1. Lý do chọn đề tài. Hiện nay đất nước Việt Nam đang trong tiến trình đổi mới, hội nhập kinh tế quốc tế. Vấn đề nhân tố con người với việc phát huy nhân tố con người luôn được Đảng nhận thức rõ và khẳng định, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nhấn mạnh đến nguồn lực con người, coi đó là nguồn lực nội sinh quan trọng nhất cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Kế thừa các Đại hội trước Đại hội X nêu rõ “Xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kì công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế. Bồi dưỡng các giá trị văn hóa trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hóa con người Việt Nam”, và Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI khẳng định: “Mở rộng dân chủ, phát huy tối đa nhân tố con người; coi con người là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển…v.v, phát huy mạnh mẽ mọi khả năng sáng tạo và bảo đảm đồng thuận cao trong xã hội, tạo động lực phát triển đất nước…v.v, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trọng dụng nhân tài, chăm lo lợi ích chính đáng và không ngừng nâng cao đời sống vậy chất, tinh thần của mọi người dân, thực hiện công bằng xã hội”. Trong tiến trình toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế trên phạm vi toàn cầu như hiện nay, vấn đề con người và việc phát huy nhân tố con người đang là vấn đề thời sự, là vấn đề trung tâm được nhiều nước trên thế giới đã và đang tích cực đào tạo và phát triển nguồn nhân lực với nhiều mức độ khác nhau. Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng về con người nói riêng mang giá trị to lớn vượt thời đại, giá trị ấy đã được thực tiễn cách mạng đấu tranh giành độc lập dân tộc, giải phóng đất nước của dân tộc Việt Nam, cũng như thực tiễn xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hơn 55 năm qua khẳng định. Vì thế việc làm rõ thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề con người, trong điều kiện đất nước đang trong tiến trình đổi mới hội nhập kinh tế quốc tế, là việc làm quan trọng và cần thiết. Xuất phát từ những lý do trên mà tôi đã quyết định chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân tố con người với việc phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới đất nước hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay của Việt Nam” để làm khóa luận tốt nghiệp cử nhân Triết học của mình
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Hiện nay đất nước Việt Nam đang trong tiến trình đổi mới, hội nhậpkinh tế quốc tế Vấn đề nhân tố con người với việc phát huy nhân tố conngười luôn được Đảng nhận thức rõ và khẳng định, Đảng Cộng sản ViệtNam luôn nhấn mạnh đến nguồn lực con người, coi đó là nguồn lực nội sinhquan trọng nhất cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước
Kế thừa các Đại hội trước Đại hội X nêu rõ “Xây dựng và hoàn thiệngiá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóadân tộc trong thời kì công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, hội nhập kinh tếquốc tế Bồi dưỡng các giá trị văn hóa trong thanh niên, học sinh, sinh viên,đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh vănhóa con người Việt Nam”, và Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI khẳngđịnh: “Mở rộng dân chủ, phát huy tối đa nhân tố con người; coi con người làchủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển…v.v, phát huymạnh mẽ mọi khả năng sáng tạo và bảo đảm đồng thuận cao trong xã hội,tạo động lực phát triển đất nước…v.v, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực,trọng dụng nhân tài, chăm lo lợi ích chính đáng và không ngừng nâng caođời sống vậy chất, tinh thần của mọi người dân, thực hiện công bằng xãhội”
Trong tiến trình toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế trên phạm vitoàn cầu như hiện nay, vấn đề con người và việc phát huy nhân tố con ngườiđang là vấn đề thời sự, là vấn đề trung tâm được nhiều nước trên thế giới đã
và đang tích cực đào tạo và phát triển nguồn nhân lực với nhiều mức độkhác nhau
Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng về con người nói riêngmang giá trị to lớn vượt thời đại, giá trị ấy đã được thực tiễn cách mạng đấu
Trang 2tranh giành độc lập dân tộc, giải phóng đất nước của dân tộc Việt Nam, cũngnhư thực tiễn xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hơn 55 năm qua khẳngđịnh Vì thế việc làm rõ thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề con người,trong điều kiện đất nước đang trong tiến trình đổi mới hội nhập kinh tế quốc
tế, là việc làm quan trọng và cần thiết
Xuất phát từ những lý do trên mà tôi đã quyết định chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân tố con người với việc phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới đất nước hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay của Việt Nam” để làm khóa luận tốt nghiệp cử nhân Triết học của mình.
2 Tình hình nghiên cứu của đề tài.
Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về con người nói chung, nhân tố conngười nói riêng cũng như vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về con người vàphát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay đượcĐảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Trong những năm qua ở Việt Nam cónhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này, tiêu biểu như:
- Hồ Kiếm Việt, Góp phần tìm hiểu đặc sắc tư duy triết học Hồ ChíMinh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2004
- Vũ Thị Kim Dung, Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, Tạp chíKhoa học Chính trị, số 2, năm 1998
- Thành Duy, Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng conngười Việt Nam phát triển toàn diện, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm2001
- Nguyễn Thế Kiệt, Xây dựng và phát triển con người nâng cao chấtlượng nguồn lực con người trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay,Tạp chí Triết học số 6, năm 2008
Trang 3- Nguyễn Xuân Thắng, Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đốivới tiến trình công nghiệp hóa hiện đại hóa ở Việt Nam, Nxb Khoa học xãhội, Hà Nội, năm 2007.
Và nhiều công trình nghiên cứu trên các sách báo tạp chí khác
Trong khuôn khổ của một khóa luận tốt nghiệp cử nhân Triết học, tácgiả kế thừa những thành tựu trên của các nhà nghiên cứu, trên cơ sở đó để hệthống hóa thành lý luận phục vụ cho sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài.
Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, và việcphát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới đất nước, hội nhập kinh
tế quốc tế ở nước ta hiện nay
Phạm vi nghiên cứu: Đề tài không đề cập đến toàn bộ nội dung tư tưởng
Hồ Chí Minh, mà chỉ đề cập đến một số nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh liênquan đến vấn đề con người trên góc độ triết học, để từ đó vận dụng vào việcphát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới đất nước, hội nhập kinh
tế quốc tế ở nước ta hiện nay
4 Phương pháp nghiên cứu.
Để nghiên cứu đề tài này, tác giả đứng trên lập trường của chủ nghĩaMác - Lênin, lấy thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng đểxem xét những vấn đề liên quan đến đề tài
Kết hợp giữa phương pháp logic và phương pháp lịch sử Ngoài ra, đểđạt được kết quả nghiên cứu cao, tác giả còn sử dụng các phương pháp khácnhư: Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, điều tra xã hội học…v.v
5 Đóng góp của đề tài.
Đề tài kế thừa những thành quả của các nhà nghiên cứu, những tác giả
đi trước, đồng thời khái quát nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn
Trang 4đề con người và một số nội dung về việc phát huy nhân tố con người trong
sự nghiệp đổi mới đất nước hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay ở nước ta.Ngoài ra kết quả nghiên cứu của đề tài còn là tài liệu tham khảo cho cácbạn sinh viên các nghành Triết học, Giáo dục chính trị, Lịch sử, Văn học,Báo chí …v.v
6 Bố cục của khóa luận.
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, khóa luậngồm có 2 chương 4 tiết
và cũng là sản phẩm của sự kết hợp giữa những điều kiện lịch sử - xã hội cụthể của dân tộc và thời đại với phẩm chất năng lực cá nhân của Hồ ChíMinh Sản phẩm đó hình thành dựa trên những cơ sở sau
1.1.1.1 Cơ sở khách quan
Về nguồn gốc thực tiễn
Bối cảnh lịch sử Việt Nam
Vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Việt Nam vẫn là xã hội phongkiến, với nền nông nghiệp lạc hậu, chính quyền triều Nguyễn từng bướckhuất phục trước cuộc xâm lược của thực dân Pháp
Trang 5Các cuộc khởi nghĩa vũ trang dưới khẩu hiệu “Cần Vương” do các sĩphu văn thân lãnh đạo diễn ra vào cuối thế kỷ XIX cũng hoàn toàn thất bại.
Hệ tư tưởng phong kiến đã tỏ ra lỗi thời trước các nhiệm vụ lịch sử
Bối cảnh quốc tế
Chủ nghĩa tư bản chuyển từ giai đoạn cạnh tranh tự do sang giai đoạnđộc quyền và đã xác lập quyền thống trị của chúng trên phạm vi toàn cầu,trong quá trình xâm lược và thống trị, chủ nghĩa thực dân tại các nước nhượctiểu ở châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ la tinh đã làm xã hội xuất hiện thêmcác giai cấp, tầng lớp mới, làm cho mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân vàtầng lớp tư sản là nổi trội
Cách mạng Tháng Mười Nga (1917) thành công, đã lật đổ Nga Hoàng
để thiết lập nên chính quyền Xô Viết, mở ra một thời đại mới trong lịch sửloài người, góp phần “thức tỉnh các dân tộc châu Á” Sự ra đời của Quốc tếCộng sản (3/1919), phong trào công nhân trong các nước tư bản phương Tây
và phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa càng có quan hệ mậtthiết với nhau trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung của nhân loại là chủnghĩa đế quốc
Quê hương và gia đình
Hồ Chí Minh được sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, Người
kế thừa lòng yêu nước thương dân sâu sắc, cần cù lao động và ý chí kiêncường vượt gian khổ, khó khăn của người cha và tấm lòng nhân ái thươngngười và bao dung độ lượng của người mẹ Người còn được tiếp thu nhữngtri thức hết sức tiến bộ và bổ ích từ các thầy học của mình Chính gia đình làcái nôi hình thành tư tưởng và con người Hồ Chí Minh
Nghệ Tĩnh, là vùng đất giàu truyền thống yêu nước chống giặc ngoạixâm, là nơi sinh ra Hồ Chí Minh Làng Kim Liên làng quê đã hun đúc nêncon người Hồ Chí Minh, cũng đã thấm máu bao anh hung liệt sĩ, cả chị và
Trang 6anh của Người cũng đều tham gia hoạt động yêu nước Từ nhỏ Người đãchứng kiến cuộc sống nghèo khổ bị bót lột, bị đàn áp dã man ngay trên quêhương của mình Những năm ở Huế, Người đã tận mắt thấy tội ác của thựcdân và thái độ ươn hèn bạc nhược của Triều đình phong kiến nhà Nguyễn.Tất cả điều đó đã chuẩn bị cho Người về nhiều mặt và thôi thúc Người
ra đi tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc, giải phóng con người
Về giá trị truyền thống dân tộc
Trong truyền thống lịch sử dân tộc Việt Nam, nhân dân ta đã nhận thứcđúng về nhân tố con người trong sự phát triển của đất nước Nhìn từ cáctriều đại phong kiến đã cho thấy “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” Thựctiễn lịch sử đã cho thấy “Hiền tài + minh quân thì đất nước quốc gia sẽ thịnhvượng” Còn lúc nào mà hôn quân + bạo chúa thì đất nước sẽ lụi bại
Một dân tộc Việt Nam trong hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữnước đã hình thành nên những giá trị truyền thống hết sức phong phú, đặcsắc và cao quý mang đậm nét riêng của dân tộc Việt Nam Những truyềnthống quý báu ấy đã góp phần hun đúc nên con người Hồ Chí Minh
Về tinh hoa văn hóa nhân loại
Tư tưởng và văn hóa phương Đông
Về Nho giáo: Nho giáo có nhiều yếu tố tích cực, đã được Hồ Chí Minhchọn lọc tiếp thu đó là: Triết lý hành động, tư tưởng nhập thế, hành đạo giúpđời, lý tưởng về một xã hội bình trị, tức ước vọng về một xã hội an ninh hòamục, một “thế giới đại đồng”; là triết lý nhân sinh tu thân dưỡng tính, nó đềcao văn hóa lễ giáo, tạo ra truyền thống hiếu học Ngoài ra Hồ Chí Minh cònbiết chắc lọc những tinh túy trong các học thuyết, tư tưởng triết học của cácđại biểu, trường phái khác như: Lão Tử, Mạnh Tử, Quản Tử…
Về Phật giáo: Những mặt tích cực của Phật giáo đã để lại những dấu ấnsâu sắc trong tư duy, hành động ứng xử của con người Việt Nam đó là: Tư
Trang 7tưởng vị tha, từ bi, bác ái cứu khổ cứu nạn, thương người như thể thươngthân, một tình yêu bao la đến cả chim muông cây cỏ; là nếp sống có đạo đứctrong sạch, giản dị, chăm lo điều thiện; là tinh thần bình đẳng, tinh thần dânchủ chất phát chống lại mọi phân biệt đẳng cấp; là việc đề cao lao động,chống lười biếng; là chủ trương sống không xa lánh việc đời mà gắn bó vớidân, với nước, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh chống kẻ thù dân tộc.Đặc biệt là tư tưởng Vô Ngã, Vô Thường trong triết lý của nhà Phật đã được
Hồ Chí Minh kế thừa tiếp thu có chọn lọc những giá trị tích cực
Sau khi đã trở thành người mácxít, Người tiếp tục tìm hiểu về chủ nghĩaTam Dân của Tôn Trung Sơn (nhà cách mạng tư sản Trung Quốc), Người đãtìm thấy trong đó những điều thích hợp với điều kiện nước ta, các tiêu chícủa chủ nghĩa Tam Dân là: Dân tộc - độc lập, Dân quyền - tự do, Dân sinh -hạnh phúc đã được Hồ chí Minh rút gọn trong khẩu hiệu của Việt Nam đó là
“ Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”
Về tư tưởng văn hóa phương Tây
Trong 30 năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Hồ Chí Minh sốngchủ yếu ở châu Âu nên Người cũng chịu ảnh hưởng rất sâu rộng của nền vănhóa dân chủ và cách mạng phương Tây Người sớm làm quen và tìm hiểucác cuộc cách mạng ở phương Tây, đặc biệt Người đã tiếp thu các giá trị vềquyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc của con người trongTuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước Mỹ, và tiếp thu giá trị của bảnTuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của đại Cách mạng Pháp năm 1789.Thời gian người sống và hoạt động ở Pari - Thủ đô nước Pháp, đồng thờicũng là trung tâm văn hóa - nghệ thuật của châu Âu lúc bấy giờ, là quêhương của lý tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái Người được tiếp xúc với cáctác phẩm và chịu ảnh hưởng của các nhà tư tưởng khai sáng như: Vônte,Rutxô, Môngtexkiơ….Ngoài ra Người còn hấp thụ được tư tưởng dân chủ và
Trang 8hình thành nên phong cách dân chủ của mình từ trong thực tiễn sống vàtham gia hoạt động cách mạng của mình ở châu Âu, cùng với sự dìu dắt trựctiếp của nhiều nhà cách mạng và trí thức tiến bộ Pháp như; M.Casanh,P.V.Cutuyariê, G.Môngmutxô… Như vậy Hồ Chí Minh đã từng bướctrưởng thành, làm giàu tri thức của mình bằng vốn trí tuệ của cả phươngĐông và phương Tây, Người tiếp thu có sự chọn lọn để có thể kế thừa vàphát triển một cách sáng tạo
Chủ nghĩa Mác - Lênin
Chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và quan điểm về con người của chủnghĩa Mác - Lênin nói riêng, giữ vai trò về mặt thế giới quan và phươngpháp luận đối với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân tố conngười
Từ đây nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề nhân tố con ngườiđược hình thành, bổ sung và hoàn thiện trên nền tảng cơ sở khách quan nhưtrên và dựa trên bối cảnh thực tiễn của cách mạng Việt Nam, đồng thời cònkết hợp với nhân tố chủ quan con người Hồ Chí Minh
1.1.1.2 Nhân tố chủ quan
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người có tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo cộngvới đầu óc phê phán tinh tường, sáng suốt trong việc tìm hiểu các cuộc cáchmạng tư sản hiện đại, không để bị đánh lừa bởi hào nhoáng bên ngoài Có sựkhổ công học tập chiếm lĩnh vốn tri thức phong phú của thời đại, vốn kinhnghiệm đấu tranh của các phong trào giải phóng dân tộc, phong trào côngnhân quốc tế, tiếp cận và nghiên cứu sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lênin khoahọc về cách mạng của giai cấp vô sản quốc tế Có tâm hồn của một nhà yêunước chân chính, một chiến sĩ cộng sản nhiệt thành cách mạng Có trái timyêu nước thương dân, sẵn sàng chịu dựng hi sinh vì độc lập tự do của tổquốc, hạnh phúc của đồng bào Có bản lĩnh luôn kiên định vững vàng, luôn
Trang 9tin vào nhân dân, khiêm tốn, bình dị, ham học hỏi, nhạy bén với cái mới Cóphương pháp biện chứng Có đầu óc thực tiễn.
1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về nhân tố con người.
Theo Hồ Chí Minh muốn thành công phải có ba điều kiện: Thiên thời,địa lợi, nhân hòa trong đó nhân hòa là quan trọng hơn hết Tầm cao giá trị tư
tưởng của Người là sự giải phóng con người, vì con người Nhưng không
phải là từ sự ban ơn của kẻ bề trên như «Trời» hoặc những vĩ nhân xuấtchúng ra tay cứu độ, mà phải xuất phát từ lòng tin vào khả năng của conngười, phát huy mọi tiềm năng của con người tự giải phóng cho mình, bởi
«một lẽ rất giản đơn, dễ hiểu: Tức là vô luận việc gì, đều do người làm ra, và
Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của con người, về sứcmạnh con người được chiết xuất từ tinh túy triết lý của dân tộc Việt Namnhư “lấy dân làm gốc” và thấu triệt luận điểm mácxít về vai trò quyết địnhcủa quần chúng nhân dân trong lịch sử Đó là cơ sở để Người khẳng địnhsức mạnh giải phóng dân tộc, giai phóng giai cấp, sức mạnh đó trước hết làđoàn kết Hồ Chí Minh nói: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân.Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân” Triết
lý ấy Người tổng kết rằng: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết! Thành công,thành công, đại thành công!”
Trang 101.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân tố con người.
1.2.1 Con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng.
Hồ Chí Minh luôn coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực củacách mạng
Theo Hồ Chí Minh con người là mục tiêu của cách mạng, nên mọi chủtrương, đường lối, chính sách của Đảng, Chính phủ đều vì lợi ích chính đángcủa con người Người còn thể hiện quan điểm con người là mục tiêu củacách mạng trong lý luận xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa với mục tiêu làgiải phóng con người, vì một chế độ xã hội dân chủ, công bằng, văn minhcủa con người
Trong khi khẳng định con người là mục tiêu của cách mạng, Hồ ChíMinh đồng thời cũng nhấn mạnh sự nghiệp cách mạng là do chính bản thâncủa con người thực hiện, nghĩa là con người là động lực của cách mạng.Con người là động lực của cách mạng được nhìn nhận trên phạm vi cảnước, toàn thể đồng bào, song trước hết là ở giai cấp công nhân và nông dân.Nhà nước mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh lấy công - nông - trí làm nềntảng Từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga, phải nhìn nhận và đánhgiá đúng giai cấp đứng ở trung tâm của thời đại mới đó là giai cấp côngnhân
Với Người không phải ai cũng là động lực mà chỉ có những con ngườiđược giác ngộ, được tổ chức, những con người có trí tuệ và bản lĩnh, vănhóa, đạo đức, được nuôi dưỡng trên nền truyền thống lịch sử và văn hóahàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam Mới là động lực làm nên thành côngcủa cách mạng
Theo Hồ Chí Minh giữa con người - mục tiêu, con người - động lực cómối quan hệ biện chứng với nhau Càng chăm lo cho con người - mục tiêutốt bao nhiêu thì sẽ tạo thành con người - động lực tốt bấy nhiêu Ngược lại,