Mặt khác với các phiên bản trên người giáo viên không thể trình diễn hoặc trình diễn ở cửa sổ nhỏ rất khó quan sát trên các máy chiếu và trình chiếu trực tiếp trên các máy học sinh qua các phần mềm quản lí như Netsupport, Netop school, ITALC… đây là các khó khăn mà bản thân tôi và bạn bè đồng nghiệp đã gặp. Vì vậy, tôi luôn luôn trăn trở tìm ra biện pháp, cách khắc phục khó khăn trong quá trình giảng dạy, để nâng cao hiệu quả công việc của mình. Do đó, tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng phần mềm Vpascal để nâng cao hiệu quả dạy học thực hành môn Tin học THCS quyển 3 tại trường THCS Nga Thạch”. Với mong muốn được chia sẽ và học hỏi từ chuyên môn của đồng nghiệp khác.
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong thời đại khoa học công nghệ hiện nay ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) có ảnh hướng rất lớn đến sự phát triển kinh tế nhân loại bởi có thể tiết kiệm thời gian, kinh tế và nhân lực như: điều khiển máy CNC, máy phay Master CAM, hệ điều hành điện thoại, điều khiển các giây chuyền điều khiển tự động, điều khiển robot… các cỗ máy đó có thể hoạt động được phải nhờ vào các chương trình và được xây dựng bằng các ngôn ngữ lập trình nào đó Để xây dựng và viết được các phần mềm cần có một quá trình nghiên cứu, học tập về ngôn ngữ lập trình, qua đó nhà lập trình có thể chọn một ngôn ngữ lập trình thích hợp
Mọi thứ đều có điểm khởi đầu của nó, với học sinh việc học Pascal là khởi đầu cho việc tiếp cận ngôn ngữ lập trình bậc cao, qua đó giúp các em hình dung được sự ra đời, cấu tạo, hoạt động cũng như ích lợi của các chương trình hoạt động trong máy tính, các máy tự động…Qua đó giúp các em có thêm một định hướng, một niềm đam mê về tin học, về nghề nghiệp mà các em chọn sau này Lập trình là các môn học khó, nhất là ngôn ngữ Pascal Nhưng qua đó có thể tạo cho học sinh tính tư duy sáng tạo và tinh thần làm việc độc lập cao; tuy nhiên chỉ với các phiên bản nền Dos (như Turbo, Borland hay FreePascal) với cách tương tác phức tạp và giao diện đồ họa quá giản đơn như hiện nay đã làm cho Pascal trở nên quá khó khăn và xa lạ đối với người sử dụng và nhất là đối với học sinh THCS, THPT, sinh viên các ngành khoa học tự nhiên - những đối tượng chính đang trực tiếp ứng dụng ngôn ngữ lập trình này
Mặt khác với các phiên bản trên người giáo viên không thể trình diễn hoặc trình diễn ở cửa sổ nhỏ rất khó quan sát trên các máy chiếu và trình chiếu trực tiếp trên các máy học sinh qua các phần mềm quản lí như Netsupport, Netop school, ITALC… đây là các khó khăn mà bản thân tôi và bạn bè đồng nghiệp
đã gặp Vì vậy, tôi luôn luôn trăn trở tìm ra biện pháp, cách khắc phục khó khăn trong quá trình giảng dạy, để nâng cao hiệu quả công việc của mình Do đó, tôi
chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng phần mềm V-pascal để nâng cao hiệu quả dạy học thực hành môn Tin học THCS quyển 3 tại trường THCS Nga Thạch” Với mong muốn được chia sẽ và học hỏi từ chuyên môn của đồng
nghiệp khác
Trang 2B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÍ LUẬN
Môn tin học có nhiều đặc thù khác nhau, khác nhau ở từng cấp học, khối lớp, từ người bắt đầu sử dụng máy tính, đến người đã sử dụng thành thạo máy tính Tuy nhiên cấp học cao hơn thì chương trình học cũng cao hơn Người học khởi đầu làm quen với máy tính, tiếp đến dùng máy tính để soạn thảo văn bản, sau đó lập trình trên máy tính,… chung quy lại người học học đến đâu thấy kiến thức mới đến đó mà trí nhớ mỗi người cũng có hạn Một sự khác biệt nữa của môn Tin học là lý thuyết, bài tập, thực hành… hay nói cách khác là nói làm có kết quả, nói chung phải đạt cả ba Chẳng hạn dạy học lập trình người dạy dạy lý thuyết hay giải bài tập và thực hành cho kết quả minh chứng, nhưng nếu khi thực hành trên máy không cho kết quả như mong muốn thì tiết học đó chắc chắn không trọn vẹn
Từ khi môn Tin học mới đưa vào chương trình THCS cho tới nay các xã, các huyện nghèo, nhiều vùng khó khăn chưa có trang thiết bị hoặc nếu có thì lâu ngày bị hư hỏng Để nâng cao hiệu quả môn học nhà trường không thể trang bị một đến hai em một bộ máy dẫn đến trình độ hiểu biết về tin học có sự khác nhau rõ rệt
Do đó, giáo viên khó truyền đạt đủ nội dung kiến thức cần thiết để học sinh biết và hiểu phần lý thuyết Còn thực hành môn tin học là kết hợp vận dụng lý thuyết vào thực hành, song cũng phải biết sử dụng phương tiện thực hành Vì vậy, giáo viên hướng dẫn thực hành thường phải trực tiếp đến tại máy để gỡ lỗi cho học sinh Sự chỉ giúp nhiệt tình này nếu như một vài học sinh thì giáo viên không có gì khó khăn cả, nhưng số lượng đông mà nhiều học sinh nào chưa hiểu, thậm chí cả lớp hỏi thì giáo viên phải xử sự thế nào? Đây cũng là một bất cập lớn của giáo viên dạy tiết thực hành môn Tin học
Với những đặc thù riêng của bộ môn và một số bất cập còn tồn tại của môn học, tôi đã tìm tòi và nghiên cứu nêu ra những giải pháp không những giúp các
em thân thiện với ngôn ngữ lập trình mà còn giúp giáo viên dạy tốt tiết thực hành trong giờ học thực hành tại phòng máy vi tính nhằm khắc phục những bất cập của môn học
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1 Thực trạng
Như chúng ta đã biết để minh họa một cách trực quan các đơn vị kiến thức như: Hướng dẫn một tiết lý thuyết hay phần lý thuyết của một bài thực hành, mô phỏng quan sát thí nghiệm hay một hiện tượng tự nhiên thì cách hiệu
Trang 3quả nhất là thiết kế bài giảng điện tử và trình chiếu trên máy chiếu Như vậy mới gây hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em dễ phát hiện, quan sát các kiến thức mới, giúp học sinh gần gũi hơn với thực tế Nhưng với môn Tin học thì sản phẩm tạo ra chính là các phần mềm chạy trên máy tính Do vậy, ta có thể soạn thảo như thế nào thì đều phải minh họa trực tiếp trên phần mềm đó
* Về cách tổ chức thực hiện thông thường:
Đối với các phiên bản chạy trên nền Dos thì ta không thể trình chiếu môi trường soạn thảo và môi trường chạy lên trên máy chiếu được
Với Turbo Pascal, Borland ta có thể chuyển sang chế độ cửa sổ Windows như sau: Ấn phải chuột lên biểu tượng Pascal/Properties/Screen/Windows
* Ưu điểm:
Có thể quan sát trực tiếp cửa sổ soạn thảo và cửa sổ chạy chương trình
* Nhược điểm:
Màn hình soạn thảo và cửa sổ chạy chương trình quá nhỏ khó quan sát Với các thao tác thao phức tạp, giao diện đồ họa đơn giản
Không gây tính thân thiện, hứng thú học tập cho học sinh
Chỉ đưa ra thông báo lỗi bằng các mã lệnh và tên lệnh bằng tiếng Anh Khả năng ứng dụng các thao tác: sao chép, di chuyển còn phức tạp
2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng
Hình 1 Cách chuyển chế độ hiển thị màn hình
Trang 4Qua thực tế giảng dạy trong trường, tham khảo từ các thầy cô bạn bè đồng nghiệp và các học sinh, tôi nhận thấy với cách dạy thông thường học sinh rất khó tiếp cận với kiến thức mới, giáo viên kết hợp phần mềm Netschool không thể trình diễn trực tiếp trên máy từng máy tính của học sinh nên học sinh hoàn toàn thụ động với kiến thức mới Với giao diện các phiên bản hiện tại học sinh rất khó thao tác vào, ra các lệnh, quan sát lệnh, sửa lỗi cú pháp, lỗi chính tả…
và chạy chương trình
Trong quá trình học, thảo luận, trình bày học sinh không vận dụng được kiến thức lý thuyết nên không hăng hái trong việc giơ tay phát biểu, tranh luận Như vậy tiết học trở nên kém sinh động và giáo viên phải đóng vai trò là người xây dựng lý luận còn học sinh là người thụ động lĩnh hội kiến thức một cách miễn cưỡng…
Cụ thể trong chương trình dạy môn Tin học quyển 3 dành cho khối THCS tôi đã có thời gian dạy nội dung kiến thức này bằng các phương pháp thông thường và đã thu được kết quả không mấy khả quan như sau:
Khối
Lớp
Số lượng
Bảng 1: Bảng kết quả học tập giữa sau giờ thực hành
Qua bảng số liệu trên ta thấy kết quả học tập chưa cao, vẫn còn số học sinh yếu kém, số lượng học sinh giỏi ít Do vậy, chưa đáp ứng được phương pháp giảng dạy mới
Từ thực trạng trên, tôi đã trăn trở rất nhiều để làm sao có thể nâng cao việc kết quả dạy học cũng như tăng tính hứng thú học tập của học sinh, trang
bị cho học sinh cơ bản kiến thức về lập trình để các em có thể định hướng cho tương lai.
Sau khi tìm hiểu các tính năng của phần mềm “V_Pascal” của tác giả Nguyễn Công Hoàn tôi đã tiến hành cài đặt, thực hiện trong các năm vừa qua, đặc biệt trong học kỳ I năm 2014 – 2015 tại trường THCS Nga Thạch và đã hoàn toàn đáp ứng được các yêu cầu cơ bản trên Cụ thể tôi đã soạn “Bài thực hành 6: Sử dụng câu lệnh lặp While…do…” và đưa vào dạy học chính thức cho học sinh khối 8 chương trình Tin học quyển 3 – THCS Nga Thạch tại phòng máy
Trang 5a Kết quả
Tôi đã cài đặt phần mềm, nghiên cứu và hoàn thiện bài giảng cả về nội dung lẫn hình thức Cụ thể: nội dung bài học thực hành, với các câu hỏi lí thuyết, câu hỏi có liên quan đến bài thực hành, trình chiếu rõ ràng mạch lạc từng thao tác, phong phú và đầy đủ kiến thức trong phạm vi thực hành để hoàn thiện đúng mục đích yêu cầu của bài
b Hiệu quả
Hoàn thành việc ứng dụng và kết hợp các phần mềm hỗ trợ trong việc dạy học, quản lí tốt cơ sở vật chất đối với số lượng học sinh đông và có nhiều lớp học
Mặt khác, bài thực hành vừa mang tính chất đổi mới về phương pháp dạy học lấy đối tượng học sinh làm trung tâm, vừa tạo sự hứng thú, phấn khởi cho học sinh khi phải học những tiết thực hành nhiều thao tác, kết hợp nhiều thao tác
mới, thiếu thốn về máy tính thực hành…
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Vấn đề nghiên cứu chính của đề tài này là nâng cao hiệu quả việc học tập môn học Pascal cho học sinh mới tiếp cận với lập trình, gây hứng thú cho việc dạy và học lập trình, cách cài đặt và tiếp cận với phần mềm học tập mới
1 Cài đặt phần mềm V_pascal
1.1 Tải phần mềm
Bước 1.1.1: Mở trình duyệt Web Cốc cốc và gõ tại mục tìm kiếm: Phần
mềm V_Pascal và ấn Enter
Bước 1.1.2 Download bộ cài tại địa chỉ:
http://download.com.vn/v-pascal/download làm theo các hướng dẫn của trang Web để tải về
Trang 62.2 Cài đặt phần mềm:
Yêu cầu cấu hình máy để sử dụng phần mềm:
Chỉ tiêu Cấu hình tối thiểu Cấu hình chạy tốt CPU Pentium II 400MHz Pentium IV 2GHz trở lên
Hệ điều hành Windows XP Windows XP, Vista &
Windows 7
Yêu cầu cài phần mềm hỗ trợ:
Turbo Pascal 7.0 hoặc Free Pascal 2.4.0
Các bước tiến hành:
Bước 2.2.1 Giải nén tập tin
Bước 2.2.2: Nháy đúp chuột vào tệp nằm trong thư
mục V_Pascal sau khí giải nén được
Bước 2.2.3: Hộp thoại xuất hiện/ ấn Run
Hình 2 Trang Web download phần mềm
Bảng 3 Bảng yêu cầu cấu hình cài đặt phần mềm
Trang 7Bước 2.2.4: Hộp thoại xuất hiện/ ấn Next
Bước 2.2.5: Hộp thoại xuất hiện/ ấn I Agree
Hình 3 Hộp thoại cài đặt phần mềm
Hình 4 Hộp thoại bắt đầu giao diện cài dặt
Trang 8Bước 2.2.6: Hộp thoại xuất hiện/ ấn Install
Bước 2.2.7: Đợi quá trình cài đặt thành công khi hộp thoại xuất hiện ấn
Finish
Hình 5 Hộp thoại cài đặt và giấy thiệu thông tin tác giả
Hình 6 Hộp thoại xác định đường dẫn cài đặt chương trình
Trang 9Khi cài đặt hoàn tất sẽ xuất hiện giao diện như sau:
Như vậy ta đã hoàn thành quá trình cài đặt
2 Giới thiệu về giao diện cũng như tính năng của phần mềm V_pascal
Hình 7 Hộp thoại yêu cầu chọn các thông tin của phần mềm
Hình 8 Giao diện của phần mềm
Trang 10* Điều kiện sử dụng: Máy tính phải có cài đặt và sử dụng tốt một trong ba công
cụ: Turbo, Borland hay Free pascal trên hệ thống (dùng để chạy nền cho V-Pascal)
*Các tính năng ưu việt của phần mềm
Khi lập trình trên V-Pascal học sinh sẽ có thể được phục vụ bởi những ưu Việt sau đây:
Cơ chế dòng lệnh có đánh số thứ tự với màu sắc phân biệt giữa các nhóm đối tượng lệnh rất rõ ràng, điều này tạo điều kiện tối đa cho người học hạn chế việc viết sai cú pháp và dễ dàng phát hiện ra lỗi biên dịch
Hình 9 Các thành phần chính trên giao diện phần mềm
Trang 11+ Thông báo lỗi bằng tiếng Việt một cách chi tiết về nguyên nhân và vị trí của lỗi sẽ giúp người dùng tiện lợi hơn rất nhiều trong việc biên dịch chương trình
Khi nhập vào một từ khóa hay tên hàm có trong thư viện chuẩn, bạn sẽ thấy tên của đối tượng xuất hiện ở góc trên bên phải của giao diện chương trình rất tiện lợi cho việc so sánh và đối chiếu để giảm sai sót tối đa
Các thao tác: sao chép, cắt, dán, khôi phục, tìm kiếm, thay thế…trên source code sẽ trở nên quá dễ dàng và quen thuộc với giao diện Windows Chức năng hỗ trợ chèn nhanh một cú pháp câu lệnh hay vòng lặp trong
menu Soạn thảo > Chèn sẽ giúp bạn thao tác hiệu quả hơn khi lập trình Menu Trợ giúp > Từ điểm Pascal sẽ giúp bạn có thể tra nhanh cú pháp
sử dụng của một hàm, xem cách hướng dẫn và khắc phục các mã lỗi thường xuyên gặp phải khi biên dịch tất cả đều bằng tiếng Việt rất chi tiết và dễ hiểu
Hình 11 Thông báo biên dịch thành công trên V-Pascal
Trang 123 Tổ chức thực hiện
3.1 Nội dung - phương pháp thiết kế bài dạy “Bài thực hành 6: “Sử dụng câu lệnh lặp While…do ” trong chương trình “Tin học quyển 3-THCS” dành
cho học sinh khối 8
* Phạm vi kiến thức
Đây là tiết thực hành nhằm mục đích cũng cố lại hai đơn vị kiến thức về cấu trúc rẽ nhánh đã học
* Sử dụng phần mềm hỗ trợ V_Pascal
Để khắc phục một trong các nhược điểm đã nêu cũng như tăng hứng thú học tập, tôi đã nghiên cứu và sử dụng phần mềm V_Pascal trong tiết dạy để hỗ trợ ngôn ngữ lập trình Pascal
3.2 Triển khai
Bước 3.2.1: Cài đặt trình dịch: để tiến hành thiết lập đường dẫn tới hai
thư mục BIN và UNIT của bộ Pascal đã được cài đặt trước trên máy
Hình 12 Giao diện Menu trợ giúp
Trang 13Bước 3.2.2: Nhấp Đồng ý để chấp nhận xác lập (thực chất V-Pascal hoạt
động dựa trên cơ chế gián tiếp sử dụng trình biên dịch trên giao diện Windows
để tạo tương tác dễ dàng và thú vị cho người dùng)
Bước 3.2.3: Chọn bài tập cần trình diễn.
Quản lí đầu giờ thực hành
Học sinh trật tự vào ngồi theo đúng vị trí được phân công và thực hiện theo nội quy của phòng tin học
Tổ trưởng, tổ phó đi kiểm tra tình trạng máy đầu giờ: Bàn phím, màn hình, chuột, bàn ghế…
Giáo viên nêu mục đích yêu cầu bài thực hành
Mục đích: Luyện tập sử dụng câu lệnh While…do…qua bài thực hành 6 giúp rèn luyện kỹ năng về lập trình, đọc và hiểu ý nghĩa của thuật toán Vận dụng kiến thức lí thuyết vào làm bài tập 2
- Yêu cầu: Học sinh làm đúng bài tập đề ra (nội dung bài tập ở trang 73)
Chú ý: bước 3.2.1 và 3.2.2 chỉ thực hiện lần đầu khi bắt đầu cài đặt các bài học khác ta chỉ thực hiện ở bước 3.2.3
Các bước hướng dẫn thực hành
Đây là nội dung thực hành từ kiến thức lí thuyết đã học ở tiết trước Yêu cầu học sinh phải có sách giáo khoa, vở ghi để chuẩn bị thực hành
Thời gian : 45 phút
Yêu cầu :
Tối đa 2 học sinh một máy vi tính để thực hành cho mỗi ca
Phòng máy phải được nối mạng và cài đặt các phần mền cần thiết: Net School, Free Pascal hoặc Turbo Pascal, V_pascal.
Phương pháp:
Áp dụng phương pháp GV i trình diễn mẫu, giải thích
Hình 13 Giao diện cài đặt trình duyệt
Trang 14HS ii quan sát Tiếp theo HS tự thực hành, điều chỉnh sai sót
GV theo dõi, hướng dẫn sửa chữa
Giai đoạn 1: Trình diễn mẫu - Học sinh quan sát
Giáo viên có thể dùng cả máy chiếu và trình diễn trên màn hình của học
sinh qua phần mềm Net School, V_pascal
* Chuẩn bị:
Máy chiếu phải kết nối với máy trình diễn Nên trình diễn trên máy tính xách tay để thuận tiện trong việc quan sát
Giáo viên nên chuẩn bị trình diễn thật kỹ tránh trường hợp làm chậm và còn lúng túng trong thao tác xử lí vì đây là giai đoạn tạo sự chú ý và gây hứng thú cho học sinh trong suốt giờ thực hành
Khởi động phần mềm V_pascal nạp bài tập (nên chuẩn bị trước) bằng cách vào File/Open và chọn đến tệp cần trình chiếu:
Bước 1: Chiếu màn hình giáo viên lên tất cả màn hình của máy học sinh qua phần mềm Netschool
gian Hoạt động của trò
Hình 14 Vùng làm việc chính khi mở một bài tập thực hành
Trang 15- Cho học sinh quan sát kết quả nội dung cần
thực hiện.(Xem bài thực hành 6 SGK Tin học
Quyển 3 dành cho THCS_Tr72,73)iii
- Làm mẫu theo 3 mức độ khác nhau
Mức 1: Trình diễn nhanh
Mức 2: Trình diễn rất chậm vừa làm, vừa giải
thích từng bước như trình bày ở phần lí
thuyết, từng đơn vị kiến thức liên quan
- Có thể kết hợp vấn đáp học sinh
Mức 3: Trình diễn bình thường
2 p
5 p
- Hs chia theo từng nhóm quan sát, nhận xét, kiểm nghiệm giờ học lý thuyết
Học sinh suy nghĩ để trả lời
Trong giai đoạn này, trước hết giáo viên trình diễn mẫu cần thực hành Đây là thao tác không thể thiếu để học sinh thấy được kết quả cần đạt sau giờ thực hành Tiếp theo là thao tác trình diễn chậm mục đích cho học sinh hình dung thao tác Ở giai đoạn này giáo viên phải trình diễn trên 3 mức độ để học sinh quan sát bắt chước thao tác của giáo viên
Tuy có giảng bài lý thuyết nhưng bước này không được bỏ qua Vì nếu
HS có tận mắt thấy, tai nghe thầy thực hiện thì khi thực hành sẽ có tự tin hơn,
làm nhanh, đúng, ít sai sót
Kinh nghiệm cho thấy rằng: Sự chuyển giao từ kiến thức lí thuyêt đến
khi thực hành, rất nhiều học sinh bở ngỡ, lúng túng không biết phải xử lí như thế nào nếu không được trực tiếp cảm nhận.
Bước 2: Tùy vào mức độ tiếp thu của học sinh mà giáo viên tạm dừng hay kết thúc quá trình trình chiếu
Giao đoạn 2: Học sinh luyện tập
- Giai đoạn chính để hình thành kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh
- Để ở chế độ quan sát các máy con và quản lí trực tiếp hay hướng dẫn đến từng máy con
- Yêu cầu học sinh mở chương trình V_pascal và soạn thảo trực tiếp trên vùng soạn thảo và yêu cầu học sinh phân biệt câu lệnh, từ khóa…
- Giáo viên có thể dùng phần mềm Netschool để thực hành cho các máy học sinh chưa làm được
IV KIỂM NGHIỆM
1 Tính thực tế của đề tài
Đối với giáo viên: Có thể hướng dẫn cả lớp hay một máy học sinh thông qua trình diễn trên máy chiếu hoặc các máy con ở môi trường DOS của một số phiên bản của Pascal; Kiểm tra một hoặc một nhóm học sinh các thao tác thực
