tổ chức dạy học môn hình học cao cấp cho sinh viên ngành sư phạm toán học ở trường đại học theo phương thức đào tạo tín chỉ tt

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH NGUYỄN NGỌC BÍCH TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN HÌNH HỌC CAO CẤP CHO SINH VIÊN NGÀNH SƯ PHẠM TOÁN HỌC Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO PHƯƠNG THỨC ĐÀO TẠO TÍN CHỈ Chuyên ngành: Lý luận

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN NGỌC BÍCH

TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN HÌNH HỌC CAO CẤP CHO SINH VIÊN NGÀNH SƯ PHẠM TOÁN HỌC

Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO PHƯƠNG THỨC ĐÀO TẠO TÍN CHỈ

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán

Mã số: 62 14 01 11

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN - 2016

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Đổi mới giáo dục đại học (GDĐH) là một đòi hỏi của thực tế khách quan

và không nằm ngoài mục đích nâng cao chất lượng đào tạo Đổi mới GDĐH đã được đưa vào các Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, lần thứ X, lần thứ XI

và được thể chế hóa bằng Luật giáo dục Nghị quyết 14/2005/NQ-CP về đổi mới GDĐH Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020, đã ghi rõ “triển khai đổi mới phương pháp đào tạo theo 3 tiêu chí: trang bị cách học; phát huy tính chủ động, sáng tạo; sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học”

1.2 Trong Giáo dục đại học (GDĐH) Việt Nam, việc chuyển từ phương thức đào tạo niên chế sang phương thức đào tạo TC đặt ra những bài toán trên cả hai bình diện lý luận và thực tiễn Trên thực tế, khi áp dụng hình thức đào tạo mới này, nhiều trường đại học ở Việt Nam chỉ đang thực hiện những thay đổi bề mặt Vấn đề quản

lý, kiểm soát việc tự học của SV chưa được hướng dẫn cụ thể và phụ thuộc vào nhiều yếu tố chủ quan như ý thức tự giác của mỗi SV, cách thức kiểm tra đánh giá môn học,… và đặc biệt là sự tác động, phương pháp giảng dạy của GV

1.3 Nhiệm vụ chính của trường ĐH sư phạm là đào tạo giáo viên cho các trường trung học phổ thông (THPT) nên việc đào tạo SV sư phạm trong trường ĐH đòi hỏi phải định hướng đến nhiệm vụ dạy học của giáo viên ở trường phổ thông sau này Nội dung đào tạo giáo viên Toán của các trường sư phạm thường có hai mảng lớn, đó là khoa học cơ bản và khoa học giáo dục Trên thực tế, nhiều GV chưa quan tâm đúng mức đến các định hướng sư phạm trong dạy học các môn khoa học cơ bản Định hướng sư phạm ở đây không chỉ đối với nội dung mà với cả cách thức, phương pháp và kỹ thuật dạy học của GV

1.4 Môn Hình học cao cấp (HHCC) trong chương trình đào tạo giáo viên Toán THPT có nội dung chính gồm các kiến thức về Hình học afin, Hình học Ơclit và Hình học xạ ảnh Đây là môn học có tính liên môn và có mối liên hệ chặt chẽ với kiến thức hình học phổ thông (HHPT) Dạy học môn HHCC có cơ hội thuận lợi cho việc phát triển các năng lực, kỹ năng cần thiết của người giáo viên Toán tương lai Tuy nhiên, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học môn HHCC còn hạn chế, việc biên soạn giáo trình, bài giảng HHCC còn mang tính hàn lâm, chưa chú trọng vào việc phát triển năng lực tự học của SV, nội dung học phần gần như tách rời nội dung toán phổ thông Những điều này dẫn tới việc tiếp thu kiến thức HHCC của SV gặp nhiều khó khăn, hạn chế khả năng vận dụng kiến thức HHCC vào kiến thức toán phổ thông

1.5 Đã có nhiều nghiên cứu tiêu biểu của các nhà giáo dục trong nước và thế giới về dạy học ở ĐH, về dạy học theo tín chỉ chúng tôi nhận thấy rằng vai trò của dạy cách học có một ý nghĩa vô cùng cần thiết đối với việc phát triển năng lực tự học

và NCKH của SV GV có vai trò chuyên gia cố vấn, định hướng trong các hoạt động học tập của SV, giúp SV tích cực, chủ động trong học tập, phù hợp với xu hướng học tập suốt đời của mỗi cá nhân trong xã hội hiện đại

Tuy nhiên, vấn đề tổ chức dạy học một học phần cụ thể cho SV ngành Sư phạm Toán học ở trường ĐH như thế nào để SV làm chủ quá trình học tập (cả ở trên lớp và ngoài giờ lên lớp), phù hợp với phương thức đào tạo theo hệ thống TC chưa được quan tâm một cách toàn diện

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu là: “Tổ chức

dạy học môn Hình học cao cấp cho sinh viên ngành Sư phạm Toán học ở trường đại học theo phương thức đào tạo tín chỉ”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu xây dựng các phương án tổ chức dạy học môn HHCC cho SV ngành Sư phạm Toán học ở trường ĐH theo phương thức đào tạo TC nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Toán đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp

3 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học ở trường ĐH theo phương thức đào tạo TC 3.2 Đối tượng nghiên cứu: Các phương án tổ chức dạy học môn HHCC cho SV ngành Sư phạm Toán học ở trường ĐH theo phương thức đào tạo TC

3.3 Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung vào nghiên cứu các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học môn HHCC cho SV ngành Sư phạm Toán học ở trường ĐH phù hợp với phương thức đào tạo TC

4 Giả thuyết khoa học

Trong dạy học môn HHCC cho SV ngành Sư phạm Toán học ở trường ĐH, nếu thiết

kế được các phương án tổ chức dạy học phù hợp với đặc điểm của phương thức đào tạo TC theo hướng phát huy tính tích cực chủ động, tự học, tự nghiên cứu khoa học của SV thì sẽ giúp SV tiếp thu tri thức HHCC một cách tốt hơn, góp phần nâng cao khả năng tự học, tự nghiên cứu của SV

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án có nhiệm vụ trả lời các câu hỏi khoa học sau đây:

5.1 Đặc điểm cơ bản của phương thức đào tạo TC là gì? Sự khác biệt cơ bản của phương thức đào tạo TC với đào tạo theo niên chế? Yêu cầu cốt yếu cần được xác định như thế nào khi muốn tổ chức dạy học một nội dung cụ thể để phù hợp với phương thức đào tạo TC?

5.2 Qua hoạt động dạy và học, GV và SV ngành Sư phạm Toán học nhận thức và thể hiện phương thức đào tạo TC như thế nào và họ cần phải làm gì để thích ứng với phương thức đào tạo đó?

5.3 Các phương án tổ chức dạy học nào phù hợp với việc tổ chức dạy học môn HHCC cho SV ngành Sư phạm Toán học theo phương thức đào tạo TC? Những căn cứ nào

để lựa chọn các phương án tổ chức dạy học này?

5.4 Việc tổ chức dạy học môn HHCC cho SV ngành Sư phạm Toán học ở trường ĐH theo phương thức đào tạo TC với các phương án đã đề xuất có khả thi không?

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu lý luận: Tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước về các vấn đề liên quan đến luận án

6.2 Quan sát - điều tra: Khảo sát thực trạng nhận thức của SV, GV ngành Sư phạm Toán học về phương thức đào tạo TC; ý kiến của SV, GV về việc tổ chức dạy, học môn HHCC trong phương thức đào tạo TC

6.3 Thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm (TN) sư phạm để xem xét tính khả thi và hiệu quả của việc tổ chức dạy học môn HHCC cho SV ngành Sư phạm Toán học theo phương thức đào tạo TC với các phương án đã đề xuất

7 Đóng góp của luận án

7.1 Về mặt lý luận

7.1.1 Từ việc phân tích các đặc điểm cơ bản của phương thức đào TC, chỉ ra sự khác biệt cơ bản của phương thức đào tạo TC với đào tạo theo niên chế, luận án đã xác định được yêu cầu cốt yếu khi tổ chức dạy học một nội dung cụ thể theo phương thức đào tạo TC

7.1.2 Làm sáng tỏ ý nghĩa, tầm quan trọng của việc dạy cách học, cách tự học, tự nghiên cứu khoa học cho SV trong phương thức đào tạo TC

7.1.3 Chỉ ra được cơ sở khoa học và sự phù hợp của một số phương án dạy học ở

ĐH phù hợp với phương thức đào tạo tín chỉ

7.2 Về mặt thực tiễn

7.2.1 Đề xuất ba hình thức tổ chức dạy học môn HHCC cho SV ngành Sư phạm Toán học phù hợp với phương thức đào tạo TC

7.2.2 Có thể sử dụng luận án làm tài liệu tham khảo cho GV dạy các môn khoa học

cơ bản trong đào tạo SV ngành Sư phạm Toán học ở các trường ĐH, đặc biệt là GV dạy môn HHCC

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC

DẠY HỌC MÔN HÌNH HỌC CAO CẤP CHO SINH VIÊN

NGÀNH SƯ PHẠM TOÁN HỌC Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO PHƯƠNG THỨC ĐÀO TẠO TÍN CHỈ

1.1 Một số vấn đề lý luận về dạy học đại học

1.1.1 Quá trình dạy học đại học

Trong mục này, chúng tôi tìm hiểu khái niệm, đặc điểm của quá trình dạy học

ĐH, phương pháp dạy học ĐH Từ đó chỉ ra các đặc điểm nổi bật của hoạt động dạy học ở ĐH là: - Hoạt động học của SV có tính chất nghiên cứu cao; -SV phải tự chiếm lĩnh hệ thống các tri thức, kỹ năng trên cơ sở tư duy độc lập, sáng tạo ở mức độ cao; -

SV không tiếp thu một cách máy móc những chân lý có sẵn mà có sự hoài nghi khoa học, lật ngược vấn đề, đào sâu vấn đề; - GV là người đóng vai trò tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động NCKH của SV, giúp SV phát huy hết tiềm năng của bản thân

và học cách sáng tạo để chiếm lĩnh tri thức khoa học

1.1.2 Đặc điểm tâm lý và hoạt động nhận thức của lứa tuổi sinh viên

Bên cạnh việc tìm hiểu, phân tích đặc điểm tâm lý và hoạt động nhận thức của lứa tuổi SV nói chung, chúng tôi đã phân tích các đặc điểm của SV ngành Sư phạm

Toán học, bao gồm các đặc điểm về: - Sự phát triển nhận thức; - Sự phát triển nhân

cách; - Sự phát triển tự ý thức; - Đời sống xúc cảm, tình cảm; - Sự phát triển động cơ học tập và định hướng giá trị

1.1.3 Tổ chức dạy học

Từ việc tìm hiểu về khái niệm “tổ chức”, “tổ chức dạy học”, trong luận án

chúng tôi đã đưa ra quan niệm về “tổ chức dạy học một nội dung kiến thức”: tổ chức

dạy học một nội dung kiến thức là cách thức điều hành của GV trong các hoạt động

dạy học, tổ chức cho SV thực hiện các hoạt động học tập một cách chủ động, tích cực nhằm đạt được mục tiêu của học phần đã đề ra thông qua các nhiệm vụ cụ thể sau:

- Xác định nội dung dạy học, sắp xếp các kiến thức khoa học, thiết kế bài giảng theo các lôgic sư phạm;

- Lựa chọn phương pháp và cách thức tiến hành các hoạt động dạy học tương ứng phù hợp với từng nội dung học tập;

- Thực hiện và hướng dẫn SV thực hiện các hoạt động dạy học theo các phương pháp, cách thức đã lựa chọn;

- Xây dựng các tiêu chí đánh giá, thực hiện đánh giá và hướng dẫn SV tự đánh giá

1.2 Về phương thức đào tạo tín chỉ trong các trường đại học

1.2.1 Các nguyên lý cơ bản của phương thức đào tạo tín chỉ

Các nguyên lý cơ bản chi phối sự vận hành của phương thức đào tạo TC bao gồm: Nguyên lý dân chủ hóa; nguyên lý đại chúng hóa giáo dục đại học; nguyên lý dạy học tích cực Trong đó, nguyên lý dạy học tích cực được cho là mục tiêu quan trọng của phương thức đào tạo TC

1.2.2 Những đặc điểm cơ bản của phương thức đào tạo tín chỉ

Dựa theo các nghiên cứu của các nhà khoa học, trong luận án chúng tôi đã trình bày về những đặc điểm cơ bản của phương thức đào tạo TC Đó là: - Tính liên thông trong đào tạo; - Tính chủ động trong việc việc lựa chọn môn học, sắp xếp môn học và dựng chương trình học; - Tính khoa học trong việc thiết kế chương trình và nội dung môn học; - Tính thực tiễn, linh hoạt

1.2.3 Sự khác biệt cơ bản giữa hai phương thức đào tạo niên chế và tín chỉ

Xuất phát từ đặc điểm, bản chất của phương thức đào tạo theo niên chế và phương thức đào tạo TC, luận án đã chỉ ra sự khác nhau cơ bản giữ hai hình thức học tập này Sự khác biệt đó tập trung các nội dung sau: (1) Tôn chỉ/ tiêu chí học tập; (2) Chương trình học; (3) Phương pháp đánh giá kết quả học tập; (4) Phương pháp học

1.2.4 Những lợi thế và hạn chế của phương thức đào tạo tín chỉ

Từ sự phân tích các đặc điểm của phương thức đào tạo TC, so sánh giữa phương thức đào tạo theo niên chế và phương thức đào tạo TC, chúng tôi chỉ ra những lợi thế và hạn chế của phương thức đào tạo TC đối với SV, GV, cơ sở đào tạo Đây là cơ sở để lựa chọn các phương án tổ chức dạy học cho SV đáp ứng các yêu cầu của dạy học theo TC của luận án

1.2.5 Đổi mới phương pháp dạy học đại học theo phương thức đào tạo tín chỉ

Trong phương thức đào tạo TC, đổi mới PPDH là sự thay đổi từ PPDH truyền thống (dạy học theo quan điểm lấy người dạy làm trung tâm) sang PPDH tích cực (dạy học theo quan điểm lấy người học làm trung tâm) Trong phương thức đào tạo này, phương châm hướng vào người học, lấy người học làm trung tâm, phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của người học cần được quán triệt trong tất cả các khâu của quá trình dạy học, từ sự thay đổi nhận thức, thiết kế chương trình, biên soạn giáo trình, bài giảng cho đến việc sử dụng các PPDH tích cực

Trong luận án này, chúng tôi đặc biệt chú ý đến nhiệm vụ dạy SV cách học, trang bị cho SV năng lực học hỏi liên tục Quan niệm việc dạy cách học và học cách học để tạo thói quen, niềm say mê và khả năng học suốt đời là tiêu chí bao quát hàng đầu của việc dạy học ở ĐH Mọi phương pháp dạy, phương pháp học, nội dung cần dạy, nội dung cần học đều phải xuất phát từ đó

1.3 Một số phương án tổ chức dạy học cho sinh viên phù hợp với phương thức đào tạo tín chỉ

Nhằm đáp ứng yêu cầu về đổi mới PPDHĐH phù hợp với phương thức đào tạo

TC, trong phần này chúng tôi đã nghiên cứu sâu một số hình thức tổ chức dạy học, phân tích những ưu điểm để từ đó có thể lựa chọn và vận dụng trong dạy học ở trường ĐH

1.3.1 Dạy học theo hướng thiết kế module dạy học

Theo Lưu Xuân Mới: “Module dạy học là đơn vị chương trình dạy học tương

đối độc lập, được cấu trúc một cách đặc biệt, chứa đựng cả mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học và hệ thống công cụ đánh giá kết quả lĩnh hội, chúng gắn bó với nhau như một chỉnh thể”

Module dạy học có bốn đặc trưng cơ bản sau:

- Chứa đựng một tập hợp những tình huống dạy học được tổ chức xoay quanh một chủ đề thuộc nội dung dạy học được xác định tường minh, nó là một đơn vị kiến thức tương đối độc lập

- Có chức năng giáo dục chuyên biệt hóa cao, được định hướng bởi mục tiêu dạy học rõ ràng và có thể đo lường được

- Chứa đựng hệ thống test điều khiển quá trình dạy học nhằm đảm bảo thống nhất hoạt động dạy, hoạt động học và cả việc kiểm tra - đánh giá (liên hệ nghịch) để phân hóa con đường lĩnh hội tiếp theo

- Module dạy học phải có khả năng thích nghi với những hệ dạy học phân hóa,

cá thể hóa, tức là chứa đựng nhiều con đường lĩnh hội, theo những cách thức khác nhau để chiếm lĩnh cùng một nội dung kiến thức, đảm bảo cho SV tiến bộ theo những nhịp độ riêng và đi tới đạt mục tiêu chung

Từ những phân tích về đặc trưng và chức năng cơ bản của module dạy học, việc tổ chức dạy học theo hướng thiết kế module dạy học của luận án sẽ tăng cường yếu tố dạy cách học, cách tự học cho SV ĐH Sư phạm, tạo điều kiện để SV rèn luyện khả năng tự học, tự đào tạo nhằm chiếm lĩnh và vận dụng các kiến thức mới một cách linh hoạt, chủ động và sáng tạo Vì thế, dạy học theo hướng thiết kế module dạy học phù hợp với phương thức đào tạo TC

1.3.2 Dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án

Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về DHTDA như định nghĩa của Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, định nghĩa của Intel (2009) trong chương trình dạy học của Intel - Khóa học cơ bản/Intel Teach getting Started, định nghĩa của Trần Thị Hoàng Yến, Tuy nhiên tất cả đều thống nhất về các điểm cơ bản sau: định

hướng vào người học, định hướng vào thực tiễn, định hướng vào sản phẩm và xuất phát từ nội dung chương trình học

Tham khảo các định nghĩa được đưa ra, trong luận án này chúng tôi quan niệm:

DHTDA là một hình thức tổ chức dạy học, trong đó dưới sự hướng dẫn của GV, SV thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, sản phẩm được tạo ra và có thể giới thiệu được Người học tham gia xác định mục đích, lập kế hoạch, thực hiện, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập

Các đặc điểm của DHTDA có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Các đặc điểm đó định hướng cho việc lựa chọn DA, lập kế hoạch, thực hiện DA và việc đánh giá Đặc điểm đó cũng giúp kết hợp trong DHTDA các PPDH khác như dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề; dạy học theo lý thuyết tình huống, dạy học hợp tác…

DHTDA là một hình thức tổ chức dạy học phù hợp phương thức đào tạo TC,

sự phù hợp này được thể hiện ở các phân tích sau:

- Thứ nhất, trong DHTDA SV được tham gia và có vai trò chủ động trong quá

trình dạy học

- Thứ hai, DHTDA phát triển những kỹ năng cần thiết của người học, đáp ứng

yêu cầu của phương thức đào tạo TC

- Thứ ba, thời gian thực hiện DA phù hợp với đặc điểm của phương thức đào

tạo TC

- Thứ tư, DHTDA đáp ứng yêu cầu đánh giá kết quả học tập của SV theo quá

trình và đánh giá tổng kết, kết hợp linh hoạt giữa đánh giá của thầy, đánh giá lẫn nhau giữa các SV (hay nhóm SV) với tự đánh giá của trò

1.3.3 Dạy học theo hợp đồng

1.3.3.1 Khái niệm và đặc điểm của dạy học theo hợp đồng

Dạy học theo hợp đồng (contract work) (DHTHĐ) là một cách tổ chức môi trường học tập trong đó mỗi SV (hoặc một nhóm SV) được giao một hợp đồng (HĐ) trọn gói các nhiệm vụ/bài tập khác nhau để thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định SV được quyền chủ động quyết định nhiệm vụ, quyết định về thời gian cho mỗi nhiệm vụ/bài tập và thứ tự thực hiện các nhiệm vụ/bài tập trong khoảng thời gian chung

Đặc điểm của dạy học theo hợp đồng

DHTHĐ là một hình thức dạy học mang tính cá thể hóa, tạo điều kiện phân hóa trình độ người học; DHTHĐ cho phép GV có thể quản lý và kiểm soát, thẩm định và đánh giá năng lực học tập của mỗi SV Hình thức DHTHĐ tạo điều kiện cho từng SV

có cơ hội học tập theo trình độ, nhịp độ và năng lực của bản thân

DHTHĐ đáp ứng được các yêu cầu của phương thức đào tạo TC là: GV là người đóng vai trò tổ chức, định hướng, điều khiển hoạt động học tập của SV, giúp SV chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo bằng chính hành động học tập của mình; đáp ứng thiết thực các nhu cầu về nguồn nhân lực của xã hội; chú trọng hình thành năng lực nghề nghiệp cho người học, đặc biệt là năng lực ứng xử, hợp tác, tìm kiếm việc làm, tiếp nhận và xử lý thông tin, năng lực tự học, tự nghiên cứu, học suốt đời…; tăng cường thời gian tự học, tự nghiên cứu của SV dưới sự hướng dẫn của GV

1.4 Mục tiêu và nội dung hệ thống kiến thức Hình học cao cấp trong chương trình đào tạo giáo viên trung học phổ thông

1.4.1 Những căn cứ xác định mục tiêu dạy học môn HHCC trong chương trình đào tạo giáo viên THPT

Việc xác định mục tiêu dạy học môn HHCC trong chương trình đào tạo giáo viên THPT chúng tôi xuất phát từ mục tiêu đào tạo giáo viên Toán THPT, đặc điểm của môn HHCC và mối liên hệ sư phạm giữa tri thức HHCC với kiến thức toán phổ thông

a) Mục tiêu đào tạo giáo viên Toán THPT Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

- Mục tiêu đào tạo giáo viên THPT

- Mục tiêu đào tạo giáo viên Toán THPT

b) Đặc điểm của môn HHCC trong chương trình đào tạo giáo viên Toán THPT

HHCC là một trong số những học phần toán học cao cấp được đưa vào chương trình đào tạo ngành sư phạm toán học HHCC được xây dựng trên nền “Đại số tuyến tính”, trình bày một cách có hệ thống các kiến thức về Hình học afin, Hình học Euclide và Hình học xạ ảnh HHCC là một trong những môn học vừa có nhiệm vụ trang bị kiến thức cơ bản về toán học cho SV, vừa có tác dụng soi sáng kiến thức toán phổ thông Dạy học môn HHCC giúp SV nâng cao kiến thức toán ở bậc đại học, đồng thời góp phần bồi dưỡng khả năng sư phạm, tạo được hứng thú, phát huy tính tích

cực, chủ động, sáng tạo và đáp ứng yêu cầu chuẩn nghề nghiệp cho SV

c) Mối liên hệ sư phạm giữa tri thức HHCC với kiến thức toán phổ thông

Giữa kiến thức toán cơ bản trong chương trình ĐH với kiến thức toán phổ thông có mối liên hệ sư phạm

Thứ nhất, hệ thống kiến thức môn toán phổ thông là cơ sở, là nền tảng để xây

dựng nên hệ thống tri thức toán học cao cấp, trong đó có HHCC

Thứ hai, kiến thức HHCC có thể soi sáng kiến thức toán phổ thông, nhìn nhận

nhiều kiến thức toán phổ thông theo một quan điểm thống nhất, xóa bỏ sự ngăn cách, khác biệt một cách cứng nhắc giữa các phân môn toán phổ thông như một số người quan niệm

Thứ ba, kiến thức HHCC có thể được dùng vào việc định hướng tìm tòi lời giải

và phát triển các bài toán, phát triển một số kết quả đã có trong toán phổ thông để thu nhận được tri thức mới

1.4.2 Mục tiêu môn Hình học cao cấp trong chương trình đào tạo giáo viên trung học phổ thông

* Mục tiêu chung

- Trang bị cho SV hệ thống tri thức và hệ thống kỹ năng, kỹ xảo của môn học HHCC; góp phần trang bị cho SV phương pháp luận khoa học và phương pháp luận nghiên cứu Toán học để phát triển nghiên cứu và ứng dụng Toán học; - Rèn luyện cho SV hệ thống kỹ năng, kỹ xảo cần thiết đáp ứng yêu cầu đào tạo giáo viên THPT

có kỹ năng sư phạm, có khả năng vận dụng tri thức và kỹ năng nghiệp vụ vào dạy học môn Toán, đáp ứng mục tiêu giáo dục phổ thông; - Hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan và những phẩm chất đạo đức cần thiết của một nhà giáo tương lai, yêu nghề, yêu học sinh

* Mục tiêu cụ thể

- Về kiến thức: SV hiểu được những vấn đề cơ bản về: Hình học afin, Hình học

Ơclit và Hình học xạ ảnh Giúp SV có khả năng liên hệ các kiến thức của HHCC với kiến thức toán học ở bậc phổ thông: Biết cách xây dựng một số kiến thức HHCC từ kiến thức toán phổ thông đã biết; nhìn nhận nhiều kiến thức toán phổ thông theo một quan điểm của HHCC

- Về kỹ năng: SV biết cách định hướng tìm tòi lời giải và phát triển các bài toán,

phát triển một số kết quả đã có trong toán phổ thông để thu nhận được tri thức mới thông qua việc sử dụng kiến thức HHCC Qua đó hình thành cho SV các kỹ năng giải toán và sáng tạo các bài toán mới, vận dụng các kĩ năng trên vào giải các bài toán ở bậc phổ thông Có khả năng tự nghiên cứu và tiếp cận các vấn đề sâu hơn

- Về thái độ: Có ý thức học tập tích cực, tự giác thể hiện ở việc chuyên cần đi

học, làm bài tập được phân sau mỗi chủ đề, tham gia đầy đủ các buổi học nhóm, thảo luận trên lớp, đọc tài liệu khai thác thêm ứng dụng của các phần mềm ngoài những kiến thức trên lớp Có ý thức hợp tác, trân trọng thành quả lao động của mình và của người khác

1.4.3 Nội dung hệ thống kiến thức Hình học cao cấp trong chương trình đào tạo giáo viên Toán trung học phổ thông

Căn cứ vào mục tiêu môn HHCC, chương trình khung GDĐH [11], căn cứ vào Chương trình giáo dục Đại học đào tạo giáo viên THPT theo theo hệ thống tín chỉ ngành sư phạm Toán học [15] và thực tiễn giảng dạy HHCC ở một số các trường ĐH, chúng tôi xác định nội dung cơ bản môn HHCC như sau:

Hình học afin: bao gồm hệ thống các kiến thức cơ bản về không gian afin; Ánh xạ afin và phép biến đổi afin; Nhóm các phép biến đổi và hình học của nó - Hình học afin; Siêu mặt bậc hai trong không gian afin

Hình học Ơclit: bao gồm hệ thống các kiến thức cơ bản về không gian vectơ Ơclit; Không gian; Ánh xạ đẳng cự, phép biến đổi đẳng cự; Hình học Ơclit và hình học đồng dạng; Siêu mặt bậc hai trong không gian Ơclit

Hình học xạ ảnh: bao gồm hệ thống các kiến thức cơ bản về không gian xạ ảnh; Ánh xạ xạ ảnh và biến đổi xạ ảnh; Siêu mặt bậc hai trong không gian xạ ảnh; Các định lý cơ bản trong mặt phẳng xạ ảnh

1.5 Thực trạng dạy học môn Hình học cao cấp cho sinh viên ngành Sư phạm Toán học ở trường đại học theo phương thức đào tạo tín chỉ

Để tìm hiểu thực trạng về việc dạy và học môn HHCC ở các trường ĐH theo phương thức đào tạo TC, chúng tôi đã sử dụng phương pháp điều tra giáo dục học

1.5.1 Thực trạng nhận thức của sinh viên ngành Sư phạm Toán học về hệ thống tín chỉ và hoạt động học tập môn Hình học cao cấp của theo phương thức đào tạo tín chỉ

Mục này, luận án trình bày kết quả điều tra, khảo sát thực trạng nhận thức của

428 SV năm thứ 2, năm thứ 3 và năm thứ 4 của: Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Hồng Đức, Trường Đại học Hà Tĩnh, Trường Đại học Tây Nguyên về hệ thống TC

và hoạt động học tập môn HHCC theo phương thức đào tạo TC Một số kết luận chú ý: Còn nhiều SV chưa nhận thức đúng đắn về hệ thống TC, chưa thấy được vai trò của tự học trong phương thức đào tạo này; đối với môn HHCC, SV thường gặp khó khăn nhất

ở những nhiệm vụ cần sự đào sâu kiến thức, mở rộng vấn đề và cần sự tư duy sáng tạo;

SV cũng gặp nhiều khó khăn trong việc xác định nội dung tự học, tự nghiên cứu;

1.5.2 Thực trạng nhận thức của giảng viên khoa Toán về hệ thống tín chỉ

và việc tổ chức dạy học môn Hình học cao cấp cho sinh viên ngành Sư phạm Toán học theo phương thức đào tạo tín chỉ

Mục này, luận án trình bày kết quả điều tra, khảo sát thực trạng nhận thức của của 22 GV thuộc các trường đại học: Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Hồng Đức, Trường Đại học Hà Tĩnh, Trường Đại học Tây Nguyên có tham gia giảng dạy môn HHCC theo phương thức đào tạo TC Một số kết luận chú ý: Các giáo trình, tài liệu được GV sử dụng và hướng dẫn SV sử dụng là các tài liệu, giáo trình cũ; Một số nhiệm vụ cần thiết nhằm phát huy vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo cho SV cũng chưa được quan tâm đúng mức; việc kiểm soát tự học, tự nghiên cứu của SV chưa được tiến hành có quy củ và đều đặn, có những nơi xảy ra tình trạng “thả nổi” việc tự học; GV gặp khó khăn trong việc thiết kế bài giảng phù hợp với phương thức đào tạo TC; các phương pháp dạy học được GV sử dụng thường xuyên nhất vẫn là những phương pháp dạy học truyền thống,

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong chương 1, luận án đã hệ thống lại một số vấn đề về lý luận dạy học ở bậc ĐH; tìm hiểu phương thức đào tạo TC, phân tích các đặc điểm từ đó chỉ ra các ưu điểm và hạn chế của phương thức đào tạo này

Do yêu cầu về việc chuyển đổi từ phương thức đào tạo niên chế sang phương thức đào tạo TC ở bậc ĐH nên đòi hỏi cần có sự thay đổi về phương pháp dạy và phương pháp học Xuất phát từ việc phân tích đặc điểm lao động của nghề dạy học, các yêu cầu của nghề nghiệp (chuẩn nghề nghiệp) và mục tiêu đào tạo giáo viên Toán THPT đáp ứng yêu cầu xã hội ở hiện tại và trong tương lai, luận án chỉ ra sự cần thiết phải tổ chức dạy học cho SV ngành Sư phạm Toán phù hợp với phương thức đào tạo

TC Dạy SV cách học, trang bị cho SV năng lực học hỏi liên tục là một trong những tiêu chí hàng đầu và bao quát của việc dạy học ở ĐH Mọi phương pháp dạy, phương pháp học, nội dung cần dạy, nội dung cần học đều phải xuất phát từ tiêu chí đó

Luận án đã tìm hiểu về nhận thức của GV và SV đối với phương thức đào tạo TC; những khó khăn và các đề xuất của SV ngành Sư phạm Toán học khi học môn HHCC theo phương thức đào tạo TC Đồng thời tìm hiểu thực trạng những khó khăn của GV khi tổ chức dạy học học phần HHCC theo phương thức đào tạo TC và đánh giá của GV về SV trong quá trình học tập môn HHCC theo phương thức đào tạo này

Dựa trên sự phân tích các đặc điểm của một số hình thức tổ chức dạy học ở ĐH

và chỉ ra sự phù hợp với phương thức đào tạo TC, luận án đề xuất một số phương án

tổ chức dạy học cho SV phù hợp với phương thức đào tạo TC: Dạy học theo hướng thiết kế module dạy học; dạy học theo dự án; dạy học theo hợp đồng Các phương án này được đưa ra với quan điểm sư phạm xuyên suốt: “Dạy học lấy người học là trung tâm”, phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học và dạy học chính là dạy cách học

Chương 2 MỘT SỐ PHƯƠNG ÁN TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN HÌNH HỌC CAO CẤP CHO SINH VIÊN NGÀNH SƯ PHẠM

TOÁN HỌC THEO PHƯƠNG THỨC ĐÀO TẠO TÍN CHỈ

Mỗi phương án tổ chức dạy học môn HHCC cho SV ngành sư phạm Toán học theo phương thức đào tạo TC mà luận án đưa ra là sự kết hợp linh hoạt các hình thức

2.1 Tổ chức dạy học môn Hình học cao cấp theo hướng thiết kế module dạy học

2.1.1 Mục đích

Tổ chức dạy học môn HHCC theo hướng thiết kế module dạy học nhằm đáp ứng yêu cầu của dạy học theo TC Đó là phát huy khả năng tự học, NCKH, tự đào tạo thông qua việc tự chiếm lĩnh kiến thức; đảm bảo tính thiết thực, thống nhất của nội dung dạy học; khai thác tính nghiệp vụ trong việc thiết kế, biên soạn và tổ chức dạy học nhằm trang bị cho SV đồng thời những kiến thức cơ bản của môn học và những kiến thức mang tính nghề nghiệp

2.1.2 Thiết kế các module dạy học môn Hình học cao cấp

2.1.2.1 Phân tích chương trình môn học

2.1.2.2 Xác định các module

2.1.2.3 Biên soạn module

2.1.2.4 Thử nghiệm và đánh giá module

2.1.3 Tổ chức dạy học môn Hình học cao cấp theo module dạy học

2.1.3.1 Phương pháp dạy học môn Hình học cao cấp theo module dạy học

Mặc dù đã có hướng dẫn tự học trong từng nội dung, GV có thể phối hợp nhiều phương pháp khi lên lớp để hướng dẫn SV học tập, thực hiện tốt vai trò thiết kế, ủy thác, điểu khiển, thể chế hóa trong quá trình dạy học học phần Để có thể học theo hình thức này, SV phải có đủ trình độ kiến thức bắt đầu học phần Dựa trên kết quả test điều tra ban đầu, GV phân loại SV, từ đó có những hướng dẫn một cách phù hợp đến từng nhóm SV, đồng thời có thể thực hiện cá thể hóa trong quá trình dạy