TÀI LIỆU THAM KHẢO đề CƯƠNG ôn THI môn CHIẾN TRANH và QUÂN đội

Chủ nghĩa Mác, triết học Mác nói chung và những tư tưởng về chiến tranh, quân đội nói riêng không phải là một trào lưu biệt lập, tách khỏi văn minh chung của nhân loại. Quá trình hình thành và phát triển những tư tưởng về chiến tranh và quân đội của C.Mác và Ph.Ăngghen là quá trình kế thừa có chọn lọc những tư tưởng của nhân loại.Đó là quá trình không ngừng đấu tranh chống lại những quan điểm duy tâm, tôn giáo, siêu hình, cũng như những quan điểm phản khoa học của giai cấp tư sản về chiến tranh và quân đội

ĐỀ CƯƠNG ÔN THI MÔN CHIẾN TRANH - QUÂN ĐỘI

1 Thực chất bước ngoặc cách mạng trong lý luận về chiến tranh và quân đội

do Mác, Ăng ghen thực hiện? Ý nghĩa của vấn đề trong cuộc đấu tranh tư tưởng,

lý luận hiện nay?

Chủ nghĩa Mác, triết học Mác nói chung và những tư tưởng về chiến tranh, quânđội nói riêng không phải là một trào lưu biệt lập, tách khỏi văn minh chung của nhânloại Quá trình hình thành và phát triển những tư tưởng về chiến tranh và quân đội củaC.Mác và Ph.Ăngghen là quá trình kế thừa có chọn lọc những tư tưởng của nhân loại

Đó là quá trình không ngừng đấu tranh chống lại những quan điểm duy tâm, tôn giáo,siêu hình, cũng như những quan điểm phản khoa học của giai cấp tư sản về chiến tranh

và quân đội

- Hai ông kiên quyết chống lại quan điểm duy tâm của Platôn thời cổ đại, vạch rõchiến tranh không phải là tất yếu vốn có, là định mệnh đối với con người và xã hội loàingười mà có nguồn gốc và nguyên nhân của nó

- Tôn giáo: chiến tranh là do trời, do lực lượng siêu nhiên

- G.Hêghen, C.Ph.Claudơvít, những người đã xuất phát từ lập trường tư sản để giảithích hiện tượng chiến tranh và quân đội Chiến tranh là công cụ của chính trị, nhưng làchính trị chung chung, trừu tượng, phi giai cấp Hêghen cho rằng: Quân đội là công cụbạo lực của toàn xã hội, bảo vệ lợi ích của toàn dân tộc Thực chất đây là quan điểm lừabịp, che giấu bản chất giai cấp của quân đội (quân đội phi chính trị, phi giai cấp)

- C.Mác và Ph.Ăngghen còn đấu tranh chống các quan điểm cho rằng nguồn gốc,nguyên nhân của chiến tranh là đo tâm lý, sinh lý, địa lý, kỹ thuật, dân số gây nên Việc đánh giá có phê phán những thành tựu của toàn bộ tư tưởng lý luận quân sựtrước đó trên lập trường có tính nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng đã chophép C.Mác và Ph.Ăngghen tạo ra một cuộc cách mạng thực sự trong các quan điểm, tưtường về chiến tranh và quân đội

*Về bạo lực: C.Mác và Ph.Ăngghen đã đem đến cho lý luận về bạo lực một tinh

thần mới, thực sự khoa học

- Coi đó là cơ sở lý luận để nghiên cứu, xem xét các vấn đề về chiến tranh và quân đội

- Nguồn gốc: bạo lực là phạm trù lịch sử, nguồn gốc của nó gắn với chế độ tư hữu

về tư liệu sản xuất và đối kháng giai cấp

- Bản chất của bạo lực: là điều kiện, phương tiện để một giai cấp, một nhà nước để

thực hiện mục đích chính trị của mình Sức mạnh của bạo lực xét đến cùng do kinh tếquyết định và phụ thuộc vào kinh tế

- Vai trò của bạo lực, đặc biệt là bạo lực cách mạng “Nhưng bạo lực còn đóng vai

trò khác trong lịch sử, vai trò cách mạng; theo C.Mác, bạo lực còn là bà đỡ cho mọi xãhội cũ đang thai nghén một xã hội mới” (Chống Đuyrinh”, t20, tr.259)

Như vậy, bất cứ một giai cấp, nhà nước thống trị nào muốn duy trì ách thống trịcủa mình, bảo vệ lợi ích kinh tế của mình cũng phải dùng bạo lực

Theo đó, bất cứ giai cấp, tầng lớp tiến bộ nào muốn lật đổ chế độ cũ lỗi thời, lạchậu, xây dựng một xã hội mới tiến bộ hơn góp phần thúc đẩy lịch sử xã hội loài ngườitiến lên cũng phải dùng bạo lực cách mạng

- Phê phán thuyết “bạo lực” của tư sản: tuyệt đối hoá bạo lực, coi chiến tranh là

động lực chủ yếu quyết định toàn bộ quá trình lịch sử Bạo lực là nhân tố có trước, quy

định toàn bộ các sự kiện và hiện tượng của đời sống xã hội, quy định toàn bộ cả kinh tế.

Họ phủ nhận quy luật khách quan của xã hội và phủ định sự phát triển của xã hội loàingười là “quá trình lịch sử - tự nhiên” Theo họ, chiến tranh là tất yếu, vĩnh viễn và cóích cho con người

Thực chất đây là quan điểm phản động, nhằm phục vụ cho bản chất hiếu chiến vàxâm lược của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa đế quốc

Hai ông khẳng định, bạo lực không bao giờ là mục đích mà chỉ là thủ đoan để đạtmục đích chính trị mà thôi Bạo lực và chiến tranh không thể quyết định sự phát triểncủa xã hội Sự vận động, phát triển của xã hội là do các quy luật khách quan chi phối.thắng lợi của chiến tranh không chỉ là do so sánh lực lượng của các bên tham chiến màxét đến cùng là do kinh tế và chế độ chính trị - xã hội của nước đó quy định

*Về chiến tranh

- Khẳng định chiến tranh là một hiện tượng chính trị - xã hội, là một phạm trù lịch sử

- Nguồn gốc: sự ra đời, tồn tại, vận động, phát triển của chiến tranh gắn với sự ra

đời của chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và đối kháng giai cấp Chiến tranh không phải

là một phạm trù vĩnh viễn, cũng không phải là một tất yếu mang tính định mệnh Conngười có thể loại bỏ được chiến tranh ra khỏi đời sống xã hội khi xóa bỏ chế độ tư hữu

về tư liệu sản xuất và đối kháng giai cấp

- Làm rõ mối quan hệ giữa chiến tranh và chính trị, xem chiến tranh chỉ là sự tiếp tục

của chính trị bằng thủ đoạn bạo lực Theo đó, chiến tranh và chính trị có mối quan hệ vớinhau, chính trị bao giờ cũng là biểu hiện quyền lợi của giai cấp, còn chiến tranh bao giờcũng thực hiện mục đích chính trị, sự kế tục chính trị đó trước khi xảy ra chiến tranh

Khi tổng kết cuộc chiến tranh Pháp - Phổ (1870-1871), hai ông đã rút ra kết luận, rằngchính trị sau khi dẫn đến chiến tranh thì nó vẫn tiếp tục cả trong thời kỳ chiến tranh

Hai ông còn luận giải rõ mối quan hệ giữa chính trị đối nội và chính trị đối ngoại,khắc phục được những sai lầm của các quan điểm trước đó về vấn đề này

- Tính chất xã hội của chiến tranh: làm rõ cơ sở xã hội để phân tích, làm rõ tính

chất xã hội của chiến tranh Khẳng định tính chất xã hội của chiến tranh không phải bấtbiến, nó cũng có thể chuyển hoá; tính chất xã hội của chiến tranh phụ thuộc vào chế độchính trị - xã hội, vào mục đích chính trị mà cuộc chiến tranh đó đang tiếp tục…

Hai ông là người đầu tiên phân tích chiến tranh có 2 loại Coi chiến tranh tấn công

là chiến tranh phi nghĩa, chiến tranh phòng ngự là chiến tranh chính nghĩa Ủng hộchiến tranh chính nghĩa, lên án chiến tranh phi nghĩa

Mặc khác, đi vào mục đích, tính chất của cuộc chiến tranh đó như thế nào Tuyệt nhiênquan niệm của hai ông không dựa vào hành động quân sự đơn thuần mà đi vào nội dungchính trị, xã hội để phân tích đâu là chiến tranh chính nghĩa, đâu là chiến tranh phi nghĩa

*Về quân đội

C.Mác và Ph.Ăngghen đã nghiên cứu quân đội trong mối quan hệ với chiến tranh,nhà nước và giai cấp Biểu hiện:

- Ăngghen là người đầu tiên định nghĩa quân đội là gì: Quân đội là một tập đoàn

người vũ trang, có tổ chức, do nhà nước xây dựng để dùng vào cuộc chiến tranh tiếncông hoặc chiến tranh phòng ngự

Quân đội là một tổ chức của nhà nước, do nhà nước xây dựng nên Bản chất giaicấp và nội dung của nhà nước như thế nào thì quân đội là người bảo vệ lợi ích của nócũng như thế ấy.

- Ph.Ăngghen chỉ rõ sự ra đời của quân đội gắn liền với giai cấp, nhà nước, bóc

lột, áp bức và chiến tranh Khẳng định nguồn gốc kinh tế sinh ra quân đội là chế độ tưhữu về tư liệu sản xuất và đối kháng giai cấp

- Bản chất của quân đội là công cụ chủ yếu của nhà nước, của giai cấp để tiến hành

các cuộc chiến tranh

- Sức mạnh chiến đấu của quân đội: Ăngghen đã phân tích một cách toàn diện các

yếu tố cấu thành sức mạnh của nó: con người, vũ khí kỹ thuật, huấn luyện… trong đóđặc biệt nhấn mạnh yếu tố con người luôn giữ vai trò quyết định, còn vũ khí kỹ thuật làyếu tố rất quan trọng, không thể thiếu Vũ khí kỹ thuật chỉ gia tăng sức mạnh của conngười trong chiến tranh chứ không quyết định tiến trình và kết cục của chiến tranh Phê phán quan điểm tư sản: tuyệt đối hóa vũ khí kỹ thuật, hạ thấp vai trò của conngười trong chiến tranh

*Ý nghĩa của vấn đề trong cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận hiện nay

Những cống hiến của C.Mác và Ph.Ăngghen về lý luận chiến tranh và quân độithật sự là một bước ngoặt cách mạng vĩ đại

- Đó là quá trình đấu tranh phê phán các quan điểm duy tâm, tôn giáo, là quá trình

kế thừa có chọn lọc những tư tưởng tinh hoa của nhân loại, là sự nắm bắt và khái quátnhững vấn đề thực tiễn của chiến tranh và quân đội đang đặt ra

- Đấu tranh kiên quyết với các quan điểm tư sản phản động, phản khoa học vềchiến tranh, quân đội Khắc phục những mặt hạn chế của các quan điểm duy vật siêuhình để sáng tạo ra những tư tưởng, quan điểm về chiến tranh, quân đội thật sự khoa học

và triệt để

- Làm cơ sở lý luận giúp giai cấp vô sản, các đảng cộng sản xem xét và có thái độđúng đắn đối với mỗi cuộc chiến tranh, từ đó định ra đường lối chiến lược, sách lượcxây dựng quân đội, sẵn sàng đánh trả các cuộc chiến tranh xâm lược của chủ nghĩa đếquốc và các thế lực phản động gây ra

- Đặt nền móng cho toàn bộ học thuyết Mác - Lênin về chiến tranh và quân đội,đưa học thuyết trở thành hệ thống khoa học hoàn chỉnh, triệt để; là công cụ nhận thức vàcải tạo hiện thực quân sự của giai cấp vô sản

2 Những cống hiến của Lênin đối với việc bảo vệ và phát triển các quan điểm của Mác, Ăng ghen về chiến tranh quân đội? Ý nghĩa phương pháp luận của vấn đề?

Cuối thế kỷ XIX dầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản từ giai đoạn tự đo cạnh tranhchuyển sang giai đoạn độc quyền (giai đoạn đế quốc chủ nghĩa)

- Sự xuất hiện chủ nghĩa đế quốc là nguyên nhân của nhiều cuộc chiến tranh xâmlược giữa các nước tư bản nhằm thôn tính lẫn nhau, mở rộng thuộc địa và thị trườngnhằm vơ vét ngày càng nhiều lợi nhuận cho bọn tư bản độc quyền Các cuộc chiến tranhtrong thời kỳ này diễn ra với quy mô và sử dụng lực lượng ngày càng lớn, vũ khí ngàycàng hiện đại, tác chiến hợp đồng quân binh chủng và có sự liên minh thành các khốiquân sự Sự tiêu hao về người và của cải ngày càng lớn, tính chất ngày càng ác liệt, mức

độ tồn thất về người và hậu quả chiến tranh để lại cũng ngày càng nặng nề hơn

- Cách mạng Tháng Mười năm 1917 thành công, Nhà nước XHCN đầu tiên ra đờitrong vòng vây của chủ nghĩa đế quốc đã đặt ra những yêu cầu mới vủa thực tiễn xây dựng

và bảo vệ tổ quốc, thực tiễn chuẩn bị lực lượng xây dựng nền QPTD, xây dựng Hồng quân

để sẵn sàng đập tan mọi âm mưu và hành động xâm lược của chủ nghĩa đế quốc

- V.I.Lênin (1870-1924), nhà lý luận thiên tài, vị lãnh tụ vĩ đại của giai cáp vô sản

và toàn thể nhân dân lao động trên thế giới, với những phẩm chất tư duy thiên bẩm vàlòng nhiệt thành cách mạng của mình, đã bảo vệ và phát triển thành công chủ nghĩaMác nói chung và những tư tưởng về chiến tranh và quân đội của C.Mác và PhĂngghennói riêng trong thòi kỳ đế quốc chủ nghĩa và cách mạng cô sản một cách toàn diện vàsâu sắc, đồng thời, vận đụng, phát triển cho phù hợp với điều kiện lịch sử mới - điềukiện xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

*Vấn đề bạo lực cách mạng

- Vấn đề bạo lực và bạo lực cách mạng luôn được Lênin quan tâm và coi đó là cơ

sở lý luận để tiếp tục phát triển tư tưởng về chiến tranh và quân đội Người luôn đấutranh kiên quyết chống lại những tư tưởng xuyên tạc quan điểm của C.Mác vàPh.Ẫngghen về bạo lực

- Vai trò của bạo lực cách mạng: rất quan trọng, là điều kiện cần thiết cho các cuộc

cách mạng xã hội, là công cụ, phương tiện để giai cấp cách mạng sử dụng lật đồ chínhquyền của giai cấp thống trị phản động

- Thực chất của bạo lực cách mang: là bao lực của quần chúng dưới sự lãnh đao

của giai cấp tiến bộ chống lai giai cấp phản động, lạc hâu V.I.Lênin khẳng định : “Nhànước tư sản bị thay thế bởi nhà nước vộ sản (chuyên chính vô sản) không thể bằng conđường “tiêu vong” được, mà chỉ có thể theo quy luật chung bằng một cuộc cách mạngbạo lực thôi”(t.33, tr.27) Vì vậy, sử dụng bạo lực cách mạng để đập tan bạo lực phảncách mạng là quy luật tất yếu

*Về chiến tranh Lênin phát triển những quan điểm cơ bản của Mác và Ăngghen

về vấn đề chiến tranh trong thời đại đế quốc chủ nghĩa

- Nguồn gốc chiến tranh: tiếp tục khẳng định những quan điểm của Mác và

Ăngghen: chiến tranh là một hiện tượng xã hội, là một phạm trù lịch sử; chiến tranh rađời, tồn tại gắn với chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và đối kháng giai cấp; có thể loại

bỏ chiến tranh ra khỏi đời sống xã hội khi mà chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và đốikháng giai cấp không còn nữa “Không thể xóa bỏ được chiến tranh nếu không xóa bỏcác giai cấp và không thiết lập chủ nghĩa xã hội” (t26, tr.390)

- Khái quát những điều kiện lịch sử làm phát sinh những cuộc chiến tranh trong thời kỳ ĐQCN, tìm ra những quy luật quyết định đến tiến trình và kết cục chiến tranh.

Chỉ ra các nguyên tắc phương pháp luận để phân tích bản chất xã hội của chiến tranh làphải có quan điểm chính trị - giai cấp Người luôn tự đặt câu hỏi: “làm thế nào để tìm ra

“bản chất thực sự” của chiến tranh, làm thế nào để xác định được bản chất đó? Và đã tựtrả lời “chiến tranh là tiếp tục của chính trị Phải nghiên cứu chính trị được tiến hànhtrước chiến tranh, chính trị đang dẫn đến và đã dẫn đến chiến tranh” (t.30, tr.106)

- Bản chất của chiến tranh:

Đánh giá đúng đắn công lao và sự cống hiến của Claudơvít, coi ông là một trongnhững tác giả vĩ đại nhất về lịch sử chiến tranh, nhất là “công thức” của ông về bản chấtcủa chiến tranh

Khẳng định rõ về sự lệ thuộc của chiến tranh vào mục đích chính trị của các giaicấp, nhà nước đang theo đuổi chiến tranh Người viết: “Chiến tranh chẳng qua chỉ làchính trị từ đầu đến cuối, chỉ là sự tiếp tục thực hiện cùng những mục đích… của cácgiai cấp… với những phương pháp khác mà thôi” (t.32, tr.356)

Luận điểm này của V.I.Lênin là sự đóng góp to lớn cho lý luận về bản chất chiếntranh, là phương pháp luận quan trọng để xem xét chiến tranh như là một hiện tượngchính trị - xã hội, kể cả các cuộc chiến tranh trong thời đại ngày nay

Chống lại các quan điểm của các lãnh tụ Quốc tế II khi giải thích bản chất củachiến tranh bằng phương pháp ngụy biện, họ đã xem xét tách rời giữa quan hệ kinh tếvới chính trị trong từng nước hoặc liên minh giữa các nước tiến hành chiến tranh

- Phân chia các kiểu, loại chiến tranh: V.I.Lênin là người đầu tiên chỉ ra lý luận,

tiêu chí phân chia kiểu, loại chiến tranh

Để phân kiểu, loại chiến tranh một cách đúng đắn, khoa học phải đứng trên lậptrường của giai cấp vô sản, phải dựa vào nội dung chính trị của mỗi cuộc chiến tranh,gắn với điều kiện lịch sử cụ thể của thời đại V.I.Lênin cho rằng: “Không thể hiểu nổicuộc chiến tranh hiện nay nếu không hiểu được thời đại” (t.49, tr.388)

Là người đầu tiên chỉ ra khái niệm chiến tranh chính nghĩa và chiến tranh phi nghĩa

để phân loại tính chất xã hội của các cuộc chiến tranh, người khẳng định: “Trong lịch sử

đã từng nhiều lần có những cuộc chiến tranh tiến bộ - mặc dù những cuộc chiến tranhnày cũng như bất cứ cuộc chiến tranh nào khác, không tránh khỏi đem lại những nỗikhủng khiếp tai hoạ, đau khổ - nghĩa là những cuộc chiến tranh có ích cho sự phát triểncủa nhân loại” (t.49, tr.159) Từ đó Người đi đến kết luận: “có nhiều loại chiến tranh, cóchiến tranh chính nghĩa và chiến tranh phản động, có chiến tranh của những giai cấptiên tiến và chiến tranh của giai cấp lạc hậu, có chiến tranh nhằm củng cố ách áp bứcgiai cấp và chiến tranh nhằm lật đổ ách áp bức ấy” (t.49, tr.403-404)

- Thái độ của giai cấp vô sản và nhân dân lao động đối với chiến tranh

Ủng hộ chiến tranh chính nghĩa, kiên quyết lên án, ngăn chặn chiến tranh phi nghĩa

“Đối với người maxxit thì làm sáng tỏ tính chất của chiến tranh là tiền đề cần thiết đểgiải quyết vấn đề thái độ của mình đối với chiến tranh” (t.26, tr.30)

Biến chiến tranh đế quốc chủ nghĩa thành nội chiến Trong chiến tranh chínhnghĩa, khẩu hiệu bảo vệ tổ quốc là chính đáng và hợp lý Còn trong chiến tranh phinghĩa, khẩu hiệu bảo vệ tổ quốc chỉ là giả dối và thái độ của người maxxit là vạch trần,chống lại chiến tranh đế quốc, lật đổ chế độ, chính phủ

*Về quân đội

- Nguồn gốc quân đội: tiếp tục khẳng định những quan điểm của Mác và Ăngghen:

quân đội là một hiện tượng xã hội, là một phạm trù lịch sử; quân đội ra đời, tồn tại gắnvới nhà nước và chiến tranh; quân đội là công cụ bạo lực để phục vụ lợi ích của giaicấp, nhà nước tổ chức ra nó

- Bản chất của quân đội: phê phán các nhà tư tưởng tư sản luôn tìm cách che dấu

thực chất quân đội là công cụ của chính sách đối nội và đối ngoại của bọn bóc lột Họ

cố chứng minh quân đội là một hiện tượng vĩnh viễn, “trung lập về chính trị” và “phigiai cấp”

Khẳng định: “không phải chỉ có dưới chính thể quân chủ, quân đội mới là công cụđàn áp Nó vẫn là công cụ đàn áp của tất cả các chính thể cộng hoà tư sản, kể cả nhữngchính thể cộng hoà dân chủ nhất” (t.49, tr.610) và nhấn mạnh: “quân đội của nhà nước

tư sản là công cụ vững chắc nhất để duy trì và bảo vệ chế độ cũ, là phương tiện quantrọng để đạt được các mục tiêu chính trị phi nghĩa” (t.49, tr.361)

Quân đội là công cụ bạo lực vũ trang của nhà nước, giai cấp nhật định

- Lần đầu tiên nêu lên và vận dụng thành công những nguyên tắc xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản

Trong tác phẩm “Bàn về Hồng quân”, Lênin nêu lên 8 nguyên tắc xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản: 1 Nguyên tắc Đảng cộng sản phải lãnh đạo tập trung, thống nhất quân đội 2 Quân đội và nhân dân phải thống nhất, phải trung thành với chủ nghĩa cộng sản 3 Phải thực hiện chế độ một thủ trưởng 4 Quân đội phải có kỷ luật tự giác, nghiêm minh 5 Phải không ngừng nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội 6 Thường xuyên sẵn sàng chiến đấu 7 Không ngừng hoàn thiện cơ cấu, tổ chức, xây

dựng quân đội chính qui.8.Phát triển hài hòa tất cả các quân, binh chủng

Những nguyên tắc trên đã làm cho quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản khác hẳn

về chất so với quân đội tư sản

- Phát triển lý luận về vai trò của nhân tố tinh thần trong chiến tranh, chỉ ra tính quy luật của quá trình hình thành, phát triển của nhân tố tinh thần, cơ sở để củng cố xây dựng nhân tố tinh thần cho quân đội như: phải dựa vào chế độ chính trị - xã hội;

nhân dân và quân đội phải thống nhất về chính trị tư tưởng; vai trò của hậu phương

quân đội, vai trò của công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội… “Ở đâu công tác

chính trị trong quân đội được tiến hành chu đáo nhất thì ở đấy không có tình trạng lỏnglẻo trong quân đội, quân đội giữ được trật tự tốt hơn, tinh thần của quân đội cao hơn, ởđấy thu được nhiều thắng lợi hơn” (t.39, tr.66)

- Ngoài ra, V.I.Lênin còn đề cập đến tư tưởng xây dựng, củng cố quốc phòng, mốiquan hệ kinh tế với quốc phòng, xây dựng Hồng quân vững mạnh

*Ý nghĩa phương pháp luận

- Khẳng định đóng góp của Lênin: Bổ sung, phát triển… thực chất là lý luận vềchiến tranh, quân đội trong thời kỳ đế quốc chủ nghĩa

- Những vấn đề thuần Lênin: Nguyên tắc xây dựng quân đội kiểu mới (Hồngquân); xây dựng học thuyết vũ trang, bảo vệ tổ quốc

- Điều kiện ngày nay: Bổi cảnh quốc tế, khu vực, trong nước; Sự phát triển củakhoa học công nghệ và chiến tranh công nghệ cao; Sự chống phá của kẻ thù

- Đấu tranh các quan điểm sai trái

5 Sự thống nhất và khác biệt giữa quan điểm của Claudơvít và quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về bản chất chiến tranh? Ý nghĩa phương pháp luận của vấn đề?

Bản chất chiến tranh là vấn đề phức tạp, gây nhiều tranh cãi trong lịch sử, cũng nhưhiện nay Chiến tranh nổ ra với tính chất, quy mô và với không gian, thời gian khác nhau,

vì vậy nhận thức bản chất chiến tranh thường gặp khó khăn đối với mọi người Trong lịch

sử đã có nhiều nhà tư tưởng, nhà quân sự khái quát về bản chất chiến tranh Thời Cổ đại,Arixtốt (384-322 Tr.CN) đã khái quát, chiến tranh là nghệ thuật chính trị G.Hêghen(1770-1830), nhà triết học duy tâm cổ điển Đức quan niệm, chiến tranh là công cụ thựchiện mục đích chính trị C.Ph.Claudơvít (1780-1831) nhà quân sự tư sản Phổ cho rằng:

“Chiến tranh của một cộng đồng tiến hành bao giờ cũng là một hành vi chính trị, một sự

kế tục của các quan hệ chính trị, một sự thực hiện các quan hệ chính trị bằng các biện

pháp khác (thủ đoạn bạo lực)” (Bàn về chiến tranh, Nxb.QĐND, H, 1976 tr.55)

Các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin đánh giá cao quan điểm của các nhà tưtưởng trên, đã kế thừa, phát triển và vạch ra bản chất chiến tranh V.I.Lênin đã dùng kháiquát của C.Ph.Claudơvít và khẳng định: “Chiến tranh là sự tiếp tục của chính trị bằngnhững biện pháp khác (cụ thể là bằng bạo lực)” (t.26, tr.397) Về hình thức khái quát củaC.Ph.Claudơvít và V.I.Lênin không khác nhau, nhưng bản chất khác nhau căn bản

- Claudơvít đã tách rời mối quan hệ giữa chiến tranh và kinh tế, cho rằng chính trịnhư là trí tuệ của quốc gia được nhân cách hóa -> che dấu nguồn gốc của chiến tranh(nguồn gốc kinh tế) - > che dấu mục đích thật sự xấu xa của giai cấp thống trị (áp bức,bóc lột) -> vì lợi ích kinh tế

Ví dụ: Pháp xâm lược Việt Nam (khai hóa văn minh cho Việt Nam)

Theo Lênin “chính trị là sự phản ánh tập trung của kinh tế” (t.42, tr.349) Vì xétđến cùng kinh tế là cái quyết định chính trị, mối quan hệ giữa các giai cấp trong nền sảnxuất vật chất chi phối mối quan hệ giữa các giai cấp trong chính trị

- Theo quan điểm của Claudơvít, chính trị mà chiến tranh kế tục là chính trịchung chung, không mang bản chất giai cấp -> phủ nhận tính giai cấp của chính trị,rêu rao bảo vệ lợi ích của toàn dân nhằm mục đích tập hợp lực lượng, ủng hộ chínhphủ phát động chiến tranh, lôi cuốn mọi người tham gia chiến tranh vì lợi ích khôngriêng của giai cấp thống trị mà là của mọi người Nhưng trên thực tế, chỉ có giai cấpthống trị mới đạt được lợi ích (lợi ích đối lập với quần chúng nhân dân lao động) ->quan điểm sai trái

Theo Lênin “chiến tranh chẳng qua là chính trị từ đầu đến cuối, chỉ là sự tiếp tụcthực hiện của những mục đích… của các giai cấp… với những phương pháp khác màthôi” (t.32, tr.356)

Trong xã hội có giai cấp, không có chính trị chung chung cho toàn xã hội, chính trị

là biểu hiện lợi ích của các giai cấp

- Theo Claudơvít, chính trị mà chiến tranh kế tục chỉ là đường lối đối ngoại (tứcquan hệ giữa quốc gia, dân tộc này với quốc gia, dân tộc khác), ông phủ nhận nhữngcuộc chiến diễn ra trong nội bộ quốc gia, dân tộc giữa hai giai cấp đối kháng Ông chỉquan tâm đến vấn đề đối ngọai, quan hệ giữa các nước -> đem quân đánh nước khác ->hai nước đánh nhau -> không có cuộc chiến tranh trong một nước -> trái quy luật,không hợp lý -> phản đối nội chiến cách mạng

Theo Lênin, chiến tranh là sự thống nhất cả chính trị, đối nội và đối ngoại, trong đóđối ngoại là phản ánh của đối nội “chiến tranh là sự phản ánh của chính sách đối nội mànước đó đã thi hành trước đây” (t.39, tr.361).

Kết luận: Từ sự so sánh trên cho phép chúng ta bác bỏ quan điểm tư sản cho rằng

qua điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin đồng nhất với quan điểm của Claudơvít về bảnchất của chiến tranh

6 Quan điểm mácxít về mối quan hệ giữa chiến tranh và chính trị? Ý nghĩa trong xem xét, đánh giá bản chất các cuộc chiến tranh hiện nay?

Chiến tranh và chính trị là những hiện tượng chính trị xã hội khác nhau, nhưngquan hệ hữu cơ với nhau Quan hệ giữa chính trị và chiến tranh là một phương diệnquan trọng của bản chất chiến tranh Trong quan hệ này, chính trị là mặt bất biến, chiếntranh là mặt khả biến Mặt chính trị như cái chung, bản chất xuyên suốt các cuộc chiếntranh, còn mặt khả biến có thể biến động khôn lường, nhưng thoát khỏi quỹ dạo củachính trị Hiện nay, xem xét bản chất các cuộc chiến tranh càng phải thông qua mốiquan hệ giữa chính trị và chiến tranh

Chiến tranh là một hiện tượng chính trị - xã hội mang tính lịch sử được thể hiện

bằng đấu tranh vũ trang giữa các tập đoàn người trong một nước, hoặc liên minh cácnước nhằm đạt tới những mục đích chính trị nhất định

Chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mối quan hệ giữa cácgiai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chínhquyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc của nhà nước,

sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước

(Từ điển BKQSVN, H.2004, tr.244)

*Cơ sở lý luận và thực tiễn của mối quan hệ

- Xuất phát từ mối quan hệ của các yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng xã hội: mối

quan hệ giữa kinh tế và chính trị - chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, biểu hiện

cụ thể của mối quan hệ đó trong chiến tranh - một hoạt động đặc biệt của xã hội đóchính là mối quan hệ giữa mục đích và phương tiện của giai cấp nhà nước tiến hànhchiến tranh: đường lối chính trị, hoạt động chính trị của giai cấp nhà nước là mục đíchcòn chiến tranh là phương tiện để thực hiện đường lối, mục đích chính trị của giai cấpnhà nước nhất định

+ Chính trị không chỉ là ý thức chính trị, tổ chức chính trị, quan hệ chính trị…, màcòn có các lực lượng chính trị, các chủ thể chính trị cùng các hoạt động chính trị của cácgiai cấp, nhà nước, đảng phái

+ Chiến tranh không chỉ có bạo lực vũ trang, mà còn có các hoạt động kinh tế, vănhóa, tư tưởng…, phục vụ, hỗ trợ cho đấu tranh vũ trang

- Xuất phát từ mối quan hệ phổ biến của các sự vật hiện tượng trong thế giới: cụ thể là mối quan hệ giữa cái toàn thể và cái bộ phận

+ Theo Lênin, “mọi cuộc chiến tranh đều gắn với chế chế độ chính trị đã sinh ranó” thì đây là mối quan hệ giữa chủ thể và phương tiện Chủ thể là chính trị, chiến tranh

là phương tiện

+ Chủ thể chuẩn bị, tổ chức, điều khiển mọi quá trình của chiến tranh, quyết địnhmục đích, phương hướng, phương thức, thời cơ và kết thúc chiến tranh Chính trị tạo

môi trường kinh tế, văn hoá, chỉ đạo hoạt động kinh tế, tư tưởng, ngoại giao phục vụcho chiến tranh; dự kiến sử dụng kết quả chiến tranh

+ Chiến tranh là một bộ phận, là phương tiện của chính trị Nó thử thách toàn bộchế độ chính trị Chiến tranh làm thay đổi mọi tổ chức, cơ chế họat động của các tổchức chính trị; làm thay đổi tương quan so sánh lực lượng chính trị, tính chất các mâuthuẫn chính trị từ đó có thể làm xuất hiện hay mất đi tình thế thời cơ cách mạng

+ Thực tiễn lịch sử chứng minh: Các cuộc chiến tranh chống Pháp, Mỹ xâm lượccủa dân tộc ta Các cuộc chiến tranh công nghệ cao do CNĐQ và đồng minh tiến hành

*Nội dung biểu hiện của mối quan hệ

Thứ nhất, chính trị quyết định chiến tranh: Trong mối quan hệ giữa chính trị và

chiến tranh thì chính trị quyết định chiến tranh Chính trị quyết định chiến tranh trênmọi phương diện

- Chính trị quyết định mục đích chiến tranh Bất kỳ một cuộc chiến tranh nào đều

hướng tới một mục đích chính trị nhất định Mục đích chính trị của chiến tranh biểuhiện ở nhiều khía cạnh khác nhau Mỗi giai cấp trong một dân tộc tiến hành chiến tranhvới nhau có mục đích chính trị khác nhau Trước sức mạnh của quần chúng trong đấutranh giành chính quyền thì bạo lực phản cách mạng mà giai cấp thống trị sử dụng lànhằm mục đích giữ vững địa vị, lợi ích, chế độ chính trị hiện tại Ngược lại, quần chúngnhân dân dưới sự lãnh đạo của lực lượng tiên tiến tiến hành chiến tranh cách mạng lại

có mục đích lật đổ chế độ chính trị hiện tại, thiết lập chế độ mới Những cuộc chiếntranh giữa các dân tộc, mục đích chính trị của mỗi bên tham chiến cũng khác nhau Kẻ

đi xâm lược thì mục đích là áp đặt một chế độ chính trị bù nhìn, tay sai cho chúng, còncác dân tộc chống lại chiến tranh xâm lược lại với mục đích giữ vững độc lập dân tộc,chủ quyền đất nước Mỗi cuộc chiến tranh có mục đích cụ thể khác nhau, nhưng thốngnhất ở mục đích chính trị

- Chính trị quy định tiến trình, kết cục chiến tranh Tiến trình diến biến của chiến

tranh rất phức tạp, nhưng cái chung nhất là do chính trị quy định Mỗi giai đoạn của tiếntrình phát triển chiến tranh đều có mục đích chính trị cụ thể, nhưng thống nhất với mụcđích chung Những cuộc chiến tranh do giai cấp, nhà nước thống trị tiến hành thườngđược chỉ đạo bởi mục đích chính trị là kết thúc nhanh chóng Tiến trình diễn ra và kếtcục của các cuộc chiến tranh này là do ý đồ chính trị muốn nhanh chóng củng cố địa vịthống trị trong nước hoặc áp đặt chế độ bóc lột ở nước ngoài Xét cho cùng tiến trìnhnày do lợi ích của giai cấp thống trị quyết định Tiến trình đó còn dựa trên cơ sở tiềmlực kinh tế, quân sự trong tay giai cấp thống trị khá mạnh và được chuẩn bị kỹ lưỡng từtrước Với thế và lực thực tế trong tay thì tiến trình chiến tranh do giai cấp thống trị tiếnhành đòi hỏi đánh nhanh, thắng nhanh là chủ yếu Ngược lại, những cuộc chiến tranhchống xâm lược, tiến trình chiến tranh dược diễn ra theo chỉ đạo của tư tưởng chính trịđánh lâu dài Trước sức mạnh ban đầu của kẻ xâm lược, nước tiến hành chiến tranh bảo

vệ tổ quốc khó có thể giành thắng lợi nhanh chóng Cơ sở cho tư tưởng chỉ đạo này là

do tiềm lực kinh tế, quân sự yếu hơn, trong khi đối phương tập trung sức mạnh ban đầukhá mạnh

Ở một thời đại cụ thể, chế độ chính trị nào tiến bộ thì chiến tranh do nó tiến hànhthường có xu hướng phát triển ngày càng mạnh và giành thắng lợi Ngược lại, nhữngcuộc chiến tranh của chế độ chính trị đã lỗi thời thường đi vào bế tắc, ngõ cụt, sa lầy

Đây là xu hướng chung của lịch sử phát triển chiến tranh V.I.Lênin: “Mọi cuộc chiếntranh đều gắn với chế độ chính trị đã sinh ra nó” Tuy nhiên, trong thời điểm cụ thểkhông hẳn mọi cuộc chiến tranh của chế độ chính trị tiến bộ tiến hành đều thắng lợi Bởichiến tranh còn bị chi phối nhiều nhân tố khác

- Chính trị quyết định bản chất và tính chất chính trị xã hội của chiến tranh Chiến

tranh là chính trị từ đầu đến cuối, thậm chí trước khi nổ ra chiến tranh, trong giai đoạnchuẩn bị đã có chính trị, do chính trị quyết định Bản chất tiến bộ cách mạng của chế độchính trị sẽ quyết định bản chất và tính chất chính nghĩa, tiến bộ của chiến tranh Ngượclại, chế độ chính trị đã lỗi thời thì những cuộc chiến tranh bảo vệ, củng cố chế độ đó làphản động

Thứ hai, Chiến tranh tác động trở lại to lớn đối với chính trị

Chiến tranh tác động trở lại chính trị Đây là tác động của một phương thức thựchiện đến mục đích, nội dung của nó là chính trị Biểu hiện tác động của chiến tranh đếnchính trị cũng rất da dạng Chiến tranh có thể thúc đẩy nhanh hay chậm thực hiện mụcđích chính trị, thậm chí làm thất bại hoàn toàn mục đích chính trị Sự thất bại của chiếntranh sẽ kết thúc mục đích chính trị ở một giai đoạn cụ thể Mục đích cụ thể ở mỗi giaiđoạn là những nấc thang phát triển tiến tới mục đích chung của toàn bộ cuộc chiến tranh.Mỗi thắng lợi của chiến tranh ở từng giai đoạn cụ thể là hoàn thành mục đích cụ thể Mỗimục đích cụ thể là một bước tiến dần đến hoàn thành mục đích chính trị toàn cục

Trong những điều kiện, hoàn cảnh lịch sử nhất định, chiến tranh làm cho mục đíchchính trị phải thay đổi Mỗi bước phát triển hay mỗi thất bại cục bộ của chiến tranh cóthể làm thay đổi mục đích cụ thể của chính trị Nếu tiến trình phát triển của chiến tranhthuận lợi thì chủ thể tiến hành chiến tranh có thể đẩy nhanh, rút ngắn thời gian thực hiệnmục đích cuối cùng của một cuộc chiến tranh Nếu tiến trình phát triển của chiến tranhgặp khó khăn, chủ thể tiến hành chiến tranh có thể rút lui những mục đích chính trị cụthể, thường là nhượng bộ, thậm chí đầu hàng không điều kiện, từ bỏ mục đích chiếntranh đã xác định trước

Tiến trình phát triển của một cuộc chiến tranh có thể củng cố vững chắc, phát triểnmột chế độ chính trị và cũng có thể làm sụp đổ hoàn toàn một chế độ chính trị Nhìntổng quát trên toàn thể nhân loại, sự thất bại của chiến tranh do chế độ chính trị lỗi thờitiến hành sẽ xoá bỏ mục đích chính trị, đồng thời tiêu diệt chế độ xã hội cũ, mở ra thờiđại mới Sự thất bại của chiến tranh do chế độ phong kiến tiến hành chống lại chiếntranh cách mạng của giai cấp tư sản sẽ xoá bỏ mục đích chính trị của nó và thủ tiêu chế

độ phong kiến Trong thời đại đó, sự thắng lợi của chiến tranh cách mạng do giai cấp tưsản lãnh đạo sẽ cho ra đời, phát triển chế độ chính trị tư sản Trong thời đại ngày nay,đến một lúc nào đó chiến tranh của giai cấp tư sản thất bại cũng sẽ kết thúc hoàn toànmục đích chính trị cũng như chế độ chính trị của giai cấp tư sản Đồng thời với nó,thắng lợi của chiến tranh do giai cấp vô sản tiến hành sẽ đánh đổ chế độ chính trị tư sản

và thiết lập chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa trên toàn thế giới

*Ý nghĩa phương pháp luận

- Quan hệ giữa chiến tranh và chính trị là mối quan hệ cơ bản xuyên suốt trong mọicuộc chiến tranh, tuỳ vào điều kiện hoàn cảnh mà biểu hiện mối quan hệ này trong cáccuộc chiến tranh là không giống nhau

Ví dụ: Chiến tranh thế giới lần thứ nhất khác lần 2

Do đó, trong nhận thức cũng vừa phải thấy sự thống nhất, vừa phải thấy sự khácbiệt mới có thể có thái độ đúng với chiến tranh Nếu đồng nhất giữa hai mối quan hệnày sẽ làm lẫn lộn giữa cách mạng và phản cách mạng; giữa chiến tranh chính nghĩa vàchiến tranh phi nghĩa Nếu chỉ thấy sự khác biệt thì mối quan hệ giữa cách mạng vàchiến tranh không có cơ sở khoa học trong xem xét đánh giá và thái độ đối với chiếntranh khó tránh khỏi sai lầm

- Xem xét các vấn đề chiến tranh phải xuất phát từ chính trị, rút ra những kết luậnchính trị (mục đích chính trị, lực lượng chính trị tiến hành, chính nghĩa, phi nghĩa…); từ

đó bày tỏ thái độ, có biện pháp phù hợp ứng phó với chiến tranh; chỉ đạo giành thắng lợitrong chiến tranh; xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh, bảo vệ vững chắc tổ quốc

xã hội chủ nghĩa; đấu tranh chống lại những biểu hiện sai tri: phiếm diện, tuyệt đối hốmặt quân sự hay mặt chính trị

- Vai trò quyết định của chính trị đối với chiến tranh không có gì thay đổi, trongđiều kiện hiện nay, chính trị tác động đến chiến tranh theo hướng nhanh chóng hơn,rộng lớn hơn nhưng cũng phải thận trọng hơn trong suốt cả quá trình chuẩn bị, tiến hành

và kết thúc chiến tranh (Vì nó tác động rất lớn đến lợi ích của các nước; toàn cầu hoá;

sử dụng vũ khí công nghệ cao; chi phí lớn; không gian mở rộng…)

- Đấu tranh phê phán mọi biểu hiện mơ hồ về lập trường giai cấp, tách rời chiếntranh với chính trị

7 Quan điểm mácxít về bản chất của quân đội? Ý nghĩa của vấn đề đối với tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Quân đội ta hiện nay?

Theo Ph.Ăngghen: “Quân đội là một tập đoàn người vũ trang có tổ chức, do nhànước xây dựng nên và dùng vào cuộc chiến tranh tấn công hoặc chiến tranh phòngngự” (Tuyển tập luận văn quân sự, tập VI, Nxb.QĐND H, 1998, tr9)

Theo Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam: Quân đội, tổ chức vũ trang chuyênnghiệp (tập trung, thường trực) do một tập đoàn nhà nước, tập đoàn chính trị hoặcphong trào chính trị làm chức năng nhà nước xây dựng để tiến hành đấu tranh vũ trangnhằm thực hiện mục đích chính trị của nhà nước, tập đoàn hay phong trào đó

(Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam, Nxb.QĐND, H, 1996, tr.656)

*Quan điểm ngoài mác xít: Các nhà tư tưởng ngoài mácxít đã có nhiều quan điểm

khác nhau về bản chất của quân đội

- Arixtốt đã quan niệm quân đội là công cụ của nhà nước

- Trong bộ luật Malu của Ấn Độ đã viết: Quân đội là để kiểm soát thần dân và đàn

áp sự nổi dậy của cấp dưới

- Giai cấp tư sản lại cho rằng quân đội là để bảo vệ lợi ích của toàn dân tộc, thựcchất họ muốn che đậy bản chất giai cấp của quân đội, tách rời quân đội với hệ thốngchính trị, đánh đồng quân đội của giai cấp tư sản với quân đội của giai cấp vô sản, hònglừa bịp nhân dân và lừa bịp chính quân đội của họ

*Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin: quân đội là công cụ bạo lực vũ trang

của một giai cấp, một nhà nước nhất định nhằm phục vụ cho giai cấp và nhà nước tổchức, nuôi dưỡng nó

Ở phương diện này, quân đội của các giai cấp và nhà nước thống trị bóc lột tronglịch sử bao giờ cũng là công cụ bạo lực vũ trang để tiến hành chiến tranh và đàn áp nhândân lao động

V.I.Lênin chỉ rõ: “Không phải chỉ dưới chính thể quân chủ, quân đội mới là công

cụ đàn áp Nó vẫn là công cụ đàn áp trong tất cả các chính thể cộng hoà tư sản, kể cảnhững chính thể cộng hoà dân chủ nhất”(t.37, tr.610)

Như vậy: Bản chất của quân đội là công cụ bạo lực vũ trang của nhà nước, giai cấpnhất định nhằm bảo vệ lợi ích căn bản của nhà nước, giai cấp ấy

Với tính cách là một hiện tượng chính trị - xã hội, bất cứ quân đội nào trong lịch sửcũng có bản chất giai cấp sâu sắc Cái quyết định bản chất giai cấp của một quân đội là

ở chỗ, quân đội đó là chỗ dựa của chế độ chính trị xã hội nào; hoạt động của quân đội

đó bảo vệ lợi ích cho giai cấp nào và bản chất giai cấp của nó phụ thuộc một cách trựctiếp vào bản chất giai cấp của nhà nước đã tổ chức ra quân đội Bản chất giai cấp củaquân đội còn được thể hiện trong quá trình xây dựng và tổ chức quân đội Giai cấpthống trị bảo đảm sự vững mạnh về chính trị của quân đội, bảo đảm phương hướng pháttriển và hoạt động của quân đội phù hợp với lợi ích của giai cấp đó Trong lịch sử chưa

có một quân đội nào chiến đấu vì lợi ích chung của tất cả các giai cấp, vì nó là công cụbạo lực vũ trang của một giai cấp, một nhà nước nhất định Để giữ vững phương hướngchính trị và tăng cường bản chất giai cấp cho quân đội, giai cấp thống trị bóc lột tiếnhành truyền bá hệ tư tưởng của nó cho quân đội bằng hệ thống giáo dục có tính chấtnhồi sọ về tư tưởng cho binh lính; thực hiện triệt để đường lối tổ chức, phương hướnghoạt động và kiểm soát mọi hoạt động của quân đội

Sự ra đời, tồn tại và phát triển của quân đội luôn gắn với vai trò của giai cấp và nhànước Thực tế cho thấy, giai cấp và nhà nước luôn giữ vai trò quyết định đối với quânđội về chính trị, tư tưởng và tổ chức Về chính trị, giai cấp và nhà nước quyết định mụctiêu, lý tưởng chiến đấu; đến việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ cơ bản của quânđội Đồng thời, hệ tư tưởng của giai cấp đó luôn giữ vai trò thống trị đối với quân đội,chi phối đến đời sống tinh thần của quân đội Về tổ chức, giai cấp và nhà nước quyếtđịnh đường lối, nguyên tắc tổ chức xây dựng quân đội; quyết định cơ chế lãnh đạo,thành phần chỉ huy và binh lính tham gia trong quân đội

Những nội dung trên là biểu hiện bản chất giai cấp của quân đội Để tăng cườngbản chất giai cấp của quân đội, đảm bảo cho quân đội thực sự trung thành với lợi íchcủa mình, các giai cấp và nhà nước tổ chức ra quân đội phải luôn đặc biệt quan tâm xâydựng các yếu tố cơ bản trên

Hoạt động của quân đội phụ thuộc vào chế độ chính trị - xã hội, chịu sự quy địnhcủa giai cấp và nhà nước tổ chức ra nó Tuy nhiên, trong quá trình phát triển nó có tínhđộc lập tương đối Là một bộ phận của chỉnh thể xã hội thuộc kiến trúc thượng tầng, quátrình phát triển của quân đội tất yếu chịu sự chi phối, tác động của các qui luật xã hộinói chung Mặt khác, là một tổ chức đặc biệt của nhà nước và do tính chất đặc thù củahoạt động quân sự qui định, quân đội còn có qui luật phát triển riêng Tính qui luật trong

sự phát triển của quân đội, không phải thoát ly khỏi bản chất vốn có của nó, mà phảnánh các mối liên hệ bản chất, tất yếu trong quá trình phát triển của quân đội

Bản chất của quân đội tương đối ổn định, song không phải là cái cố định, bất biến,

mà có sự vận động, biến đổi Sự vận động, biến đổi đó tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố và

theo hai chiều hướng hoặc là được tăng cường, hoặc là suy giảm Vì quân đội là một tổchức, một lực lượng chính trị - xã hội của nhà nước, một bộ phận của kiến trúc thượngtầng phản ánh cơ sở hạ tầng nên sự tác động của các điều kiện kinh tế, chính trị, giaicấp, môi trường xã hội tất yếu ảnh hưởng đến bản chất giai cấp của quân đội Trong cácyếu tố ảnh hưởng đến bản chất giai cấp của quân đội, yếu tố giai cấp luôn tác động trựctiếp, mạnh mẽ và quyết định nhất Quân đội nào cũng do nhà nước tổ chức ra và chịu sựchi phối bởi đường lối chính trị của một giai cấp Bài học xương máu của Liên Xô vàcác nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu cho thấy, khi Đảng cộng sản mất vai trò lãnh đạo,

sự biến chất của nhà nước là không tránh khỏi và hậu quả tất yếu của nó là làm choquân đội mất phương hướng chính trị V.I.Lênin từng chỉ rõ, giai cấp vô sản muốn làgiai cấp thống trị, thì nó phải tỏ rõ điều đó bằng tổ chức quân sự của mình

Hiện nay, các học giả tư sản đang ra sức tuyên truyền cho quan điểm “siêu giaicấp” của quân đội và cho rằng, quân đội là công cụ của toàn xã hội, sự tồn tại của nó làcần thiết để đảm bảo hoạt động “bình thường” của bất cứ hệ thống xã hội nào Do vậy,quân đội là tổ chức đứng ngoài xã hội và không có bản chất giai cấp; là lực lượng

“trung lập về chính trị” Thực chất của quan điểm trên là che đậy bản chất phản độngvốn có của quân đội tư sản đế quốc; thực hiện mưu đồ “vô hiệu hoá” quân đội của cácnước có chế độ chính trị xã hội xã hội chủ nghĩa còn lại, làm cho quân đội xã hội chủnghĩa dao động về tư tưởng, mất phương hướng chính trị; phai nhạt mục tiêu, lý tưởngchiến đấu; tước bỏ quyền lãnh đạo của Đảng cộng sản đối với quân đội Cần thấy rằng,đây là một thủ đoạn hết sức nham hiểm trong chiến lược “diễn biến hoà bình”, bạo loạnlật đổ và chuẩn bị gây chiến tranh xâm lược của chủ nghĩa đế quốc hiện nay để thựchiện mục tiêu lật đổ và xoá bỏ chủ nghĩa xã hội trên thế giới Bởi vậy, cần đấu tranhvạch trần bản chất phản động, phản khoa học của các luận điểm trên và khẳng định vấn

đề có tính nguyên tắc do V.I.Lênin chỉ ra là, hiện nay cũng như trước kia và sau nàyquân đội sẽ không bao giờ có thể trung lập được Nghĩa là, không có quân đội nào ra đời

và tồn tại lại thoát ly khỏi các quan hệ chính trị, giai cấp hiện thực và tăng cường bảnchất giai cấp công nhân, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản với quân đội xãhội chủ nghĩa là vấn đề tất yếu đặt ra Mặt khác, cần chủ động đấu tranh ngăn chặn,khắc phục các tác động tiêu cực làm ảnh hưởng đến bản chất giai cấp công nhân củaquân đội xã hội chủ nghĩa hiện nay

*Ý nghĩa của vấn đề đối với tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Quân đội ta hiện nay

- Khi xem xét bản chất giai cấp của quân đội phải đi từ bản chất giai cấp của nhànước, giai cấp đã tổ chức, nuôi dưỡng và sử dụng nó

- Việc xây dựng bản chất giai cấp công nhân cho quân đội ta là một tất yếu kháchquan, do đó phài tiến hành thường xuyên, liên tục và khoa học, chống mơ hồ giai cấphoặc nôn nóng mất cảnh giác

- Phải hết sức coi trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho quân đội

- Tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về moi mặt của Đảng đối với quânđội nhân dân

- Nâng cao chất lượng công tác giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng trong quân đội, đặc biệt là ở các đơn vị

cơ sở

- Tăng cường quan hệ máu thịt với nhân dân, tích cực vận động nhân dân thực hiệntốt chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ.

- Ở nước ta, bản chất giai cấp công nhân của quân đội là biểu hiện tập trung trongtruyền thống vẻ vanh của mình như lời khen ngợi của Bác Hồ “Quân đội ta trung vớiĐảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủnghĩa xã hội Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nàocũng đánh thắng” (t.11, tr.350)

- Nghị quyết Đại hội Đảng XI đã xác định “xây dựng Quân đội nhân dân Việt Namcách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại” (234)

Mục tiêu xây dựng quân đội là làm cho quân đội trung thành tuyệt đối với Đảng,

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và nhan dân, với sự nghiệp cách mạng của dân tộc

Đây là phẩm chất chính trị, đạo đức hàng đầu, là biểu hiện tập trung nhất bản chấtgiai cấp công nhân của quân đội ta trong giai đoạn mới của cách mạng

8 Vận đụng quan điểm mácxít về bản chất giai cấp của quân đội phê phán quan điểm “phi chính trị hóa quân đội” của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam hiện nay?

Theo Ph.Ăngghen: “Quân đội là một tập đoàn người vũ trang có tổ chức, do nhànước xây dựng nên và dùng vào cuộc chiến tranh tấn công hoặc chiến tranh phòng ngự”(Tuyển tập luận văn quân sự, tập VI, Nxb.QĐND H, 1998, tr9)

Theo Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam: Quân đội, tổ chức vũ trang chuyênnghiệp (tập trung, thường trực) do một tập đoàn nhà nước, tập đoàn chính trị hoặcphong trào chính trị làm chức năng nhà nước xây dựng để tiến hành đấu tranh vũ trangnhằm thực hiện mục đích chính trị của nhà nước, tập đoàn hay phong trào đó

(Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam, Nxb.QĐND, H, 1996, tr.656)

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin: quân đội là công cụ bạo lực vũ trangcủa một giai cấp, một nhà nước nhất định nhằm phục vụ cho giai cấp và nhà nước tổchức, nuôi dưỡng nó

Bản chất của quân đội là công cụ bạo lực vũ trang của nhà nước, giai cấp nhất địnhnhằm bảo vệ lợi ích căn bản của nhà nước, giai cấp ấy

Bản chất giai cấp của quân đội phụ thuộc vào bản chất giai cấp của nhà nước, củagiai cấp đã tổ chức, nuôi dưỡng và sử dụng nó

- Bản chất giai cấp của quân đội phụ thuộc vào bản chất giai cấp của nhà nước vềmọi mặt

+ Bản chất giai cấp, nội dung của nhà nước như thế nào thì quân đội mang bảnchất, nội dung như thế đó

+ Về chính trị: quân đội do giai cấp thống trị và nhà nước tổ chức, xây dựng theođường lối, quan điểm chính trị của giai cấp mình Giai cấp thống trị và nhà nước quyếtđịnh mục tiêu chiến đấu của quân đội Nói cách khác, mục tiêu chiến đấu của quân đội

là do mục tiêu chính trị của giai cấp, nhà nước tổ chức ra nó quyết định

+ Về tư tưởng: hệ tư tưởng của giai cấp tổ chức ra nhà nước và quân đội luôn luôn

là hệ tư tưởng thống trị của quân đội, nó chi phối đến toàn bộ đời sống tinh thần củaquân đội