Luận án quản lý đánh giá kết quả học tập khoa học xã hội nhân văn của học viên ở các trường đại học quân sự

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu * Mục đích nghiên cứu Làm rõ cơ sở khoa học của việc quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV, nhằm bảo đảm cho các hoạt động đánh giá được tiến h

LỜI CAM ĐOAN

®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nªu trong

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 12

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

HỌC TẬP KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUÂN SỰ 28

1.2 Những vấn đề chung về quản lý đánh giá kết quả học tập khoa

học xã hội nhân văn của học viên ở các trường đại học quân sự 38 1.3 Các yếu tố tác động đến quản lý đánh giá kết quả học tập

khoa học xã hội nhân văn của học viên ở các trường đại học

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT

QUẢ HỌC TẬP KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUÂN SỰ 63 2.1 Xu hướng trong đánh giá kết quả học tập khoa học xã

hội nhân văn của học viênở đại học quân sự 63 2.2 Khái quát chung về tổ chức khảo sát thực trạng 66 2.3 Thực trạng đánh giá và quản lý đánh giá kết quả học tập

khoa học xã hội nhân văn của học viên ở các trường đại

Chương 3 YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT

QUẢ HỌC TẬP KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUÂN SỰ 88 3.1 Yêu cầu trong quản lý đánh giá kết quả học tập khoa học

xã hội nhân văn của học viên ở các trường đại học quân sự 88 3.2 Các biện pháp quản lý đánh giá kết quả học tập khoa

học xã hội nhân văn của học viên ở các trường đại học

4.1 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 124

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC

CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 155

PHỤ LỤC

09 4.3 Bảng tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi

10 4.4 Bảng tổng hợp kết quả khảo sát về tính cần thiết và

11 4.5 Bảng tổng hợp kết quả khảo sát về tính cần thiết và

TT Tên bảng Nội dung Trang

12 4.6 Bảng tổng hợp kết quả khảo sát về tính cần thiết và

13 4.7 Bảng tổng hợp kết quả khảo sát về tính cần thiết và

14 4.8 Bảng tổng hợp kết quả khảo sát về tính cần thiết và

15 4.9 Bảng tổng hợp những nội dung chính trong Kế hoạch

16 4.10 Bảng các tiêu chí đánh giá và các chỉ báo đánh giá

17 4.11 Bảng tổng hợp điểm số đánh giá môn Giáo dục học

Bảng tổng hợp kết quả về tính hiệu quả của các tác

động quản lý trong kiểm soát, kiểm tra quá trình tổ

chức đánh giá kết quả học tập của học viên 147

03 3.1 Sơ đồ quản lý quy trình đánh giá kết quả học tập của

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

TT Tên biểu

01 4.1 Biểu đồ tính cần thiết và tính khả thi của các biện

02 4.2 Biểu đồ tính cần thiết và tính khả thi biện pháp quản lý 1 128

03 4.3 Biểu đồ tính cần thiết và tính khả thi biện pháp quản lý 2 129

04 4.4 Biểu đồ tính cần thiết và tính khả thi biện pháp quản lý 3 130

05 4.5 Biểu đồ tính cần thiết và tính khả thi biện pháp quản lý 4 131

06 4.6 Biểu đồ tính cần thiết và tính khả thi biện pháp quản lý 5 132

07 4.7 Biểu đồ tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi

08 4.8 Biểu đồ kết quả thử nghiệm và đối chứng trong kiểm

tra kết thúc môn học tại hai cơ sở thử nghiệm 143

5

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Đánh giá kết quả học tập của HV nói chung, đánh giá kết quả học tập trong dạy học các môn KHXH&NV (sau đây được gọi chung là đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS) nói riêng là một nhiệm vụ quan trọng, một khâu không thể tách rời của quá trình giáo dục và đào tạo Là GV được tham gia giảng dạy và đánh giá kết quả học tập của HV, tác giả luận án nhận thấy trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ đánh giá kết quả học tập, đặc biệt với các môn KHXHNV đang còn những bất cập Sự bất cập đó do nhiều nguyên nhân song nguyên nhân cơ bản nhất vẫn là công tác quản lý và năng lực của các nhà quản lý Vấn đề đặt ra là làm thế nào để quản lý,

tổ chức, chỉ đạo, kiểm soát tốt hoạt động đánh giá kết quả học tập KHXHNV của

HV ở các trường ĐHQS đây là câu hỏi được sự quan tâm nghiên cứu của các cấp quản lý, các nhà khoa học, đội ngũ cán bộ GV trong đó có tác giả luận án

Với sự tâm huyết đó, luận văn thạc sĩ tác giả đã chọn vấn đề “Xây dựng tiêu chí

đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị” để

nghiên cứu; để phát triển ý tưởng khoa học này, luận án tiến sĩ tác giả tiếp tục

chọn vấn đề “Quản lý đánh giá kết quả học tập khoa học xã hội nhân văn của

học viên ở các trường đại học quân sự” để nghiên cứu Với trải nghiệm hơn

20 năm công tác ở ĐHQS, tác giả luận án mong muốn được đóng góp những kết quả nghiên cứu khoa học để các nhà quản lý có thể tham khảo, vận dụng nhằm góp phần nâng cao chất lượng đánh giá kết quả học tập KHXHNV của

HV ở các trường ĐHQS

Quá trình nghiên cứu luận án đã sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu để làm sáng tỏ các vấn đề lí luận, thực tiễn, trong đó phương pháp điều tra, khảo sát, khảo nghiệm, thử nghiệm, tổng kết thực tiễn được

sử dụng chủ yếu Luận án được kết cấu gồm phần tổng quan; cơ sở lí luận

và thực tiễn, các biện pháp quản lý và phần khảo nghiệm, thử nghiệm, phần kết luận và những kiến nghị Ngoài ra còn có hệ thống danh mục tài liệu tham khảo, các phụ lục

6

2 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Các môn KHXHNV được giảng dạy ở các trường ĐHQS nhằm trang bị

hệ thống tri thức về xã hội và con người trong lĩnh vực hoạt động quân sự, bao gồm những quy luật, tính quy luật, bản chất, thuộc tính, các hiện tượng xã hội và nhân văn trong lĩnh vực quân sự trên nền tảng lí luận chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam, tư tưởng quân sự truyền thống dân tộc Việt Nam, đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng trong từng thời kì lịch sử

Trong quá trình lãnh đạo xây dựng đất nước, Đảng ta luôn quan tâm đến sự nghiệp giáo dục và đào tạo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Đảng ta đã xác định chủ trương: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế QLGD, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản

lý là khâu then chốt Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo Đổi mới chương trình nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại ”[14, tr.130, 216]

Tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương đó Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo… đã cụ thể hoá mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo, trong đó nội dung thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo được xác định: Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội

7

Đối với dạy học các môn KHXHNV, do đặc điểm và tính chất trừu tượng; tính chất lí luận của chúng, nên việc đánh giá chất lượng hiệu quả của việc dạy và học cũng như quản lý đánh giá kết quả học tập đang cần một quy trình, phương thức, biện pháp quản lý thống nhất, có tính khoa học và thực tiễn cao Do đó cần

có những nghiên cứu độc lập về vấn đề này để chỉ đạo thực tiễn quản lý đánh giá kết quả học tập của HV ở các trường ĐHQS

Quán triệt sâu sắc, vận dụng sáng tạo nghị quyết của Đảng, hoạt động giáo dục, đào tạo trong các trường ĐHQS được đổi mới toàn diện theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa Bàn về hoạt động kiểm tra đánh giá, Nghị quyết số 86/NQ-ĐUQSTW (nay là Quân ủy Trung ương) đã nêu: Chú trọng đổi mới phương pháp giáo dục các môn KHXHNV Đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, bảo đảm tính khách quan, phản ánh đúng thực chất trình

độ của người học, thúc đẩy việc dạy thực chất, học thực chất Xuất phát từ thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS thời gian qua: Bên cạnh những kết quả đạt được còn tồn tại những hạn chế đó là, trong quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV, các lực lượng tham gia vào quá trình đánh giá chưa thấy hết được vị trí vai trò của hoạt động này; quá trình tiến hành một số khâu chưa đảm bảo tính khách quan; việc ứng dụng các phương tiện kĩ thuật, công nghệ thông tin trong đánh giá còn ít; việc quản lý nội dung, quy trình, qui chế đánh giá còn những bất cập

Xuất phát từ tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài: Hiện nay,

đã có những công trình khoa học trên thế giới và trong nước nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập dưới các góc độ tiếp cận khác nhau Những công trình đó rất đáng trân trọng và là kết quả nghiên cứu để chúng tôi tham khảo, nhưng chưa có công trình hay tác giả đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống, chuyên sâu dưới góc độ quản lý đánh giá kết quả học tập trong dạy học các môn KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS Từ các lý

8

do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài “Quản lý đánh giá kết quả học tập

khoa học xã hội nhân văn của HV ở các trường ĐHQS” để nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Làm rõ cơ sở khoa học của việc quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV, nhằm bảo đảm cho các hoạt động đánh giá được tiến hành khoa học, chặt chẽ, tin cậy, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, chất lượng

và hiệu quả của quá trình giáo dục và đào tạo ở các trường ĐHQS hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của

- Tiến hành kiểm chứng tính hiệu quả của các biện pháp đã được đề

xuất trong thực tiễn đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS

4 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

* Khách thể nghiên cứu

Đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS

* Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS

* Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về nội dung, luận án tập trung nghiên cứu về vấn đề quản lý đánh giá

kết quả học tập trong dạy học các môn KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS

Phạm vi về khách thể khảo sát, do số lượng nhà trường quân đội lớn,

đa dạng về đối tượng, nhiệm vụ, mục tiêu yêu cầu đào tạo, địa điểm đóng

9

quân Vì vậy, luận án chỉ tập trung đi sâu nghiên cứu quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS, tập trung vào các nhà trường quân sự đào tạo bậc đại học khu vực Hà Nội gồm: Học Viện Chính trị, Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Học viện Kỹ thuật Quân sự Với số lượng tham gia khảo sát là: 200 cán bộ, 300 GV và

600 HV, thành phần gồm: cán bộ quản lý HV, GV trực tiếp giảng dạy và tham gia vào các hình thức đánh giá; các đối tượng HV; cơ quan khảo thí, kiểm định và bảo đảm chất lượng giáo dục đào tạo

Phạm vi về thời gian, các số liệu sử dụng phục vụ việc nghiên cứu của luận án

được khảo sát, điều tra, tổng hợp được giới hạn từ năm 2007 đến nay

* Giả thuyết khoa học

Chất lượng của hoạt động đánh giá kết quả học tập KHXHNV tùy thuộc trước hết vào trình độ tổ chức và thái độ nghiêm túc của các chủ thể giáo dục trong thi, kiểm tra, cũng như nội dung, phương pháp và chuẩn mực

đánh giá kết quả học tập của HV Nếu các trường ĐHQS thực hiện có hiệu lực

các biện pháp như: xây dựng kế hoạch thi, kiểm tra chặt chẽ, duy trì nghiêm túc quy chế giáo dục - đào tạo, thống nhất được các tiêu chí, chuẩn mực đánh giá kết quả học tập phù hợp với đặc điểm các môn học KHXHNV, tăng cường hoạt

động thanh tra, kiểm tra thì sẽ quản lý một cách khoa học, có hiệu quả hoạt

động đánh giá kết quả học tập của HV ở các trường ĐHQS

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác - Lênin Quán triệt và cụ thể hoá tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương đổi mới giáo dục, đào tạo và QLGD của Đảng, đặc biệt là đổi mới hoạt động đánh giá trong giáo dục và đào tạo đồng thời vận dụng các quan điểm tiếp cận hệ thống - cấu trúc, quan điểm thực tiễn, quan điểm lịch sử - lôgíc của Khoa học giáo dục trong triển khai nghiên cứu đề tài luận án

10

* Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích, tổng hợp lý luận: Luận án đã hệ thống, khái quát hóa

các nguồn tài liệu nhằm khai thác có hiệu quả các thông tin để xây dựng cơ sở lý luận của luận án Các nguồn tài liệu được khai thác phục vụ nghiên cứu gồm: Các tác phẩm kinh điển Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam, các văn bản giáo dục, đào tạo của Nhà nước có liên quan đến vấn

đề nghiên cứu; các công trình nghiên cứu khoa học QLGD, luận án, báo cáo khoa học, các bài báo khoa học và tác phẩm chuyên khảo về QLGD, trên cơ sở đó xây dựng cơ

sở lý thuyết cho đề tài

Phương pháp quan sát: Tiến hành quan sát quy trình kiểm tra đánh giá một số môn KHXHNV của các lực lượng sư phạm ở Học viện Chính trị; Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Học viện Kỹ thuật Quân sự Nội dung quan sát tập trung vào, phương pháp quản lý chỉ đạo, thái độ trách nhiệm của các lực lượng có liên quan; cách thức ra đề, chấm thi, sử dụng phương pháp, phương tiện trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập Nghiên cứu báo cáo tổng kết giáo dục đào tạo nói chung, các nội dung về đánh giá kết quả học tập KHXHNV của các trường ĐHQS có thời lượng giảng dạy các môn KHXHNV lớn

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Sử dụng các mẫu phiếu trưng cầu ý kiến với các lực lượng có liên quan trực tiếp đến đề tài (cán bộ quản lý HV, GV trực tiếp giảng dạy và tham gia vào các hoạt động đánh giá, các đối tượng HV, cán bộ cơ quan chức năng) với số lượng 200 cán bộ GV và 300 HV ở Học viện Chính trị; Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Học viện Kỹ thuật Quân sự

Phương pháp chuyên gia - phỏng vấn sâu: Tổ chức trao đổi với cán bộ, GV có kinh nghiệm trong hoạt động QLGD, giảng dạy ở các trường ĐHQS Xin ý kiến, phỏng vấn sâu một số nhà khoa học và chuyên gia về lĩnh vực quản lý, đánh giá kết quả học tập Qua đó hoàn thiện những nội dung nghiên cứu của đề tài

Phương pháp TN: Luận án tiến hành TN có đối chứng một số nội dung mà đề tài đã đề xuất tại Khoa Sư phạm Quân sự, Trường Sĩ quan Chính trị và Khoa Công tác

6 Những đóng góp mới của luận án

- Xây dựng được khung lí thuyết về đánh giá và quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS

- Phân tích đúng thực trạng đánh giá và quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS, góp phần cung cấp những luận cứ thực tiễn cho các trường thực hiện có hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành hoạt động giáo dục và đào tạo có cơ sở hơn

- Đề xuất được một hệ thống biện pháp chủ yếu và khẳng định tính hiệu quả của các biện pháp trong quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của

HV ở các trường ĐHQS hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

Về mặt lí luận: Kết quả nghiên cứu của luận án đóng góp vào sự phát

triển chung trong nghiên cứu khoa học QLGD; bổ sung, phát triển lý luận quản lý đào tạo nói chung, quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của

HV ở các trường ĐHQS nói riêng

Về mặt thực tiễn: Các kết quả khảo sát, điều tra có tính tập trung theo các

vấn đề quản lý gắn với mục tiêu yêu cầu đào tạo ở các trường Kết quả khảo sát, điều tra cung cấp những số liệu trung thực giúp các trường nhận rõ, đánh giá đúng tình hình hoạt động đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV hiện nay Những biện pháp được đề xuất trong luận án là những gợi ý, giúp các nhà lãnh đạo, các cấp quản lý tham khảo áp dụng trong thực tiễn đào tạo ở trường mình

8 Kết cấu của luận án

Đề tài luận án được kết cấu gồm phần mở đầu; phần nội dung với 4 chương; phần kết luận, danh mục các công trình của tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

12

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUÂN SỰ

1 Những nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập khoa học xã hội nhân văn

Ralph Tyler được coi là một trong những người đầu tiên đưa ra khái niệm đánh giá, ông sử dụng thuật ngữ đánh giá để biểu thị quy trình đánh giá

sự tiến bộ của người học theo các mục tiêu đạt được và theo ông trong đánh giá người học thì đánh giá kết quả học tập của họ là quan trọng nhất vì nó là

sự thể hiện rõ ràng con đường để đi đến mục tiêu Năm 1966, mô hình CIPP của L.D.Stufflebean được hình thành dựa trên sự kết hợp của đánh giá bối cảnh (Context), đánh giá đầu vào (Input), đánh giá quá trình (Process), đánh giá kết quả (Product) Năm 1967, M.Scriven đã đưa ra mô hình đánh giá không theo mục tiêu (Goal Free) Tiếp theo là sự ra đời của mô hình ứng đáp câu hỏi (Responsive) do R.E.Stake khởi xướng

Có những công trình nghiên cứu về lĩnh vực đo lường đánh giá trong giáo dục rất công phu, như công trình “Educational Measurement and Evaluation” (Đo lường và đánh giá trong giáo dục) của Jum C Nunnally, công trình “Measuring Educational Achievement” - “Đo lường thành tích giáo dục” của Robert L Ebel mô tả rất chi tiết phương pháp đo lường đánh giá định lượng kết quả học tập của học sinh

Công trình “Measurement and Evaluation in teaching” (Đo lường và đánh giá trong dạy học) của Norman E Gronlund giới thiệu cho giáo viên và những người đang theo học nghiệp vụ sư phạm về những nguyên tắc và quy trình đánh giá cần thiết cho việc dạy học hiệu quả Các chuyên gia, các nhà quản lý, giám sát và tham vấn cũng cho rằng công trình khoa học này có ích cho họ [95] Có những công trình nghiên cứu chuyên sâu về hướng dẫn đánh giá trong lớp học dành cho giáo viên như “A Teacher’s Guide to Assessment” (Hướng dẫn giáo viên đánh giá) của D.S Frith và H.G.Macintosh trình bày rất

Công trình nghiên cứu “Classroom Assessment - Techniques” của Thomas A Agelo đã giới thiệu cho giáo viên biết họ cần sử dụng các phương pháp cụ thể nào trong đánh giá trên lớp học và việc ra các quyết định khi sử dụng các kết quả đánh giá [102] Tiếp theo, cần phải kể đến là tác giả Rick Stiggin và các đồng nghiệp đã dày công nghiên cứu về đánh giá trên lớp học với các phương pháp, kỹ thuật cụ thể, các Ông đã cho xuất bản 3 cuốn sách nghiên cứu về lĩnh vực này mang tên: “Student Centered Classroom Assessment” - 1994; “Classroom Assessment for Student Learning” - 2004;

“Student Involved Assessment for Learning ” - 2008 [97,98,99]

Vấn đề đánh giá kết quả học tập của người học đã thu hút được đông đảo các chuyên gia, các nhà khoa học trong nước đầu tư nghiên cứu Tiêu biểu về hướng nghiên cứu này có thể kể đến các tác giả cùng những công trình như: Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh, với công trình - “Đánh giá và đo lường kết quả học tập”[62]; tác giả Lâm Quang Thiệp - “Đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập ở các trường đại học nước ta”[71]; tác giả Nguyễn Thành Nhân - “Thực trạng và hướng đổi mới hoạt động đánh giá kết quả học tập của sinh viên đại học theo học chế tín chỉ”[46]; tác giả Trần Thanh

14

Phương với công trình nghiên cứu “Phương pháp kiểm tra, đánh giá”[66]; tác giả Đặng Thành Hưng với công trình “Đánh giá kĩ năng”[39]; tác giả Trần Xuân Bách trong công trình nghiên cứu “Đánh giá giảng viên theo hướng chuẩn hóa trong giai đoạn hiện nay”[1] Ngoài những tác giả kể trên còn có một số tác giả khác cũng có những nghiên cứu gần với lĩnh vực này bao gồm tác giả, Lê Thanh Sơn và Trần Tú Anh với “Mức độ đáp ứng của sinh viên tốt nghiệp với nhu cầu xã hội về kiến thức và kĩ năng - một tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo đại học” [68]; Nguyễn Đức Minh với “Đánh giá và vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục” [56]; Nguyễn Quang Việt với “Đánh giá kết quả học tập theo năng lực hành nghề của học sinh trong các cơ sở dạy nghề” [88]; Phạm Ngọc Long với “Đánh giá sinh viên trong quá trình dạy học” [50]

Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh trong công trình “Đánh giá và đo lường kết quả học tập” của mình đã lý giải và đưa ra những vấn đề chung về lý luận đánh giá và đánh giá kết quả học tập Tác giả đã khẳng định, đánh giá kết quả học tập có vai trò quan trọng không thể thiếu của quá trình dạy học; nó không chỉ là hoạt động chắp nối thêm vào sau bài giảng mà nó có quan hệ hợp thành với hoạt động của các lực lượng tham gia vào quá trình đào tạo như nhà quản lý, giáo viên, học sinh [62] Tác giả cũng đưa ra ba hình thức đánh giá cơ bản thường được sử dụng trong quá trình dạy học ở nhà trường hiện nay là: Đánh giá thường xuyên; Đánh giá định kỳ; Đánh giá tổng kết Cùng với đó là các phương pháp đánh giá kết quả học tập bao gồm: Phương pháp kiểm tra viết tự luận; Phương pháp trắc nghiệm khách quan; Phương pháp kiểm tra vấn đáp; Phương pháp kiểm tra thực hành Ở từng phương pháp tác giả đã chỉ ra ưu điểm, hạn chế và đề ra yêu cầu khi sử dụng Điểm mới trong công trình nghiên cứu của tác giả là đã xây dựng được “Phương pháp đánh giá thái độ” của học sinh, với các phương pháp cụ thể: Phương pháp quan sát; Phương pháp lấy ý kiến trả lời từ học sinh; Phương pháp đánh giá bạn [62, tr.138 - 155]

Tác giả Lâm Quang Thiệp trong công trình nghiên cứu “Đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập ở các trường đại học nước ta” cho rằng: Giữa dạy

15

và học có nhiều mối quan hệ tương tác quan trọng nhất là công tác đánh giá Như vậy, phương pháp dạy, phương pháp học, phương pháp đánh giá là vấn đề hàng đầu mà hệ thống giáo dục phải quan tâm Theo tác giả, phương pháp đánh giá kết quả học tập tốt nhất đó là thông qua thi, kiểm tra mà trong thi, kiểm tra sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan là tối ưu nhất [71]

Tác giả Trần Thanh Phương nghiên cứu về phương pháp kiểm tra, đánh giá đã đưa ra 11 phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập bao gồm:

1 Quan sát trên lớp 7 sinh viên tự kiểm tra, đánh giá đồng đẳng

5 Trắc nghiệm khách quan 11 Bài tập lớn, đồ án, luận văn [66]

6 Thi thực hành

Tác giả Đặng Thành Hưng ở cách tiếp cận khác đã đưa ra mô hình

“Đánh giá kĩ năng” Theo tác giả kĩ năng là một trong những sự vật quan trọng trong dạy học, cần phải được đánh giá Nó là một dạng hành động được thực hiện tự giác dựa trên tri thức về công việc, khả năng vận động và những điều kiện sinh học - tâm lý khác của cá nhân như, nhu cầu tình cảm, ý chí, tính tích cực cá nhân để đạt được kết quả theo mục đích hay tiêu chí đã định, hoặc mức độ thành công theo chuẩn hay quy định [39]

Tác giả Trần Xuân Bách trong công trình nghiên cứu “Đánh giá giảng viên theo hướng chuẩn hóa trong giai đoạn hiện nay” đã đưa ra mô hình đánh giá khá mới lạ, đó là mô hình kiểu đánh giá “Ngồi bên nhau” Theo tác giả, đánh giá ngồi bên nhau là cách đánh giá mà chủ thể đánh giá (người đánh giá) cùng thảo luận với người được đánh giá một cách bình đẳng và chân thành, thông qua các bằng chứng thu thập được qua các phương pháp khác nhau để cùng đưa ra các kết luận mà cả hai bên có thể chấp nhận được [1]

16

Hệ thống nhà trường ĐHQS là cơ sở trực tiếp đào tạo đội ngũ cán bộ sĩ quan - nguồn nhân lực bậc cao các chuyên ngành khoa học đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ từng bước hiện đại Trong những năm gần đây, đặc biệt là từ khi có Nghị quyết số 86-NQ/ĐUQSTU của Đảng ủy Quân sự trung ương (nay là Quân ủy trung ương) năm 2007 về “Công tác giáo dục - đào tạo trong tình hình mới” đã tạo ra sự chuyển biến toàn diện trong mọi hoạt động giáo dục đào tạo trong đó có hoạt động đánh giá kết quả học tập của HV ở ĐHQS

Các công trình khoa học về đánh giá kết quả học tập của HV được triển khai tương đối đa dạng, gắn với đặc điểm đối tượng, mục tiêu yêu cầu đào tạo của từng lĩnh vực ngành nghề, chuyên môn kĩ thuật (chính trị, quân sự, hậu cần, kĩ thuật ), tiêu biểu phải kể đến đó là: Nhóm tác giả của Học viện Kĩ thuật Quân sự với đề tài “Đổi mới việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập các môn KHXH&NV theo hướng kích thích tính tích cực của HV ở Học viện Kỹ thuật Quân sự” [34]; tác giả Nguyễn Văn Phán với công trình “Đánh giá chất lượng học tập của HV đào tạo ở Học viện Chính trị quân sự hiện nay” [64]; tác giả Nguyễn Minh Thức với công trình “Một số biện pháp nâng cao chất lượng thi, kiểm tra trong dạy học các môn KHXHNV ở các trường ĐHQS” [74]; Tác giả Bùi Quang Đạt với công trình nghiên cứu “Đổi mới phương pháp thi, kiểm tra các môn lí luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy tham mưu cấp phân đội hiện nay” [18]

Trong công trình “Đánh giá chất lượng học tập của HV đào tạo ở Học viện Chính trị quân sự hiện nay” tác giả Nguyễn Văn Phán đã phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận về kiểm tra đánh giá, các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng

và nâng cao chất lượng kiểm tra đánh giá, tiến hành khảo sát đưa ra những nhận định về thực tiễn chất lượng kiểm tra đánh giá kết quả học tập các môn KHXHNV ở Học viện Chính trị quân sự và đề xuất các giải pháp gồm: Bảo đảm tính khoa học trong xây dựng đề thi, kiểm tra, khâu chấm bài của GV, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của HV trong học tập; tăng cường sử dụng các phương pháp kiểm tra đánh giá tiên tiến đảm bảo đánh giá khách

17

quan, toàn diện và chính xác kết quả học tập của HV; bồi dưỡng năng lực kiểm tra, đánh giá và thường xuyên giáo dục nâng cao ý thức trách nhiệm của các lực lượng tham gia kiểm tra đánh giá

Tác giả Nguyễn Minh Thức trong luận án “Một số biện pháp nâng cao chất lượng thi, kiểm tra trong dạy học các môn KHXHNV ở các trường ĐHQS”, tác giả đã luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng

và nâng cao chất lượng thi, kiểm tra trong dạy học KHXHNV ở các trường ĐHQS Trên cơ sở đó Tác giả đã đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động kiểm tra, đánh giá trong dạy học ở ĐHQS

Tác giả Bùi Quang Đạt trong công trình nghiên cứu của mình, ngoài việc luận giải một số vấn đề lí luận, thực tiễn đổi mới phương pháp thi, kiểm tra các môn lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy tham mưu cấp phân đội; tác giả đã đề xuất các giải pháp cơ bản đổi mới phương pháp thi, kiểm tra với các môn học này bao gồm: Nâng cao ý thức trách nhiệm của các chủ thể trong đổi mới phương pháp thi, kiểm tra; Đổi mới nâng cao chất lượng dạy học các môn

lí luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; Đổi mới đồng bộ quy trình, phương pháp thi, kiểm tra các môn lí luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; Xây dựng môi trường sư phạm tích cực tạo động lực cho đổi mới phương pháp thi, kiểm tra

Ngoài các tác giả và các công trình trên còn có một số tác giả Đặng Đức Thắng, Trịnh Quang Từ, Phạm Duy Khiêm, Đào Quốc Trị, Nguyễn Văn Chung, Phạm Minh Thụ, Phạm Văn Sơn trong các công trình nghiên cứu của mình đã quan tâm đến hoạt động kiểm tra đánh giá trong dạy học và nâng cao chất lượng dạy học KHXHNV ở các trường ĐHQS

2 Những nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả học tập khoa học

xã hội nhân văn

Năm 2004 UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên hiệp quốc) đã có công trình nghiên cứu về đánh giá giáo dục mang tên: “Monitoring

18

Educational Achievement”, tiếng Việt dịch là, “Giám sát thành tích giáo dục” Mục tiêu của công trình này là nhằm xây dựng hệ thống công cụ để giám sát thành tích giáo dục của các quốc gia, các thành tích này đã được các quốc gia tổng hợp, mô tả như thế nào, các nhóm tiêu chí được sử dụng để đánh giá và những vấn đề đặt ra đối với các nhà QLGD ở các quốc gia dân tộc [101]

PISA (Programe for International Student Assessment) một chương trình đánh giá học sinh quốc tế, sau nhiều năm nghiên cứu thử nghiệm PISA

đã đưa ra một quy trình đánh giá các kiến thức, kĩ năng được coi là “năng lực phổ thông” mà người học (học sinh) ở bất kì một quốc gia, vùng lãnh thổ nào cũng cần phải có để trở thành những công dân toàn cầu bao gồm các năng lực như, năng lực làm toán, năng lực đọc hiểu khoa học, năng lực giải quyết vấn đề Tất cả những năng lực này được đánh giá ở đối tượng có cùng một độ tuổi, đang theo học trong các nhà trường trung học (từ 15 tuổi 3 tháng đến 16 tuổi 2 tháng) Chương trình đánh giá học sinh quốc tế đã đưa ra một quy trình quản lý các hoạt động đánh giá rất chặt chẽ từ việc xác định hệ thống câu hỏi, thời lượng làm bài, cấu tạo các đơn vị kiến thức trong câu hỏi đến việc quản

lý trộn đề thi, việc tổ chức, quản lý các hình thức thi, kiểm tra, đặc biệt là quản lý việc chấm bài, tổng hợp kết quả đánh giá được gửi tới các nhà quản lý một cách nhanh nhất, trung thực, khách quan không bị tác động bởi các yếu tố chủ quan của các lực lượng tham gia vào đánh giá [96]

Theo QAA (Quality Assurance Agency for Higher Education) - Cơ quan kiểm định chất lượng giáo dục của Anh khi nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả học tập của người học đã xây dựng bộ chỉ số gồm 15 quy tắc nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo thông qua đánh giá kết quả học tập, liên quan đến các khía cạnh như, quy định quy trình, quyền hạn trách nhiệm của các bộ phận và cá nhân liên quan; phương pháp đánh giá kết quả học tập; cơ chế chấm điểm, xử lí điểm, công bố điểm, lưu giữ thông tin, dữ liệu Bộ chỉ

số này giúp cho các cấp quản lý và nhà quản lý tổ chức các hoạt động đánh giá kết quả học tập của người học được chính xác, công bằng, minh bạch,

Uỷ ban kiểm định chất lượng giáo dục (với người học là Website của các nhà trường), người học được đánh giá bởi nhiều lực lượng trong đó việc tự đánh giá của người học rất được coi trọng; đặc biệt việc đánh giá kết quả học tập của người học được thực hiện thông qua thực tiễn thực hiện nhiệm vụ trong các xưởng trường, vườn trường, công xưởng, nhà máy hay các công việc đảm nhiệm theo các chuyên ngành đào tạo Đây là những đánh giá chứng nhận kết quả cho từng cá nhân và chất lượng, danh tiếng của các nhà trường [100]

Hội đồng giảng dạy các trường đại học Australian, tên tiếng Anh là Australian Universities Teaching Commitee, đã xây dựng những nguyên tắc

cơ bản liên quan đến quản lý đánh giá kết quả học tập của sinh viên như sau:

- Xác định hoạt động đánh giá kết quả học tập là nhiệm vụ trung tâm trong toàn bộ quá trình dạy học, chứ không phải là khâu cuối cùng trong quá trình dạy học

- Hoạt động đánh giá kết quả học tập phải bám theo mục tiêu học tập (nội dung dạy học và kiến thức kĩ năng nào sẽ được đánh giá) nhằm tránh việc tạo nên sức ép đối với người học; phải đánh giá được khả năng phân tích,

20

tổng hợp thông tin của sinh viên, chứ không chỉ đơn giản là khả năng ghi nhớ thông tin đã học và những kĩ năng đơn giản

- Có sự cân bằng giữa đánh giá trong quá trình và đánh giá tổng kết

để có được những thông tin phản hồi có hiệu quả, giúp người học tiến bộ trong học tập; có quy định rõ ràng và có sự giám sát chặt chẽ hoạt động đánh giá kết quả học tập nhằm đảm bảo tính công bằng, khách quan, phản ánh đúng chất lượng đào tạo

- Đơn vị quản lý phải có văn bản hướng dẫn hoạt động đánh giá kết quả học tập, phải làm cho người học nhận thức được tác động tích cực của việc đánh giá kết quả học tập và việc thúc đẩy chất lượng và thành tích của mỗi người

Như vậy, quản lý đánh giá kết quả học tập của người học đang được sự quan tâm chỉ đạo, tổ chức, nghiên cứu ứng dụng của nhiều quốc gia, dân tộc

có nền giáo dục phát triển Những hiệu ứng tích cực của hoạt động quản lý đánh giá đã giúp cho nền giáo dục của các quốc gia, dân tộc không ngừng phát triển, tạo nên danh tiếng, thương hiệu góp phần đưa con người và xã hội loài người bước vào kỉ nguyên mới; tạo ra những bài học kinh nghiệm cho các nước đang phát triển nghiên cứu học tập trong đó có nước ta

Hiện nay, ở nước ta các công trình nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh, sinh viên chưa nhiều Qua nghiên cứu chúng tôi tiếp cận được một số công trình khoa học (chủ yếu là các luận án của nghiên cứu sinh) có đề cập tới quản lý trong những chừng mực nhất định như: Tác giả Ngô Quang Sơn với luận án “Biện pháp quản lý công tác đánh giá kết quả học tập của HV trong đào tạo trực tuyến ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay” [67]; tác giả: Đặng Bá Lãm với công trình “Kiểm tra - Đánh giá trong dạy học đại học” [45]; tác giả Lê Thị Mỹ Hà với luận án “Xây dựng quy trình đánh giá kết quả học tập của học sinh trung học cơ sở” [23]; tác giả Trịnh Khắc Thẩm với công trình “Đổi mới phương pháp dạy - học và kiểm tra đánh giá, giải pháp hàng đầu để nâng cao chất lượng đào tạo” [57]; tác giả Cấn Thị Thanh Hương

Tác giả Ngô Quang Sơn với cách tiếp cận nghiên cứu “Đánh giá kết quả học tập của HV trong đào tạo trực tuyến ở các trường đại học, cao đẳng”

đi từ các chức năng của QLGD, tập trung nhiều vào tính kế hoạch của nhà quản lý và công tác quản lý để khảo sát thực trạng đánh giá kết quả học tập của HV ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, từ đó tìm ra nguyên nhân và khó khăn gặp phải của đánh giá kết quả học tập trong đào tạo trực tuyến, từ đó Tác giả đã đề xuất một số biện pháp quản lý công tác đánh giá kết quả học tập của HV trong đào tạo trực tuyến bao gồm:

1 Xây dựng quy chế đào tạo trực tuyến

2 Hoàn thiện cơ sở vật chất, thiết bị trong đào tạo trực tuyến

3 Xây dựng quy trình quản lý và quản lý quy trình đánh giá kết quả học tập của HV trong đào tạo trực tuyến

4 Bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của HV trong đào tạo trực tuyến cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên

Trong công trình nghiên cứu “Kiểm tra - Đánh giá trong dạy học đại học” tác giả Đặng Bá Lãm đã chỉ ra cơ sở lí luận và thực tiễn của kiểm tra đánh giá trong giáo dục đại học nước ta Trên cơ sở khảo sát đánh giá thực tiễn và những trải nghiệm trong lĩnh vực đánh giá kết quả học tập, đứng ở góc độ công tác quản lý tác giả đã đề xuất những giải pháp để cải tiến việc kiểm tra đánh giá bao gồm nhiều nội dung, với các khâu bước cụ thể, trong

đó đáng chú ý là những giải pháp thuộc về công tác lãnh đạo quản lý đánh

đề tài chính, tuyển sinh mà thông qua đó còn giúp cho hoạt động lãnh đạo nắm chắc được chất lượng học tập của học sinh để chỉ đạo đổi mới chương trình và kế hoạch hành động, các quyết định về chính sách nhằm đạt tới các mục tiêu giáo dục [23, tr.24]

Tác giả Trịnh Khắc Thẩm trong nghiên cứu “Đổi mới phương pháp dạy

- học và kiểm tra đánh giá, giải pháp hàng đầu để nâng cao chất lượng đào tạo”, tác giả đã đề xuất 4 giải pháp trong đó có giải pháp: Đổi mới nâng cao năng lực người lãnh đạo quản lý và phương pháp quản lý trong nhà trường” bởi vì, theo lí giải của tác giả thì nhà lãnh đạo và nội dung lãnh đạo là hai thành tố quan trọng tạo ra chất lượng hiệu quả hoạt động lãnh đạo; họ đóng vai trò như chiếc đầu tầu kéo toàn bộ những con người và toàn bộ hoạt động của tổ chức Vì vậy muốn chất lượng hiệu quả lãnh đạo tốt trước hết phải nâng cao năng lực người lãnh đạo Theo tác giả, nội dung đổi mới, nâng cao năng lực người lãnh đạo phải được tiến hành toàn diện, cả về tư duy, nhận thức, phương pháp quản lý; Xây dựng tổ chức; triển khai các kế hoạch, đề án [57, tr.160]

Trong công trình nghiên cứu “Nghiên cứu quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học ở Việt Nam” tác giả Cấn Thị Thanh Hương

đã luận giải khá sâu sắc các vấn đề về kiểm tra đánh giá, đặc biệt là vấn đề đo đạc việc thực hiện trong đánh giá và tác giả đã xác định 3 nhóm giải pháp quản lý đánh giá kết quả học tập bao gồm: Hoàn thiện chính sách về kiểm tra đánh giá kết quả học tập; thay đổi môi trường kiểm tra đánh giá trong trường đại học (nâng cao nhận thức, đầu tư kinh phí, đào tạo cán bộ, tăng cường thanh tra); đổi mới mô hình kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong giáo dục

23

đại học (phân cấp quản lý, hình thành mạng lưới các trung tâm khảo thí) [40, tr.136] Theo chúng tôi những nghiên cứu trên của các tác giả đã góp phần quan trọng nâng cao chất lượng quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh, sinh viên hiện nay

Do tính chất và và đặc thù đào tạo trong quân đội, cho đến nay chúng tôi vẫn chưa tiếp cận, sưu tập, nghiên cứu được công trình khoa học hay luận án nào bàn về quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS Những nghiên cứu của các cơ quan chức năng QLGD đào tạo trong hệ thống các trường ĐHQS cơ bản được thể hiện dưới dạng các văn bản chỉ đạo hướng dẫn thực hiện, cùng với đó là hệ thống điều lệ, quy chế, quy định trong đánh giá và quản lý đánh giá kết quả học tập của HV

Tuy nhiên, nếu tiếp cận ở góc độ quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS là hoạt động có mục đích của chủ thể quản lý, thông qua những tác động công cụ quản lý đến toàn bộ quá trình học tập các môn KHXHNV của HV nhằm thực hiện tốt quy trình, hình thức, phương pháp đánh giá việc dạy học theo mục tiêu yêu cầu đào tạo của mỗi đối tượng một số nghiên cứu của các tác giả đã đề cập và khai thác ở những góc độ khác nhau đã đề cập tới vấn đề này Tiêu biểu là, công trình nghiên cứu cấp ngành của nhóm tác giả Lê Anh Tuấn năm 2005, “Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng và điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo đại học trong hệ thống trường quân đội” [10]; tác giả Mai Văn Hóa với đề tài “Đánh giá chất lượng học tập của HV đào tạo ở Học viện Chính trị quân sự hiện nay” [27]; tác giả Trần Đình Tuấn với công trình “Ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng, lựa chọn đề thi và đánh giá kết quả học tập ở Học viện Chính trị” [86]; tác giả Phùng Văn Thiết với công trình “Xây dựng các tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục đào tạo bậc đại học ở Học viện Chính trị hiện nay”

Năm 2005, Cục nhà trường - Bộ tổng tham mưu đã nghiên cứu đề tài cấp ngành “Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng và điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo đại học trong hệ thống trường quân đội”, do tác giả Lê Anh Tuấn làm chủ

24

nhiệm; đề tài đã chỉ ra cơ sở lý luận về đánh giá chất lượng đào tạo ở nhà trường ĐHQS những vấn đề thực tiễn về đánh giá chất lượng và điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo ở ĐHQS, trên cơ sở đó đề xuất xây dựng 10 nhóm tiêu chí Trong mỗi nhóm tiêu chí có các tiêu chí cụ thể 10 nhóm tiêu chí với 23 tiêu chí cùng cách thức lượng hoá với các chỉ số đánh giá đã giúp cho các trường ĐHQS triển khai các hoạt động đánh giá, đặc biệt phục vụ cho việc tự đánh giá hàng năm ở các nhà trường hiện nay Đề tài không chỉ giúp cho các nhà quản lý và công tác quản lý tổ chức chỉ đạo, triển khai, kiểm tra các hoạt động đánh giá, mà còn góp thêm một cách nhìn mới trong đánh giá ở ĐHQS - đánh giá theo tiêu chí

Tác giả Mai Văn Hóa với đề tài “Đánh giá chất lượng học tập của HV đào tạo ở Học viện Chính trị quân sự hiện nay”, khác với cách tiếp cận đánh giá chất lượng học tập của HV theo phương pháp truyền thống trước đây, cách đánh giá chỉ dựa trên kết quả điểm số của môn học, khóa học Tác giả đã bàn nhiều về khía cạnh quản lý, trên phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đánh giá chất lượng học tập của HV như việc xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến tính khách quan, chính xác của việc đánh giá kết quả học tập của

HV, phương pháp đánh giá, những yêu cầu cơ bản của việc đánh giá chất lượng học tập của HV, đặc biệt là việc khảo sát đánh giá nghiêm túc thực trạng hoạt động đánh giá của các lực lượng tham gia vào quá trình đánh giá trên cơ sở đó tác giả đã đề xuất ba nhóm giải pháp (giải pháp về công tác giáo dục chính trị tư tưởng; giải pháp về công tác quản lý chỉ đạo và điều hành quá trình đào tạo; giải pháp về nghiệp vụ kiểm tra đánh giá) trong đó đáng chú ý là nhóm giải pháp về công tác quản lý chỉ đạo điều hành đánh giá kết quả học tập của HV

Tác giả Trần Đình Tuấn với công trình “Ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng, lựa chọn đề thi và đánh giá kết quả học tập ở Học viện Chính trị” (Năm 2100), theo tác giả, thời đại ngày nay là thời đại của công nghệ thông tin Vì vậy, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nói chung trong thi, kiểm tra đánh giá kết quả học tập nói riêng là xu thế tất yếu Tuy nhiên trong thực tế theo nhận định của tác giả, việc ứng dụng công nghệ

25

thông tin trong thi, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HV trong các trường quân đội vẫn là một “vùng lõm” [86, tr.12] Trong đề tài của mình tác giả đã luận giải, làm rõ quan niệm về ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng lựa chọn đề thi; đánh giá thực trạng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng lựa chọn đề thi và đánh giá kết quả học tập của HV ở Học viện Chính trị hiện nay Qua đó tác giả đã đề xuất các giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HV gồm: Đổi mới đồng bộ các thành tố của quá trình dạy học trong mối quan hệ với thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HV; xây dựng quy trình ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng, lựa chọn đề thi và đánh giá kết quả học tập của HV; thử nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng, lựa chọn

đề thi và đánh giá kết quả học tập của HV

Tác giả Phùng Văn Thiết với công trình nghiên cứu “Xây dựng các tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục đào tạo bậc đại học ở Học viện Chính trị hiện nay” (Năm 2006), đã chỉ rõ những cơ sở để xây dựng các tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục đào tạo bậc đại học ở Học viện Chính trị hiện nay như: Các quy định của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về giáo dục đào tạo bậc đại học; Các quy định của Đảng uỷ quân sự trung ương, Bộ Quốc phòng; Các quy định của Học viện Chính trị trên cơ sở đánh giá thực trạng các tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục đào tạo ở Học viện Chính trị hiện nay, tác giả đã đề xuất các chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục đào tạo bậc đại học ở Học viện Chính trị hiện nay gồm: Chuẩn mô hình, mục tiêu đào tạo; chuẩn chương trình và kế hoạch đào tạo; chuẩn tiến trình và kế hoạch đào tạo; chuẩn phương pháp dạy học; chuẩn hoạt động QLGD đào tạo; chuẩn cơ

sở kĩ thuật trường học; công cụ phương tiện phục vụ giáo dục đào tạo

3 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án tập trung giải quyết

Các công trình khoa học đã công bố (cả trong nước và nước ngoài) đã khai thác nghiên cứu về vấn đề đánh giá, đo lường, kiểm tra kết quả học tập của

26

người học khá đa dạng, với nhiều góc độ tiếp cận và đối tượng khác nhau Tuy nhiên có thể đánh giá khái quát những kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đó và xác định hướng nghiên cứu của luận án gồm các vấn đề sau:

Thứ nhất, các công trình đã nghiên cứu làm rõ khái niệm về đánh giá, đo

lường, kiểm tra, thi từ đó phát triển xây dựng các khái niệm gắn với đối tượng nghiên cứu của mỗi đề tài như: Đánh giá học sinh theo chuẩn đầu ra; Đánh giá chương trình đào tạo tiên tiến; Xây dựng quy trình kiểm tra đánh giá thành tích học tập của sinh viên; Xây dựng quy trình đánh giá kết quả học tập của học sinh trung học cơ sở trong các khái niệm của mình, các tác giả đã chỉ ra vị trí, vai trò của hoạt động đánh giá với việc nâng cao kết quả học tập của người học, chỉ ra mối quan hệ giữa đánh giá kết quả học tập với chất lượng giáo dục đào tạo Các tác giả có chung nhận định, đánh giá đúng, đánh giá chính xác kết quả học tập sẽ kích thích tính tích cực, tự giác học tập của người học Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở việc luận giải về đánh giá, đo lường, kiểm tra kết quả học tập của học sinh, sinh viên, chưa có công trình nào đưa ra khái niệm quản

lý đánh giá kết quả học tập

Kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình có liên quan, luận án tiếp tục nghiên cứu và giải quyết các vấn đề cụ thể như: Xây dựng khái niệm quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV; Xác định mục tiêu, nội dung quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV; Khái quát, luận giải đặc điểm tổ chức dạy học, đánh giá, quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV; Chỉ ra các yếu tố tác động đến quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS hiện nay

Thứ hai, trong nghiên cứu đánh giá thực trạng đánh giá kết quả học tập,

ở mỗi thời điểm và đối tượng nghiên cứu khác nhau, do đó các công trình khoa học đã công bố mặc dù đã có những khảo sát, nhận định, đánh giá khá sâu sắc với những số liệu minh chứng, cụ thể, rõ ràng, có những công trình đã rút ra được những bài học kinh nghiệm để tiến hành các hoạt động đánh giá kết quả học tập của người học chặt chẽ, khách quan hơn Tuy nhiên, trong các

27

công trình nghiên cứu đó chưa có công trình nào làm rõ đặc điểm và đánh giá thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS Do đó, luận án sẽ tiếp tục giải quyết những vấn đề:

Nhận định, phân tích những xu hướng vận động phát triển của đánh giá kết quả học tập KHXHNV có tác động trong quản lý

Đánh giá thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập của HV, trên cơ

sở kết quả đánh giá thực trạng, phân tích làm rõ nguyên nhân của những hạn chế khuyết điểm để có cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất xây dựng các biện pháp quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS một cách khoa học, hiệu quả, khả thi

Thứ ba, các nghiên cứu về nội dung, con đường, biện pháp nâng cao chất

lượng, hiệu quả quản lý đánh giá kết quả học tập của người học như: Các tác động nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các lực lượng; cải tiến mô hình kiểm tra đánh giá kết quả học tập; hoàn thiện cơ chế chính sách trong kiểm tra đánh giá; tăng cường cơ sở vật chất kĩ thuật trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập hệ thống biện pháp này là những đóng góp quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả QLGD đào tạo nói chung, chất lượng dạy học trong các nhà trường nói riêng Tuy nhiên, chưa có những công trình khoa học bàn đến biện pháp quản lý đánh giá kết quả học tập đối với các môn KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS hiện nay Trước tình hình đó, luận án

sẽ tập trung nghiên cứu xây dựng các biện pháp theo hướng: Quản lý mục tiêu

và kế hoạch đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV; Quản lý tiêu chí và công cụ đo lường trong đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV; Quản lý quy trình đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV; Quản lý thông tin trong đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV; Xây dựng văn hóa trong đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS

Trên đây là những vấn đề mới và cấp thiết cần nghiên cứu làm rõ trong luận án Những vấn đề trên được giải quyết sẽ góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục đào tạo ở các trường ĐHQS trong tình hình mới

28

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

HỌC TẬP KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN CỦA HỌC VIÊN

Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUÂN SỰ 1.1 Những khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm đánh giá trong dạy học

Để làm rõ khái niệm đánh giá cần làm rõ các đại lượng đo còn gọi là đo lường

* Đo lường

Thuật ngữ đo lường được bắt nguồn từ khoa học vật lí Theo nghĩa vật

lí học, đo lường là sự so sánh đại lượng cần đo với một đại lượng được coi là đơn vị để đo Thuật ngữ đo lường có tên tiếng Anh là Measurement được dịch và hiểu nghĩa tiếng Việt: cách đo lường, phép đo, sự đo lường [29, tr.6] Xuất hiện cùng với khoa học đo lường, thuật ngữ này được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực phục vụ cho việc đánh giá, kiểm định, khảo sát Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về đo lường, chỉ xét trong lĩnh vực giáo dục cũng thấy được sự đa dạng trong các quan niệm về đo lường

Theo tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc cho rằng: Đo lường là khái niệm chung dung để chỉ sự so sánh một vật hay một hiện tượng với một thước đo hoặc một chuẩn mực và khả năng trình bày kết quả về mặt định lượng [59, tr.15] Tác giả Trần Bá Hoành định nghĩa về đo lường gắn với học tập của học sinh như sau: Kết quả làm bài kiểm tra của mỗi học sinh được ghi nhận bằng một

số đo dựa theo những quy tắc đã tính [29, tr.15]

Tác giả Lâm Quang Thiệp quan niệm: Đo lường (Measurement) là việc gán các con số vào các cá thể theo một hệ thống quy tắc nào đó [72, tr.84] Tác giả Đặng Bá Lãm quan niệm: Đo lường (Measurement) là cách thu được sự miêu

tả bằng số về mức độ một cá nhân đạt được một số đặc trưng nhất định để trả lời câu hỏi “Đạt được bao nhiêu” Để đo lường trong giáo dục, cần phân loại các đặc trưng hành vi của người học, sử dụng phân loại để định ra các nguyên tắc, các thủ tục, các mức độ sẽ tiến hành đánh giá [45, tr.19]

29

Ngoài những tác giả cùng những quan niệm đã trình bày, còn có rất nhiều chuyên gia đánh giá ở trong và ngoài nước đã đưa ra định nghĩa về đo lường khác nhau, tổng hợp và khái quát những tư tưởng, quan niệm đó có thể khái quát:

Đo lường là một khái niệm chung nhất dùng để chỉ sự so sánh một vật hay một hiện tượng với một thước đo hoặc chuẩn mực và có khả năng trình bày kết quả về mặt định lượng

Đo lường trong giáo dục nói chung, dạy học nói riêng là một hoạt động liên quan trực tiếp chủ thể của các hoạt động dạy học với các mối quan hệ đa chiều Công cụ đo có thể là các nhiệm vụ cần phải hoàn thành hoặc các bài kiểm tra tuỳ theo mục tiêu đánh giá Đo lường trong dạy học bao gồm cả định tính và định lượng Định tính thể hiện ở sự mô tả, sự nhận xét; định lượng thể hiện ở các con số, số liệu bằng xếp loại Đo lường trong giáo dục nói chung

và đo lường trong dạy học nói riêng, nếu thể hiện ở dạng định lượng sẽ giúp cho việc nắm bắt thông tin ít chủ quan và chính xác hơn

- Các loại thang đo trong dạy học

Trong dạy học thang đo được hiểu là cách thức sắp xếp thông tin theo một trật tự nhất định phản ánh mối quan hệ giữa chúng Thang đo được chia thành nhiều loại theo mục đích sử dụng, thông thường trong dạy học người ta

sử dụng các loại thang đo như sau:

Thang định danh, là thang đo mà đối tượng được đo được chia thành

nhiều lớp khác biệt nhau và không cắt nhau theo một dấu hiệu nào

Thang thứ bậc, là thang chỉ thứ tự của một người, một vật, hay một đặc

điểm nào đó (thứ nhất, thứ hai, thứ ba vv )

Thang định khoảng, chỉ sự khác nhau giữa người, đồ vật và các tính

chất, nó không xác định toàn bộ các khoảng chia có thể có trên thang đo Thang định khoảng không phải bắt đầu từ một điểm đại diện cho số 0 tuyệt đối Thang tỉ lệ, có các đặc trưng của các loại thang ở trên

Như vậy, đánh giá bao giờ cũng bao hàm trong đó sự đo lường, nếu xem xét khái niệm kiểm tra và đo lường trong mối quan hệ với đánh giá thì có

30

thể coi đánh giá là một quá trình và kiểm tra, đo lường là một khâu của quá trình đó Chính vì vậy, muốn nghiên cứu làm rõ khái niệm quản lý đánh giá kết quả học tập của HV ở ĐHQS cần nghiên cứu làm rõ khái niệm đo lường

* Đánh giá trong dạy học

Dạy học là một quá trình nhằm hiện thực hoá các mục tiêu đã xác định, muốn biết các mục tiêu đó được thực hiện như thế nào thì cần phải đánh giá Như vậy, đánh giá là một khâu bước quan trọng của quá trình dạy học, nó vừa đóng vai trò phản hồi quá trình dạy học vừa điều chỉnh thúc đẩy, quá trình dạy học phát triển

Có rất nhiều định nghĩa về đánh giá trong dạy học, tuy nhiên tuỳ thuộc vào mục đích đánh giá, cấp độ đánh giá và đối tượng đánh giá mà mỗi định nghĩa đều nhấn mạnh hơn vào khía cạnh nào đó của việc đánh giá Qua nghiên cứu, tổng hợp quan niệm về đánh giá, các tác giả thường tập trung bàn tới ba vấn đề sau:

Thứ nhất, khai thác đánh giá trong dạy học ở cấp độ chung nhất, có

nhấn mạnh vào khía cạnh giá trị, coi đánh giá là sự thu thập và lí giải một cách có hệ thống những bằng chứng dẫn tới sự phán xét về mặt giá trị Tiêu biểu có các tác giả C.E.Beeby; P.E.Griffin; Ngô Quang Sơn; Nguyễn Thành Nhân; Hoàng Hoa Cương; Lê Thị Mỹ Hà

Thứ hai, khai thác đánh giá trong dạy học là một việc làm giúp cho việc đưa

ra những quyết định nào đó, có thể quyết định các vấn đề thuộc về người học (xác nhận kết quả, phân loại học lực của người học, chứng nhận đạt chuẩn ), về người dạy (phương pháp truyền đạt, kĩ năng sư phạm, tổ chức lớp học ), về chương trình (tính hợp lí về nội dung, mục tiêu, lôgíc ) Tiêu biểu có các tác giả Marger; Đặng

Bá lãm; Nguyễn Quang Việt; Đặng Thành Hưng; Trần Thị Tuyết Oanh

Thứ ba, nhấn mạnh đến sự phù hợp giữa mục tiêu và việc thực hiện, theo đó

quá trình đánh giá trong dạy học chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chương trình trình giáo dục Tiêu biểu có các tác giả R.Tiler; Phạm Ngọc Long; Nguyễn Thị Thanh Trà; Lâm Quang Thiệp; Trần Thị Bích Liễu

31

Từ những luận giải trên có thể quan niệm về đánh giá trong dạy học như

sau: Đánh giá trong dạy học là một quá trình được tiến hành có hệ thống chặt

chẽ, khoa học của giáo viên và các lực lượng QLGD, thông qua các hình thức, phương pháp khác nhau đến đối tượng đánh giá (người học) nhằm xác định mức độ thành tích, kết quả mà người học đạt được so với các mục tiêu dạy học được xác định trước đó

Đánh giá trong dạy học có nhiều mục đích khác nhau, tuỳ vào những mục đích cụ thể mà phương pháp, nội dung và cách thức tiến hành cũng khác nhau Đối tượng đánh giá trong dạy học tương đối đa dạng, có thể đánh giá về nhận thức, thái độ, hành vi của người học; cũng có thể đánh giá giáo viên; đánh giá các nhân tố (thành tố) của quá trình dạy học như nội dung, mục tiêu, chương trình, phương pháp, phương tiện mỗi đối tượng đánh giá có tiêu chuẩn tiêu chí riêng Tuy nhiên, hiện nay khi bàn về đánh giá trong dạy học người ta thường quan tâm vào các vấn đề như: đánh giá kết quả học tập của học sinh; đánh giá nội dung chương trình đào tạo; đánh giá giáo viên và đánh giá các điều kiện đảm bảo của quá trình giáo dục đào tạo

Trong tiến hành đánh giá một quá trình dạy học cụ thể đòi hỏi phải xác định nội dung, nguyên tắc, hình thức, phương pháp đánh giá và mỗi nội dung đánh giá có những tiêu chí và yêu cầu đánh giá khác nhau

1.1.2 Khái niệm đánh giá kết quả học tập khoa học xã hội nhân văn của học viên ở các trường đại học quân sự

Trước khi nghiên cứu khái niệm, cần làm rõ một số thuật ngữ có liên quan

* Kiểm tra

Kiểm tra là bộ phận của quá trình dạy học nhằm nắm được thông tin về trạng thái về kết quả học tập của HV, về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm ra những biện pháp khắc phục những lỗ hổng, đồng thời củng cố

và tiếp tục nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học [83, tr.136]

- Dựa vào các số đo, người ta đưa ra những thông tin ước lượng trình

độ kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo của một học sinh [39, tr.17];

- Đánh giá bao gồm việc phán xét thí sinh theo các quy tắc, hoặc tiêu chuẩn xác định nào đó Đánh giá có thể thực hiện đầu quá trình giảng dạy, có thể triển khai trong tiến trình giảng dạy và cũng có thể thực hiện khi kết thúc quá trình giảng dạy [70, tr.72]

* Lượng giá

Theo tác giả Trần Bá Hoành, lượng giá là một bước trung gian giữa đo

và đánh giá Nó làm sáng tỏ hơn nữa trình độ tương đối của một học sinh trong tập thể lớp, so với yêu cầu của chương trình học tập nhưng chưa nói lên thực chất trình độ của chính học sinh đó [29, tr.17]

* Khái niệm về đánh giá kết quả học tập khoa học xã hội nhân văn của học viên ở đại học quân sự

Ở ĐHQS đánh giá kết quả học tập của HV là một khâu đặc biệt quan trọng có quan hệ chặt chẽ với chất lượng dạy học và thực hiện mục tiêu yêu cầu đào tạo ở ĐHQS Hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về đánh giá kết quả học tập của HV như: đánh giá kết quả học tập của HV là đánh giá sự gia tăng về kiến thức, kĩ xảo, kĩ năng sau một quá trình học tập; hay đánh giá kết quả học tập của HV là xem xét mức độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ theo chức trách đảm nhiệm sau khi tốt nghiệp ra trường; đánh giá kết quả học tập của

33

HV là sự ghi nhận về mặt điểm số mà HV đạt được sau mỗi môn học, kì học, năm học cũng như toàn khoá học

Dựa vào những phân tích trên và thực tiễn giáo dục đào tạo ở ĐHQS có

thể khái quát: Đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS là quá

trình hình thành những nhận định, xác nhận về kết quả học tập dựa trên sự phân tích những thông tin thu được từ phía người học đối chiếu với các mục tiêu, yêu cầu và tiêu chí đã đề ra

Đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS là quá trình hình thành những nhận định, Đánh giá kết quả học tập nói chung, đánh giá kết quả

học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS nói riêng được xem như một quá trình, quá trình đó gồm nhiều khâu, được tổ chức, chỉ đạo thực hiện chặt chẽ nghiêm túc cùng hướng tới mục tiêu cung cấp những thông tin đầy đủ nhất, chính xác nhất đến các chủ thể quản lý đánh giá (GV, cán bộ quản lý), giúp họ hình thành những nhận định về chất lượng, hiệu quả học tập của HV, mức độ thực hiện các mục tiêu về kiến thức, kỹ năng, thái độ, trên cơ sở đó đưa ra những kết luận về kết quả và phân loại đánh giá

Xác nhận kết quả học tập của người học trên cơ sở các thông tin thu được Trên cơ sở phân tích những thông tin thu được từ phía người học và đối

chiếu với các mục tiêu, yêu cầu, tiêu chí đánh giá đã xác định gồm: những phân tích số liệu định tính (mức độ nắm kiến thức cơ bản, mức độ hiểu và phân tích nội dung, mức độ liên hệ vận dụng); những phân tích số liệu định lượng (lượng kiến thức HV trả bài thông qua thi, kiểm tra đạt được ở mức độ nào…) từ những số liệu đã phân tích về định tính và định lượng được lượng hóa thành điểm số theo thang điểm 10 để đánh giá

Mục tiêu đánh giá, đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các

trường ĐHQS có nhiều mục tiêu khác nhau, song có thể kể đến những mục tiêu cơ bản là: Kiểm chứng mức độ lĩnh hội kiến thức của HV so với mục tiêu yêu cầu của bài học, môn học; Giúp HV củng cố tri thức, chính xác hoá, hệ thống hoá những tri thức đã thu lượm được để phát triển năng lực tư duy sáng

34

tạo; Phát hiện được những ưu, nhược điểm của bản thân trong quá trình học tập, điều chỉnh phương pháp học tập cho phù hợp; Xây dựng động cơ, thái độ học tập, rèn luyện tích cực, tự giác phù hợp

Nội dung đánh giá, kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS được

tiến hành toàn diện như: Đánh giá khả năng lĩnh hội kiến thức của HV (ghi nhớ, phân tích, liên hệ, vận dụng ); Đánh giá sự phát triển trưởng thành về nhân cách theo mục tiêu yêu cầu đào tạo (cán bộ quản lý, chỉ huy, giảng viên, chuyên môn nghiệp vụ ); Đánh giá ý thức thái độ trong học tập, ôn luyện, chấp hành qui chế, qui định trong thi, kiểm tra, đánh giá

1.1.3 Khái niệm quản lý đánh giá kết quả học tập khoa học xã hội nhân văn của học viên ở các trường đại học quân sự

Quản lý là một hoạt động có chủ đích, là sự tác động liên tục, tự giác của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý, nhằm đạt được các mục tiêu đã xác định Ở ĐHQS quản lý là quá trình tác động của chủ thể quản lý vào hệ thống

tổ chức giáo dục của nhà trường nhằm điều khiển các thành tố trong hệ thống phối hợp hoạt động theo đúng chức năng, đúng kế hoạch, đảm bảo cho quá trình giáo dục ở ĐHQS đạt được mục đích xác định với hiệu quả cao nhất

Xét theo quan điểm của khoa học tổ chức thì nhà trường ĐHQS được cấu thành bởi nhiều thành tố (component), mỗi thành tố có vị trí vai trò chức năng riêng Vì vậy, đòi hỏi nhà quản lý phải lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức, điều phối làm cho các thành tố trong hệ thống tổ chức hoạt động ăn khớp, nhịp nhàng hiệu quả, xuất hiện nhiều tính ưu trội (tính trồi) để thúc đẩy tổ chức phát triển Trong các hoạt động quản lý của nhà quản lý đến toàn bộ hoạt động của nhà trường thì quản lý đánh giá kết quả học tập của HV ở ĐHQS là một nội dung quan trọng có tác động tới các hoạt động quản lý khác

Quá trình đào tạo ở ĐHQS HV được lĩnh hội đa dạng hệ thống tri thức khoa học thuộc các nhóm ngành khoa học khác nhau như, nhóm ngành khoa học cơ bản (Toán học, Tin học, Văn học, Ngoại ngữ, Lịch sử ); nhóm ngành

35

khoa học quân sự (Chiến thuật, Kĩ thuật, Điều lệnh, Thể Lực ); nhóm ngành KHXHNV quân sự (Triết học, Kinh tế chính trị, Tâm lí học, Giáo dục học Nhà nước pháp luật ) Vì vậy, việc đánh giá kết quả học tập của HV ở các môn khoa học này cũng có những đặc điểm riêng, nội dung phương pháp cách thức quản lý chúng cũng có những khác biệt

Khi nghiên cứu xây dựng khái niệm quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS nhận thấy, hiện nay chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV, nên việc xây dựng khái niệm này cơ bản được dựa trên những nội dung rút ra từ khái niệm “quản lý” và khái niệm “đánh giá kết quả học tập” gắn với đối tượng

HV ở ĐHQS

Có thể khái quát: Quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của

HV ở các trường ĐHQS là hoạt động có mục đích, có tổ chức của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý, thông qua hệ thống tác động của những công

cụ quản lý đến toàn bộ quá trình học tập các môn học KHXHNV của HV, nhằm đảm bảo cho quá trình đánh giá kết quả học tập diễn ra khách quan, trung thực, tin cậy, hiệu quả góp phần hoàn thành các mục tiêu, yêu cầu giáo dục đào tạo đã xác định

Từ khái niệm trên có thể hiểu:

* Mục tiêu quản lý đánh giá

Nhằm làm cho quá trình đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS diễn ra khoa học nhịp nhàng, thống nhất, đúng quy chế, quy trình, phản ánh trung thực, khách quan kết quả học tập của HV trong quá trình đào tạo

* Chủ thể quản lý đánh giá

Với tính chất đặc thù quân sự được thể hiện trong tổ chức biên chế lực lượng, tổ chức giáo dục đào tạo cũng như công tác quản lý, chỉ đạo, lãnh đạo

“Đa trùng trực thuộc” thì quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV

ở ĐHQS cũng được tiến hành với nhiều chủ thể quản lý với những cấp độ khác nhau, mỗi chủ thể quản lý có vị trí, vai trò khác nhau song giữa các chủ

36

thể có sự phối hợp và quan hệ chặt chẽ với nhau tạo thành hệ thống chặt chẽ

để thực hiện việc quản lý có chất lượng Trong quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS có các chủ thể quản lý:

- Chủ thể giữ vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, đây là các chủ thể quản lý có

vai trò quyết định các chủ trương lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động đánh giá kết quả học tập của HV Các chủ thể này thường gồm Đảng uỷ, Ban Giám đốc (Ban Giám hiệu) trong các trường ĐHQS Với cơ chế hoạt động đảng uỷ xác định chủ trương lãnh đạo, chỉ đạo mọi hoạt động giáo dục đào tạo trong đó có hoạt động đánh giá kết quả học tập của HV, Giám đốc (Hiệu trưởng) được phân công, phân nhiệm tổ chức triển khai thực hiện các chủ trương lãnh đạo

đã xác định thông qua hệ thống các cơ quan chức năng tham mưu giúp việc kiểm tra việc thực hiện

- Chủ thể giữ vai trò hướng dẫn thực hiện, gồm có các cơ quan chức

năng thực hiện chức năng tham mưu gúp đảng uỷ, ban giám đốc (ban giám hiệu) trong việc xây dựng các văn bản, quy chế, quy định, kế hoạch hướng dẫn, tổ chức, chỉ đạo hoạt động đánh giá kết quả học tập của HV và hướng dẫn thực hiện với các đối tượng quản lý, đảm bảo cho quá trình đánh giá kết quả học tập của HV diễn ra nhịp nhàng, chặt chẽ Các chủ thể giữ vai trò hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động đánh giá kết quả học tập của HV gồm có các cơ quan: Phòng đào tạo; Phòng Chính trị; Ban Khảo thí và bảo đảm chất lượng giáo dục đào tạo

- Chủ thể trực tiếp quản lý đánh giá kết quả học tập của HV là các

khoa giáo viên, tổ bộ môn và đội ngũ GV tham gia trực tiếp vào quá trình giảng dạy và đánh giá kết quả học tập của HV, đây là các lực lượng sư phạm quyết định đến sự thành công hay những hạn chế, khuyết điểm, sự chính xác khách quan hay những sai lệch, tiêu cực Bởi lẽ, họ là những người tham gia

từ khâu đầu tiên (xây dựng kế hoạch đầu bài, kế hoạch bài giảng, đề cương chi tiết môn học, ngân hàng đề thi, câu hỏi thi ) đến khâu cuối cùng (chấm thi và công bố kết quả đánh giá ) của hoạt động đánh giá kết quả học tập của

HV, những người chịu trách nhiệm về chất lượng và kết quả đánh giá quá trình

37

giảng dạy của mình trước HV, cơ quan chức năng, Đảng uỷ, Ban giám đốc (Ban giám hiệu)

* Đối tượng quản lý đánh giá kết quả học tập

Nếu xem xét đối tượng quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của

HV là toàn bộ các hoạt động mà các chủ thể quản lý đánh giá hướng vào nhằm thực hiện các mục tiêu quản lý đánh giá đã xác định thì đối tượng quản lý bao gồm tất cả các thành tố trong hoạt động đánh giá kết quả học tập của HV như mục tiêu, nội dung, đối tượng (HV), phương pháp đánh giá, cơ sở vật chất và kỹ thuật bảo đảm tuy nhiên theo phạm vi nghiên cứu của luận án xác định, quản

lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS, do đó đối tượng quản lý đánh giá kết quả học tập được xác định là HV, tập thể HV ở các trường ĐHQS những người chịu sự tác động, điều khiển của các chủ thể quản lý trong hoạt động đánh giá kết quả học tập Các đối tượng HV gồm nhiều đối tượng và trình độ đào tạo, nhưng giới hạn khách thể trong phạm vi nghiên cứu của luận án hướng vào là HV đào tạo cơ bản dài hạn, trình độ đại học Họ là đối tượng (khách thể) của hoạt động quản lý đánh giá, song đồng thời họ cũng là chủ thể tự giác, tích cực tự đánh giá và tham gia các hoạt động đánh giá

* Nguyên tắc và phương pháp quản lý đánh giá

Thực tế cho thấy một số nguyên tắc được sử dụng trong quản lý đánh giá kết quả học tập KHXHNV của HV ở ĐHQS như: Nguyên tắc bảo đảm tính pháp lí; Nguyên tắc bảo đảm tính toàn diện; Nguyên tắc tính thường xuyên và hệ thống; Nguyên tắc bảo đảm tính sư phạm trong quản lí đánh giá; Nguyên tắc phối hợp các lực lượng thực hiện

Để thực hiện mục tiêu quản lý đã xác định chủ thể quản lý sử dụng kết hợp các phương pháp tác động đến đối tượng quản lý Các phương pháp tác động đã được khoa học QLGD ĐHQS khái quát gồm: Phương pháp hành chính quân sự; Phương pháp giáo dục - tâm lí; Phương pháp kích thích

- Vận dụng tiếp cận quá trình vào quản lý đánh giá kết quả học tập

KHXHNV của HV ở các trường ĐHQS

Đánh giá kết quả học tập của HV được xem xét ở góc độ là một quá trình Tính quá trình đó được thể hiện trong toàn khoá học cũng như với từng người học cụ thể Đối với khoá học, có thể vận dụng quan niệm của Rensis Likert khi bàn về hiệu quả đánh giá thể hiện qua các tác động của ba nhóm biến số: Các biến đầu vào (còn được gọi là biến nguyên nhân); Các biến quá trình; Các biến đầu ra (còn được gọi là các biến kết quả) [63, tr.176]

Tiếp cận quá trình trong quản lý đánh giá kết quả học tập của HV phải quản lý đầy đủ cả ba yếu tố đầu vào, quá trình, đầu ra Đối với đánh giá kết quả học tập của từng HV theo tiếp cận quá trình cũng có thể xem xét qua tác động của ba nhóm biến số đầu vào, quá trình, đầu ra

Biến đầu vào (Input) Biến quá trình (Process) Biến đầu ra (Output)

Mức độ sẵn sàng cho học tập

của HV

Mức độ đáp ứng các yêu cầu học tập

Trình độ đạt được của người học

Chất lượng tuyển chọn đầu vào Mức độ nắm kiến thức thực tế Kiến thức

Năng lực của người học Khả năng vận dụng kiến thức

làm bài kiểm tra

Kĩ năng

Thái độ ý thức trong học tập Phương pháp đánh giá của

giáo viên

Thái độ Nội dung, thời gian, phương

pháp, phương tiện học tập

Kĩ năng tự đánh giá của HV Kĩ năng vận dụng kiến thức

vào thực tiễn công việc Vật chất, phương tiện bảo đảm

cho học tập