Sự thành công của một dự án nào đó là rất khó đo lường vì tính phức tạp và năng động của nó, đặc biệt là dự án xây dựng. Đó chính là cơ sở cho chủ đầu tư quản lý và kiểm soát các dự án hiện hành, cũng như lập kế hoạch và định hướng cho các dự án trong tương lai. Có thể thấy rằng việc đánh giá mức độ thành công của một dự án xây dựng là rất khó nhưng rất quan trọng và ý nghĩa. Trong bài báo này, danh sách thực tế các tiêu chí đánh giá sự thành công của các dự án xây dựng được đề xuất dựa trên cả việc lược khảo những nghiên cứu hàn lâm lẫn thu thập thông tin thực tế từ các dự án đã hoàn thành. Để đạt được mục tiêu này, các tác giả đã tiến hành hai cuộc khảo sát. Cuộc khảo sát thứ nhất nhằm thu thập thông tin cần thiết từ 28 dự án đã hoàn thành để đánh giá mức độ khả thi của việc thu thập những thông tin này trong tương lai. Cuộc khảo sát thứ hai thu thập ý kiến 65 chuyên gia về mức độ quan trọng và khả năng áp dụng của từng tiêu chí chính và tiêu chí phụ. Cuối cùng, danh sách gồm 11 tiêu chí chính và 46 tiêu chí phụ đã được xây dựng.
Trang 1NGHIÊN CỨU KHUNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ SỰ THÀNH CÔNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG
INDICATORS AND CRITERIA FOR EVALUATING CONSTRUCTION PROJECT SUCCESS
Nguyễn Anh Thư, Nguyễn Thanh Phong
TÓM TẮT
Sự thành công của một dự án nào đó là rất khó đo lường vì tính
phức tạp và năng động của nó, đặc biệt là dự án xây dựng Đó
chính là cơ sở cho chủ đầu tư quản lý và kiểm soát các dự án
hiện hành, cũng như lập kế hoạch và định hướng cho các dự án
trong tương lai Có thể thấy rằng việc đánh giá mức độ thành
công của một dự án xây dựng là rất khó nhưng rất quan trọng
và ý nghĩa Trong bài báo này, danh sách thực tế các tiêu chí
đánh giá sự thành công của các dự án xây dựng được đề xuất
dựa trên cả việc lược khảo những nghiên cứu hàn lâm lẫn thu
thập thông tin thực tế từ các dự án đã hoàn thành Để đạt được
mục tiêu này, các tác giả đã tiến hành hai cuộc khảo sát Cuộc
khảo sát thứ nhất nhằm thu thập thông tin cần thiết từ 28 dự án
đã hoàn thành để đánh giá mức độ khả thi của việc thu thập
những thông tin này trong tương lai Cuộc khảo sát thứ hai thu
thập ý kiến 65 chuyên gia về mức độ quan trọng và khả năng
áp dụng của từng tiêu chí chính và tiêu chí phụ Cuối cùng,
danh sách gồm 11 tiêu chí chính và 46 tiêu chí phụ đã được xây
dựng
Từ khóa: Đánh giá dự án, tiêu chí đánh giá thành công dự án,
thành công dự án
ABSTRACT
Project success is a difficult concept because of the project’s
complexity and dynamic Project success is an owner’s
foundation to manage and control the current project, plan and
orient the future project In this paper, a practical list of criteria
for evaluating project success is discussed The final proposed
framework is the result of both academic and practical point of
view, from the solid foundation of the literature review to the
actual completed project information and document collected
To achieve this objective, two surveys were performed The
first survey collected information from twenty-eight completed
projects to consider the capacity to collect the necessary
information to evaluate project success The second survey
gathered opinions from sixty-five respondents about the
importance level and applicability level of each index and
sub-index The final list of criteria included eleven indexes that
were clearly described by forty-six sub-indexes
Keywords: Project Evaluation, Construction Project
Evaluation Indexes, Project Success
TS N guyễn Anh Thư
Giảng viên, Bộ môn Thi Công & Quản lý Xây dựng, Khoa Kỹ
Thuật Xây Dựng, Trường Đại Học Bách Khoa – Đại Học Quốc
Gia Tp.HCM
Email: nathu@ymail.com
Điện thoại: 01237280511
NCS Nguyễn Thanh Phong
Giảng viên, Bộ môn Quản lý dự án, Khoa Xây dựng & Điện,
Trường Đại Học Mở Tp.HCM
Email: phong.nt@ou.edu.vn
Điện thoại: 0905957580
1 Giới thiệu
Trong các dự án xây dựng, việc xác định đúng và đủ các
tiêu chí thành công là không dễ dàng vì tính chất đặc thù riêng
của các dự án, cũng như tùy thuộc vào quan điểm nhìn nhận của các bên tham gia, quy mô dự án và thời gian cần thiết để thực hiện dự án Tuy nhiên, vẫn có những tiêu chuẩn phổ quát nhất dựa trên nhận thức và kỳ vọng của các bên tham gia dự
án Chính vì vậy nghiên cứu này đưa ra khái niệm "mức độ thành công của dự án" Nó một con số định lượng thể hiện mức
độ thành công của dự án khi đã hoàn thành, đánh giá kết quả
dự án so với mục tiêu đề ra Để thu được "mức độ thành công của dự án" thì cần trải qua rất nhiều công đoạn, trong đó việc quan trọng đầu tiên chính là xác định một khung tiêu chí hoàn chỉnh sử dụng để đánh giá
2 Tổng quan các tiêu chí đo lường mức độ thành công dự
án xây dựng
Việc đo lường mức độ thành công của dự án xây dựng được lược khảo và phân tích theo ba khía cạnh Thứ nhất chính
là danh sách các tiêu chí chính và các tiêu chí phụ dùng để đánh giá dự án xây dựng Thứ hai là phương pháp luận để đánh giá từng tiêu chí chính và tiêu chí phụ Thứ ba là trong số thể hiện tầm quan trọng của chúng Kết quả của quá trình lược khảo các nghiên cứu trước đây được tóm tắt trong bảng 1 bên dưới
Bảng 1 Tóm tắt danh sách các tiêu chí đánh giá mức độ thành công dự án
Nhà nghiên cứu Danh sách các tiđánh giá êu chí và phương pháp Shahrzad
Khosravi (2011)
Kết quả thực hiện về thời gian, chi phí, chất lượng, an toàn lao động và sự hài lòng khách hàng
Al-Tmeemy và các cộng sự (2011)
Mục tiêu chất lượng, tiến độ, ngân sách,
sự hài lòng khách hàn, chức năng, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, đạt được lợi nhuận, phát triển thị trường, danh tiếng, cải thiện sự cạnh tranh
Ahadzie và các cộng sự (2008) Chi phí, thời gian, chất lượng của dự án, tác động môi trường, sự hài lòng khách
hàng Menches và
Hanna (2006)
Lợi nhuận, đạt tiến độ, tiến độ thực tế, truyền thông, đạt ngân sách, số giờ công lao động
Bryde và Robinson (2005)
Chi phí, thời gian, đặc điểm kỹ thuật, sự hài lòng khách hàng, sự thõa mãn các bên liên quan
Chan và Chan (2004)
Thời gian (Thời gian thực hiện, tốc độ thi công, sai lệch tiến độ), chi phí dự án, lợi nhuận, an toàn (tỷ lệ tai nạn hay ISO 14000), bền vững môi trường, chất lượng, chức năng, sự hài lòng
Shawn và các cộng sự (2004) Chi phí, tiến độ, chất lượng, thành quả, an toàn, môi trường (thang đo 7 điểm) White và
Fortune (2002)
Chi phí dự án, thời gian thực hiện, đáp ứng yêu cầu khách hàng, mục tiêu công ty, lợi ích kinh doanh, yêu cầu về an toàn và chất lượng
Liu và Walker (1998)
Mục tiêu dự án (thời gian, ngân sách, chất lượng, an toàn, môi trường bền vững),
sự thỏa mãn của người sử dụng Shenhar và
Levy (1997)
Tiến độ, ngân sách, sự hài lòng khách hàng, lợi ích kinh doanh, cạnh tranh tiềm
Trang 2Nhà nghiên cứu Danh sách các tiđánh giá êu chí và phương pháp
năng, mở rộng thị trường, sản phẩm mới,
và công nghệ mới
Qua quá trình lược khảo, các tác giả nhận thấy các mô hình
đo lường sự thành công dự án có một số vấn đề tồn tại Thứ
nhất, chúng phụ thuộc vào nhận thức của người đánh giá nên
dễ bị thiên lệch, chủ quan Do đó, cần phải phát triển một mô
hình định lượng khách quan để đo lường sự thành công của dự
án Thứ hai, các mô hình trước đây được phát triển chỉ dựa trên
quan điểm của một bên tham gia dự án Thực tế, dự án thành
công phải đáp ứng tất cả yêu cầu của các bên liên quan dự án
như chủ đầu tư, nhà thầu và tư vấn Do đó mô hình đo lường sự
thành công dự án nên được đánh giá theo từng quan điểm một
cách độc lập và kết hợp chúng lại để đạt được sự đánh giá hoàn
thiện cuối cùng Thứ ba, một số mô hình đánh giá định lượng
chỉ phù hợp với các nước phát triển và rất khó thực hiện ở các
nước đang phát triển Ví dụ, để đánh giá hiệu quả an toàn của
nhà thầu, họ đề nghị sử dụng tiêu chuẩn OSHA, hoặc sử dụng
EIA để đánh giá Vì vậy, một mô hình đánh giá khả thi về sự
thành công của dự án cần phải được nghiên cứu để thực hành ở
các nước đang phát triển như Việt Nam Chính vì vậy, bài báo
này đề xuất danh sách thực tế của tiêu chí đánh giá sự thành
công của dự án xây dựng dựa trên 3 nguồn phát triển: lược
khảo các nghiên cứu trước đây, thông tin của các dự án đã hoàn
thành và ý kiến của các chuyên gia làm việc trong lĩnh vực xây
dựng
3 Phương pháp nghiên cứu
Trước hết, danh sách các tiêu chí được xác định từ các
nghiên cứu trước đây và được xác nhận bởi 5 chuyên gia giàu
kinh nghiệm trong ngành xây dựng Danh sách các tiêu chí đo
lường sự thành công dự án và ý nghĩa của chúng được thể hiện
trong bảng 2 sau
Bảng 2 Các tiêu chí đo lường sự thành công của dự án xây
dựng
BUD1 Ngân sách dự án theo hợp đồng
BUD2 Tổng ngân sách dự án thực tế
BUD3 Chi phí phát sinh
BUD4 Tổng diện tích sàn xây dựng
BUD5 Chi phí làm lại
BUD6 Ngân sách dự phòng
SCH1 Thời gian thực hiện dự án theo kế hoạch
SCH2 Thời gian thực hiện dự án thực tế
SCH3 Tốc độ xây dựng
SCH4 Thời gian chậm trễ của cung cấp vật tư
SCH5 Thời gian chậm trễ do thiếu máy móc thiết bị
SCH6 Thời gian chậm trễ do thiếu công nhân
QUA1 Sự khác biệt giữa kỳ vọng của chủ đầu tư và chất
lượng dự án thực tế sau khi hoàn thành
QUA2 Mức độ phù hợp với các tiêu chuẩn được xác định
QUA3 Thực hiện các quy trình đánh giá chứng nhận chất
lượng dự án phù hợp
QUA4 Sai sót và lỗi cần phải làm lại QUA5 Thông tin về ngân sách thi công lại phần công trình
chưa đạt chất lượng yêu cầu QUA6 Thông tin về thời gian thi công lại phần công trình
chưa đạt chất lượng yêu cầu
SAF1 Số người chết bị thương hoặc chết do tai nạn SAF2 Số vụ tai nạn nghiệm trọng
SAF3 Số vụ tai nạn nhẹ SAF4 Tổng chi quản lý an toàn lao động trong dự án SAF5 Tổng chi phí để xử lý và bồi thường tai nạn xảy ra
trong quá trình xây dựng SAF6 Tổng thời gian gián đoạn do tai nạn xảy ra SAF7 Đánh giá việc thực hiện các biển báo an toàn SAF8 Đánh giá về việc cung cấp các công cụ trang thiết bị
bảo hộ lao động SAF9 Đánh giá mức độ an toàn của thiết bị trong xây
dựng SAF10 Đánh giá việc đào tạo an toàn lao động SAF11 Đánh giá về cán bộ chịu trách nhiệm an toàn
TEC1 Đánh giá sự đáp ứng của nhà thầu theo các yêu cầu
kỹ thuật của dự án TEC2 Đánh giá về xác định vấn đề kỹ thuật và giải pháp TEC3 Đánh giá chung trình độ kỹ thuật của người lao
động trong dự án TEC4 Đánh giá về khả năng giải quyết vấn đề của nhân
viên kỹ thuật
FUN1 Đánh giá sự phù hợp về công năng của dự án so với
các mục tiêu đề ra ban đầu FUN2 Đánh giá sự phù hợp công năng so với kỳ vọng
PRO1 Tổng số lao động PRO2 Tổng chi phí lao động PRO3 Tổng chi phí thiết bị
VIII Hao phí vật tư trong dự án
WAS1 Hao phí vật tư của những vật liệu chính như cốt
thép, cốppha, giàn giáo,
SAT1 Sự hài lòng của chủ đầu tư SAT2 Sự hài lòng của nhà thầu SAT3 Sự hài lòng của tư vấn
ENV1 Số lượng khiếu nại từ môi trường và cộng đồng
xung quanh công trường xây dựng ENV2 Số lần bị nhắc nhở về vệ sinh môi trường từ các cơ
quan chức năng ENV3 Số lần bị đình chỉ thi công do vấn đề mội trường từ
các cơ quan chức năng ENV4 Đánh giá sự cải thiện của các nhà thầu khi cảnh báo
Trang 3ENV5 Chi phí dành cho các vấn đề về vệ sinh môi trường
ENV6 Chi phí khắc phục các vấn đề về vệ sinh môi trường
XI Giao tiếp thông tin trong dự án
1 Đánh giá thông tin liên lạc trong dự án
2 Tần số của thông tin sai lạc hoặc chậm trễ ảnh
hưởng đến dự án
3 Hệ thống thông tin được sử dụng trong dự án
XII Xung đột, kiện tụng, tranh chấp trong dự án
LIT1 Đánh giá về mức độ xung đột về thanh- quyết toán
LIT2 Đánh giá về mức độ xung đột giữa các bên trong
kiểm tra, giám sát và tiếp nhận dự án
LIT3 Đánh giá về mối quan hệ giữa nhà thầu và chủ đầu
tư sau khi dự án hoàn thành
LIT4 Thông tin về xử phạt vi phạm hợp đồng
Sau quá trình lược khảo, các tác giả đã thực hiện hai cuộc
khảo sát Cuộc hảo sát lần thứ nhất được tiến hành trên 28 dự
án đã hoàn thành để đánh giá mức độ khả thi của việc thu thập
những thông tin này trong tương lai Tiếp theo, cuộc khảo sát
thứ hai được thực hiện để khám phá tầm quan trọng và khả
năng áp dụng của từng tiêu chí Trong đó, đối tượng được hỏi
bày tỏ ý kiến của mình về mức độ quan trọng của mỗi tiêu chí
theo thang đo Likert 5 mức độ Kết quả có 65/125 bảng câu hỏi
hợp lệ, chiếm tỷ lệ hồi đáp là 52%
Để kiểm định độ tin cậy của thang đo, hệ số Cronbach
alpha của sự nhất quán nội bộ đã được tính toán cho từng tiêu
chí và so sánh với giá trị có thể chấp nhận của Cronbach alpha
là 0,60 (Hair et al 2010) Kết quả được thể hiện như bảng 3
Bảng 3 Cronbach alpha của các tiêu chí đánh giá thành
công dự án (N = 65)
Cronbach’s alpha
Số mục hỏi
Thang
đo mức
độ quan trọng
Thang đo
khả năng ứng dụng
Thực hiện kỹ thuật trong dự án 4 0,827 0,847
Sự hài lòng của các bên 3 0,837 0,833
Vấn đề vệ sinh môi trường 6 0,837 0,792
Giao tiếp thông tin trong dự án 3 0,642 0,740
Xung đột, kiện tụng, tranh
4 Kết quả nghiên cứu
Kết quả của mức độ quan trọng và khả năng ứng dụng
của tất cả các tiêu chí đánh giá thành công dự án được thể hiện
trong sơ đồ mạng nhện ở hình 1 và hình 2 dưới đây với độ tin
cậy là 95%
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 7 tiêu chí trong bảng 2
không được sử dụng trong việc đánh giá sự thành công của dự
án gồm: "Ngân sách dự phòng", "Ngân sách thi công lại phần công trình chưa đạt chất lượng yêu cầu”, “Tổng chi quản lý an toàn lao động trong dự án”, “Tổng chi phí để xử lý và bồi thường tai nạn xảy ra trong quá trình xây dựng ", " Tổng thời gian gián đoạn do tai nạn xảy ra”, “Đánh giá sự phù hợp so với
kỳ vọng", và "Hao phí vật tư của những vật liệu chính trong dự
án xây dựng" Những tiêu chí này thuộc nhóm tiêu chí về ngân sách, chất lượng, an toàn, công năng, và hao phí vật tư Chúng
bị hạn chế vì khó khăn trong thu thập thông tin, xác suất thu thập thông tin thành công qua khảo sát lần lượt chỉ là 57%, 57%, 48%, 46%, 59%, 59% và 43%, thấp hơn so với giá trị tới hạn bằng 60%
.00 50 1.00 1.50 2.00 2.50 3.00 3.50 4.00 4.50 5.00 BUD1 BUD2BUD3 BUD4 BUD5 BUD6 SCH1 SCH2 SCH3 SCH4 SCH5 SCH6 QUA1 QUA2 QUA3 QUA4 QUA5 QUA6 SAF1 SAF2 SAF3 SAF4 SAF5 SAF6 SAF7 SAF8 SAF9 SAF10 SAF11 TEC1 TEC2 TEC3 TEC4 FUN1 FUN2 PRO1 PRO2 PRO3 WAS1 SAT1 SAT2 SAT3 ENV1 ENV2 ENV3 ENV4 ENV5 ENV6 COM1 COM2 COM3 LIT1LIT2 LIT3 LIT4
Hình 1 Biểu đồ mạng nhện thể hiện mức độ quan trọng trung bình của từng tiêu chí
.00 50 1.00 1.50 2.00 2.50 3.00 3.50 4.00 4.50 5.00 BUD1 BUD2BUD3 BUD4 BUD5 BUD6 SCH1 SCH2 SCH3 SCH4 SCH5 SCH6 QUA1 QUA2 QUA3 QUA4 QUA5 QUA6 SAF1 SAF2 SAF3 SAF4 SAF5 SAF6 SAF7 SAF8 SAF9 SAF10 SAF11 TEC1 TEC2 TEC3 TEC4 FUN1 FUN2 PRO1 PRO2 PRO3 WAS1 SAT1 SAT2 SAT3 ENV1 ENV2 ENV3 ENV4 ENV5 ENV6 COM1 COM2 COM3LIT1 LIT2LIT3LIT4
Hình 2 Biểu đồ mạng nhện thể hiện khả năng ứng dụng trung bình của từng tiêu chí
5 Kết luận
Hệ thống pháp luật hiện hành chỉ đề cập đến năm tiêu chí đánh giá mức độ thành công của dự án xây dựng ở Việt Nam Chúng bao gồm chất lượng, thời gian, chi phí, an toàn và môi
Trang 4trường xây dựng một cách tổng quan Nghiên cứu này đã hoàn
thiện thêm và đề xuất thêm được một khung tiêu chí chính thức
trong việc đánh giá sự thành công của các dự án xây dựng công
trình Từ kết quả phân tích, danh sách cuối cùng bao gồm 11
nhóm tiêu chí chính ứng với 46 tiêu chí phụ Bài báo này cung
cấp một danh sách thực tế của các tiêu chí chính và phụ để
đánh giá sự thành công của dự án dựa trên 3 nguồn: khảo lược
nghiên cứu (lý thuyết), hồ sơ tài liệu các dự án đã hoàn thành
(thực tế ngành xây dựng), và ý kiến các chuyên gia (kinh
nghiệm) Vì vậy, kết quả nghiên cứu thể hiện đầy đủ và khách
quan, khắc phục những hạn chế của nghiên cứu trước đây trong
việc đánh giá thực tế
Tài liệu tham khảo
1 Ahadzie, D K., D G Proverbs and P O Olomolaiye
(2008) "Critical success criteria for mass house building
projects in developing countries." International Journal
of Project Management, Vol 26, No 6, pp 675-687
2 Al-Tmeemy, S M H M., H Abdul-Rahman and Z
Harun, (2011) "Future criteria for success of building
projects in Malaysia." International Journal of Project
Management, Vol 29, No 3, pp 337-348
3 Bryde, D J and L Robinson, (2005) "Client versus
contractor perspectives on project success criteria."
International Journal of Project Management, Vol 23,
No 8, pp 622-629
4 Chan, A P C and A P L Chan, (2004) "Key
Performance Indicators for Measuring Construction
Success." Benchmarking: An International Journal, Vol
11, No 2, pp 203-221
5 Chan, A P C., D C K Ho and C M Tam, (2001)
"Design and Build Project Success Factors: Multivariate
Analysis " Journal of Construction Engineering and
Management, Vol 127, No 2, pp 93-100
6 Chan, A P C., P T I Lam, D W M Chan, E Cheung
and Y, (2010) Ke "Critical Success Factors for PPPs in
Infrastructure Developments: Chinese Perspective."
Journal of Construction Engineering and Management,
Vol 136, No 5, pp 484-494
7 Chan, A P C., D Scott and A P L Chan, (2004)
"Factors Affecting the Success of a Construction
Project." Journal of Construction Engineering &
Management, Vol 130, No 1, pp 153-155
8 Chan, A P C., D Scott and E W M Lam (2002)
"Framework of Success Criteria for Design/Build
Projects." Journal of Management in Engineering, Vol
18, No 3, pp 120-128
9 Hair, J F., W C Black, B J Babin and R E Anderson
(2010) Multivariate Data Analysis, Pearson Prentice
Hall
10 Liu, A M M and A Walker, (1998) "Evaluation of
project outcomes." Construction Management &
Economics, Vol 16, No 1, pp 209-219
11 Menches, C L and A S Hanna, (2006) "Quantitative
Measurement of Successful Performance from the
Project Manager's Perspective." Journal of Construction
Engineering and Management, Vol 132, No 12, pp
1284-1293
12 Shahrzad Khosravi, H A (2011), "A Success
Measurement Model for Construction Projects", In:
editors, International Conference on Financial
Management and Economics, Singapore, pp 186-190,
IPEDR
13 Shawn, W H., D T Donald and K T Warren, (2004)
"Measuring Project Success in the Construction
Industry." Engineering Management Journal, Vol 16,
No 3, pp 31-37, 2004
14 Shenhar, A J and O Levy, (1997) "Mapping the
dimensions of project success." Project Management Journal, Vol 28, No 2, pp 5-13
Songer, A D., K R Molenaar and G D Robinson (1997) "Selection Factors and Success Criteria for Design-Build in the U.S and U.K."
15 White, D and J Fortune, (2002) "Current practice in project management — an empirical study."
International Journal of Project Management, Vol 20,
No 1, pp 1-11
