất đều thể hiện sự tài hoa, sự khéo léo, lý tưởngthẩm mỹ của con người của những chủ thể sáng tạo ra chúng Ở đây chúng tathấy rằng Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm hết sức khoa học và dễ hiểu vềvăn hoá về văn hoá Quan niệm dó không những vạch ra những dấu hiệu đặctrưng về văn hoá mà còn bao quát được toàn bộ các hoạt động và các hiệntượng văn hóa trong đời sống con người Vì vậy, quan niệm của Hồ Chí Minh

Trang 4

về văn hoá, đến nay vẫn còn nguyên giá trị trong việc nhận thức các hiệntượng văn hoá Mặc dù hiểu và khái quát văn hoá theo nghĩa rộng, với nghĩa

là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt, bao gồm cả sinh hoạt vật chất vàsinh hoạt tinh thần của xã hội nhương trong các bài nói của mình, Hồ ChíMinh thường đề cập đến khái niệm văn hoá theo nghĩa hẹp Theo nghĩa hẹpthì văn hoá bao gồm hàng loạt hoạt động về giáo dục, khoa học, văn học nghệthuật, đạo đức lối sống… theo đó hoạt động văn hoá là hoạt động sản xuất ranhững giá tri tinh thần nhằm giáo dục cho con người khát vọng hướng tới cáichân, thiện, mỹ Với tính cách hiểu văn hoá theo nghĩa hẹp, Hồ Chí Minh coivăn hoá là một mặt của đời sống xã hội, và là một bộ phận kiến trúc thượngtầng xã hội Như chúng ta đã biết, trong xã hội thì tồn tại xã hội quyết định ýthức xã hội do tồn tại xã hội quy định, mọi hoạt động của văn hoá cũng khôngngoài mục đích làm cho đời sống con người ngày càng được nâng lên Chính

vì vậy, Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng việc xây dựng đất nước phải coi trọng cảviệc phát triển kinh tế, chính trị xã hội và về văn hoá…tuyệt đối không đượcxem nhẹ nhân tố nào nếu xem nhẹ một nhân tố nào đó thì sẽ phiến diện, hoặctuyệt đối hoá nó sẽ không tạo được động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội

2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về đặc điểm hình thành và phát triển của văn hoá

Trong quá trình hoạt động cách mạng, Người đã kế thừa và phát triển lýluận chủ nghĩa Mác - Lênin vào lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng Việt Nam, đồngthời Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm chăm lo tới phát triển văn hoá và đãđưa ra các đặc điểm sự hình thành và phát triển:

Một là: Văn hoá là kết quả của năng lực sáng tạo của con người, trong

hoạt động thực tiễn chinh phục tự nhiên và cải tạo xã hội phục vụ cho nhu cầucủa con người Do vậy, nếu không có con người và hoạt động của con ngườithì không có văn hoá Hay nới cách khác, con người là chủ thể sáng tạo của

mọ giá trị văn hoá Điều này đã khác hoàn toàn và đối lập với quan niệm duy

Trang 5

tâm về văn hoá, hoặc quan điểm siêu hình về văn hoá Văn hoá không phải làhoạt động có tính bản năng như động vật, mà văn hoá là sự sáng tạo của conngười có ý thức Văn hoá càng không phải là sản phẩm ban tặng của chúa trờinhư quan điểm của tôn giáo Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra vì lẽ sinh tồn, vìnhu cầu sinh sống của mình con người sáng tạo ra văn hoá Văn hoá là sảnphẩm riêng có của con người, là phương thức trong đó con người tồn tại vàphát triển Như chúng ra thấy rằng, nếu một hiện tượng nào đó xảy ra nếukhông có bàn tay khối óc của con người, thì đó chỉ là vật vô chi vô giác màthôi Có những quan điểm cho rằng văn hoá ra đời là sản phẩm do vĩ nhânhoặc do giai cấp thống trị tạo ra văn hoá, nhân dân là người ngu dốt chẳng cónghĩa gì đối với văn hoá, và không biết hưởng thụ văn hoá… Chủ Tịch HồChí Minh đã thấy nhân dân có vai trò to lớn, trước hết là nhân dân lao độngtrong việc sáng tạo ra văn hoá Người chỉ ra rằng không phải riêng vĩ nhân,các nghệ sĩ, nghệ nhân của giai cấp thống trị sáng tạo ra văn hoá, mà văn hoátrước hết là của nhân dân và do nhân dân sáng tạo Hồ Chí Minh viết “Quầnchúng có biết sáng tác không? Có sáng tác được không? Quần chúng lànhững người sáng tạo, công nông là những người sáng tạo Nhưng, quầnchúng không phải chỉ sáng tạo ra những của cải vật chất cho xã hội Quầnchúng còn là người sáng tác nữa Chắc các cô các chú cũng biết là những câutục ngữ của ta do ai làm ra Đó là do quần chúng làm ra Nhưng câu tục ngữ,những câu vè, ca dao rất hay là những sáng tác của quần chúng…những sángtác ấy là những hòn ngọc quý”3 Theo Hồ Chí Minh, chỉ có những cán bộkhông biết tổ chức, hướng dẫn nhân dân làm văn hoá chứ không có nhân dânkhông biết làm văn hoá Người cho rằng ngay trong những sáng tác của cácnghệ ĩi, các nhà báo, các nhà văn, thì vai trò của nhân dân cũng góp một phầnhết sức quan trọng làm cho sáng tác ấy ngày càng hoàn thiện Hồ Chí Minhviết “Bác biết các chú văn hay chư tốt, nhưng dù sao, nhân dân trăm tay nghìnmắt vẫn có nhiều ý kiến thông minh có thể giúp các chú tiến bộ hơn Không

3Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr.250.

Trang 6

riêng gì viết sách báo, mà công tác gì muốn làm tốt đều phải coi trọng ý kiếncủa nhân dân”4

Văn hoá là phương thức sinh tồn của con người, và phục vụ cho chínhcuộc sống hiện thực, nhằm khích lệ động viên con người ngày càng yêu cuộcsống của mình hơn Con người vừa là chủ thể sáng tạo ra văn hoá, vừa làngười hưởng thụ những văn hoá mà mình sáng tác Chính vì vậy Hồ ChíMinh chỉ ra rằng quá trình sáng tác ấy phải luôn hướng vào đại đa số nhândân chứ không phải độc quyền hưởng thụ của giai cấp thống trị, giai cấp bóclột và tầng lớp trí thức Hồ Chí Minh viết “Văn hoá phục vụ ai? Cố nhiênchúng ta phải nói là phục vụ công, nông, binh, tức là phục vụ đại đa số nhândân…không thể nói nghệ thuật vị nghệ thuật mà cần nói rõ văn hoá phục vụcông, nông, binh”5 Chính vì vậy trong các bài nói bài viết của mình Hồ ChíMinh thường phê phán lối nói, lối viết, lối vẽ… cầu kỳ khó hiểu không phục

vụ thiết thực cho nhu cầu đời sống nhân dân Người viết “Ta là cán bộ cáchmạng ta nói và viết cho quần chúng nhân dân mà mọi người không hiểu ta nóicái gì, sao có thể gọi cán bộ cách mạng được”6 Hồ Chí Minh yêu cầu cácnghệ sỹ, các nhà báo, cán bộ văn hoá… khi viết, khi nói, khi vẽ phải giản dị,

dễ hiểu, có vậy mới tuyên truyền giáo dục được quần chúng nhân dân Lấyviệc vẽ của các nghệ sỹ làm ví dụ Hồ Chí Minh viết “Bác nghĩ rằng nghệthuật phải gắn với cuộc sống, người vẽ không thể tuỳ ý tưởng tượng ra thếnào cũng được, rồi quần chúng phê bình lại bảo người ta dốt”7

Tóm lại: Theo Hồ Chí Minh quần chúng nhân dân mà trước hết là nhân

dân lao động là chủ thể của mọi sinh hoạt văn hoá Họ vừa là người sáng tạo,vừa là người hưởng thụ các giá trị văn hoá Do đó, động lực của sự phát triểnvăn hoá nằm chính trong nhân dân Vì vậy công tác văn hoá phải quán triệt và

5Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 9, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr.249-250.

Trang 7

làm tốt quan điểm quần chúng, sáng tạo văn hoá là sự nghiệp của dân, do dân, vìdân.

Hai là: Hồ Chí Minh quan niệm văn hoá bao giờ cũng tồn tại với tính

cách là văn hoá dân tộc đồng thời trong mối quan hệ biện chứng với văn hoánhân loại

Chúng ta thấy rằng khái niệm văn hoá và khái niệm dân tộc là hai kháiniệm có nội hàm khác nhau, nhưng ngoại diên của chúng lại tương đồng vớinhau Vì chúng ta thấy rằng có dân tộc là có văn hoá, mất văn hoá là mất dântộc Văn hoá là cái đặc trưng cho sự tồn tại của mỗi dân tộc Vì vậy ngaytrong đề cương văn hoá được soạn thảo năm 1943, Đảng ta đã rất chú trọngviệc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, với ba nguyên tắc dân tộchoá, đại chúng hoá, khoa học hoá để phát triển nền văn hoá truyền thống lêntầm cao mới Thống nhất với những tư tưởng đó của Đảng, trong báo cáochính trị đọc tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, Hồ Chí Minh

đã phác hoạ ra con đường xây dựng nền văn hoá mới Việt Nam dưới sự lãnhđạo của Đảng “Xúc tiến công tác văn hoá để đào tạo con người mới và cán bộmới cho công cuộc kháng chiến, kiến quốc Đồng thời phát triển những tuyềnthống tốt đẹp của văn hoá dân tộc và hấp thụ những cái mới của văn hoá tiến

bộ thế giới để xây dựng nền văn hoá Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học

và đại chúng”8 Chúng ta thấy rằng, quan điểm đó là kết quả của quá trìnhnhận thức hết sức sâu sắc, có tính quy luật của sự tồn tại và phát triển văn hoá

là nhận thức đúng đắn những yêu cầu phát triển văn hoá trong sự nghiệpkháng chiến, kiến quốc của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta Nó đã trởthành một định hướng lớn trong đường lối, chính sách xây dựng và phát triểnnền văn hoá mới ở nước ta qua các thời kỳ Với Người luôn đề cao bản sắcvăn hoá dân tộc, phê phán thói lai căng văn hoá, quá đề xuất cao văn hoángoại, coi nhẹ văn hoá dân tộc trong giới trí thức, trong nghệ sỹ Người cảnhbáo nguy cơ để mất nền văn hoá dân tộc trong các nghệ sỹ “Có những tri thức

8Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 6, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr.173

Trang 8

Việt Nam rất thông thuộc lịch sử, địa lý và các chuyện thần thoại của nướcPháp, Hy Lạp, và La Mã Nhưng khi nói đến các vị anh hùng là tổ tiên , ôngcha mình, hỏi đến địa lý nước mình thì mù tịt… coi chừng, có nhiều ngườiViệt Nam lại không hiểu rõ lịch sử, đất nước, con người và những cái vốn rấtquí báu của mình bằng người nước ngoài”9 Đồng thời người dạy chúng tachúng ta phải giữ gìn và phát huy những truyền thống và bản sắc dân tộc.Trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề dân tộc, về mối quan hệ giữa cácgiai cấp và dân tộc, dân tộc và thời đại, Hồ Chí Minh yêu cầu “Phải chú ýphát huy hết cốt cách dân tộc, lột cho hết tinh thần dân tộc… để cổ vũ đồngbào ta để giáo dục con cháu ta”10 Hồ Chí Minh luôn luôn đề cao truyền thốngvăn hoá Việt Nam, đề cao chủ nghĩa yêu nước, coi đó là động lực tinh thần, lànguồn sức mạnh không bao giờ cạn, là chiết ký là đạo lý sống của mỗi ngườidân Việt Nam Người khẳng định “Dân tộc ta là một dân tộc anh hùng, dântộc ta có một lòng nồng nàn yêu nước cứ mỗi lần thử thách lớn thì nhân dân talại tỏ ra khí phách, nêu cao phẩm chất tốt đẹp của mình Đồng thời Ngườicũng đề cao truyền thống nhân ái, cố kết cộng đồng, tinh thần cần cù thôngminh sáng tạo trong lao động sản xuất, tinh thần anh hùng bất khuất, mưu trísáng tạo, gan góc, trong chiến đấu chống giặc ngoại xâm của nhân ta, giànhđộc lập tự do của tổ quốc Có thể nói, truyền thống yêu nước của dân tộc đãsản sinh ra Chủ Tịch Hồ Chí Minh, đồng thời Hồ Chí Minh là người tô thắm

và khắc sâu dấu son rực rỡ nhất truyền thống quí báu đó, làm rạng rỡ cho cảdân tộc anh hùng Làm cho cả thế giới biết đến dân tộc Việt nam, một dân tộcbất khuất không cam chịu làm nô lệ

Hồ Chí Minh luôn khẳng định văn hoá Việt nam mang đậm bản sắc vănhoá dân tộc, nhưng văn hoá dân tộc không tồn tại trong sự phát triển độc lập,tách rời với nền văn hoá thế giới, mà ở đây nó được kế thừa và phát huy bảnsắc, tinh hoa văn hoá thế giới, giữa chúng có sự giao thoa tác động ảnh hưởng

Trang 9

lẫn nhau, bổ sung và hỗ trợ làm phong phú cho nhau Đây là điểm có tính quyluật chi phối sự vận động và phát triển đối với nền văn hoá thế giới Chính vìvậy, trong khi coi trọng nền văn hoá dân tộc Hồ Chí Minh đã không tuyệt đốihoá nó Người cho rằng: Văn hoá Việt nam ảnh hưởng lẫn nhau của văn hoáĐông phương và Tây phương chung đúc lại… Tây phương hay Đông phương

có cái gì tốt ta phải học lấy để tạo ra nền văn hoá Việt nam Nghĩa là lấy kinhnghiệm tốt của văn hoá xưa và văn hoá nay trau dồi cho văn hoá Việt namthật có tinh thần thuần tuý Việt nam để hợp với tinh thần dan chủ”

Từ những vấn đề trên cho chúng ta thấy, việc giữ gìn và phát huy bảnsắc văn hoá dân tộc, không đối lập với mở rộng giao lưu hợp tác quốc tế trênlĩnh vực văn hoá Mà càng mở rộng giao lưu càng tiếp thu những tinh hoa vănhoá thời đại làm cho văn hoá phong phú thêm và có sức sống mãnh liệt hơn

Ba là: Theo Hồ Chí Minh văn hoá là một dòng chảy liên tục sự phát

triển của văn hoá là sự thống nhất của hai quá trình

Đó là vừa loại bỏ những cái xấu, cái phản giá trị, phản tiến bộ Đồngthời biết kế thừa cái tốt cái tinh hoa và những cái vẫn còn phù hợp vẫn pháthuy tác dụng được, vần còn có giá trị Chúng ta thấy rằng văn hoá bao gồmhai lĩnh vực đó là văn hoá văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần Văn hoá vậtchất bao gồm các yếu tố tồn tại xã hội, văn hoá tinh thần bao gồm các yếu tốthuộc về ý thức xã hội như văn học, nghệ thuật, chính trị, pháp quyền, đạođức, tôn giáo, triết học…do đó khi xã hội phát triển thì văn hoá cũng pháttriển theo Mỗi bước phát triển của kinh tế xã hội là văn hoá có bước pháttriển, ở mỗi hình thái kinh tế xã hội đều gắn với một nền văn hoá đặc trưng.Cũng như sự phát triển của xã hội, sự phát triển của văn hoá là một cuộc đấutranh giữa một nền văn hoá mới với một nền văn hoá cũ Trong đó, nền vănhoá mới vừa phủ định nền văn hoá cũ vừa kế thừa nền văn hoá cũ Nền vănhoá mới lấy nền văn hoá cũ làm nền tảng, làm tiền đề cho sự tồn tại phát triểncủa mình Trong sự kế thừa đó, những yếu tố tích cực, có giá trị của nền văn

Trang 10

hoá cũ được giữ lại trong nền văn hoá mới được cải tạo đi cho phù hợp vớiyêu cầu của nền văn hoá mới, còn những cái xấu cái tiêu cực, cái lạc hậu,phản giá trị bị lọc bỏ Vì vậy, theo Hồ Chí Minh, để xây dựng đời sống vănhoá mới, không phải cái gì cũng bỏ đi, không phải cái gì cũng kế thừa, khôngphải cái gì cũng làm mới Người viết “Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ… cái gì

cũ mà không xấu nhưng phiền phức thì phải sửa cho hợp lý… cái gì cũ mà tốtthì phát triển thì thêm… cái gì mới mà hay thì ta phải làm”11 Người luôn luônchỉ ra quá trình xây dựng cái mới phải biết gìn giữ những truyền thống, nhữngđức tính tốt đẹp của dân tộc, xong bên cạnh đó cần thấy cái hay cái đẹp màhọc tập của các nước bè bạn anh em Hồ Chí Minh viết “Trong quá trình xâydựng cái mới, chúng ta phải xây dựng những đức tính tốt đẹp của tổ tiên ta vàhọc tập những gương tốt của các nước anh em”12

Từ những dẫn chứng ở trên cho chúng ta thấy rằng triết lý của Hồ ChíMinh về sự phát triển của văn hoá là hết sức biện chứng và khoa học Với nhữngtriết lý đó đến ngày nay đang được Đảng ta vận dụng sáng tạo trong sự nghiệpxây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc

Bốn là: Văn hoá tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với các yếu tố

kinh tế và chính trị đồng thời chịu sự qui định của kinh tế và chính trị

Như chúng ta thấy rằng văn hoá không thể tồn tại một cách độc lập, làmột hoạt động tinh thần do đó đều chịu ảnh hưởng của sự phát triển kinh tế xãhội và chính trị Khi đề cập đến văn hoá, và phát triển văn hoá Hồ Chí Minhthường sử dụng khái niệm văn hoá theo nghĩa hẹp Chính vì vậy, văn hoáthuộc lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội Hoạt động văn hoá là hoạt độngsản xuất ra những giá trị tinh thần (như hoạt động khoa học, giáo dục, nghệthuật…) nhằm hình thành ở con người khát vọng vươn tới hệ giá trị: chân,thiện mỹ Từ quan niệm đó văn hoá thuộc bộ phận kiến trúc thượng tầng và bịcác quan hệ, các điều kiện kinh tế, chính trị chi phối Người viết “Văn hoá là

11 Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 5, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr.94-95.

12 Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 11, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr.224.

Trang 11

một kiến trúc thượng tầng, những cơ sở hạ tầng, của xã hội có kiến thiết rồivăn hoá mới kiến thiết được và đủ điều kiện phát triển được”13 Hồ Chí Minh

đã tiếp thu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là quan điểm duyvật lịch sử, chỉ ra rằng kiến trúc thượng tầng ra đời trên cơ sở hạ tầng nhấtđịnh Khác hoàn toàn với các quan điểm của chủ nghĩa duy tâm tôn giáo Họcho rằng văn hoá ra đời từ một lực lượng thần bí nào đó như chúa trời, ý niệmtuyệt đối…họ tách văn hoá ra khỏi đời sống xã hội, văn hoá không có liênquan gì đến kinh tế, chính trị xã hội, họ coi lĩnh vực van hoá gắn liền với cáchsống cao thượng, của tầng lớp bên trên Hồ Chí Minh khẳng định “Văn hoá…không thể đứng ngoài mà phải đứng ở trong kinh tế và chính trị”14 Người cònchỉ ra “Văn hoá nghệ thuật cũng là mặt trận” “chiến sỹ nghệ thuật có nhiệm

vụ là phục vụ kháng chiến, phục vụ tổ quốc Để làm tròn nhiệm vụ, chiến sỹnghệ thuật cần có lập trường vững vàng, tư tưởng đúng… phải đặt lợi ích củakháng chiến của tổ quốc lên trên hết, trước hết”15

Hồ Chí Minh không chỉ thấy vai trò quyết định của kinh tế, chính trị xãhội đối với văn hoá, mà Người còn thấy vai trò to lớn của văn hoá đối vớikinh tế, chính trị xã hội Van hoá là nền tảng là động lực tinh thần, đối với sựphát triển mọi mặt của đời sống xã hội Hồ Chí Minh viết “Văn hoá nghệthuật cũng là một mặt trận, văn hoá phải soi đường cho quốc dân đi”16 trongquá trình lãnh đạo cách mạng Người luôn chỉ ra đó là “ Trong công cuộc kiếnthiết nước nhà có bốn vấn đề phải chú ý đến, cũng phải coi trọng ngang nhau:Chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá”17

Hồ Chí Minh luôn thấy được văn hoá chịu ảnh hưởng tác động của kinh

tế, đồng thời thấy rõ sự ảnh hưởng của chế độ chính trị, các chế ước xã hộilàm nảy sinh tính đa dạng của văn hoá, tuy nhiên Hồ Chí Minh cũng luôn thấyrằng sự tác động to lớn của văn hoá đối với phát triển kinh tế xã hội, chính trị

13Hồ Chí Minh: Văn hoá nghệ thuật là một mặt trận, Nxb Văn học, 1981, tr.345.

16Hồ Chí Minh: Về công tác văn hóa văn nghệ, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1997, tr.64.

17Hồ Chí Minh: Văn hoá nghệ thuật là một mặt trận, Nxb Văn học 1981, tr.345.

Trang 12

Văn hoá là cơ sở là động lực tinh thần cho sự phát triển vững chắc của mọimặt đời sống xã hội, cho sự tiến bộ xã hội

Từ những vấn đề trên chúng ta thấy, những quan niệm về văn hoá vàmối quan hệ của văn hoá tuy không khái quát thành hệ thống, thành nhữngluận điểm, nhưng Hồ Chí Minh đã làm sáng tỏ những đặc điểm cơ bản nhấttrong sự tồn tại và phát triển của văn hoá, những đặc điểm đó mạng tính quiluật chi phối sự vận động phát triển của văn hoá của các dân tộc nói chung vàvăn hóa của dân tộc Việt Nam nói riêng

Sự nghiệp văn hoá ở nước ta đòi hỏi phải nhận thức đầy đủ và sâu sắcnhững đặc điểm đó đảm bảo cho văn hoá phát triển đúng qui luật và đạt hiệuquả cao

3 Quan niệm của Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa xây dựng nền văn hoá mới với xây dựng con người mới ở Việt Nam

Vận dụng và sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào điều kiện hoàn cảnh

cụ thể Việt Nam Hồ Chí Minh đã nhận thấy mối quan hệ biện chứng giữa sựphát triển của văn hoá với sự phát triển con người, sự vận dụng đó thể hiện sựlinh hoạt, sáng tạo ở Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp xâydựng nền văn hoá mới và xây dựng con người mới ở Việt Nam

Hồ Chí Minh luôn thấy con người là trung tâm của thời đại, con người

có vị trí quan trọng trong phát triển văn hoá Con người là chủ thể của lịch sử,của văn hoá, sáng tạo ra mọi giá trị vật chất tinh thần cho xã hội

Ở đây chúng ta thấy rằng, sự phát triển của văn hoá trước hết phụ thuộcvào vai trò sáng tạo của con người và nhân cách của họ Dưới góc độ văn hoá,chúng ta xây dựng chủ nghĩa xã hội là chúng ta xây dựng nền văn hoá pháttriển cao khác về chất so với nền văn hoá trước đây Đó là một nền văn hoá,con người được giải phóng tiềm năng của mình, vì lợi ích chân chính, vìphẩm giá con người Đó là một nền văn hoá hướng con người vươn tới giá trị:chân, thiện, mỹ đó là trụ cột vĩnh hằng của văn hoá Đây là sự nghiệp cách

Định dạng
Số trang	24
Dung lượng	149 KB