LUẬN văn THẠC sĩ GIÁ TRỊ văn hóa TRUYỀN THỐNG TRONG PHÁT TRIỂN bền VỮNG ở THỊ xã sơn tây HIỆN NAY

Giá trị văn hóa truyền thống là những giá trị tốt đẹp, tiêu biểu cho một nền văn hóa, tạo nên bản sắc văn hóa của một dân tộc, được chắt lọc, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong suốt chiều dài phát triển của lịch sử. Nó hàm chứa sức mạnh nội sinh to lớn, là động lực quan trọng của quá trình phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ tài nguyên, môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội, nhằm tạo dựng một xã hội ổn định, văn minh và hạnh phúc ở cả hiện tại và tương lai xa của đất nước

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết đầy đủ

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Giá trị văn hóa

Giá trị văn hóa truyền thống

KT - XHNxbPTBV

1.1 Một số vấn đề lý luận của giá trị văn hóa truyền thống

trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây

10 1.2 Thực tiễn phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong

phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

2.1 Yêu cầu phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát

triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

51 2.2 Giải pháp cơ bản phát huy giá trị văn hóa truyền thống

trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giá trị văn hóa truyền thống là những giá trị tốt đẹp, tiêu biểu chomột nền văn hóa, tạo nên bản sắc văn hóa của một dân tộc, được chắt lọc,lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong suốt chiều dài phát triểncủa lịch sử Nó hàm chứa sức mạnh nội sinh to lớn, là động lực quantrọng của quá trình phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ tài nguyên, môitrường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội, nhằm tạodựng một xã hội ổn định, văn minh và hạnh phúc ở cả hiện tại và tươnglai xa của đất nước Đồng thời, là động lực, chuẩn mực trong xây dựngvăn hóa mới ở nước ta hiện nay Đảng và Nhà nước trong quá trình lãnhđạo cách mạng, luôn quan tâm xây dựng và phát triển văn hóa, coi đó là

“nền tảng tinh thần xã hội, là một động lực để phát triển kinh tế - xã hội

và hội nhập quốc tế” [22, tr.126] Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lầnthứ XII của Đảng chỉ rõ: “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Namphát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dântộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinhthần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sựphát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu,nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” [23, tr.126] Đây là những tưtưởng rất cơ bản, đặt nền móng để tiếp tục nghiên cứu giá trị văn hóatruyền thống trong quá trình phát triển bền vững hiện nay

Thị xã Sơn Tây nằm ở phía Tây bắc Thủ đô Hà Nội, trung tâm củavăn hóa xứ Đoài Một vùng đất mà suốt chiều dài lịch sử đã kết tinh nên

hệ giá trị văn hóa đặc thù, cái nôi sản sinh ra những người con ưu tú củadân tộc Chính hệ giá trị văn hóa xứ Đoài đã tạo nên cốt cách và sự pháttriển các mặt của nhân dân Sơn Tây Xây dựng thị xã Sơn Tây vững mạnhtoàn diện, phát triển bền vững vừa là yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân

Sơn Tây, vừa là nhiệm vụ quan trọng đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xãhội, đảm bảo quốc phòng, an ninh của Thủ đô Hà Nội Quá trình phát triểnbền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay, giá trị văn hóa truyền thống có vai tròđặc biệt quan trọng: là nền tảng, động lực căn bản; là thành tố cơ bản, nguồnlực trực tiếp; đồng thời, nó còn là hệ điều tiết quá trình phát triển bền vững.

Từ khi thực hiện đường lối đổi mới toàn diện đất nước do Đảng lãnhđạo, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Sơn Tây đã nhận thức và kết hợpđược các động lực của sự phát triển, cùng nhân dân Thủ đô và cả nước đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế Trong nhữngnăm gần đây, thị xã Sơn Tây đã có bước phát triển vượt bậc về mọi mặt, đờisống kinh tế, văn hóa, xã hội của nhân dân ngày càng được nâng lên, tìnhhình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo Tuy nhiên,những thành tựu ấy vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế hiện có Sựphát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của thị xã còn thiếu tính bền vững, nhiềugiá trị văn hóa truyền thống bị xói mòn, biến dạng, lai căng Nhận thức vềvai trò, tầm quan trọng của giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bềnvững còn hạn chế, chưa phát huy được một cách hiệu quả nội lực, ảnh hưởngkhông nhỏ tới quá trình phát triển nhanh và bền vững của thị xã

Những vấn đề trên đặt ra câu hỏi cấp thiết: cần phải nhận thức và triển khaitrên thực tiễn việc phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, xác định được nhữngxung lực của nó trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay Do đó, tác giả

chọn đề tài “Giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay” làm luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Triết học.

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Vấn đề văn hóa, giá trị văn hóa truyền thống và vai trò của chúngtrong quá trình phát triển được nhiều tổ chức, các nhà khoa học quan tâmnghiên cứu ở những cấp độ và góc độ khác nhau Trên cơ sở phươngpháp luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm,

đường lối của Đảng về văn hóa và phát triển văn hóa trong các giai đoạncách mạng, gần đây có các công trình nghiên cứu về văn hóa, giá trị vănhóa truyền thống và vai trò của chúng đối với sự phát triển đất nướctrong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, hội nhập kinh tế quốc tế.

* Nhóm các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống và vai trò của giá trị văn hóa truyền thống

Hoàng Trinh “Bản sắc dân tộc và hiện đại trong văn hóa” [54]; Phan Ngọc “Bản sắc văn hóa Việt Nam”, Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 2004.

Các công trình này nghiên cứu, luận giải văn hóa dưới góc độ lý luận chung và

đã đạt được những thành công lớn trong việc nghiên cứu khái niệm, cấu trúc, giátrị, vai trò, hình thức biểu hiện của văn hóa

Bàn về giá trị văn hóa truyền thống, vai trò văn hóa với sự phát triểnđất nước, mối quan hệ giữa giao lưu hội nhập với giữ gìn bản sắc văn hóatrong xu thế mới để phát triển văn hóa, có các công trình khoa học: Phạm Văn

Đồng “Văn hóa và đổi mới” [27] Trong đó, tác giả đã đề cập đến văn hóa

một cách có hệ thống và nêu lên mối quan hệ giữa văn hóa và đổi mới

Nguyễn Trọng Chuẩn “Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2001; Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia - Viện Triết học

“Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa”, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002 Các công trình trên nghiên cứu, luận giảilàm sáng tỏ việc cần thiết phải giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa ViệtNam trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay

Đặng Hữu Toàn “Hướng các giá trị đạo đức truyền thống theo hệ chuẩn giá trị chân - thiện - mỹ trong toàn cầu hóa và phát triển kinh tế thị trường”, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002 Theo tác giả, từ lâu giá trị chân - thiện - mỹđược thừa nhận và coi là trụ cột đời sống tinh thần của con người và xã hội, nhằm

cân bằng và giữ trạng thái ổn định phát triển Nhưng trong bối cảnh toàn cầu hóakinh tế theo hướng phát triển kinh tế thị trường phải đặc biệt quan tâm hướng tớigìn giữ, phát huy và làm tỏa sáng hệ giá trị này.

Nguyễn Duy Bắc “Sự biến đổi các giá trị văn hóa trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường hiện nay” [9] Trong đó, tác giả luận giải sự tác

động của mặt trái kinh tế thị trường làm ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều giá trịvăn hóa truyền thống; chỉ rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn của văn hóa,giá trị văn hóa và những biến đổi thang giá trị của văn hóa trước những tácđộng tích cực và tiêu cực trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta; đưa ra các giải pháp nhằm nâng caonhận thức, giữ gìn, bảo vệ, phát triển giá trị văn hóa dân tộc

Công ty Văn hóa trí tuệ Việt “Sơn Tây thành phố xứ Đoài” [11] Công

trình đã làm rõ từ những phường, xã nghèo xưa kia, phát huy truyền thống tốtđẹp của cha ông, nhân dân Sơn Tây tiếp tục phấn đấu vì sự nghiệp xây dựngquê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, ấm no hạnh phúc; giúp cho ngườiSơn Tây hiểu rõ hơn và thêm tự hào với truyền thống dựng nước, anh hùng,giữ nước và những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương mình

* Nhóm các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về phát triển bền vững và vai trò của văn hóa, GTVHTT trong PTBV

Bàn về phát triển bền vững và vai trò của yếu tố văn hóa, GTVHTT

trong PTBV tiêu biểu có các công trình như: Nguyễn Hồng Phong “ Văn hóa và phát triển, văn hóa Việt Nam truyền thống và hiện đại” [45]; Dương Thị Liễu “Vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế” [35]; Nguyễn Thị Ngọc Anh “Sự gắn kết giữa kinh tế và văn hóa - chìa khóa cho sự phát triển lâu bền của xã hội” [2]; Hoàng Thị Hương “Mối quan

hệ giữa phát triển kinh tế với giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc nước ta hiện nay” [33]; Vũ Văn Hiền “Phát triển bền vững ở Việt Nam” [30]; Hoàng Chí Bảo “An sinh xã hội với ổn định và phát triển bền vững ở Việt Nam” [8] Từ những góc độ

tiếp cận và mục đích nghiên cứu khác nhau, các công trình đã làm rõ tínhtất yếu và yêu cầu của quá trình PTBV; chỉ ra mối quan hệ và vai trò củavăn hóa, GTVHTT đối với quá trình PTBV kinh tế, văn hóa, xã hội củanước ta trong thời kỳ CNH, HĐH, hội nhập và phát triển.

Nguyễn Văn Dân “Văn hóa và phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa” [14] Tác giả nghiên cứu tập trung vào các vấn đề: khái niệm văn

hóa, bản sắc văn hóa và bản sắc dân tộc; toàn cầu hóa văn hóa và đa dạnghóa văn hóa; toàn cầu hóa văn hóa và xung đột văn hóa; vai trò của vănhóa đối với phát triển, đặc biệt là phát triển bền vững trong bối cảnh toàncầu hóa; một số cơ sở văn hóa của phát triển bền vững

Thị ủy Sơn Tây “Sơn Tây - tiềm năng và phát triển” [49] Cuốn

sách làm rõ thị xã Sơn Tây trong xu thế hội nhập và phát triển, vớinhững tiềm năng, nguồn lực về đất đai, con người và đặc biệt giá trị lịch

sử, văn hóa truyền thống; xây dựng Sơn Tây thành đô thị văn hóa - lịch

sử, du lịch, nghỉ dưỡng, dịch vụ cao cấp, đô thị vệ tinh phía Tây bắc củaThủ đô Hà Nội Cuốn sách được coi như chiến lược phát triển bền vữngthị xã Sơn Tây giai đoạn 2015 - 2020

Như vậy, vấn đề giá trị văn hóa truyền thống và vai trò của nó đốivới sự phát triển xã hội được quan tâm nghiên cứu, với nhiều công trình

có giá trị lý luận và thực tiễn Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cậpmột cách trực tiếp và luận giải có tính hệ thống về giá trị văn hóa truyềnthống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn của giá trị vănhóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây; từ đó đềxuất một số giải pháp cơ bản phát huy giá trị văn hóa truyền thống trongphát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ một số vấn đề lý luận về giá trị văn hóa truyền thống trongphát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây.

Đánh giá thực trạng phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong pháttriển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

Đề xuất một số giải pháp cơ bản phát huy giá trị văn hóa truyền thốngtrong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu giá trị văn hóa truyền thống, giá trị văn hóa truyền

thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây

* Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị

xã Sơn Tây hiện nay (số liệu khảo sát từ năm 2011 đến nay)

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận: đề tài dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác

-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam vềvăn hóa, giá trị văn hóa truyền thống; các Nghị quyết của Thị ủy Sơn Tây

về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bềnvững ở thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội

* Cơ sở thực tiễn: đề tài dựa vào thực tiễn phát triển văn hóa,

phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xãSơn Tây; Nghị quyết, báo cáo tổng kết, đánh giá của Thị ủy Sơn Tây;công trình khoa học có liên quan tới đề tài luận văn và kết quả điều tra,khảo sát của tác giả về thực trạng phát huy giá trị văn hóa truyền thốngtrong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

* Phương pháp nghiên cứu: đề tài dựa trên phương pháp nghiên cứu

cơ bản là hệ thống phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàduy vật lịch sử Đồng thời, sử dụng tổng hợp các phương pháp, trong đó chủ

yếu là phương pháp lịch sử và lôgic, phân tích và tổng hợp, diễn dịch và quynạp, điều tra xã hội học và phương pháp chuyên gia.

6 Ý nghĩa của đề tài

Đề tài góp phần nâng cao nhận thức trong việc bảo tồn và phát huy giátrị văn hóa truyền thống trong sự phát triển các mặt kinh tế, văn hóa, xã hội,bảo vệ môi trường thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, phát triển kinh tế thịtrường, hội nhập kinh tế quốc tế ở thị xã Sơn Tây hiện nay

Đề tài có thể làm tài liệu nghiên cứu cho Đảng bộ, chính quyền, các

cơ quan, đơn vị và nhân dân thị xã Sơn Tây trong việc giữ gìn, phát huycác giá trị văn hóa truyền thống xứ Đoài

7 Kết cấu của đề tài

Đề tài gồm: mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệu thamkhảo và phụ lục

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TRONG PHÁT TRIỂN BỀN

VỮNG Ở THỊ XÃ SƠN TÂY 1.1 Một số vấn đề lý luận của giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây

1.1.1 Quan niệm về giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây

* Giá trị văn hóa truyền thống

Nghiên cứu GTVHTT, yêu cầu phải hiểu rõ bản chất của văn hóa, bởiđây là nội dung cơ bản làm nên hệ GTVH và hình thành nên bề dày truyềnthống của văn hóa dân tộc Với góc độ tiếp cận khác nhau, đã có rất nhiềucông trình nghiên cứu, nhiều cách định nghĩa, nhiều cách hiểu khác nhau vềvăn hóa Đại đa số các định nghĩa đều quan niệm văn hóa gắn với con người,văn hóa là hệ giá trị tinh thần và vật chất được con người khám phá hoặc sángtạo ra mang dấu ấn “Người”, đồng thời được trao truyền lại và không ngừngtái sáng tạo, phát triển, trở thành bộ phận cơ bản của đời sống xã hội

Vì tính phức tạp và đa diện của văn hóa nên đòi hỏi việc xác định nội hàmkhái niệm văn hóa phải bắt đầu từ quan niệm văn hóa theo nghĩa chung nhất, tức

là phải gắn với những đặc trưng phổ quát, các khía cạnh bản chất của nó Văn hóa

dù nghiên cứu dưới góc độ nào, cấp độ nào cũng là sản phẩm của con người trongmối quan hệ tương tác tự nhiên - xã hội trong tiến trình lịch sử Bản chất của vănhóa bao giờ cũng được thể hiện trong mối quan hệ biện chứng với bản chất conngười - xã hội Theo nghĩa chung nhất “văn hóa là sự phát triển những lực lượngbản chất người theo tiêu chí chân, thiện, mỹ và hiện thực hóa nó thông qua hoạtđộng sống của con người trong tiến trình lịch sử” [29, tr.6]

GTVH là phạm trù được sử dụng khá phổ biến, nó thường được hiểu làsản phẩm của các hình thái sinh hoạt tinh thần trong điều kiện vật chất nhất

định do xã hội tạo ra, gắn với phương thức sản xuất nhất định trong lịch sử Khi nóiGTVH phải thỏa mãn các tiêu chí: nó phản ánh đặc trưng cơ bản của văn hóa (đặctrưng sáng tạo và nhân văn) và chức năng ưu trội của văn hóa (chức năng phát triểnnhân cách); nó là tổng thể những sản phẩm (vật chất và tinh thần) phản ánh trình độphát triển nhất định của xã hội; GTVH được hình thành và được thể hiện trong hoạtđộng sáng tạo có ý nghĩa xã hội của cá nhân và cộng đồng trong tiến trình lịch sử.

Như vậy, giá trị văn hóa là tổng hoà những thành tựu con người đạt được thể hiện trình độ phát triển lực lượng bản chất người theo tiêu chí chân, thiện, mỹ của mỗi cá nhân và cộng đồng trong hoạt động sáng tạo có ý nghĩa xã hội.

Dưới góc độ văn hóa, khi nghiên cứu giá trị, phải xem xét một sản

phẩm được con người sản xuất ra như thế nào, góp phần đến mức nào để pháttriển nhân cách của cá nhân, cộng đồng, góp phần như thế nào tới sự pháttriển xã hội Vì vậy, chỉ số nhân văn là tiêu chí đánh giá GTVH của nhữngcủa cải vật chất và tinh thần đã được con người sáng tạo ra trong hoạt động

GTVH tồn tại vô cùng phong phú, tựu chung khi bàn về dạng thức tồntại của GTVH, các hướng nghiên cứu thường quy về hai hình thái cơ bản:GTVH vật thể và GTVH phi vật thể Sự phân định như thế chỉ là tương đối,trên thực tế chúng thâm nhập vào nhau GTVH vật thể là kết quả quá trình vậtthể hóa văn hóa, hàm chứa trong đó những GTVH phi vật thể Còn GTVH phivật thể cũng không thể tồn tại ngoài những vật thể mang văn hóa Đồng thời,chúng đều là kết quả vật thể hóa các lực lượng bản chất của con người

Theo nghĩa tiếng Hán, truyền là chuyển giao, thống là nối tiếp một cáchchính đáng Truyền thống là những gì được trao truyền lại, chuyển giao và nốitiếp từ đời này sang đời khác Theo Trần Quốc Vượng: “Truyền thống như là một

hệ thống các tính cách, các thế ứng xử của một tập thể (một cộng đồng) được hìnhthành trong lịch sử, trong một môi trường tự nhiên và nhân văn nhất định, trở nên

ổn định, có thể được định chế hóa bằng luật hay bằng lệ, và được trao truyền từthế hệ này sang thế hệ khác, để đảm bảo tính đồng nhất của một cộng đồng” [56,

tr.28] Trần Văn Giàu: “Nói truyền thống là nói lâu dài qua nhiều thời mà lõi cốtvẫn giữ… Trong giá trị truyền thống dân tộc thì… người sau nối chí người trước,phát huy lên, làm giàu mãi Giá trị truyền thống là một sức mạnh vĩ đại không thểxem thường Huy động… để làm cách mạng và kháng chiến hiện đại là huy độngsức mạnh của hàng mấy mươi thế kỷ… tổ tiên ông cha cổ vũ và trợ chiến cho concháu hoàn thành sự nghiệp dân tộc” [29, tr.52].

Yếu tố truyền thống là một phần của văn hóa Văn hóa là tổng thể những sảnphẩm do con người sáng tạo ra, chứa đựng giá trị chân, thiện, mỹ, nhưng khôngphải là bản thân sản phẩm, mà chỉ là dấu ấn biểu hiện trình độ người trên đó.Phạm trù văn hóa chứa đựng ý nghĩa cái dấu ấn được trao truyền lại thông quachân, thiện, mỹ Đồng thời, văn hóa đề cập đến tổng thể các quan hệ con ngườivới tự nhiên, với xã hội, với người khác và với chính mình Trong đó, quan hệnhân văn giữ vai trò chi phối, chế ước quan hệ bản năng Do vậy, con người phảitiếp nhận cách thức quan hệ nhân văn mà cộng đồng coi là khuôn thước truyềnthống để định hình vị thế của mình trong đời sống cộng đồng

Văn hóa là sáng tạo và nhân văn theo tiêu chí chân, thiện, mỹ của mỗi cộngđồng người Đây là mặt định tính quan trọng để đánh giá một hiện tượng, một quátrình, một mối quan hệ, một dạng thức hoạt động Là cơ sở để khẳng định hệ tiêuchí chân truyền để thẩm định dấu ấn nào là sáng tạo và nhân văn, xuất phát từ conngười, phục vụ lợi ích chính đáng và góp phần giải phóng con người “Truyềnthống văn hóa như một kí ức lịch sử đầy năng lượng, biểu hiện như một di sản giữgìn gương mặt của một dân tộc” [9, tr.18] Mọi giá trị “trở thành truyền thốngkhông phải vì nó chỉ thuộc về quá khứ… Chính là vì nó… phát sinh ra những giátrị đa dạng trong việc gìn giữ thực trạng xã hội, đảm bảo sự ổn định, duy trì cuộcsống gia đình, đáp ứng được ý nghĩa cơ bản của con người về tình đoàn kết, tìnhyêu thương cũng như đảm bảo tương lai cho chúng ta…” [25, tr.36-37]

Nghiên cứu GTVHTT cần có sự phân định giữa GTVHTT với văn hóa cổ

truyền Văn hóa cổ truyền là nói đến mọi giá trị đã từng xuất hiện trong quá khứ,

dù đến nay nó còn có giá trị nữa hay không Còn GTVHTT trước hết phải là vănhóa cổ truyền, nhưng đến nay vẫn còn nguyên giá trị và được trân trọng traotruyền lại, tiếp tục được phát huy và nhân lên tầm cao mới trong điều kiện thựctiễn GTVHTT là “giá trị cao quý nhất, đẹp đẽ nhất, cái mùi, cái vị, cái hương, cáithơ của đời sống” [26, tr.133]; rộng hơn đó là “những tư tưởng, quan niệm, ýniệm, những thành tựu văn hóa đã có tác dụng thúc đẩy sự đi lên của lịch sử vàphục vụ cho lợi ích và nhu cầu của nhân dân, của đất nước” [26, tr.138] đã đượcđúc kết, trao truyền và tỏa sáng trong thực tiễn, định hướng tương lai

Từ cách tiếp trên: giá trị văn hóa truyền thống là tổng thể những giá trị văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần được hình thành từ điều kiện tự nhiên,

xã hội và quá trình hoạt động thực tiễn tích cực của con người trong lịch sử, được lưu truyền và tỏa sáng qua các thế hệ trong những vòng cộng đồng văn hóa nhất định, là gốc nền cho sự phát triển hiện tại và định hướng tương lai.

Giá trị văn hóa truyền thống tồn tại phong phú, đa dạng và biểu hiện ởcác vùng, miền khác nhau, tạo nên GTVHTT của dân tộc Nói cách khác mỗivùng, miền đất nước có những nét văn hóa đặc trưng do điều kiện tự nhiên, xãhội và quá trình hoạt động thực tiễn của con người quy định

* Giá trị văn hóa truyền thống ở thị xã Sơn Tây

Thị xã Sơn Tây ở phía Tây Thủ đô với tọa độ địa lý 21o vĩ bắc và 105o kinhđông, nằm trong vùng đồng bằng trung du Bắc Bộ; là trung tâm văn hóa, xã hội của

cả vùng, có nhiều đường giao thông thủy, bộ như: sông Hồng, sông Tích, quốc lộ

32, quốc lộ 21A Có diện tích tự nhiên là 113,46 km2, dân số khoảng 18 vạn người,được chia thành 15 đơn vị hành chính gồm 09 phường, 06 xã

Theo thư tịch cổ (Đại Nam Nhất Thống Chí, Lịch Chiều Hiến Chương LoạiChí) Sơn Tây xuất hiện cách đây hơn 500 năm Năm 1469 Trấn sở Sơn Tây đóng tại

xã La Phẩm, huyện Tiên Phong, Phủ Quảng Oai Đến thời Lê Cảnh Hưng 1786), Trấn sở dời về xã Mông Phụ, huyện Phú Lộc, Phủ Quảng Oai Năm MinhMệnh thứ 3 (1822), dời về thôn Thuần Nghệ, huyện Minh Nghĩa Năm 1831, trấn SơnTây đổi thành tỉnh Sơn Tây Năm 1942 Thực dân Pháp đổi tỉnh lỵ thành thị xã Sơn

(1740-Tây, khi đó là thủ phủ của tỉnh Sơn Tây Tháng 6/1965 Chính phủ quyết định, thị xãSơn Tây cùng với các huyện của tỉnh Sơn Tây sáp nhập với tỉnh Hà Đông thành tỉnh

Hà Tây Năm 1979 Hội đồng Bộ trưởng quyết định, thị xã Sơn Tây cùng một số huyệncủa tỉnh Hà Sơn Bình chuyển về Hà Nội Tháng 10/1991 thị xã Sơn Tây trực thuộctỉnh Hà Tây Ngày 02/8/2007 Chính phủ quyết định thành lập thành phố Sơn Tây trựcthuộc tỉnh Hà Tây Ngày 01/8/2008 thực hiện Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốchội, thành phố Sơn Tây trở về Thủ đô Ngày 08/5/2009 Chính phủ ra Nghị quyết số19/NQ-CP chuyển thành phố Sơn Tây thành thị xã Sơn Tây thuộc Hà Nội

Sơn Tây phía Bắc có sông Hồng là địa giới tự nhiên với tỉnh Vĩnh Phúc, phíaTây giáp huyện Ba Vì, phía Đông giáp huyện Phúc Thọ và phía Nam giáp huyệnThạch Thất Là vùng đất bán sơn địa, thuộc vùng trung du, 3/4 diện tích là đồi, gò nốiliền với vùng núi huyện Ba Vì; khu vực từ nội thị đến đê sông Hồng là vùng đồngbằng tương đối màu mỡ Xen giữa hai dải địa hình chính có sông, suối, hồ, đập… Nằmtrong vùng khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa nên có đặc điểm là mùa đông lạnh, ít mưa,mùa hè nóng, mưa nhiều Có một số tài nguyên khoáng sản như: đất đỏ pu-zơ-lan (SơnLộc), cao lanh hoàng thạch (Thanh Mỹ), đất đá ong (Đường Lâm, Cổ Đông)

Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp và buôn bán nhỏ, công nghiệp hầu nhưkhông có Từ thế kỷ XV - XVI, Sơn Tây là trung tâm văn hóa, xã hội của khuvực Kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp bắt đầu hình thành những nhân tố mangtính chất kinh tế hàng hóa Năm 1822, tỉnh lỵ dời về thôn Thuần Nghệ, cách sinhhoạt đô thị và kinh tế hàng hóa ngày một thể hiện rõ nét Bộ máy tổ chức hànhchính, đội ngũ quan lại, viên chức trong tỉnh đều tập trung ở thị xã

Trong quá trình hình thành và phát triển, qua nhiều lần tách, nhập, điềuchỉnh địa giới hành chính; song nói đến Sơn Tây là nói đến vùng đất giàu truyềnthống văn hiến, kiên cường trong đấu tranh cách mạng, cần cù, sáng tạo trong laođộng sản xuất Chính đặc điểm về điều kiện tự nhiên cùng những điều kiện KT -

XH và con người nơi đây đã tạo nên những GTVH đặc trưng của vùng đồng bằngBắc Bộ - văn hóa xứ Đoài với chiều sâu văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệtạo nên hệ GTVH vật thể và phi vật thể điển hình

Về GTVH vật thể: Sơn Tây có 183 di tích, công trình tôn giáo, cơ sở thờ tự tín

ngưỡng và hơn 300 ngôi nhà cổ Nhiều di tích lịch sử nổi tiếng mà tên gọi gắn liềnvới tên đất và con người Sơn Tây như: Làng cổ ở Đường Lâm được mệnh danh là

vùng đất “đế vương”, nơi duy nhất trên đất nước ta có “một ấp sinh hai Vua” Di

tích Văn Miếu trấn Sơn Tây biểu tượng truyền thống hiếu học, truyền thống tôn sưtrọng đạo của người Sơn Tây… Quần thể đình, đền, miếu… phản ánh quá trình hìnhthành, xây dựng và gìn giữ quê hương của người dân Sơn Tây đã có từ rất sớm như:đền Măng Sơn, đình Văn Khê, đình Thanh Vị, đình Phù Sa, chùa Ngọc Kiên…

Sơn Tây nổi tiếng với Thành cổ, biểu hiện tinh thần dũng cảm, kiên cường,bất khuất trong chiến đấu chống giặc ngoại xâm của con người nơi đây Ngoài ra, có

hệ thống các di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và di tích cách mạng khángchiến Bên cạnh đó, có Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam là trung tâm hoạtđộng văn hóa, thể thao du lịch mang tầm quốc gia; nơi tập trung tái hiện, gìn giữ, pháthuy và khai thác những di sản văn hóa truyền thống của các dân tộc Việt Nam

Về GTVH phi vật thể: Sơn Tây với những GTVH phi vật thể tiêu biểu mà

văn hóa lễ hội là minh chứng điển hình Hàng năm, trên địa bàn có 73 lễ hội,phần lớn là lễ hội làng, riêng lễ hội đền Và (Phường Trung Hưng, nơi thờ Đệnhất phúc thần Tản Viên - Sơn Tinh) là lễ hội vùng Lễ hội làng có nghi thức,phong tục, kỵ hèm gắn liền với việc thờ thành hoàng làng và sự tích vị thầnđược thờ tạo thành những sắc thái, đặc điểm riêng Tại phần lễ, tiến hành các tròdiễn nhằm tái hiện hình ảnh, sự tích về các vị thần được thờ; phần hội có nhiềutrò chơi dân gian truyền thống Sơn Tây gần Thành Thăng Long nên văn học rất

mở mang, tạo nên nét đắc trưng của văn học dân gian với những truyện cổ dângian: Sơn Tinh - Thủy Tinh, Bà Chúa Mía… và những bài ca dao, tục ngữ hiệnvẫn còn được lưu truyền, phản ánh nhiều mặt đời sống của nhân dân địa phương.Nói đến xứ Đoài không thể không nói đến con người nơi đây Đây là điểm đặctrưng, cũng là kết tinh của GTVHTT ở thị xã Sơn Tây Người xứ Đoài mang đầy đủnhững phẩm chất chung, tiêu biểu của người Việt Nam; đồng thời, còn mang nhữngdấu ấn riêng Chính yếu tố thiên nhiên, lịch sử, xã hội đã tạo nên tính cách riêng, dễ

phân biệt của con người xứ Đoài với các vùng miền khác Người xứ Đoài khá bộctrực và ngay thẳng, nhưng lại có phần nhường nhịn, ít háo danh Họ nổi tiếng là haylàm và rất khéo tay, điều này được minh chứng bằng thực tiễn sự phong phú của làngnghề truyền thống trên quê hương xứ Đoài Con trai xứ Đoài có tiếng là tài hoa, gan

dạ và đôi chút thông minh Lớp lớp người dân xứ Đoài đã tòng quân ra trận và lậpđược nhiều chiến công hiển hách; có khá nhiều người xứ Đoài đã trở thành những trụcột của nhiều chiều đại từ xưa đến nay Con gái xứ Đoài chịu thương chịu khó và giỏicách làm ăn Trong giao tiếp, con người nơi đây rất thân thiết, cư xử với tất cả mọingười không phân biệt địa phương Người dân nơi đây có lối sống khẳng khái rấtghét thói xu nịnh, ăn gian, nói dối; tuy nhiên nét tính cách này dễ tạo ra tâm lý hay tự

ái, khi chạm đến danh dự thì dù có lợi họ cũng bỏ qua, mà không cần theo đuổi.Trong lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc, người xứ Đoài với tính cáchđặc trưng của mình luôn có mặt trong mọi cuộc đấu tranh Thực tế đã khẳng định,trên tất cả các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, kinh tế, quân sự, văn hóa, xã hội,người xứ Đoài đều có những đóng góp to lớn, để lại dấu ấn đậm nét

Có thể quan niệm: giá trị văn hóa truyền thống ở thị xã Sơn Tây là tổng thể những giá trị văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần được hình thành qua quá trình hoạt động thực tiễn của nhân dân Sơn Tây trong lịch sử trên cơ sở điều kiện tự nhiên, xã hội, được lưu truyền qua các thế hệ, là bản sắc, gốc nền cho sự phát triển hiện tại và định hướng tương lai của thị xã.

GTVHTT ở thị xã Sơn Tây là bộ phận hữu cơ, không tách rời, góp phần làmphong phú, đa dạng thêm nền văn hóa Việt Nam thống nhất Văn hóa Việt Nam là nềnvăn hóa “thống nhất trong đa dạng”, trong đó có sự đóng góp của nhân dân Sơn Tây GTVHTT ở thị xã Sơn Tây không “nhất thành bất biến” mà luôn vận động vàphát triển, thích nghi và đổi mới không ngừng, đảm bảo sự phù hợp thời đại lịch sử.Văn hóa xứ Đoài, với những giá trị tốt đẹp của mình, được người dân sinh sống lâuđời trên địa bàn thị xã sáng tạo nên trong quá trình lao động sản xuất, đấu tranhchống thiên tai, địch họa Vì vậy, nó phụ thuộc vào sự vận động, phát triển của thực

tiễn cải tạo tự nhiên, xã hội của con người Sơn Tây trong quá trình lịch sử Mặc dù,với tính cách là những giá trị tốt đẹp, bền vững của văn hóa dân tộc, GTVHTT ở thị

xã Sơn Tây tương đối ổn định GTVHTT ở thị xã Sơn Tây là hệ thống GTVH đặctrưng tiêu biểu phản ánh diện mạo, sắc thái, cốt cách, tâm hồn và bản lĩnh riêng củacon người sinh sống lâu đời ở nơi đây, được hun đúc trong quá trình lịch sử thànhnhững giá trị tinh túy nhất, đặc sắc nhất tạo nên dấu ấn và sắc thái riêng biệt

Giá trị văn hóa truyền thống là nền tảng, động lực mạnh mẽ của quá trìnhPTBV ở Sơn Tây Đây là đặc trưng căn bản, phản ánh giá trị, vai trò củaGTVHTT ở thị xã Sơn Tây Văn hóa là nói đến con người, đến nguồn nhân lực -yếu tố căn bản, quyết định sự phát triển của đất nước cũng như của mỗi địaphương Văn hóa xứ Đoài với bản sắc riêng của mình, đã nuôi dưỡng, bồi đắp,xây dựng nhân cách văn hóa con người Sơn Tây cần cù, chịu khó, kiên cường,sẵn sàng cống hiến cho sự phát triển chung của xã hội trên tất cả các lĩnh vực.Giá trị văn hóa truyền thống ở thị xã Sơn Tây là những giá trị tốt đẹp,bền vững trong đời sống văn hóa phong phú, đa dạng của người Sơn Tây, làmột bộ phận khăng khít cốt lõi, bền vững của GTVHTT dân tộc GTVHTT ởthị xã Sơn Tây là một trong những động lực quyết định tính bền vững của quá

trình phát triển, thể hiện trên tất cả các phương diện của đời sống xã hội

* Phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây

Thuật ngữ phát triển bền vững được nêu lên lần đầu tiên năm 1980 của Hiệp

hội quốc tế bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên, mới chỉ nhấn mạnh tínhbền vững về mặt sinh thái mà chưa đề cập tới mặt xã hội của sự phát triển

Trong báo cáo Tương lai chung của chúng ta năm 1987, Ủy ban thế giới về Môi

trường và PTBV của Liên hợp quốc đã định nghĩa: “Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” [55, tr.43] Nội hàm của PTBV được mở rộng bao

hàm cả các vấn đề xã hội; đặc biệt chú ý đến vấn đề bình đẳng xã hội, khoảng cách giàunghèo, bình đẳng giữa các thế hệ PTBV là sự phát triển xã hội một cách toàn diện

Phát triển bền vững được coi là: “Sự phát triển KT - XH lành mạnh, dựa trênviệc sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường nhằm đáp ứng nhu cầu củathế hệ con người hiện nay và không ảnh hưởng bất lợi đối với các thế hệ tương laitrong việc thỏa mãn các nhu cầu của họ” [1, tr.3] Như vậy, quan niệm PTBVngày càng toàn diện, cụ thể hơn, khẳng định tầm quan trọng, sự cần thiết phải thựchiện đồng thời các mục tiêu về môi trường, KT - XH để tạo ra sự PTBV.

Từ thực tiễn phát triển KT - XH trên địa bàn thị xã Sơn Tây, có thể quan

niệm: phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây là quá trình biến đổi mọi mặt đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội theo hướng hiệu quả lâu dài, vững chắc, đảm bảo an sinh

xã hội, quốc phòng an ninh và môi trường sinh thái trên địa bàn thị xã Sơn Tây.

Theo đó, phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây phải đảm bảo ba trụ cột chính:

Thứ nhất, phát triển bền vững về kinh tế: Sơn Tây bảo đảm tốc độ tăng trưởng

ổn định trong thời gian dài và không ngừng nâng cao chất lượng tăng trưởng Tănghiệu quả sử dụng các nguồn lực và tăng sức cạnh tranh của các sản phẩm; chuyển

mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu

Thứ hai, phát triển bền vững về văn hóa, xã hội: Sơn Tây thực hiện tiến bộ,

công bằng xã hội, xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh và phúc lợi xã hội, nângcao chất lượng cuộc sống của nhân dân Tích cực tạo việc làm cho người laođộng, nâng cao chất lượng và đảm bảo cho mọi người dân đều được tiếp cận cácdịch vụ y tế, giáo dục, vệ sinh môi trường Đồng thời, cần phải làm cho cácGTVHTT thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinhcủa sự phát triển, là một trong những động lực thúc đẩy sự PTBV

Thứ ba, phát triển bền vững về môi trường: Sơn Tây phát triển KT - XH gắn

liền với việc bảo vệ và cải thiện môi trường Phát triển xã hội nhưng không làm hủyhoại môi trường, mất cân bằng sinh thái, không làm tổn hại tới khả năng đáp ứngnhu cầu hưởng thụ tài nguyên thiên nhiên và môi trường của các thế hệ mai sau

Để phát triển bền vững mọi mặt đời sống cần khơi dậy và phát huy tất cả cácnguồn lực, trong đó phát huy GTVHTT với tư cách là giá trị tốt đẹp, bền vững trong nền

tảng tinh thần xã hội được coi là một trong những động lực quyết định, góp phần PTBVtrên các lĩnh vực kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường ở thị xã Sơn Tây hiện nay.

* Giá trị văn hóa truyền thống trong PTBV ở thị xã Sơn Tây

GTVHTT ở thị xã Sơn Tây có vai trò quan trọng là nền tảng, động lực thúc đẩy,định hướng, điều tiết quá trình PTBV ở Sơn Tây, được thể hiện trên các phươngdiện:

Giá trị văn hóa truyền thống là nền tảng và động lực căn bản trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây.

Mục tiêu cốt lõi quan trọng nhất trong xây dựng văn hóa là xây dựng conngười - nhân cách Thông qua vai trò nhân tố con người văn hóa, với đầy đủ phẩmchất, trình độ, kỹ năng, năng lực cải tạo và hoạt động thực tiễn, GTVHTT sẽ trởthành nguồn động lực chi phối, thúc đẩy quá trình phát triển KT - XH, bảo vệ môitrường sinh thái trên địa bàn thị xã Sơn Tây GTVHTT ở thị xã Sơn Tây là yếu tốcốt lõi trong nền tảng tinh thần xã hội, đồng thời là nguồn động lực to lớn và mạnh

mẽ thúc đẩy quá trình phát triển KT - XH một cách hiệu quả và bền vững Vai trònền tảng và động lực của GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây thể hiện trên tất

cả các phương diện: kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái Mọi kế hoạch pháttriển đều phải hướng đến mục tiêu cao nhất, cơ bản nhất là vì lợi ích của con người Mỗi nấc thang của tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội tạo ra bước phát triểnmới về văn hóa; văn hóa phát triển thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội Pháttriển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái nhằm mục tiêu phát triển conngười; PTBV hướng tới xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,văn minh, con người được phát triển toàn diện Hiện nay, trong điều kiện của cuộccách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, yếu tố quyết định cho sự phát triển là trítuệ, là thông tin, là sáng tạo và đổi mới nhằm tạo ra những giá trị vật chất và tinhthần ngày càng cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng và phong phú của con người Mộtnước giàu hay nghèo, xã hội ổn định hay bất ổn… không chỉ ở chỗ có nhiều hay ítlao động, vốn, kỹ thuật và tài nguyên thiên nhiên, mà ở chỗ có khả năng phát huy

đến mức cao nhất tiềm năng sáng tạo của nguồn lực con người hay không Tiềmnăng sáng tạo nằm trong các yếu tố cấu thành văn hóa, trong ý chí tự lực, tự cường

và khả năng hiểu biết, trong tâm hồn, đạo lý, lối sống, trình độ thẩm mỹ của mỗi cánhân và của cả cộng đồng, trong đó GTVHTT là giá trị cốt lõi nhất

Giá trị văn hóa truyền thống vừa đóng vai trò là mục tiêu trước mắt và lâudài vừa là nền tảng và động lực căn bản của quá trình PTBV ở thị xã Sơn Tây ĐểPTBV Sơn Tây phải có mô hình tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội xuất phát từvăn hóa và bằng tố chất văn hóa, đó là nguồn nhân lực chất lượng cao Con người

có thể làm chủ được khoa học và công nghệ, tạo ra sức mạnh tác động vào hoạtđộng kinh tế, xã hội, khai thác tài nguyên thiên nhiên… theo chiều thúc đẩy.Chính sách phát triển đúng đắn là làm cho các yếu tố cấu thành văn hóa thấm sâuvào tất cả các lĩnh vực sáng tạo của con người: văn hóa trong sản xuất, trong quản

lý, trong lối sống, trong giao tiếp, trong sinh hoạt gia đình, ngoài xã hội, trong giaolưu và hợp tác quốc tế, trong ứng xử với môi trường tự nhiên… Hàm lượng trí tuệ,hàm lượng văn hóa trong các lĩnh vực của đời sống con người Sơn Tây càng caobao nhiêu thì khả năng phát triển kinh tế, xã hội, hiệu quả bảo vệ môi trường sinhthái… trên địa bàn thị xã càng trở nên hiện thực bấy nhiêu

Giá trị văn hóa truyền thống là thành tố cơ bản, nguồn lực trực tiếp phục vụ quá trình phát triển bền vững ở Sơn Tây.

Văn hóa nói chung, GTVHTT nói riêng là một thành tố quan trọng, bao trùm vàchi phối quá trình PTBV ở thị xã Sơn Tây Xét đến cùng yếu tố văn hóa luôn nằmtrong kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái, đồng thời là yếu tố “ngang hàng”với các yếu tố trên Theo đó, GTVHTT có vai trò quan trọng, chi phối và quy định tínhbền vững, hiệu quả của các quá trình phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường sinhthái ở Sơn Tây Khi văn hóa phát triển tương xứng, các GTVHTT xứ Đoài được pháthuy, là cơ sở cho phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường một cách toàn diện Giá trị văn hóa truyền thống và quá trình PTBV ở thị xã Sơn Tây có mốiquan hệ biện chứng với nhau Văn hóa không chỉ là mục tiêu, động lực mà nằm

trong quá trình phát triển kinh tế, trở thành nguồn lực trực tiếp phục vụ quá trìnhphát triển kinh tế, xã hội Trước hết, vai trò GTVHTT thể hiện thông qua chứcnăng xây dựng con người Sơn Tây, bồi dưỡng trí tuệ, tâm hồn, năng lực, sự thànhthạo, tài năng, đạo đức, nhân cách, lối sống của cá nhân và cộng đồng Vì thế,GTVHTT là điều kiện thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển ổn định, bảo vệ và khai

thác hiệu quả tài nguyên thiên nhiên Nguồn lực con người có vai trò quyết định, đây là chìa khoá của sự PTBV Bên cạnh đó, các GTVHTT độc đáo, đậm đà bản

sắc dân tộc là nguồn lực trực tiếp phục vụ sự phát triển KT - XH ở thị xã Sơn Tây

Đó là hệ thống di sản văn hóa vật chất, tinh thần phong phú, đa dạng có giá trị vềlịch sử, tâm linh, truyền thống cách mạng là nguồn lực văn hóa phục vụ trực tiếpphát triển kinh tế du lịch, du lịch văn hóa, du lịch tâm linh… đem lại lợi ích vậtchất, phục vụ đời sống nhân dân Đồng thời, góp phần giáo dục niềm tự hào,truyền thống văn hiến, truyền thống đấu tranh cách mạng bất khuất cho các thế hệngười Sơn Tây, tạo dựng một xã hội ổn định, văn minh, hạnh phúc

Vai trò nguồn lực của GTVHTT ở thị xã Sơn Tây còn thể hiện thông qua giátrị, tác dụng của văn hóa sinh thái đối với quá trình PTBV ở thị xã Văn hóa sinh thái

là toàn bộ phương thức và các giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo, tíchlũy và phát triển trong quá trình ứng xử với tự nhiên, nhằm tác động và cải biến giới

tự nhiên vì sự cùng tồn tại của cả con người và giới tự nhiên ở hiện tại và tương lai.Được thể hiện thông qua trình độ nhận thức của con người về môi trường tự nhiên,qua hành vi của họ đối với tự nhiên trong hoạt động thực tiễn của chính con người

Giá trị văn hóa truyền thống là hệ điều tiết quá trình phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây.

Giá trị văn hóa truyền thống góp phần định hướng và điều tiết sự phát triểnkinh tế trên địa bàn thị xã, làm cho quá trình này có tính hướng đích rõ ràng hơn,nhanh và ổn định hơn Văn hóa nói chung, GTVHTT nói riêng luôn là mục tiêu củaquá trình phát triển kinh tế, mọi hoạt động kinh tế đều hướng tới tạo dựng một cuộcsống giàu đẹp, phồn vinh, đem lại lợi ích ngày càng cao, phục vụ và nâng cao đờisống vật chất và tinh thần của nhân dân Đây là mục tiêu căn bản, mục tiêu cao nhất

của phát triển kinh tế ở thị xã Sơn Tây Vì vậy, các hoạt động kinh tế phải được vậnhành trên nền tảng văn hóa, trong môi trường văn hóa và đặc biệt trên cơ sở nguồnlực văn hóa của thị xã Quá trình đó, yếu tố văn hóa, nhất là những GTVHTT độcđáo xứ Đoài sẽ thâm nhập, chi phối, điều tiết và định hướng từng khâu, từng bướccủa từng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế trên địa bàn thị xã, làmcho quá trình ấy đảm bảo được hiện thực hóa với hiệu quả cao và bền vững.

Giá trị văn hóa truyền thống ở thị xã Sơn Tây góp phần điều tiết, giữ vững ổnđịnh xã hội Văn hóa có chức năng định hình các giá trị, chuẩn mực trong đời sống

xã hội, chi phối hành vi của mỗi người và toàn xã hội Các giá trị, chuẩn mực đóđược truyền bá, lưu giữ, chắt lọc và phát triển trong tiến trình lịch sử, trở thành hệthống các giá trị đặc trưng bao gồm: chính trị, đạo đức, luật pháp, khoa học, vănhọc, nghệ thuật, các thể chế, thiết chế văn hóa, tập quán, lối sống, tạo nên cái cốt,cái hồn, bản sắc văn hóa xứ Đoài Hệ thống giá trị, chuẩn mực này có chức năngđiều tiết, định hướng quá trình phát triển, tạo sự thống nhất, ổn định của xã hội.Giá trị văn hóa truyền thống ở thị xã Sơn Tây có tác dụng cải tạo các quan hệ

xã hội: văn hóa chính trị, văn hóa pháp quyền, văn hóa quản lý xã hội, văn hóadân chủ, văn hóa công dân, văn hóa giao tiếp, văn hóa ứng xử, văn hóa đối thoại,văn hóa lối sống và nếp sống, văn hóa giáo dục, văn hóa môi trường, qua đó cảitạo các quan hệ xã hội, điều chỉnh hành vi của mỗi cá nhân và cộng đồng, thúcđẩy các quan hệ kinh tế, xã hội không ngừng hoàn thiện và phát triển

Giá trị văn hóa truyền thống ở thị xã Sơn Tây góp phần quan trọng xây dựngmối quan hệ hài hòa giữa con người với tự nhiên Văn hóa Việt Nam nói chung,văn hóa xứ Đoài nói riêng gắn với văn minh nông nghiệp, con người sinh sốngtrên địa bàn thị xã có mối liên hệ phụ thuộc vào tự nhiên Tự nhiên là môi trườngsống của con người, cung cấp những điều kiện cơ bản cho con người tồn tại vàphát triển GTVHTT góp phần xây dựng con người có ý thức tự giác đối với việcbảo vệ môi trường Ở Sơn Tây nói riêng, Việt Nam nói chung vấn đề môi trường

và ảnh hưởng của nó đến phát triển con người đang trở thành thách thức Xây

dựng ý thức tự giác đối với việc bảo vệ môi trường sinh thái có vị trí quan trọnghàng đầu GTVHTT góp phần tạo dựng nên văn hóa sinh thái tiến bộ, tác độngmạnh mẽ đến quá trình PTBV Xây dựng cho con người cách ứng xử thân thiện vớimôi trường trên cơ sở đổi mới tư duy, cách làm, hành vi ứng xử, ý thức trách nhiệmvới thiên nhiên Khi văn hóa sinh thái được phát huy đầy đủ, trong hoạt động sảnxuất vật chất, con người vừa tạo ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu ngày càng cao,vừa đảm bảo sự tồn tại của giới tự nhiên Con người trong đời sống sinh hoạt hàngngày tự giác từ bỏ thói quen tiêu dùng những sản phẩm có tính chất lý, hóa học gây

ô nhiễm môi trường và những sản vật quý hiếm trong tự nhiên

Giá trị văn hóa truyền thống có vai trò to lớn đối với quá trình PTBV ở thị xãSơn Tây, không chỉ là nền tảng, động lực, mà còn là nguồn lực trực tiếp tham gia vàchi phối quá trình PTBV, đồng thời là hệ giá trị điều tiết chính quá trình ấy Vì vậy,việc khơi dậy, phát huy GTVHTT là một yêu cầu thường xuyên, cơ bản, lâu dài nhằmphát triển mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội theo hướng bền vững ở thị xã Sơn Tây hiệnnay

Từ sự phân tích trên, có thể quan niệm: giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây là tổng hợp giá trị văn hóa vật chất và tinh thần trong sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội theo hướng hiệu quả lâu dài, vững chắc, đảm bảo an sinh xã hội, quốc phòng an ninh và môi trường sinh thái trên địa bàn thị xã Sơn Tây

GTVHTT ở thị xã Sơn Tây trong đó con người văn hóa - yếu tố cốt lõi,quan trọng nhất, là yếu tố quyết định sự PTBV trên các mặt kinh tế, chính trị, vănhóa, xã hội, bảo vệ môi trường Văn kiện Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: “Văn hóathực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nộisinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc

vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” [23, tr.126]

Văn hóa, GTVHTT ở thị xã Sơn Tây là yếu tố làm nên giá trị bền vững, ổnđịnh; nó là nguồn lực xã hội to lớn thấm sâu vào mọi mặt của quá trình PTBV Vì

vậy, để PTBV mọi mặt đời sống KT - XH, thị xã Sơn Tây cần phải tạo ra sự thốngnhất giữa mục tiêu và động lực của văn hóa nói chung, GTVHTT nói riêng Nóicách khác, để phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay, một trong nhữngmục tiêu, động lực đó là phải phát huy giá trị văn hóa truyền thống xứ Đoài Pháthuy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây là haimặt của quá trình thống nhất nhằm chuyển hóa, lan tỏa GTVHTT vào quá trìnhPTBV Nếu GTVHTT là động lực, thành tố, hệ điều tiết quá trình phát triển bềnvững, thì PTBV là quá trình cụ thể hóa, hiện thực hóa những giá trị văn hóa truyềnthống ấy trong thực tiễn Vì vậy, phát huy giá trị văn hóa truyền thống là nền tảng,

cơ sở không thể thiếu trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây

1.1.2 Tính quy luật phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây

Phát huy GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây là quá trình làm chocác giá trị đó được sử dụng, chuyển hóa và lan tỏa ngày càng tốt đẹp và bềnchặt hơn trong mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa xã hội và bảo vệ môi trường.Đây là quá trình thống nhất biện chứng giữa nhận thức và hành động; đượcnhìn nhận như những vấn đề có tính quy luật, các chủ thể nhận thức và vậndụng linh hoạt thì hiệu quả quá trình đó mới thực sự đi vào chiều sâu, thiếtthực và vững chắc Để thực hiện chất lượng, hiệu quả quá trình này, trước hếtphải nắm rõ một số vấn đề có tính quy luật chi phối GTVHTT trong PTBV ởthị xã Sơn Tây, bước đầu có thể khái quát trên một số khía cạnh sau:

Một là, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững

ở thị xã Sơn Tây phụ thuộc chủ thể lãnh đạo, quản lý.

Sự phát triển văn hóa trước hết là kết quả quá trình không ngừng tự bồi đắp

và sáng tạo giá trị chân, thiện, mỹ của con người Trong văn hóa, yếu tố đầu tiênmang bản chất người là con người tự thân lớn lên về giá trị và không ngừng sángtạo giá trị mới Đó chính là dòng chảy liên tục từ quá khứ đến hiện tại và tươnglai, đồng thời là quá trình không ngừng tích hợp giá trị từ văn hóa cộng đồng cũng

như từ các phương diện khác của đời sống xã hội Để quá trình GTVHTT trongPTBV ở thị xã Sơn Tây có hiệu quả cần có năng lực nhận thức, năng lực vậndụng, làm tỏa sáng GTVHTT trong điều kiện thực tế một cách khoa học.

Các chủ thể lãnh đạo, quản lý đóng vai trò quyết định quá trình sử dụng, chuyểnhóa, lan tỏa GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây có hiệu quả Thông qua vai trò,chức năng và nhiệm vụ của lãnh đạo, quản lý các cấp sẽ quyết định các quá trình pháttriển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường; định hướng hưởng thụ văn hóa vàhoạt động văn hóa nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân thị xã

Phát huy GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây là quá trình hoạt động tự giác,tích cực, chủ động, sáng tạo của các chủ thể Hiệu quả quá trình đó bị quy định trướchết ở sự nhận thức đúng đắn, sâu sắc, toàn diện của các chủ thể lãnh đạo, quản lý về vaitrò của GTVHTT và yêu cầu của PTBV Đặc biệt, là vai trò của GTVHTT trongPTBV ở thị xã Sơn Tây và con đường, biện pháp phát huy các giá trị đó trong PTBV.Nhận thức đúng là cơ sở để xác định mục đích, yêu cầu, động cơ, thái độ, trách nhiệm;

đề ra phương hướng, chương trình, nội dung, biện pháp khoa học và thiết thực để tổchức tốt các phương thức chuyền tải GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây

Trên cơ sở nhận thức đúng vai trò của GTVHTT trong PTBV ở thị xãSơn Tây, lãnh đạo, quản lý các cấp sẽ đề cao trách nhiệm tổ chức thực hiện vàchuyền tải GTVHTT ấy thường xuyên, liên tục, chặt chẽ và nghiêm túc trongquá trình phát triển kinh tế, văn hóa và bảo vệ môi trường Tuy nhiên, nhậnthức của các chủ thể về những vấn đề này có toàn diện, sâu sắc đến đâu;phương hướng, chương trình, nội dung, biện pháp khoa học đến mấy nếukhông có tính chủ động, tích cực, tự giác, sáng tạo trong hoạt động thực tiễnthì các GTVHTT không thể phát huy vai trò trong quá trình PTBV Vì vậy,cần có sự thống nhất giữa nhận thức và hoạt động thực tiễn của các chủ thểtrong việc sử dụng, chuyển hóa, lan tỏa GTVHTT trong PTBV Thông quathực tiễn tổ chức các phương thức chuyền tải mà lãnh đạo, quản lý các cấplàm cho các GTVHTT ngày càng thấm sâu vào trong quá trình phát triển kinh

tế, văn hóa, xã hội và bảo vệ môi trường ở thị xã

Văn hóa luôn “tự vạch đường đi” cho mình thông qua hệ thống các quyluật nội tại của nó Mỗi quy luật nội tại đó có vị trí, vai trò riêng; đồng thờiluôn tác động lẫn nhau trong quá trình tồn tại phát triển của mỗi cộng đồngvăn hóa Trong đó, quy luật tích hợp và lan tỏa văn hóa có vị trí quan trọnghàng đầu, quy định quá trình sử dụng, chuyển hóa, lan tỏa GTVHTT trongPTBV ở thị xã Sơn Tây Các quy luật văn hóa được nhận thức và vận dụngsáng tạo sẽ làm cho GTVHTT phát huy vai trò khách quan to lớn của nó,được thẩm thấu và lan tỏa vào quá trình PTBV.

Phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xãSơn Tây phụ thuộc trực tiếp vào nhận thức của chủ thể lãnh đạo, quản lý vềbản chất, quy luật cơ bản của sự phát triển văn hóa, cũng như về khả năng,con đường tác động của nó trở lại con người và PTBV Không nắm bắt đượcbản chất, quy luật ấy chắc chắn sẽ dẫn đến cách làm mò mẫm, tuỳ tiện trongviệc chuyền tải GTVHTT trong PTBV Đây là những cơ sở lý luận gốc để xácđịnh những chủ trương, giải pháp khả thi nhằm làm cho các GTVHTT xứĐoài tỏ rõ sức mạnh “mềm” của nó đối với quá trình PTBV, đồng thời làmcho bản thân quá trình PTBV chuyển hoá thành quá trình văn hóa

Phát huy GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây thực chất là quá trình làmcho các GTVHTT xứ Đoài in đậm vào các quá trình phát triển kinh tế, văn hóa, xãhội và bảo vệ môi trường Vì vậy, nếu chủ thể lãnh đạo, quản lý các cấp trên địa bànthị xã quán triệt và nhận thức đúng vị trí, vai trò của GTVHTT trong PTBV sẽ là cơ

sở để xác định các nội dung, biện pháp làm cho các GTVHTT xứ Đoài từng bướcđược thẩm thấu và lan tỏa trong quá trình PTBV của địa phương Tạo ra những điềukiện, những quan hệ để người Sơn Tây hòa nhập, giao thoa, lan tỏa, tiếp biến và kếthừa những GTVHTT và làm cho các GTVH xứ Đoài in đậm vào trong quá trìnhPTBV, sáng tạo ra những GTVH mới phù hợp với chuẩn GTVHTT dân tộc trongthời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay

Phát huy GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây là quá trình thường xuyên,liên tục Năng lực nhận thức của đội ngũ lãnh đạo, quản lý các cấp về vị trí, vai trò

của GTVHTT trong PTBV quyết định hiệu quả của quá trình sử dụng, chuyển hóa,lan tỏa GTVHTT trong PTBV Đồng thời, hiệu quả của quá trình đó còn phụ thuộcvào các khâu, các bước, các công đoạn phát huy các GTVHTT vào trong quá trìnhphát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái ở thị xã Sơn Tây.

Hai là, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong PTBV ở thị xã Sơn Tây phụ thuộc vào sự gắn kết, chuyển hóa các GTVHTT với quá trình PTBV.

Trong Phép biện chứng duy vật chuyển hóa là một trong những nội dung

cơ bản, quan trọng V.I.Lênin chỉ rõ: “Không phải chỉ là sự thống nhất của cácmặt đối lập, mà còn là những chuyển hóa của mỗi quy định, chất, đặc trưng, mặt,thuộc tính sang mỗi cái khác, sang cái đối lập với nó” [36, tr.340] Nhờ có sựchuyển hóa mà sự phát triển của sự vật vừa có tính tiệm tiến, vừa mang tínhnhảy vọt, đột biến, được biểu hiện ra như những vòng khâu liên tục nối tiếp nhau

từ quá khứ đến hiện tại và tương lai Là quá trình đấu tranh lâu dài, bền bỉ, thậmchí có những thất bại tạm thời trong sự phát triển của sự vật, hiện tượng, quá trình

Sự gắn kết, chuyển hoá các GTVHTT với quá trình PTBV cũng tuân theoquy luật phát triển chung đó Tuy nhiên, thực tiễn tính phức tạp của các hiệntượng văn hóa cho thấy, sự chuyển hóa lẫn nhau giữa GTVHTT với quá trìnhPTBV ở thị xã Sơn Tây luôn diễn ra theo chu trình, vòng khâu, bước tiệm tiến vàbước nhảy vọt hết sức đa dạng, phức tạp Trong mối tương tác đó, từng mặt vừađại diện cho một khuynh hướng phát triển riêng, vận hành theo những cách thứcriêng, vừa có quan hệ biện chứng với nhau, ràng buộc, nương tựa vào nhau, quyđịnh lẫn nhau, tác động qua lại, chuyển hoá lẫn nhau tạo thành hợp lực khôngngừng của cả các GTVHTT và cả quá trình PTBV

Vấn đề cốt lõi phát huy GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây là làm cho toàn

bộ các GTVHTT, quan hệ văn hóa, hoạt động văn hóa, thiết chế văn hóa… thực sựthẩm thấu vào quá trình PTBV một cách hợp quy luật Các GTVHTT ấy được vậndụng sáng tạo để liên tục tỏa sáng, hợp thành tiền đề, điều kiện tổng thể để quá trìnhPTBV luôn đúng hướng, có hiệu quả, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân

dân trên địa bàn thị xã Gắn kết, chuyển hoá các GTVHTT với quá trình PTBV cònlàm cho quá trình sáng tạo các GTVH mới phù hợp với chuẩn GTVH dân tộc, đồngthời nâng cao nhận thức của quần chúng nhân dân về vị trí, vai trò của GTVHTT trongPTBV, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên địa bàn thị xã

Ngược lại, khi quá trình PTBV ở thị xã Sơn Tây mang lại những kết quảthiết thực, phát huy tính sáng tạo và năng lực bản chất người của nhân dân SơnTây, phát triển mọi lĩnh vực theo hướng bền vững thì bản thân những kết quả ấylại được chuyển hóa thành các GTVH, chuẩn mực văn hóa, tinh hoa văn hóa trongđời sống văn hóa của nhân dân trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, hội nhậpkinh tế quốc tế Điều đó làm cho việc sử dụng, chuyển hóa, lan tỏa GTVHTTtrong PTBV thực sự trở nên khả dụng và khả thi trong nâng cao chất lượng pháttriển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái; củng cố vaitrò GTVHTT trong đời sống tinh thần của nhân dân, đảm bảo văn hóa thực sự lànền tảng tinh thần của xã hội trên địa bàn thị xã

GTVHTT ở thị xã Sơn Tây là sự thống nhất của các GTVH vật chất và các

GTVH tinh thần, với đặc trưng văn hóa xứ Đoài Nó được hình thành trong suốt

chiều dài lịch sử lao động, chiến đấu của nhân dân Sơn Tây Đó là những giá trịcốt lõi, bền vững trong đời sống văn hóa phong phú, đa dạng của người dân xứĐoài, là một bộ phận khăng khít của GTVHTT dân tộc Các GTVH vật thể và cácGTVH phi vật thể đó không phải sơ cứng, bất biến, mà trong quá trình vận động,phát triển, chuyển hóa không ngừng; vừa là sự lan tỏa các GTVHTT trong quátrình PTBV vừa là sự dung hợp những giá trị của văn hóa xã hội thông qua quátrình hội nhập, giao lưu văn hóa với văn hóa Tràng An, văn hóa xứ Đông, văn hóaPhú Thọ, Vĩnh Phúc Bản thân sự chuyển tải GTVHTT trong PTBV ở thị xã SơnTây cũng là quá trình mà các GTVHTT và quá trình phát triển kinh tế, văn hóa xãhội, bảo vệ môi trường sinh vừa gắn kết, thâm nhập, tác động qua lại lẫn nhau,vừa chuyển hóa lẫn nhau đồng thời chuyển hóa thành các GTVH phong phú, toàndiện trong đời sống tinh thần của người Sơn Tây Quá trình đó diễn ra liên tục

bằng cách tích lũy dần dần về lượng để nhảy vọt về chất qua từng giai đoạn pháttriển của địa phương Kết quả đó được tạo ra nhờ sự chuyển hoá lẫn nhau giữaphát huy GTVHTT với nâng cao hiệu quả PTBV ở thị xã Sơn Tây

Đến lượt nó, nâng cao hiệu quả PTBV ở thị xã Sơn Tây lại trở thành điều kiện,tiền đề cho phát huy GTVHTT, làm cho các GTVHTT ấy không ngừng được củng

cố, tiếp nhận thêm những GTVH mới được chắt lọc từ bản thân quá trình phát triểnkinh tế, văn hóa xã hội, bảo vệ môi trường Hơn thế, việc nâng cao hiệu quả PTBVđặt ra nhu cầu cần thiết phải phát huy GTVHTT, khuyến khích sự phát triển ngàycàng phong phú, đa dạng của các GTVH, quan hệ văn hóa, hoạt động văn hóa, thiếtchế văn hóa mang đậm đặc trưng văn hóa xứ Đoài GTVHTT chỉ thực sự được pháthuy một cách khoa học trong PTBV khi bản thân các GTVHTT đó phải đủ dày,vững bền và được nhập thân, lan tỏa vào trong quá trình PTBV Qua đó, tạo tiền đề,động lực để thực hiện thắng lợi mục tiêu, yêu cầu PTBV đặt ra

Sự chuyển hóa giữa GTVHTT với quá trình PTBV ở thị xã Sơn Tây là quátrình lâu dài, phức tạp, xuyên suốt và chỉ được thực hiện triệt để khi các mâuthuẫn trong lòng bản thân nó đã chín muồi Ở từng giai đoạn cũng có sự thâmnhập, chuyển hoá lẫn nhau, song mang tính tiệm tiến, cục bộ và không phải lúcnào cũng diễn ra với cường độ, tần suất như nhau, mà với những không gian, thờigian khác nhau, điều kiện KT - XH, nhu cầu khác nhau cũng khác nhau Xét đếncùng, phải thông qua những bước chuyển hóa tiệm tiến, cục bộ ấy thì mới xuấthiện sự chuyển hóa nhảy vọt ở thời điểm nhất định và trong điều kiện nhất định.Việc nhận thức và giải quyết tính quy luật này đạt hiệu quả đến đâu hoàn toàn phụthuộc vào vai trò chủ thể lãnh đạo, quản lý các cấp ở thị xã Sơn Tây

Ba là, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây phụ thuộc khuynh hướng chân giá trị chiến thắng phản giá trị trong đời sống tinh thần của nhân dân Sơn Tây.

Thực tiễn mỗi bước chuyển mình về chất của nền tảng KT - XH luôn tạo rabước chuyển đổi hệ thang bậc giá trị, kể cả GTVH, giá trị đạo đức Tất yếu đó, đặt rayêu cầu lựa chọn cái mới hoặc cái cũ, tiến bộ, văn minh hoặc bảo thủ, lạc hậu, giá trịhoặc phản giá trị Hệ quả của quá trình chuyển đổi hình thành hệ thống thang bậc,chuẩn mực giá trị mới, phù hợp, trở thành động lực thúc đẩy xã hội phát triển Tuynhiên, các giá trị đã trở nên lạc hậu, thậm chí cả phản giá trị, vốn được định hình và

ăn sâu, bám chắc vào phong tục tập quán, tâm lý, lối sống của cộng đồng, thường tồntại dai dẳng, không dễ gì chối bỏ và loại trừ ngay được Điều đó đòi hỏi phải có sựnhận thức và xử lý nhiều chiều, đa dạng và hết sức nhạy cảm Cần thiết phải nhậndiện được các hiện tượng phản văn hóa, phản giá trị, từ đó đấu tranh khẳng định giátrị, loại bỏ phản giá trị, xác lập một hệ giá trị chân chính cho sự phát triển tiến bộ của

xã hội, làm trong sạch và lành mạnh đời sống tinh thần của nhân dân Tất nhiên, theoquy luật của lịch sử, khuynh hướng cơ bản phát triển văn hóa xét đến cùng là sựchiến thắng của các chân giá trị với các phản giá trị

Đây là cơ sở lý luận khoa học để khẳng định khuynh hướng cơ bản của quátrình chuyển tải GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây là sự chiến thắng của cácchân giá trị đối với các phản giá trị trong đời sống tinh thần của nhân dân Thực tiễncũng cho thấy, tính quy luật của GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây khôngnhững là sự lan tỏa, tích hợp các GTVH mà còn phải đi liền với đấu tranh lọc bỏ cácphản giá trị Việc lan tỏa, tiếp nhận các GTVH từ quá trình PTBV cũng gắn liền vớiđấu tranh lọc bỏ những mặt, yếu tố không phù hợp, những phản giá trị Việc hìnhthành hệ GTVH mới phù hợp với chuẩn giá trị dân tộc, với điều kiện KT - XH, phảnánh quá trình PTBV của thị xã cũng gắn liền với việc khắc phục những lề thói thiếutích cực, những thói quen, tác phong tuỳ tiện, thói lười biếng Chỉ có thể thực sựnâng cao hiệu quả PTBV khi được tiến hành trong điều kiện, ở đó các chủ thể biếtcách “hoạt hóa” các GTVHTT hướng mạnh đến biến quá trình PTBV thành quátrình văn hóa, đồng thời làm cho các yếu tố gây phương hại đến hệ giá trị này trở nênlạc lõng, không cần thiết, dần dần tự đào thải khỏi đời sống tinh thần của nhân dân.Tức là, để quá trình chuyển tải có hiệu quả GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây

phải tạo ra được hệ GTVH thực sự phù hợp đồng thời phải làm cho chân GTVH đóchiến thắng được các phản giá trị dưới mọi hình thái biểu hiện Do đó, sự chiến thắngcủa các chân giá trị đối với các phản giá trị trở thành nguyên tắc phổ biến, là vấn đề

có tính quy luật phản ánh khuynh hướng cơ bản của GTVHTT trong PTBV ở thị xãSơn Tây Tuy nhiên, khuynh hướng đó cần được nhận thức cụ thể:

Trước hết, làm cho giá trị chiếm lĩnh trong đời sống tinh thần, đủ sức đáp ứng nhu cầu văn hóa của nhân dân, khiến cho các phản giá trị không còn chỗ

đứng trong hệ nhu cầu ấy Phát huy GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây trước

hết góp phần giữ vững trận địa chính trị, tư tưởng trong từng con người, tổ chức và cảđịa phương, đồng thời phải đáp ứng đầy đủ nhu cầu văn hóa của nhân dân Nhu cầuvăn hóa, nhu cầu đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân là khách quan, do vậynếu các GTVHTT ở thị xã Sơn Tây thiếu sức sống, sức lan tỏa, sức cảm hóa thìnhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ sẽ tìm đến những yếu tố thiếu lành mạnh, thậm chíphản giá trị, sẽ gây cản trở cho quá trình PTBV GTVHTT trong PTBV ở thị xãSơn Tây thể hiện ở khả năng chuyển hóa linh hoạt hệ GTVH đó, làm cho nó đủ sứcchiếm lĩnh trái tim và khối óc từng con người, làm cho nó thẩm thấu, lan tỏa vàotrong quá trình PTBV Hơn nữa, không nên xem các GTVHTT ấy như cái có sẵn,nhất thành bất biến, mà là một chỉnh thể không ngừng phát triển, đổi mới, và bảnthân quá trình phát triển, đổi mới ấy cũng là quá trình đấu tranh gay gắt với sự nảysinh, xâm nhập của các phản giá trị Cách tối ưu nhất để đấu tranh chống phản giátrị là làm cho giá trị chiến thắng phản giá trị bằng chính sức mạnh của nó

Đấu tranh trực diện với phản giá trị là phương diện thể hiện đậm nét nhất sựchiến thắng của GTVH đối với các phản giá trị trong khuynh hướng cơ bản của

GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây Đáp ứng nhu cầu văn hóa đa dạng của nhân

dân, làm cho GTVHTT thấm sâu vào các khâu, các bước của quá trình PTBV màkhông đấu tranh trực diện với phản giá trị, khắc phục lệch chuẩn giá trị thì sẽ cản trởquá trình PTBV Xét đến cùng, chân giá trị sẽ chiến thắng phản giá trị, song điều đó chỉđược bảo đảm chắc chắn khi gắn liền với cuộc đấu tranh trực diện với phản giá trị.Thực tiễn cho thấy, có sự đan xen giữa cái xấu và cái tốt, giá trị và phản giá trị, giữa

cái cao cả và thấp hèn diễn ra ngày càng tinh vi, phức tạp trong xã hội cũng nhưtrong mỗi tổ chức, con người, đe dọa làm tha hóa nhân cách con người Bên cạnh đó,các thế lực thù địch, phản động đang lợi dụng văn hóa như một phương thức đểchống phá ta trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng Nếu không phát huy đầy đủ GTVHTTtrong PTBV có thể dẫn đến phá vỡ sự phát triển ổn định của môi trường kinh tế, xãhội Vì thế, khuynh hướng cơ bản của GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây gópphần giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực từ chính quá trình PTBV, chống nhữngcách nghĩ, cách làm kinh tế; lối sinh hoạt, quan hệ, phong cách ứng xử với môitrường… thiếu lành mạnh trên địa bàn.

Quá trình lan tỏa, tiếp thu các GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây cũng

tuân thủ tính quy luật trên Việc bảo tồn, phát huy các GTVHTT xứ Đoài phục vụPTBV luôn đi đôi với kiên quyết đấu tranh loại bỏ các trào lưu tư tưởng phảndiện, phản văn hóa, phản giá trị thâm nhập vào đời sống tinh thần của nhân dân thị

xã Xu hướng vươn ra dung hợp, hoà nhập với các vùng miền để tự đổi mới, tựhoàn thiện trong quá trình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ tài nguyênmôi trường ở thị xã Sơn Tây là khách quan Theo đó, các chân GTVH trong đờisống tinh thần của nhân dân Sơn Tây không phải thuần nhất, duy nhất, bất biến

mà luôn vận động, biến đổi theo những cách thức giao lưu, hội nhập với các vùngmiền trong khu vực và cả nước Hiệu quả của quá trình hội nhập, giao lưu giữavăn hóa xứ Đoài với các tiểu vùng văn hóa phụ cận đã được khẳng định bằng thựctiễn, rằng không chỉ đơn thuần lan tỏa, tiếp thu trung thành cái giá trị của mình,

mà còn không ngừng tiếp thụ chân giá trị của các tiểu vùng văn hóa khác gópphần làm giàu thêm, sâu sắc thêm tiểu vùng văn hóa xứ Đoài và điều đó cho phépphát huy tốt hơn GTVHTT trong quá trình PTBV ở thị xã Sơn Tây

Đồng thời, bản thân quá trình chuyển tải GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây đòi hỏi phải được tiến hành một cách có văn hóa, tức là tránh cách làm

tùy tiện, chủ quan, áp đặt, kỳ thị, phân biệt đối xử với các GTVH, dẫn đến làmtriệt tiêu tính phong phú, đa dạng và sức cảm hóa của GTVHTT, hoặc tư tưởngnóng vội, buông lỏng sự kiểm tra, giám sát trong tiếp nhận và xử lý các chân

GTVH, dẫn đến làm mất tính ổn định, khả năng phát huy của GTVHTT trongPTBV Bản thân quá trình đấu tranh lọc bỏ những yếu tố phản giá trị đòi hỏi đượctiến hành một cách có văn hóa Bởi, những yếu tố phản giá trị, khi đã đi vào tưtưởng, tâm hồn, tình cảm con người, trở thành nếp nghĩ, nếp làm, ăn sâu, bám rễ,không thể dùng biện pháp hành chính mà gột rửa được Cuộc đấu tranh đó đòi hỏiphải phân định được những yếu tố phản giá trị: yếu tố nào là những GTVH đã lỗithời, lạc hậu, yếu tố nào phản ánh những mặt tiêu cực ngay trong đời sống, yếu

tố nào do sự xâm nhập từ bên ngoài, yếu tố nào do nhận thức yếu kém, lệch lạccủa nhân dân và yếu tố nào do âm mưu phá hoại của địch về văn hóa Từ đó, cónhững biện pháp phù hợp để đấu tranh, với phương châm kiên trì, từng bước hạnchế đến lọc bỏ, và quan trọng là làm cho những chân giá trị chiến thắng, thay thếphản giá trị trong đáp ứng nhu cầu văn hóa của nhân dân và khẳng định vị trí, vaitrò của GTVHTT trong PTBV ở thị xã Sơn Tây

1.2 Thực tiễn phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay

1.2.1 Những ưu điểm và nguyên nhân

* Ưu điểm cơ bản

Một là, đảng bộ, chính quyền và nhân dân Sơn Tây đã nhận thức ngày càng đúng đắn, sâu sắc về giá trị văn hóa truyền thống trong PTBV.

Hiện nay, nhận thức của đảng bộ, chính quyền và nhân dân Sơn Tây khátoàn diện, khá sâu sắc về PTBV, vai trò GTVHTT trong PTBV Trên cơ sở Nghị

quyết Trung ương 9 (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu PTBV đất nước, xuất phát từ thực tiễn của địa phương, các

cấp ủy đảng xác định việc phát huy GTVHTT trong PTBV phải gắn liền với quátrình xây dựng phẩm chất và năng lực con người xứ Đoài đáp ứng yêu cầu, đòihỏi cao của quá trình CNH, HĐH trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâurộng Coi con người với đầy đủ tố chất văn hóa của con người mới xã hội chủnghĩa, cốt cách, phẩm chất tốt đẹp của xứ Đoài là “trung tâm”, “động lực chủ yếu”

và là chủ thể của quá trình PTBV ở thị xã Sơn Tây hiện nay

Cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức khá đầy đủ, khá toàn diện vềphương hướng, mục tiêu PTBV của thị xã, về các GTVHTT xứ Đoài cũngnhư tầm quan trọng và tính tất yếu phát huy GTVHTT trong PTBV ở thị xãSơn Tây hiện nay Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xác định rõ mục tiêu

và phương hướng căn bản trong phát triển địa phương theo hướng bền vững.Điều này được khẳng định rõ trong các nghị quyết, chương trình, kế hoạchphát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của thị xã những năm qua Đại hội Đạibiểu Đảng bộ Thị xã lần thứ XX khẳng định: “Tiếp tục nâng cao năng lựclãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng bộ, xây dựng hệ thống chính trị vữngmạnh; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; khai thác mọi nguồn lực đểxây dựng đồng bộ kết cấu hạ tầng KT - XH Tập trung phát triển và chuyểndịch cơ cấu kinh tế, gắn với bảo vệ môi trường; đảm bảo an sinh xã hội,nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân; bảo tồn và phát huyGTVH “Sơn Tây - xứ Đoài”, giữ vững an ninh - quốc phòng Phấn đấu xâydựng thị xã Sơn Tây sớm trở thành đô thị loại II - Đô thị vệ tinh của Thủ đô

Hà Nội” [24, tr.10] Đây là phương hướng và mục tiêu căn bản trong PTBV

ở thị xã Sơn Tây hiện nay Nhận thức của Đảng bộ và nhân dân Sơn Tây vềPTBV khá đầy đủ và đúng hướng Theo điều tra, 100% cán bộ được hỏikhẳng định rằng, PTBV là xu thế tất yếu của thị xã, 85,3% cho rằng, phươnghướng, mục tiêu phát triển được Đảng bộ thị xã xác định là đúng đắn và phùhợp theo hướng bền vững trên tất cả các lĩnh vực [phụ lục 2]

Người Sơn Tây nhận thức đầy đủ và tự hào về những GTVHTT của quêhương, đất nước mình Cán bộ, đảng viên và nhân dân đều khẳng định, cácGTVHTT xứ Đoài là một bộ phận hữu cơ, không thể tách rời, góp phần làm phongphú, đa dạng nền văn hóa Việt Nam thống nhất Đó là tổng hòa những GTVH ổnđịnh, bền vững, phản ánh cốt cách, bản lĩnh và diện mạo của nhân dân Sơn Tây, đượchình thành, hun đúc và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử, là tài sản tinh thần riêngbiệt, đặc sắc của cộng đồng sinh sống trên địa bàn thị xã Họ ý thức rõ vai trò của bản

thân với tư cách là chủ thể sáng tạo văn hóa, cũng như trách nhiệm trong bảo tồn, gìngiữ và phát huy những GTVHTT ấy trong quá trình phát triển quê hương

Dưới góc độ lãnh đạo, quản lý, Đảng bộ và chính quyền thị xã Sơn Tây đã quantâm lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát công tác phát triển văn hóa, coi đó là một trong nhữngnhiệm vụ chính trị quan trọng hàng đầu Từ khi Đảng ban hành Nghị quyết Trungương 5 (khóa VIII) về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dântộc và Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) Thị ủy và Ủy ban nhân dân thị xã đã xâydựng nhiều chương trình, chỉ thị nhằm xây dựng và phát triển văn hóa trên địa bànnói chung, phát huy GTVHTT trong PTBV nói riêng như: Chương trình số 10 - CTr/

TU ngày 9/11/2011 về “Bảo tồn, tôn tạo, khôi phục và phát huy các giá trị di tích gắn phát triển kinh tế du lịch - dịch vụ trên địa bàn”; Kế hoạch số 137/KH - UBND, ngày 23/4/2012 của Ủy ban nhân dân Thị xã về “Thực hiện Chương trình 04- CTr/TU: phát triển văn hóa xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Thủ đô, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2011-2015”; Chương trình số 32

- CTr/TU, ngày 25/8/2014 của Thị ủy Sơn Tây thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần

thứ 9, Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”

Nhận thức của cán bộ và nhân dân về vai trò GTVHTT trong PTBV đượcnâng lên rõ rệt Kết quả điều tra xã hội học cho thấy, có tới 84,6% số cán bộ đượchỏi cho rằng, GTVHTT có vai trò rất quan trọng trong PTBV, số còn lại nhận định

ở mức “quan trọng” [phụ lục 2] Khẳng định sự thống nhất cao của đội ngũ cán bộcác cấp, nhất là đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa trong nhận thức về vai trò củaGTVHTT nói chung, vai trò GTVHTT trong PTBV nói riêng Báo cáo Tổng kết 15năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) của Thị ủy Sơn Tây khẳngđịnh: “Các cấp ủy đảng, chính quyền thị xã xác định phát triển toàn diện sự nghiệpvăn hóa - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, xây dựng vàphát triển sâu rộng phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, khuyến học,khuyến tài; tạo bước chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động trong cán

bộ, đảng viên và nhân dân đối với nếp sống, thói quen ứng xử văn hóa, góp phầnxây dựng thị xã Sơn Tây phát triển văn minh, giàu đẹp” [48, tr.16]

Thị ủy và Ủy ban nhân dân thị xã đã chỉ đạo các cấp chính quyền, đoànthể xây dựng chương trình hành động thực hiện các chỉ thị, nghị quyết về vănhóa, chỉ đạo các phương tiện thông tin đại chúng, thông qua các hội nghị… tổchức tuyên truyền sâu rộng trong đội ngũ cán bộ và mọi tầng lớp nhân dân.Đồng thời, các tổ chức cơ sở đảng đã quán triệt cho đảng viên và tuyên truyềnsâu rộng trong các tầng lớp nhân dân về mục đích, nội dung, ý nghĩa và tầmquan trọng của việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc, về sự cần thiết phải phát huy GTVHTT trong PTBV Theo

đó, nhận thức về vai trò, vị trí của văn hóa trong đời sống của cán bộ, đảng viên

và toàn thể nhân dân có sự chuyển biến mạnh mẽ, hầu hết đều nhận thức rõGTVHTT ở thị xã Sơn Tây là tài sản tinh thần đặc sắc của cộng đồng sinh sống

trên địa bàn; GTVHTT có ý nghĩa quan trọng, là nền tảng, động lực thúc đẩy kinh

tế, xã hội, bảo vệ môi trường phát triển ổn định và bền vững

Cán bộ, đảng viên và nhân dân Sơn Tây nhận thức khá sâu sắc về vai tròGTVHTT trong PTBV trên từng lĩnh vực kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường sinhthái Đại bộ phận cán bộ khẳng định, GTVHTT là một thành tố, nguồn động lực quantrọng, đồng thời là mục tiêu chủ yếu của quá trình PTBV, góp phần điều tiết, địnhhướng mọi mặt của đời sống, thúc đẩy kinh tế tăng trưởng ổn định (88%), điều tiết, cảibiến sự phát triển xã hội (84,6%) cũng như góp phần xây dựng mối quan hệ hài hòagiữa con người với tự nhiên, từ đó có ý thức tự giác trong bảo vệ môi trường (86%)[phụ lục 2] Đây là nhận thức đúng đắn về vai trò GTVHTT trong PTBV ở thị xã SơnTây, là cơ sở quan trọng để phát huy GTVHTT xứ Đoài trong PTBV kinh tế, xã hội và

bảo vệ môi trường sinh thái trên địa bàn thị xã hiện nay

Hai là, các GTVHTT chủ đạo được phát huy với tính cách sử dụng sức mạnh

“mềm” của văn hóa để cảm hóa con người, xây dựng đời sống tinh thần lành mạnh, góp phần thúc đẩy nâng cao hiệu quả quá trình PTBV ở thị xã Sơn Tây.

Việc khai thác, sử dụng các GTVHTT trong phát triển kinh tế, xã hội và bảo

vệ môi trường ở thị xã Sơn Tây hiện nay khá hiệu quả, bước đầu đã nhận thức vàgiải quyết hài hòa mối quan hệ giữa văn hóa với kinh tế, xã hội và bảo vệ môitrường; coi văn hóa nói chung, GTVHTT nói riêng là một thành tố không thểthiếu, có vai trò quan trọng trong PTBV Kết quả điều tra xã hội học và phỏng vấntrực tiếp một số cán bộ làm công tác văn hóa cho thấy, 100% đội ngũ cán bộkhẳng định GTVHTT là bộ phận cốt lõi, thành tố cơ bản trong PTBV

Trong từng chiến lược, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội

và bảo vệ môi trường, yếu tố văn hóa nói chung, các GTVHTT nói riêng đãtừng bước được chú trọng, đề cao và phát huy hiệu quả khá tốt, góp phần tíchcực phát triển kinh tế, xã hội theo hướng ổn định, bền vững Văn hóa trởthành nguồn lực trực tiếp phục vụ đắc lực phát triển du lịch Theo điều tra xãhội học, đa số cán bộ địa phương đánh giá, sự tham gia của yếu tố văn hóa nóichung, GTVHTT nói riêng trong phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trườngtrên địa bàn thị xã khá cụ thể, rõ ràng và có hiệu quả thiết thực [phụ lục 2].Nguồn lực văn hóa trong PTBV ở thị xã hiện nay đạt được nhiều thành tựu cả vềnguồn lực con người, bảo tồn, khai thác hệ thống các di sản, công tác quản lý,xây dựng thiết chế văn hóa cũng như hoạt động giao lưu về văn hóa

Về nguồn lực con người, Sơn Tây có nguồn lao động dồi dào và đang trong

thời kì “cơ cấu dân số vàng”, nghĩa là tỷ trọng dân số trong độ tuổi lao động caogấp đôi trong độ tuổi phụ thuộc Đây là một lợi thế lớn để PTBV Lực lượng laođộng có cơ cấu phân theo nhóm tuổi trẻ, thuận lợi để nâng cao trình độ chuyên môn

kĩ thuật, dễ dàng đón nhận những tiến bộ khoa học kĩ thuật trong sản xuất Lựclượng lao động bước đầu có sự chuyển dịch đúng hướng, giảm tỷ trọng của laođộng nông nghiệp, và tăng tỷ trọng của lao động công nghiệp - xây dựng và dịch

bậc cao Sơn Tây chú trọng phát huy những giá trị phẩm chất tốt đẹp, truyền thốngvăn hóa quê hương, đất nước; đồng thời tiếp thu những giá trị tinh hoa và sự tiến

bộ của nhân loại góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Thủ đô, xây dựngngười Hà Nội thanh lịch, văn minh Thường xuyên gắn nhiệm vụ xây dựng conngười Sơn Tây trong giai đoạn mới với công tác giáo dục, bồi dưỡng chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Xây dựng con người mới gắn với từngphường, xã, cơ quan, đơn vị Quá trình này đã xuất hiện nhiều điển hình tập thể,

cá nhân, người tốt, việc tốt trên tất cả các lĩnh vực Nhiều tấm gương được tônvinh ở các cấp, các ngành như: “Đảng viên trẻ tiêu biểu”; chiến sĩ công an nhândân “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ”; “Cựu chiến binh gương mẫu”, “Tuổi trẻlập nghiệp, xung kích bảo vệ Tổ quốc”… đã tạo nên diện mạo mới trong quá trìnhxây dựng con người mới với lối sống lành mạnh, có tri thức và biết tiếp thu cácgiá trị văn hóa tiên tiến trong sự hội nhập

Về hệ thống di sản văn hóa, công tác bảo tồn và phát huy các di sản văn

hóa nhằm phục vụ quá trình PTBV trên địa bàn đã đạt được nhiều thành tựu.Các di sản văn hóa vật thể được các cấp, các ngành quan tâm gìn giữ tôn tạo.Nhiều phường, xã đã thực hiện tốt công tác xã hội hóa bảo tồn, trùng tu các ditích lịch sử văn hóa Các di sản văn hóa phi vật thể được khảo cứu, sưu tầm,gìn giữ và phát triển Hầu hết các làng, xã đã chú trọng đến việc khôi phục các lễhội truyền thống, gắn liền việc bảo tồn các GTVH tâm linh với phát triển du lịch.Một số nghề, làng nghề truyền thống được khôi phục như: cơm phố Mía, gàMía, chè tươi Cam Lâm, tương Mông Phụ, kẹo bột Đông Sàng, bánh tẻ PhúNhi

Hàng năm, các phường, xã đều duy trì và tổ chức tốt các lễ hội dân gian vớinhiều hình thức phong phú như: lễ hội đền Và, lễ hội chùa Mía Đặc biệt, từ khiLàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam được xây dựng trên đất Sơn Tây, tiềm năngvăn hóa xứ Đoài có nhiều cơ hội và điều kiện để phát huy vai trò của mình trongquá trình phát triển kinh tế, xã hội và nhiều lĩnh vực khác

Về phát triển và quản lý hệ thống thông tin đại chúng Đây là một trong

những lĩnh vực tạo sự gắn kết và thúc đẩy các nguồn lực văn hóa, được coi làmột nguồn lực quan trọng trong PTBV ở thị xã Sơn Tây hiện nay Các hoạtđộng trên lĩnh vực báo chí, phát thanh, truyền hình, xuất bản được tăng cường

về cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng Hệ thống thiết bị truyền dẫn thông tin,

cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật được nâng cấp

Hiện nay, hệ thống loa truyền thanh 15 xã, phường có hơn 800 chiếc,thời lượng phát thanh 30 phút/ngày/2 buổi [48, tr.11] Từ năm 2011, thị xã đãđầu tư 13 tỷ đồng nâng cấp hệ thống đài truyền thanh không dây; 15/15phường, xã đã hoàn chỉnh, đưa vào sử dụng đạt hiệu quả Xây dựng trangthông tin điện tử, đã đăng tải trên 1000 tin, bài cùng với hoạt động của các cơquan báo chí, xuất bản, mạng lưới bưu chính viễn thông đã góp phần tích cựctrong việc tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trêntất cả các lĩnh vực của đời sống nói chung và lĩnh vực văn hóa, văn nghệ nóiriêng, nhất là việc gìn giữ và phát huy các GTVHTT của dân tộc, của quêhương, qua đó đóng góp không nhỏ vào quá trình PTBV của thị xã

Về hệ thống thiết chế văn hóa, đã từng bước được nâng cao chất lượng

nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của nhân dân Năm 2015, có 15/15 xã,phường có hệ thống truyền thanh không dây, số gia đình văn hóa (đạt 88,5%); sốlàng văn hóa (đạt 74,2%); số tổ dân phố văn hóa (đạt 80,5%); cơ quan, đơn vị,doanh nghiệp, trường học văn hóa (đạt 86,1%); toàn thị xã có 130/143 làng, tổ dânphố có nhà văn hóa (đạt 90,39%); có 02 đơn vị có nhà văn hóa cấp xã; xây dựng

02 điểm văn hóa công nhân và thành lập cụm Văn hóa - Thể thao phường PhúThịnh; 100% thôn, tổ dân phố xây dựng được quy ước văn hóa Có 01 nhà hát, 01sân vận động thị xã, 01 nhà thi đấu đa năng, 07 sân tennis, 01 bể bơi thị xã, 12 câulạc bộ bóng bàn, 40 sân cầu lông, 48 sân vui chơi, sinh hoạt tập luyện thể dục, thểthao cấp xã, phường; có 01 thư viện, 26 tủ sách cơ sở ở các làng, tổ dân phố, 01phòng triển lãm [48, tr.6-12] Trung tâm văn hóa thị xã đang được đầu tư mới

nhằm góp phần nâng cao hiệu quả sinh hoạt văn hóa, văn nghệ của nhân dân;tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đương lối của Đảng, chính sách, pháp luật củaNhà nước; tình hình KT - XH, văn hóa của Thành phố và địa phương.

Phong trào hoạt động văn hóa, thông tin, thể thao phát triển góp phần nângcao mức hưởng thụ các GTVH tinh thần của nhân dân, đồng thời tạo điều kiệnthuận lợi cho quá trình phát triển kinh tế, xã hội, gìn giữ và bảo vệ môi trường sinhthái trên địa bàn thị xã Đội ngũ cán bộ văn hóa ngày càng được củng cố về sốlượng và trình độ Tổng số cán bộ làm công tác văn hóa của thị xã 134 người, trong

đó 03 có trình độ thạc sĩ, 43 đại học, 38 cao đẳng, 27 trung cấp, 23 sơ cấp [phụ lục3]

Ba là, giá trị văn hóa truyền thống góp phần tích cực trong điều tiết quá trình phát triển bền vững ở thị xã Sơn Tây hiện nay.

Vai trò điều tiết, định hướng quá trình phát triển bền vững của GTVHTT ở thị

xã Sơn Tây được thể hiện khá tốt trong hoạt động thực tiễn phát triển kinh tế, xã hội,gìn giữ môi trường sinh thái Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thị xã lần thứ XX khẳngđịnh: “Tốc độ tăng tổng giá trị sản xuất bình quân trên địa bàn là 8,6%/năm; cơ cấuchuyển dịch đúng hướng; thu nhập bình quân đầu người năm 2015 đạt 34 triệu đồng;văn hóa, xã hội tiếp tục chuyển biến tiến bộ, đời sống nhân dân từng bước được nângcao An ninh chính chị được giữ vững, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo; hoànthành tốt công tác quốc phòng và nhiệm vụ quân sự địa phương Hệ thống chínhquyền và các đoàn thể chính trị - xã hội tiếp tục được củng cố, kiện toàn Công tácxây dựng đảng, chỉnh đốn đảng củng cố hệ thống chính trị được coi trọng” [24, tr.7].Thành tựu quan trọng này có sự đóng góp không nhỏ của văn hóa nói chung,GTVHTT ở thị xã Sơn Tây nói riêng trong vai trò điều tiết, định hướng quá trìnhPTBV Kết quả điều tra xã hội học cho thấy, hầu hết số cán bộ được hỏi đều khẳngđịnh, GTVHTT đã thực hiện tốt chức năng điều tiết, cải biến sự phát triển của kinh tế,

xã hội (84,6%) cũng như góp phần xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa con người với

tự nhiên, từ đó có ý thức tự giác trong bảo vệ môi trường (86%) [phụ lục 2]