Với đặc điểm địa lí của nước ta như vậy và hàng năm lại thường hay xảy ra lũ lụt, nên trong mỗi mùa mưa lũ số người chết đuối trong đó đa phần là trẻ em cứ tiếp tục tăng do đó việc phổ cập kĩ năng phòng ngừa đuối nước và sơ cứu người bị đuối cho trẻ em nói riêng và cho từng người dân nói chung là việc làm vô cùng cần thiết để bảo vệ sinh mạng quý giá của mỗi người trong xã hội. Như vậy, bất kỳ một mặt nước hở nào cũng là mỗi nguy hiểm và chúng có ở mọi nơi, trong nhà, ngoài ngõ. Chúng có thể đơn giản chỉ là xô chứa nước bỏ giữa nhà, chum vại đựng nước không đậy nắp, vũng nước đầu hè sau cơn mưa... hoặc có thể là sông ngòi hồ ao, biển cả ...Trong điều kiện chưa thể đưa bơi lội vào trường học, để giảm thiểu tai nạn đuối nước đối với trẻ em, học sinh, tôi đã mạnh dạn “Lồng ghép những kiến thức về kỹ năng phòng ngừa và sơ cứu người đuối nước” thông qua bài học: Hô hấp nhân tạo, trong bộ môn sinh học 8 mà tôi đang trực tiếp giảng dạy tại trường THCS Nga Tân
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam là một quốc gia có đường bờ biển dài, số lượng ao hồ, sông suối, kênh rạch khá nhiều, trong đó chủ yếu tập trung khu vực đồng bằng Bắc bộ và Nam
bộ, với trên 2.300 con sông và kênh rạch với chiều dài khoảng 198.000 km (mật độ 0,6 km/km) và gần 3.300 km chiều dài bờ biển Với đặc điểm này, trong những năm qua hệ thống giao thông đường thủy nội địa và ao hồ của nước ta đã giúp cho công tác vận tải thủy gặp nhiều thuận lợi; cung cấp thủy, hải sản cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu thu về nhiều ngoại tệ cho đất nước Tuy nhiên bên cạnh những mặt lợi thì “nước” cũng đem lại cho bao nhiêu người thân, gia đình, bạn bè những mất mát đau thương về các vụ đuối nước đau lòng
Theo thống kê của cục y tế dự phòng số người ở nước ta bị đuối nước cao nhất khu vực đông nam á Trẻ em là nhóm có nguy cơ cao nhất Mỗi năm ở nước ta
có khoảng 3500 trẻ em gặp phải tai nạn này, cũng theo thống kê mùa lũ năm 2001
đã cướp đi sinh mạng của hơn 200 người dân trong đó có 90% là trẻ em Với đặc điểm địa lí của nước ta như vậy và hàng năm lại thường hay xảy ra lũ lụt, nên trong mỗi mùa mưa lũ số người chết đuối trong đó đa phần là trẻ em cứ tiếp tục tăng do
đó việc phổ cập kĩ năng phòng ngừa đuối nước và sơ cứu người bị đuối cho trẻ em nói riêng và cho từng người dân nói chung là việc làm vô cùng cần thiết để bảo vệ sinh mạng quý giá của mỗi người trong xã hội Như vậy, bất kỳ một mặt nước hở nào cũng là mỗi nguy hiểm và chúng có ở mọi nơi, trong nhà, ngoài ngõ Chúng có thể đơn giản chỉ là xô chứa nước bỏ giữa nhà, chum vại đựng nước không đậy nắp, vũng nước đầu hè sau cơn mưa hoặc có thể là sông ngòi hồ ao, biển cả Trong điều kiện chưa thể đưa bơi lội vào trường học, để giảm thiểu tai nạn đuối nước đối
với trẻ em, học sinh, tôi đã mạnh dạn “Lồng ghép những kiến thức về kỹ năng phòng ngừa và sơ cứu người đuối nước” thông qua bài học: Hô hấp nhân tạo,
trong bộ môn sinh học 8 mà tôi đang trực tiếp giảng dạy tại trường THCS Nga Tân
Trang 2B - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Không ai có thể phủ nhận giá trị to lớn của nước đối với đời sống của nhân loại, thế nhưng bên cạnh những giá trị to lớn, nước cũng gây nhiều thảm họa khủng khiếp cho con người, chẳng thế mà bao đời nay dân gian đã đúc rút được kinh nghiệm “ nhất thủy nhì hỏa” Tuy nhiên, cũng do nhiều sông ngòi, ao hồ cho nên trong những năm qua đã xảy ra khá nhiều vụ chìm phương tiện vận tải thủy, đuối nước đau lòng, làm cho nhiều người chết và thiệt hại lớn đến tài sản, trong đó đặc biệt là những bạn trong lứa tuổi học sinh, sinh viên
Trên thực tế cho thấy trong thời gian vừa qua, tình trạng học sinh bị đuối nước liên tiếp xảy ra ở nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước: Ngày 18/4/2013 tại Tỉnh Ninh Thuận có 06 học sinh lớp 7 đuối nước; ngày 15/5/2013 tại TP Hà Nội có 02 học sinh lớp 1 đuối nước; ngày 14/5/2013, tại Tỉnh Đắk Lắk có 04 học sinh lớp 6 đuối nước…Trong 5 năm qua trung bình mỗi ngày cả nước có khoảng 10 trẻ em bị chết đuối Đuối nước chủ yếu xảy ra ở cộng đồng chiếm 69%, tại nhà chiếm 39%, trường học chiếm 1%
Nhóm trẻ từ 0 đến 4 tuổi chiếm tỷ lệ tử vong do đuối nước cao nhất 1251em/năm, tiếp đến là nhóm 5 đến 9 tuổi: 870 em/năm Hai tỉnh có số lượng trẻ
em tử vong do đuối nước cao nhất là Thanh Hóa (180 em) và Ngệ An (152em) Số trẻ em bị tử vong do đuối nước thường tăng cao vào dịp hè và trong mùa mưa lũ hàng năm Đặc biệt hơn nữa thời gian vừa qua, bắt đầu thời điểm vào mùa nắng nóng, trên địa bàn Tỉnh Thanh Hóa liên tục xảy ra nhiều vụ chết đuối thương tâm, chủ yếu là ở trẻ nhỏ Gần đây nhất, ngày 30/5, hai anh em ruột Lê Hồng P (SN 2004) và Lê Văn T (SN 2006), con của anh Lê Văn Hiệp và chị Cao Thị Dung, trú tại thôn Tháng Mười, xã Hoằng Phụ, huyện Hoằng Hóa ra biển bãi biển gần nhà để tắm kết quả cả hai anh em đều bị nước nhấn chìm.Trước đó, ngày 17/5 tại khu vực
hồ nước (thuộc một đoạn sông nhà Lê) ở xã Đông Khê, huyện Đông Sơn đã xảy ra
Trang 3cái chết thương tâm của hai em nhỏ là Lê Trọng Đức, học sinh lớp 4 và cháu Lê Như Mạnh, học sinh lớp 3, cùng trú tại đội 2, xã Đông Khê rủ thêm 3 bạn nữa ra đầm tắm, kết cục là Đức và Mạnh đều bị tử vong vì đuối nước
Ngày 25/5, sau buổi liên hoan cuối năm học, hơn 20 em học sinh của Trường THPT Hậu Lộc 2 (huyện Hậu Lộc, Thanh Hóa) rủ nhau ra bãi biển du lịch Hải Tiến, thuộc xã Hoằng Tiến, huyện Hoằng Hóa để chơi và tắm biển Lúc này, em Trần Văn Chiến (SN 1997, lớp 11, trú tại xã Lộc Tân, huyện Hậu Lộc) và bạn cùng lớp là Phạm Văn Xuân bơi ra xa bờ Gặp lúc sóng to, gió mạnh nên hai học sinh bị nước biển cuốn đi Rất may, em Xuân vùng vẫy, bơi thoát khỏi vùng nước sâu rồi được mọi người cứu đưa vào bờ Còn em Chiến bị đuối sức, sóng biển đưa ra xa, cuốn mất tích trên biển Hai ngày sau mới tìm thấy thi thể của em
Một vụ đuối nước thương tâm khiến 3 học sinh lớp 5 tử vong xảy ra tại thôn Phú Quang, xã Phú Nhuận, huyện Như Thanh vào chiều ngày 9/5 còn chưa hết bàng hoàng Ba bạn nhỏ là Lê Thị Ngà, Quách Thị Hồng Nhung và Lê Huy Dương
rủ nhau ra sông Khe Ngạt để mò hến Đang mò hến không may một bạn hụt chân vào vùng nước sâu, hai bạn còn lại đến cứu và cũng bị nhấn chìm
Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của các bậc cha mẹ, người chăm sóc trẻ và bản thân trẻ em về phòng chống đuối nước còn hạn chế; bản thân trẻ chưa biết bơi, thiếu kỹ năng an toàn khi tiếp xúc với môi trường nước, môi trường sống trong gia đình và cộng đồng vẫn còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tai nạn đuối nước trẻ em
Nga Tân là một xã nghèo, (nghèo đói cũng được coi là một trong những nguy cơ tiềm ẩn gây đuối nước ở trẻ) thuộc diện xã bãi ngang ven biển nên kênh rạch, ao, hồ, đầm, ruộng toàn là những mặt nước hở Vì vậy ở đây tai nạn đuối nước xảy ra cũng không phải là điều đáng ngạc nhiên Cụ thể năm 2012 có một học sinh lớp 3 ở xóm 4 và một em bé mẫu giáo ở xóm 5 bị nước nhấn chìm, năm 2013 một học sinh lớp 4 ở xóm 7 cũng bị chết vì tai nạn đuối nước Đặc biệt hơn nữa là
Trang 4hàng năm cứ mỗi khi mùa mưa bão đến mực nước biển lại dâng cao đe dọa đến tính mạng của của mỗi người dân sinh sống ở nơi đây
Đuối nước đã và đang trở thành vấn đề nóng bỏng được dư luận quan tâm, nhất là vào dịp hè Vì vậy việc trang bị những kiến thức về phòng ngừa tai nạn và giảm thiểu số tai nạn đuối nước đối với trẻ em và học sinh nói riêng và cho mọi người dân nói chung là việc làm hết sức quan trọng
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1 Về phía nhà trường:
Trường THCS Nga Tân nói riêng và các trường khác trong toàn huyện nói chung, kể cả các cá nhân hay tập thể có điều kiện chưa xây dựng được khu vui chơi giải trí cho các cháu (đặc biệt là xây dựng bể bơi) khi mùa hè đến Trong điều kiện chưa thể đưa bơi lội vào trường học, hay ở một địa điểm nào đó trong toàn huyện đây là một sự thiệt thòi cho các em nhỏ đặc biệt là những lứa tuổi ở độ tuổi cấp học THCS
2 Về phía giáo viên:
Với phương châm giảng dạy trong thời đại ngày nay có rất ít số giáo viên để
ý đến việc lồng ghép các kỹ năng phòng chống đuối nước vào môn học hay tiết giảng dạy của mình, bên cạnh đó mỗi một bộ môn lại có những kiến thức đặc trưng riêng cho bộ môn của mình, mặt khác giáo viên bộ môn thể dục cũng không mấy
để ý tới vấn đề này bởi vì không có bể bơi để họ thực hiện các thao tác theo chuyên môn của mình
3 Về phía học sinh:
Do áp lực của việc học kiến thức của các môn học trên lớp, bên cạnh đó do điều kiện kinh tế gia đình của hầu hết các em học sinh trong trường đều là con em nông dân thuần túy nên học ở trên lớp xong rồi về nhà các em lại còn phải phụ giúp
bố mẹ, ông bà các công việc ở nhà nên các em ít có thời gian để được tiếp cận với việc tập bơi và phòng ngừa đuối nước, do vậy khi gặp phải vấn đề xẩy ra đối với
Trang 5bản thân mình, hay bạn mình bị đuối nước thì tỏ ra lúng túng và chẳng biết làm thế nào để tự cứu mình hay cứu bạn
Vì vậy với những vấn đề cấp bách như hiện nay và sau nhiều thời gian suy nghĩ, trăn trở và bằng những kiến thức, sự hiểu biết của mình tôi đã mạnh dạn đưa những kiến thức mà mình đã biết và tích lũy được về phòng ngừa đuối nước, nhằm cung cấp cho học sinh những kỹ năng cơ bản để các em có thể tự cứu mình và cứu bạn khi gặp phải những tình huống, tai nạn đuối nước thông qua việc lồng ghép vào bài học “Hô hấp nhân tạo” trong bộ môn sinh học lớp 8
Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên.
Để trang bị cho học sinh những kỹ năng về phòng ngừa đuối nước trước tiên tôi đã tiến hành khảo sát ở phía học sinh bằng một vài tình huống cụ thể:
- Bạn đã biết bơi chưa?
- Bạn sẽ làm gì khi gặp một người hay người bạn của mình chẳng may bị đuối nước?
- Chẳng may bạn bị đuối nước bạn sẽ làm gì để tự cứu mình khi ở dưới nước trước khi có người đến cứu bạn?
Với tình huống thứ nhất thì có 21 biết bơi trong tổng số 112 em học sinh Với tình huống thứ hai thì đa số phần đông là các em đều đưa ra ý kiến là sẽ
hô to lên để mọi người đến cứu
Với tình huống thứ ba thì hầu như không có em nào trả lời được hoặc nếu có trả lời thì cũng chỉ nói lên được một vài từ “cứu tôi với”
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN.
1 Giải pháp.
Nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức về kĩ năng và phòng chống tai nạn đuối nước thông qua bài học hô hấp nhân tạo tôi đã đề ra một số giải pháp sau:
Mục tiêu :
Về kiến thức
Trang 6Hiểu rõ cơ sở khoa học của hô hấp nhân tạo.
Nắm được trình tự tiến hành các thao tác bơi tự cứu, những kiến thức cứu người đuối nước, biết được các phương pháp hà hơi thổi ngạt và phương pháp ấn lồng ngực
Phòng ngừa để không bị đuối nước
Về kỹ năng
Vận dụng những kiến thức trong bài thực hành tốt các thao tác kỹ năng tự cứu mình khi bị đuối nước, kỹ năng cứu người đuối nước, xử lí và sơ cứu người đuối nước tại hiện trường
Vận dụng kiến thức và thực tế
Về thái độ
Giáo dục ý thức tự rèn luyện và bảo vệ bản thân
Tuyên truyền nhắc nhở những bạn bè, người thân trong gia đình và trong làng xóm…về phòng ngừa các tai nạn làm gián đoạn hô hấp
Chuẩn bị:
a Chuẩn bị của giáo viên:
Máy chiếu
Tư liệu có liên quan tới nội dung bài học
Phao cứu sinh
b Chuẩn bị của học:
HS đọc kỹ nội dung bài học trước khi học nội dung bài mới
Gối bông cá nhân, chiếu nằm cá nhân
2 Tổ chức thực hiện
2.1 Gv kiểm tra sự chuẩn bị của các tổ.
2.2 Bài mới.
GV đặt vấn đề: Trong những trường hợp nào làm gián đoạn hô hấp?
Trang 7Hoạt động 1 Loại bỏ các nguyên nhân làm gián đoạn hô hấp.
1 Trường hợp điện giật:
GV: Nếu chẳng may thấy một ai đó bị điện giật thì chúng ta sẽ xử lí như thế nào? (Tìm vị trí cầu dao hay công tắc điện để ngắt dòng điện)
2 Trường hợp bị lâm vào môi trường thiếu khí để thở hay môi trường có nhiều khí độc:
GV: Trong trường hợp một ai người đó bị lâm vào môi trường thiếu khí để thở hay môi trường có nhiều khí độc thì chúng ta sẽ xử lí ra sao?
(Khiêng nạn nhân ra khỏi môi trường đó)
3 Trường hợp chết đuối:
Trong trường hợp này để trang bị những kiến thức về đuối nước và cách phòng tránh tai nạn đuối nước GV cung cấp cho HS bằng hình thức giới thiệu theo những trình tự sau
Vấn đề 1 Kĩ năng tự cứu mình khi bị đuối nước.
a/ Kĩ năng tự cứu mình khi bị đuối nước đối với người không biết bơi.
GV: Bất kì ai cũng có thể gặp tai nạn đuối nước, nên tốt nhất là học cách tự cứu lấy mình Ở nước ta cứ mỗi năm có khoảng 3500 trẻ em gặp phải tai nạn này vậy cần trang bị cho trẻ em một tinh thần chủ động và những kĩ năng cần thiết ứng phó trong những tình huống nguy hiểm như vậy Để thoát hiểm ở dưới nước thì phải thật bình tĩnh với câu nói “bình tĩnh thì nổi, hoẳng loặn thì chìm” Người không biết bơi càng vùng vẫy ngoi lên thì càng nhanh bị chìm xuống bởi bị cản của nước lớn nên càng vùng vẫy càng nhanh mất sức, nếu bình tĩnh nín thở và thả lỏng cơ bắp nó sẽ đẩy ta lên mặt nước thì ta sẽ thấy gần sự sống hơn do tác dụng của lực đẩy Ắcximet đặc biệt hơn nữa là tạo hóa đã cho chúng ta hai lá phổi chứa từ 3 – 6 lít khí và làm phao cứu sinh giúp cho ta nổi thêm Bên cạnh đó chúng ta cần nắm được phương pháp bơi tự cứu
Trang 8Bơi tự cứu thực chất là hít thở và thả nổi cơ dưới mặt nước lúc ta phải nín thở, lúc thở ra bằng mũi, trên mặt nước phải há to miệng thở và đồng thời lấy tay qoạt mạnh xuống để đầu nổi lên hoặc qoạt xiên để đẩy nước ra sau để bơi tới, chờ người đến cứu mình
Với phương pháp này trẻ em có thể tập kĩ năng bơi tự cứu ngay trên cạn Động tác đơn giản là:
- Động tác một chùn gối xuống đồng thời đưa hai tay về phía trước miệng ngậm
ư ư nhằm cho hơi thoát ra bằng mũi tránh nước sặc vào mũi
- Động tác hai tay qoạt ra sau, chân thẳng, đầu hơi cao như động tác vươn khỏi mặt nước khi đó hít thở vào bằng miệng
GV: Giới thiệu xong sau đó làm mẫu và yêu cầu HS quan sát các thao tác
GV: Yêu cầu các nhóm HS lần lượt lên trình bày lại các động tác mà GV đã làm theo nhóm mỗi nhóm gồm 4 HS
GV: Sau khi tập bơi trên cạn các em có thể tập bơi dưới nước để biến đó thành một phản xạ tự nhiên khi bị rơi xuống nước
b/ Kĩ năng tự cứu mình khi bị đuối nước (bị chuột rút) đối với người biết bơi.
GV Cung cấp thông:
Trang 9Bạn biết bơi đó là lợi thế cho bạn
Có rất nhiều vụ tai nạn đuối nước mà có thể bạn không ngờ tới, nạn nhân là người
bị đuối nước lại chính là những người biết bơi thậm chí còn bơi rất giỏi trong trường hợp này có thể xảy ra với những tình huống chẳng hạn:
- Khi vận động nhiều dưới ánh nắng xong rồi lại nhảy ngay xuống nước như
ao, hồ, sông, suối để bơi lội thì dễ có thể bị chìm luôn vì đi ngoài nắng thân nhiệt tăng cao khi xuống nước khiến cho các mạch co đột ngột và khiến tuần hoàn máu trở về tăng mạnh và làm cho người đó ngất và chìm luôn, đặc biệt là uống rượu, bia nữa thì không nên tắm, nếu tắm làm cho tuần hoàn ngoại biên trở về giữ dội và gây lên hiện tượng nạn nhân sẽ ngất và chìm luôn
- Ngoài ra khi nhảy xuống nước gặp phải sự co thắt đột ngột ngoài ý muốn gây đau ở một bắp thịt nào đó hoặc có thể ở đùi, ở chân tay, bắp chuỗi giữa đầu gối và cổ chân, cơ bụng… nó khiến bạn không thể cử động được dưới nước đó chính là hiện tượng chuột rút
Trong trường hợp này cần phải biết cánh ứng phó: Đầu tiên khi gặp cơn đau nhẹ thì phải bình tĩnh, sau đó nhớ thở là quan trọng nhất nên khi ở dưới nước tùy vào khả năng hoặc hít thở hoặc thở ra bằng mồm đừng có thở vào mà bị sặc nước, sau đó dùng tay đẩy nước để nhô đầu lên khỏi mặt nước để thở ra và thở vào, không nên hoảng loạn hay bơi nhanh
+ Nếu tay bị tê liệt thì dùng hai chân ép vào rồi vươn lên với tốc độ chậm + Nếu chân bị thì sử dụng chân như mái chèo thoải nhẹ nhàng để người ngoi lên khỏi mặt nước
+ Trường hợp tay, chân bị chuột rút lúc này dùng thân người uốn lượn để nhô lên nhờ lực đẩy của nước
+ Nếu bị ở bụng thì phải bình tĩnh sau đó ngửa người lên để thả nổi với tư thế tay vươn dài ra phía trước, đầu ngửa chúc xuống dưới, chân co hoặc duỗi ra và lúc này ta cần phải hô to để kêu cứu
Trang 10Nếu chẳng may bạn tắm mà bị rơi vào vòng xoắn nước thì trước tiên phải thật bình tĩnh và bơi theo vòng xoáy và có chiều hướng xa tâm xoáy không bơi ngược lại vòng xoáy vì nếu càng bơi thì càng bị hút vào tâm xoáy mà lúc này phải thật bình tĩnh hít một hơi dài và lặn xuống sâu bởi vì càng xuống sâu thì tâm xoáy càng nhỏ lại, vùng nguy hiểm nhỏ lại do đó ta sẽ thoát ra ngoài được rễ dàng hơn
* Lời khuyên của các chuyên gia là không nên chơi suối hoặc tắm sông vào những ngày rằm vì khi đó lực hút của mặt trăng tác động lên trái đất là rất mạnh làm cho thủy triều và cường độ dòng nước lên rất nhanh khiến bạn khó xoay sở nếu
mà bị rơi vào vòng xoáy Hoặc khi đi tắm biển không nên chọn những vùng nước lặng sóng để tắm vì nơi đó thường là những dòng chảy xa bờ, dòng chảy xa bờ gồm
có hai dòng chảy, dòng chảy ở trên và dòng chảy ở dưới được đưa từ ngoài biển vào, khi vào tới bờ hai dòng chảy này chụm lại với nhau nên sóng lặng nhưng khi vào bờ thì rút ra rất nhanh, dòng chảy này lập tức kéo bạn ra xa bờ và đưa thẳng ra biển Nếu bạn tắm biển có sóng bạc đầu (sóng to và trắng) bạn sẽ được sóng đánh đưa vào bờ
Vấn đề 2 Kĩ năng cứu người đuối nước.
GV cung cấp thông tin qua máy chiếu:
Muốn cứu người đuối nước thì phải biết cứu đúng cách và phải đảm bảo an toàn cho bản thân Tùy vào những tình huống khác nhau mà có thể ứng phó để làm làm đưa được người bị đuối vào bờ càng nhanh càng tốt bởi đối với người bị đuối nước một phút, một giây là hết sức quan trọng
- Trường hợp 1: Người cứu đuối là người không biết bơi và trong tay không
có vật dụng gì để cứu đuối
Trong trường hợp này trước tiên người cứu đuối phải hô hoán la hét thật to
để có người khác đến trợ giúp Nếu chẳng may người bị đuối ở xa khu dân cư thì người cứu đuối lúc này phải thật bình tĩnh để xác định xem nạn nhân bị đuối ở gần
bờ hay xa bờ, còn vùng vẫy hay là đã bất tỉnh