- Năm 2010 Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục ban hành công văn số 3408 về việc bồi dưỡng cho giáo viên về tổ chức hoạt động giáo dục giá trị và kỹ năng sống cho học sinh… 2.. Xác định nhữn
Trang 1PHẦN 1
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
I Cơ sở lý luận:
1 Các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về công tác rèn luyện
kỹ năng sống cho học sinh:
- Chỉ thị 40/2008/CT-BGDĐT ngày 22 tháng 7 năm 2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học
sinh tích cực” trong các trường THPT giai đoạn 2008 – 2013 nêu rõ phải rèn luyện
kỹ năng sống cho học sinh Cụ thể là:
+ Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, sinh hoạt
+Rèn luyện kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác
+ Xây dựng kỹ năng ứng xử văn hóa, loại bỏ bạo lực và tệ nạn xã hội trong học đường
+ Hình thành thói quen làm việc theo nhóm
- Năm 2010 Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục ban hành công văn số 3408 về việc bồi dưỡng cho giáo viên về tổ chức hoạt động giáo dục giá trị và kỹ năng sống cho học sinh…
2 Khái niệm kỹ năng sống:
Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với những người khác một cách hiệu quả, có giải pháp tích cực hoặc ứng phó với những vấn đề hay những thách thức của cuộc sống hàng ngày
Theo UNICEFF: Kỹ năng sống là tập hợp rất nhiều kỹ năng tâm lý xã hội và giao tiếp cá nhân, giúp cho con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giao tiếp
Trang 2một cách có hiệu quả, phát triển các kỹ năng tự xử lý và quản lý bản thân, nhằm giúp
họ có một cuộc sống lành mạnh và có hiệu quả
Từ kỹ năng sống có thể thể hiện thành công những hành động cá nhân, những hành động đó sẽ tác động đến hành động của những người khác, hoặc làm thay đổi môi trường xung quanh, giúp nó trở nên lành mạnh
Từ các quan niệm trên, ta có thể hiểu: Kỹ năng sống là khả năng, là cách
thức chúng ta tiếp cận và phản ứng với môi trường xung quanh, không phụ thuộc vào trình độ chuyên môn, kiến thức Kỹ năng sống không phải là tính cách, là bẩm sinh
mà là do chúng ta rèn luyện trong cuộc sống hàng ngày mà có.
Tính cá nhân và tính xã hội của kỹ năng:
- Tính cá nhân: Vì đó là khả năng của mỗi cá nhân
- Tính xã hội: Vì mỗi dân tộc, mỗi giai đoạn lịch sử có đặc điểm khác nhau về điều kiện kinh tế, xã hội và văn hoá Điều đó yêu cầu bản thân mỗi cá nhân phải có
kỹ năng ứng phó cho phù hợp
3 Vai trò của kỹ năng sống đối với sự phát triển toàn diện học sinh:
- Theo UNESCO: 3 thành tố hợp thành năng lực của con người là: kiến thức,
kỹ năng và thái độ Hai yếu tố sau thuộc về kỹ năng sống, có vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách, bản lĩnh, tính chuyên nghiệp…
- Theo các nhà nghiên cứu: Trong các yếu tố quyết định sự thành công của
con người, kỹ năng sống đóng góp đến khoảng 85%
- Theo các nhà quản trị: 80% sự thành công của một cá nhân là nhờ vào kỹ
năng sống (Kỹ năng mềm) chứ không phải “kỹ năng cứng” (kiến thức)
- Trong điều kiện kinh tế xã hội của Việt Nam nói riêng và bối cảnh toàn
cầu nói chung:
+ Sự thay đổi, biến động của môi trường kinh tế, xã hội với những mặt tích cực và tiêu cực, trong đó không ít cám dỗ và rủi ro, các em luôn đối diện với áp lực cuộc sống, phải đương đầu với những khó khăn, thử thách
Trang 3+ Quá trình hội nhập với thế giới đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ có kiến thức mà còn phải thực sự tự tin; phải nắm bắt kịp thời các cơ hội cũng như phải có đầy đủ các kỹ năng, cập nhật thông tin nhanh nhạy và hội nhập với thế giới, góp phần tích cực cho cuộc sống cá nhân và cộng đồng tốt đẹp hơn, nhằm thích ứng với mọi biến động của hoàn cảnh
+ Đặc biệt là với lứa tuổi dậy thì, khi các em bước vào giai đoạn khủng hoảng lứa tuổi quan trọng của cuộc đời
II Cơ sở thực tiễn:
Thực trạng về kỹ năng sống của học sinh hiện nay nói chung và học sinh trường THPT Mai Anh Tuấn nói riêng
Mặc dù, hiện nay chúng ta trong thời đại Công nghệ -Thông tin và hội nhập quốc tế, HS có những hiểu biết khá phong phú nhờ truy cập Internet, nhưng kỹ năng sống của các em còn nhiều hạn chế:
- Thiếu kỹ năng sống, thiếu khả năng phân tích và khả năng nhận thức đúng – sai các vấn đề -> Dẫn đến lúng túng, không biết cách xử lý các tình huống thường gặp trong cuộc sống
- Vụng về, thô thiển trong giao tiếp…
- Xuống cấp về đạo đức, dễ bị các thói hư tật xấu, các tệ nạn xã hội lôi kéo
- Tình trạng bạo lực học đường, gian lận trong thi cử…
Theo một nghiên cứu mới được ngành giáo dục công bố, có trên 95% các em nhận thức chưa đúng về kỹ năng sống; 77,7% chưa bao giờ được đào tạo, tập huấn về
kỹ năng sống; 76,4% trả lời rất cần được tập huấn kiến thức về kỹ năng sống Hầu hết các em lúng túng khi trả lời hoặc chưa biết cách xử lý các tình huống thường gặp trong cuộc sống…
Vì vậy: Giáo dục, rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh có một vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện học sinh Đó là:
Trang 4- Giúp các em rèn luyện kỹ năng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; thói quen và kỹ năng làm việc theo nhóm, biết cách hợp tác và giải quyết hợp lý các mâu thuẫn, xung đột; rèn luyện các kỹ năng về hoạt động xã hội
- Giáo dục cho học sinh rèn luyện sức khỏe, thói quen ý thức tự bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông, và các tệ nạn xã hội
- Trang bị những kỹ năng thiết yếu như ý thức về bản thân, làm chủ bản thân, đồng cảm, tôn trọng người khác
Đó cũng là lý do cơ bản để tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài “Giải pháp
chỉ đạo các hoạt động rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh trường THPT Mai Anh Tuấn”.
PHẦN 2 NỘI DUNG
I Xác định nguyên nhân của thực trạng thiếu kỹ năng sống của học sinh hiện nay :
1 Chương trình giáo dục hiện nay còn nặng về kiến thức, ít quan tâm đến kỹ năng sống
2 Bộ Giáo dục và Đào tạo chưa bắt buộc, chưa đưa giáo dục kỹ năng sống
thành một môn trong trường học mà chỉ yêu cầu các trường học lồng ghép trong các giờ học chính khoá - không thể mang lại hiệu quả rõ rệt
3 Đối với các nhà trường chủ yếu tập trung dạy cho học sinh kỹ năng học tập
và chính trị; việc giáo dục kỹ năng sống chưa quan tâm nhiều
4 Đội ngũ giáo viên hiện nay:
- Một bộ phận không nhỏ giáo viên cũng chưa hiểu kỹ năng sống là gì? Bản thân họ cũng còn thiếu kỹ năng sống; không ít giáo viên nghĩ rằng kỹ năng sống
chính là các bài dạy về đạo đức
Trang 5- Áp lực về công tác chuyên môn là quá lớn, cho nên họ chủ yếu tập trung thời gian, công sức để làm tốt công tác chuyên môn; ít có thời gian để nghiên cứu, tìm hiểu, sưu tầm tài liệu về kỹ năng sống
5 Về phía các gia đình:
- Nhiều gia đình chưa đủ hiểu tâm lý của con em mình và đủ khả năng dạy cho con những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống
- Nhiều gia đình chỉ quan tâm đến việc kiếm tiền, đáp ứng nhu cầu vật chất cho con em mà lãng quên việc dạy bảo con em những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống như: kỹ năng ứng xử, giao tiếp; kỹ năng tự bảo vệ
Trong các nguyên nhân trên, nguyên nhân về phía nhà trường là một trong những nguyên nhân quan trọng.
II Xác định những nhóm kỹ năng cần được rèn luyện cho học sinh trong giai đoạn hiện nay :
Việc xác định những kỹ năng được dựa trên cơ sở:
- 4 trụ cột của việc học tập ở thế kỷ XXI (theo UNESCO): Học để biết, Học để làm, Học để chung sống, Học để tự khẳng định bản thân
- Đặc điểm tình hình nhà trường, xã hội, học sinh và yêu cầu cuộc sống
=> Những kỹ năng sống cơ bản cần tập trung giáo dục, rèn luyện cho học sinh như
sau:
NHÓM 1: KỸ NĂNG TỰ NHẬN THỨC BẢN THÂN.
1 Lòng tự tôn về bản thân (tự nhận thức và đánh giá về bản thân)
2 Kỹ năng học và tự học
3 Kỹ năng quản lý thời gian hiệu quả
4 Kỹ năng điều chỉnh và quản lý cảm xúc
5 Kỹ năng sử dụng và quản lý tài chính
6 Kỹ năng xác lập mục tiêu cuộc đời
NHÓM 2: KỸ NĂNG GIAO TIẾP, HOÀ NHẬP CUỘC SỐNG.
1 Kỹ năng thể hiện tự tin trước đám đông
Trang 62 Kỹ năng thuyết trình và diễn giải ý tưởng.
3 Kỹ năng giao tiếp và ứng xử (cách giao tiếp trong môi trường học đường, với bố mẹ, người lớn tuổi…)
NHÓM 3: KỸ NĂNG HỢP TÁC VÀ CHIA SẺ.
1 Kỹ năng làm việc theo nhóm (Kỹ năng lập kế hoạch và tổ chức công việc)
2 Kỹ năng lắng nghe và thấu hiểu
3 Kỹ năng phân biệt hành vi hợp lý và chưa hợp lý
4 Kỹ năng giải quyết các xung đột trong nhóm
5 Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm
6 Khả năng thích ứng với thay đổi về tổ chức, công việc
NHÓM 4: KỸ NĂNG ĐỐI DIỆN VÀ ỨNG PHÓ KHÓ KHĂN TRONG
CUỘC SỐNG
1 Kỹ năng ứng phó với những tệ nạn xã hội – trong đó chú ý tới việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc
2 Kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông; phòng, chống thiên tai
3 Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin
4 Kỹ năng giải quyết vấn đề và ra quyết định
5 Kỹ năng chăm sóc bảo vệ môi trường sống, bảo vệ sức khoẻ
6 Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ
III Giải pháp chỉ đạo thực hiện trong nhà trường:
1 Xây dựng kế hoạch thực hiện:
1.1 Tổ chức Hội thảo chủ đề “Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh trong giai đoạn hiện nay”.
1.2 Tập huấn cho cán bộ kiêm nhiệm công tác đoàn, giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên phụ trách hoạt động NGLL về phương pháp rèn luyện các nhóm kỹ năng sống (ở trên) cho học sinh
1.3 Chỉ đạo các tổ, nhóm chuyên môn xây dựng kế hoạch lồng ghép công tác rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh thông qua các bài dạy của môn học
Trang 71.4 Chỉ đạo Đoàn trường tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp
1.5 Chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm đổi mới hình thức sinh hoạt lớp (sinh hoạt 15 phút đầu giờ, sinh hoạt cuối tuần….) rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
2 Tổ chức thực hiện:
2.1 Tổ chức Hội thảo chủ đề “Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh trong
giai đoạn hiện nay”.
Thành phần tham dự:
- Toàn thể cán bộ, giáo viên nhà trường với những tư cách:
+ Các nhà quản lý
+ Tổ chức Đoàn thanh niên
+ Giáo viên chủ nhiệm
+ Giáo viên bộ môn
- Đại diện Hội cha mẹ học sinh toàn trường
Mục đích: Giúp đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường và các
bậc phụ huynh:
- Nhận thức sâu sắc:
+ Vai trò của kỹ năng sống đối với mọi người nói chung và thế hệ trẻ trong thời đại mới nói riêng
+ Tầm quan trọng và tính cấp thiết của công tác giáo dục, rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh trong các nhà trường THPT hiện nay
- Xác định rõ:
+ Những kỹ năng cơ bản, cần thiết phải giáo dục, rèn luyện cho học sinh trong nhà trường hiện nay
+ Vai trò, nhiệm vụ của bản thân trong công tác luyện kỹ năng sống cho học sinh đối với bộ môn, hoạt động mình phụ trách; với vai trò là cha mẹ của các em trong gia đình
Trang 82.2 Tổ chức tập huấn cho cán bộ kiêm nhiệm công tác đoàn, giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên phụ trách hoạt động NGLL về phương pháp rèn luyện các nhóm kỹ năng sống (ở trên) cho học sinh.
Trên cơ sở những nhóm kỹ năng phải rèn luyện cho học sinh đã được xác định trong Hội thảo, nhà trường phân công các tổ bộ môn đã nghiên cứu, trình bày trong Hội thảo có nhiệm vụ tập huấn cho cán bộ kiêm nhiệm công tác đoàn, giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên phụ trách hoạt động NGLL
2.3 Chỉ đạo các tổ, nhóm chuyên môn xây dựng kế hoạch lồng ghép công tác rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh thông qua các bài dạy của môn học.
Ngay từ đầu năm học, cùng với việc xây dựng kế hoạch chuyên môn cho năm học, Ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo các tổ, nhóm chuyên môn xây dựng kế hoạch rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh thông qua việc đổi mới phương pháp giảng dạy trong từng bài giảng cụ thể
Các kỹ năng cần rèn luyện: Kỹ năng tự giải quyết vấn đề, Kỹ năng hoạt động
nhóm, Kỹ năng hợp tác, làm việc theo nhóm, Kỹ năng phản hồi và đánh giá tích cực,
Kỹ năng quản lý thời gian, Kỹ năng giải quyết vấn đề và ra quyết định…
Đây là nội dung có lẽ là khó nhất và phụ thuộc rất nhiều vào tài biến hóa của giáo viên bộ môn và của nội dung bài học
Không thể thực hiện lồng ghép vào tất cả các tiết học, mà chỉ có thể áp dụng ở một số tiết học với nội dung phù hợp, đặc biệt với các bộ môn như Toán thì khả năng lồng ghép lại càng khó hơn rất nhiều
Để có thể thực hiện tốt phần nội dung này đòi hỏ giáo viên bộ môn phải luôn liên hệ nội dung bài học với thực tế cuộc sống, tận dụng sức mạnh của hoạt động nhóm để giúp các học sinh giải quyết những vấn đề khó
Có thể dẫn chứng một ví dụ dễ như sau:
Cho các em học sinh chia thành nhiều nhóm nhỏ để ôn bài cũ hoặc giải bài tập mang tính chất liên hoàn (có thể chia thành nhiều công đoạn) để các em có thể rút ngắn thời gian hoàn thành công việc
Trang 9Sau đó cho các em tự trình bày vấn đề của nhóm hoặc cá nhân, tự bảo vệ ý kiến của mình, trong khi đó, các bạn khác sẽ theo dõi, quan sát và phản biện, góp ý kiến chia sẻ sao cho bài tập, sản phẩm của bạn mình được hoàn thiện hơn
Vấn đề ở đây chính là phương thức tổ chức lớp học để học sinh có thể phát huy kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm, tạo động lực làm việc cho học sinh
Cái khó nảy sinh chính là nội dung chương trình sẽ là bước cản cho việc lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng sống vào, nếu như không khéo, vô hình trung giáo viên sẽ tự nâng cao gánh nặng cho chính bản thân hoặc cho học sinh
Và đây chính là yếu tố biện minh cho việc không thực hiện nội dung lồng ghép giáo dục kỹ năng sống trong bộ môn
Vai trò Ban giám hiệu phải được chú trọng ở bước giải quyết khó khăn này Cần có những tiết thao giảng, dạy mẫu, có những giờ trao đổi, rút kinh nghiệm trong
tổ bộ môn, Ban giám hiệu cần chú ý nhắc nhở giáo viên môn đưa nội dung cần lồng ghép vào trong nội dung môn học một cách tự nhiên, không gượng ép
2.4 Chỉ đạo Đoàn trường tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp:
- Sinh hoạt dưới cờ:
+ Cuộc thi “Âm vang Mai Anh Tuấn”: 01 lần/ tháng, số lượng học sinh tham gia 10 em có nhiều điểm giỏi nhất trong 2 tuần đầu của tháng
+ Cuộc thi tìm hiểu truyền thống: 01 lần/ tháng, số lượng học sinh tham gia 10
em có nhiều điểm giỏi nhất trong 2 tuần cuối của tháng
+ Thi Aerobic
+ Cuộc thi tuyển chọn MC, phát thanh viên giỏi trong nhà trường…
- Các trò chơi dân gian
- Các cuộc thi: “Nét đẹp nữ sinh trường THPT Mai Anh Tuấn”, thi tìm hiểu về truyền thống người phụ nữ Việt Nam, thi nữ công gia chánh (nấu ăn, cắm hoa…)
Các kỹ năng cần rèn luyện: Kỹ năng tự bảo vệ, Kỹ năng trình bày, Kỹ năng
thuyết trình thuyết phục, Kỹ năng quản lý thời gian, Kỹ năng tự điều chỉnh cảm
Trang 10xúc, Kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông; phòng, chống thiên tai, Kỹ năng chăm sóc bảo vệ môi trường sống, bảo vệ sức khoẻ…
2.5 Chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm đổi mới hình thức sinh hoạt lớp (sinh hoạt
15 phút đầu giờ, sinh hoạt cuối tuần….) rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
Hiện nay việc thực hiện sinh hoạt lớp của giáo viên chủ nhiệm thường theo kịch bản cũ:
- Giáo viên chủ nhiệm tổng kết hoạt động tuần qua, xem xét qua các lỗi vi phạm của học sinh, chấn chỉnh những sai phạm, cảnh cáo những trường hợp tái phạm của học sinh
- Sau đó là thông báo các hoạt động trong tuần sắp tới, nhắc nhở và phân công học sinh thực hiện theo kế hoạch
Để các giờ sinh hoạt lớp không bị nhàm chán, học sinh được rèn luyện những kỹ năng sống cần thiết, nhà trường đã chỉ đạo GVCN trong các giờ sinh hoạt lớp:
Hạn chế việc kiểm điểm, giáo huấn học sinh mang tính triết lý, giáo điều Thay vào đó là:
- Sưu tầm những câu chuyện cuộc sống hay, phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi Kể, đọc cho cả lớp nghe Cho các em bình luận câu chuyện, từ đó rút ra những bài học quý báu cho bản thân
- Giao cho một bạn trong lớp đọc hoặc kể những câu chuyện dang như "Tâm hồn cao thượng:" để giáo dục cách ứng xử cho học sinh trong cuộc sống
- Tổ chức các trò chơi khác nhau nhằm làm tăng tính chủ động của học sinh trong lớp, phát huy khả năng từng cá nhân và nhấn mạnh vai trò của tập thể…
Các trò chơi này phải được lựa chọn và có chủ đích nhằm giáo dục kỹ năng tương ứng cho học sinh Không nên sa đà vào việc tổ chức các trò chơi mang tính giải trí đơn thuần, sẽ làm sai lệch mục đích của việc lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng sống trong giờ sinh hoạt