Những vấn để chung về giáo dục hướng nghiệp trong đổi mới giáo dục hiện nay

- NQ TW6 khoá IX khẳng định lại những mục tiêu và yêu cầu về giáo dục KTTH-HN đã hội, nhu cầu đ ợc xác định trong NQ TW2 khoá VIII - Đại hội Đảng X đã hội, nhu cầu thông qua văn kiện xác

Những vấn đề chung

về giáo dục H ớng Nghiệp Trong

đổi mới giáo dục phổ thông

hiện nay

3 Néi dung, nhiÖm vô vµ ph ¬ng ph¸p GDHN

4 NhiÖm vô Gi¸o dôc h íng nghiÖp, d¹y nghÒ phæ th«ng n¨m häc 2007 2008.– 2008.

I Më ®Çu

1 Mét sè th«ng tin vÒ kinh tÕ x héi, nhu cÇu · héi, nhu cÇu

nh©n lùc, viÖc lµm vµ GD&§T, GDHN hiÖn nay

- VÒ KT-XH, nh©n lùc, viÖc lµm

- VÒ GD&§T, GDHN

2 C«ng t¸c GDHN cña c¸c n íc trªn thÕ giíi:

II Những chủ tr ơng của Đảng, Chính phủ và chỉ đạo

của Bộ GD&ĐT

về giáo dục h ớng nghiệp

1 Các văn kiện của Đảng

- Đại hội Đảng Lần VI (1986) khẳng định: nhà tr ờng

phải chuyển mạnh theo h ớng dạy kiến thức PT, cơ bản, LĐ, KTTH, HN và DN

- NQ TW2 khoá VIII đã hội, nhu cầu đề ra nhiệm vụ của ngành

giáo dục cần mở rộng và nâng cao chất l ợng giáo dục KTTH HN.– 2008.

- NQ TW6 khoá IX khẳng định lại những mục tiêu và

yêu cầu về giáo dục KTTH-HN đã hội, nhu cầu đ ợc xác định trong NQ TW2 khoá VIII

- Đại hội Đảng X đã hội, nhu cầu thông qua văn kiện xác định đổi

mới toàn diện GD&ĐT trong đó yêu cầu dạy học phân ban và tự chọn ở cấp THPT trên cơ sở làm tốt công tác HN và phân luồng từ THCS

2 QĐ 126/CP và các văn bản h ớng dẫn

- Quyết định 126/CP ngày 19/3/1981 của Thủ t ớng Chính phủ về công tác h ớng nghiệp cho học sinh phổ thông và sử dụng học sinh các cấp THCS và THPT ra tr ờng qui định:

+ Mục đích của công tác h ớng nghiệp

+ Nhiệm vụ của công tác h ớng nghiệp

+ Biện pháp thực hiện

và giao nhiệm vụ cho các bộ, ngành, địa ph ơng phối hợp với ngành giáo dục thực hiện

- Thông t 48/TT ngày 27/4/1982 của Chính phủ h ớng dẫn thực hiện Quyết định 126/CP Thông t cũng h ớng dẫn xây dựng các Trung tâm KTTH – HN.

- Thông t 31/TT ngày 17/8/1981 của Bộ GD&ĐT h ớng dẫn thực hiện Quyết định 126/CP h ớng dẫn những nội dung:

+ Vị trí và nhiệm vụ của công tác h ớng nghiệp

+ Thực hiện công tác h ớng nghiệp cho HSPT: qui

định 4 hình thức (con đ ờng) giáo dục h ớng nghiệp.+ Tổ chức thực hiện trong ngành giáo dục

+ Những công việc cần làm ngay

3 Chiến l ợc phát triển giáo dục 2001 2010– 2010

Chiến l ợc phát triển giáo dục 2001 – 2010 đ ợc Thủ

t ớng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 201/2001/QĐ-TTg ngày 28/12/2001

- Trong phần các quan điểm chỉ đạo nêu rõ: Thực “Thực

hiện nguyên lí học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà tr ờng kết hợp với giáo dục gia

đình và giáo dục xã hội, nhu cầu hội ”.

- Mục tiêu phát triển giáo dục đến 2010 đối với THCS và THPT nh đã hội, nhu cầu thể hiện tại điều 27 của Luật Giáo dục 2005

- Các giải pháp phát triển giáo dục nêu rõ: Liên “Thực

kết các tr ờng với các Trung tâm KTTH – HN ở địa bàn để tăng thời l ợng hoạt động của HS tại đó trong quá trình tiến tới học và hoạt động cả ngày tại tr ờng ; Thực hiện phân ban ở cấp THPT trên ” “Thực

cơ sở đảm bảo chuẩn kiến thức phổ thông cơ bản, toàn diện và h ớng nghiệp ; Nghiên cứu thí điểm ” “Thực

và từng b ớc hình thành các tr ờng THPT kĩ thuật công nghiệp hoặc nông, lâm, ng nghiệp và dịch vụ phù hợp với đặc điểm kinh tế – xã hội, nhu cầu hội của từng vùng dân c .”.

- Tổ chức thực hiện chiến l ợc: một trong những nhiệm vụ cấp bách là: Tăng c ờng CSVC các tr ờng học, các Trung tâm KTTH – HN ”.

4 Luật Giáo dục 2005 và Nghị định

75/2006/NĐ-CP h ớng dẫn thi hành Luật Giáo dục

a) Luật Giáo dục:

Điều 3: Tính chất, nguyên lý giáo dục

Điều 27: Mục tiêu của giáo dục phổ thông: “Thực

chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc , ” “Thực giáo dục THPT nhằm giúp HS có

những hiểu biết thông th ờng về kỹ thuật và h ớng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để

lựa chọn h ớng phát triển, tiếp tục học lên ĐH, CĐ, trung cấp, học nghề hoặc đi vào lao động cuộc

sống”.

Điều 28: Nội dung giáo dục phổ thông bảo “Thực

đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, h ớng

nghiệp và có hệ thống ”.

Điều 30: Cơ sở giáo dục phổ thông gồm tr ờng TH,

THCS, THPT, tr ờng PT có nhiều cấp, Trung tâm KTTH – HN

b) Nghị định qui định chi tiết và h ớng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo dục

Điều 3: H ớng nghiệp và phân luồng trong giáo dục

- H ớng nghiệp trong giáo dục là hệ thống các biện pháp tiến hành trong và ngoài nhà tr ờng để giúp

HS có kiến thức về nghề nghiệp và có khả năng lựa chọn nghề nghiệp trên cơ sở kết hợp nguyện vọng, sở tr ờng của cá nhân với nhu cầu sử dụng lao động của xã hội, nhu cầu hội

- Phân luồng trong giáo dục là biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục trên cơ sở thực hiện HN trong giáo dục, tạo điều kiện để HS tốt nghiệp THCS, THPT tiếp tục học ở cấp học hoặc trình độ cao hơn, học trung cấp, học nghề hoặc lao động phù hợp với năng lực, điều kiện cụ thể của cá nhân và nhu cầu xã hội, nhu cầu hội

- Bộ tr ởng Bộ GD&ĐT chỉ đạo xây dựng ch ơng trình giáo dục THCS, THPT theo mục tiêu qui định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 27 của Luật Giáo dục, chú trọng đổi mới nội dung, PP giáo dục, cụ thể hoá chuẩn kiến thức, kỹ năng giáo dục KTTH–

HN ở cấp THCS, nội dung HN đ ợc lồng ghép vào các môn học, đặc biệt là môn Công nghệ ở cấp THPT, nội dung HN đ ợc bố trí thành môn học.

- Bộ Kế hoạch và Đầu t h ớng dẫn các Bộ, ngành

và UBND cấp tỉnh dự báo xác định cơ cấu nhân lực theo trình độ và ngành nghề trong quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, nhu cầu hội của cả n ớc, từng vùng và địa ph ơng

- UBND các cấp có trách nhiệm dự báo và công bố công khai về nhu cầu sử dụng nhân lực trong kế hoạch hàng năm, 5 năm của địa ph ơng

- Các tr ờng ĐH, CĐ, TC hàng năm công bố công khai năng lực, ngành nghề đào tạo, có biện pháp

cụ thể sử dụng kết quả HN ở phổ thông trong quá trình tuyển sinh và tổ chức đào tạo

- Cơ quan nhà n ớc, tổ chức xã hội, nhu cầu hội, tổ chức xã hội, nhu cầu hội nghề nghiệp, tổ chức kinh tế có trách nhiệm tạo cơ hội cho HS phổ thông làm quen với môi tr ờng hoạt

động của mình

c) Chỉ thị 33/2003/CT-BGD&ĐT ngày 23/7/2003

về tăng c ờng của GDHN cho HSPT

Chỉ thị qui định 6 nội dung cần triển khai:

- Xác định nhận thức về GDHN

- Quán triệt yêu cầu GDHN trong quá trình xây dựng ch ơng trình và biên soạn SGK

- Triển khai hoạt động GDHN, TVHN

- Nâng cao chất l ợng dạy nghề phổ thông

- Xây dựng các Trung tâm KTTH HN– 2008.

- Xã hội, nhu cầu hội hoá GDHN

d) Quyết định số 16/2006/QĐ-BGD&ĐT ngày 5/6/2006 về việc ban hành ch ơng trình giáo dục phổ thông

- Bộ ch ơng trình GDPT bao gồm:

+ Những vấn đề chung

+ Ch ơng trình chuẩn 23 môn học và hoạt động giáo dục

+ Ch ơng trình các cấp học: Tiểu học, THCS và THPT

- Trong bộ ch ơng trình GDPT có ch ơng trình chuẩn Hoạt động GDHN, Hoạt động giáo dục NPT

III Néi dung, nhiÖm vô Vµ

1 Khái niệm

HN là một hoạt động nhằm mục đích giúp HS có kiến thức về nghề nghiệp để biết lựa chọn nghề một cách tự giác, có ý thức và sự lựa chọn đó phù hợp với yêu cầu của xã hội, nhu cầu hội và phù hợp với những

đòi hỏi của nghề HN hiện nay đ ợc thực hiện theo

4 con đ ờng chính

Thực chất công tác HN trong nhà tr ờng phổ thông không phải quyết định nghề cho mỗi cá nhân mà

là sự điều chỉnh động cơ, hứng thú nghề nghiệp của thế hệ trẻ sao cho trong sự lựa chọn nghề phù hợp giữa nguyện vọng của cá nhân với những yêu cầu của xã hội, nhu cầu hội và phù hợp giữa năng lực của cá

nhân với những đòi hỏi của nghề

Nội dung GDHN ở cấp THCS, THPT

GDHN nhằm phát hiện, bồi d ỡng tiềm năng sáng tạo cá nhân; giúp HS hiểu mình, hiểu yêu cầu nghề; chuẩn bị cho TTN HS sẵn sàng TL ND GDHN gồm:

- Định h ớng phát triển KT –XH của địa ph ơng, cả n ớc

- Nhu cầu về thị tr ờng lao động

- Thông tin nghề nghiệp và cơ sở đào tạo

- Năng lực bản thân, hoàn cảnh và truyền thống nghề nghiệp gia đình

- Lập kế hoạch lựa chọn h ớng đi và chọn nghề sau khi tốt nghiệp THCS và THPT

2 Nhiệm vụ của GDHN:

- Cung cấp kiến thức, hình thành kỹ năng và thái độ cho nhằm hình thành ở HS tâm lý sẵn sàng lao động xã hội, nhu cầu hội

- Phát triển hứng thú của HS đối với một dạng lao động nghề nghiệp nhất định

- Cung cấp thông tin về KT-XH, thị tr ờng lao

động, nghề nghiệp nhằm định h ớng sự chú ý của HS phổ thông vào những lĩnh vực KT-XH nhà n ớc và địa ph ơng đang cần

Các mặt hoạt động GDHN

GDHN cho HS phổ thông là giai đoạn mở đầu của công tác HN toàn xã hội, nhu cầu hội D ới góc độ xã hội, nhu cầu hội, công tác HN có 3 mặt hoạt động chủ yếu sau:

* Quá trình định h ớng nghề nghiệp cần chú ý những yêu cầu sau:

- Định h ớng sự chú ý của HS vào những ngành nghề, lĩnh vực KT-XH mà Nhà n ớc, địa ph ơng đang cần phát triển

- Kích thích hứng thú của HS tìm hiểu về các ngành, nghề trong xã hội, nhu cầu hội

- Giúp HS có thái độ đúng đắn đối với nghề nghiệp, từng b ớc xoá bỏ những quan niệm sai về nghề nghiệp trong xã hội, nhu cầu hội

- Giáo dục HS tự giác lao động nhằm tự đánh giá

và kiểm nghiệm hứng thú của bản thân đối với một dạng lao động nhất định

* T vấn nghề (TVHN): là hình thức tác động h

ớng nghiệp qua sự trao đổi, góp ý, cho lời khuyên của giáo viên, các nhà chuyên môn

đối với việc lựa chọn nghề của HS

* Tuyển chọn nghề: thực chất là đi tìm những

ng ời có đặc điểm nhân cách phù hợp với nhu cầu tuyển dụng nhân lực của một ngành, nghề nhất định, phù hợp với những đòi hỏi của nghề về phẩm chất, đạo đức, năng lực

Ph ơng pháp tổ chức hoạt động GDHN

1- Thuyết trình nêu vấn đề: là PP truyền đạt thông tin

và tri thức đến HS bằng lời nói PP này hiện nay khá phổ biến

ư

u điểm: giải thích nội dung bài học có hiệu quả để, trình

bày nhanh, GV có kinh nghiệm cần ít thời gian để chuẩn bị bài

Nh ợc điểm: Không thu đ ợc thông tin phản hồi, HS dễ

chán vì không tham gia tích cực vào việc xây dựng chủ

đề, mức độ l u giữ thông tin thấp

Để thực hiện GV cần: chia chủ đề ra thành từng phần theo ND, TG tiến hành; trình bày từng chủ đề rõ ràng, súc tích; dùng các câu hỏi gợi ý; khuyến khích đ a ra câu hỏi; chuẩn bị TBDH để hỗ trợ bài giảng.

2- Dạy học theo tình huống (DHTTH): PP này đ

ợc tổ chức theo chủ đề phức hợp gắn với những tình huống thực của cuộc sống, nghề nghiệp, việc học đ ợc tổ chức trong 1 môi tr ờng đ ợc cấu trúc hoá

Ưu điểm: HS có điều kiện trao đổi với nhau, với

GV, đ ợc nhận xét, trình bày suy nghĩ, hiểu biết

về cuộc sống, về nghề nghiệp, về việc chọn nghề t ơng lai

Nh ợc điểm: Nếu GV không hiểu sâu, không

nhanh sẽ rất khó trả lời đúng và kịp các tình huống HS đ a ra

Trong GDHN tình huống đ a ra phải là tình huống thực hoặc mô phỏng theo tình huống thực Tình huống đ a ra phải vừa sức, đ ợc diễn giải phù hợp với tâm lý lứa tuổi của HS, gắn với kinh nghiệm sống và nghề nghiệp t ơng lai của

HS

PP DHTTH đ ợc tiến hành theo 6 b ớc: HS nhận biết TH và những vấn đề cần giải quyết; thu thập thông tin cần thiết để g/q vấn đề; thảo luận trao đổi để tìm PA; so sánh các PA; trình bày bảo vệ PA lựa chọn; so sánh vận dụng lấy

ví dụ

3- Dạy học dự án (DHDA): 1 PP hay 1 hình thức dạy học, trong đó ng ời thực hiện 1 nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hành với tính tự lực cao từ việc xác định mục

đích, lập kế hoạch, thực hiện dự án, kiểm tra điều chính và đánh giá

Ưu điểm: kích thích động cơ, hứng thú học tập; phát

huy tính tự giác, tinh thần trách nhiệm; phát triển năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp, năng lực cộng tác làm việc của HS

Nh ợc điểm: đòi hỏi nhiều thời gian, điều kiện thực hiện và năng lực tổ chức của GV

DHDA đ ợc thực hiện theo 5 b ớc: Chọn đề tài và xác

định mục đích DA; xây dựng đề c ơng và KH thực hiện; thực hiện DA; thu thập kết quả và công bố sản

4- Dạy học theo nhóm nhỏ: là PPDH có hiệu quả trong tổ chức hoạt động GDHN cho HS PT.

Ưu điểm: tạo cơ hội cho HS tham gia hoạt động học

tập, tạo sự hấp dẫn và cuốn hút mọi thành viên làm việc; có thể huy động đ ợc nhiều kinh nghiệm, khả năng và kiến thức của các thành viên trong lớp; cơ hội cho HS học hỏi lẫn nhau, hỗ trợ nhau, tìm giải pháp giải quyết những tình huống học tập trong GDHN

Nh ợc điểm và khó khăn: không điều hành tốt, thảo

luận nhóm có thể biến thành cuộc tranh cã hội, nhu cầu i vô bổ; một số HS có thể lấn át khi thảo luận; th ờng mất nhiều thời gian và bỏ qua nhiều vấn đề khó giải quyết; GV phải có kỹ năng điều phối tốt

Một số kỹ thuật của PP này cần chú ý: xếp nhóm;

5-Tổ chức thảo luận lớp về nội dung HN: PP này

đòi hỏi tính tích cực cao ở mỗi HS, đòi hỏi GV phải thành thạo về kỹ năng điều hành nhằm mục đích khuyến khích HS trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và biết cách làm việc với ng ời khác

Ưu điểm: giúp HS nhận thức sâu sắc và xử lý thông

tin nhanh; HS hiểu đ ợc quan điểm của bạn; HS phân tích, đánh giá đ ợc nhiều tình huống học tập

do GV đ a ra; HS học cách lập luận, lý giải đ ợc vấn

6 - Tổ chức trò chơi theo chủ đề HN: là PP có hiệu quả để thu hút sự tham gia của HS nhằm giúp các em hứng thú, giảm bớt mệt mỏi trong quá trình học tập.

GV l u ý các trò chơi phải dễ tổ chức và dễ thực hiện Có thể sử dụng PP này để khởi động, làm

th giã hội, nhu cầu n đầu óc của HS khi giới thiệu chủ đề mới

Các b ớc tiến hành: phổ biến luật chơi; đảm bảo

HS nắm đ ợc quy tắc chơi; GV rút kết luận qua trò chơi

Thực hiện PP này GV l u ý tạo điều kiện cho HS thực hành kỹ năng ra quyết định chọn h ớng đi của mình; giúp HS thực hành kỹ năng giao tiếp; có thể

áp dụng PP này để tạo tình huống tr ớc khi thảo luận 1 chủ đề nào đó; kích thích HS thảo luận sôi nổi các chủ đề đ ợc nêu ra

IV NhiÖm vô Gi¸o dôc h íng nghiÖp, d¹y nghÒ phæ th«ng

n¨m häc 2007 - 2008

Về Giáo dục lao động – h ớng nghiệp, Chỉ thị số 39/2007/CT-BGD&ĐT của Bộ tr ởng Bộ GD&ĐT

yêu cầu “Thực hiện ch ơng trình hoạt động giáo

dục h ớng nghiệp và tăng c ờng t vấn h ớng nghiệp cho học sinh cấp THCS, THPT; triển khai hoạt động dạy nghề phổ thông; củng cố

và phát triển Trung tâm KTTH – 2010 HN; duy trì hoạt động lao động trong các nhà tr ờng”

1 Thực hiện ch ơng trình hoạt động giáo dục h ớng nghiệp và tăng c ờng công tác t vấn h ớng nghiệp cho HS THCS, THPT.

- Nghiêm túc triển khai thực hiện đầy đủ hoạt động GDHN ở các tr ờng THCS, THPT và trung tâm KTTH-HN theo ch ơng trình đã hội, nhu cầu đ ợc ban hành và tài liệu h ớng dẫn của Bộ GD & ĐT, bổ sung những nội dung và đặc thù của địa ph ơng, đẩy mạnh ứng dụng CNTT để nâng cao chất l ợng và hiệu quả GDHN

- Đẩy mạnh TVHN cho HS ở các tr ờng phổ thông

và các TT KTTH-HN