Một số biện pháp hướng dẫn học sinh nâng cao kỹ năng vẽ tranh đề tài môn mỹ thuật 7 ở trường THCS Ba Đình

Vậy, trí tưởng tượng đối với các em có tầm quan trọng như thế nào? Nếu các em có trí tưởng tượng càng cao thì các em vẽ tranh càng đẹp, hình vẽ đó không chỉ là những gì thực tế, mà còn có sự sáng tạo thông qua lăng kính chủ quan và khách quan, cho ta những hình ảnh thật sinh động, hồn nhiên đầy chất ngây thơ của chính các em. Vì thế, khả năng tưởng tượng đối với các em rất quan trọng, góp phần tạo ra hứng thú cần thiết trong khi làm bài. Từ những lý do trên, bản thân tôi thấy được việc nâng cao kỹ năng vẽ tranh đề tài cho học sinh lớp 7 là thực sự cần thiết. Góp phần đưa chất lượng dạy học ngày một đi lên, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ năm học của nhà trường, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm: “Một số biện pháp hướng dẫn học sinh nâng cao kỹ năng vẽ tranh đề tài môn mỹ thuật 7 ở trường THCS Ba Đình”.

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Xuất phát từ mục tiêu chung “Nâng cao tính chủ động, phát huy tính tích cực, tư duy sáng tạo của học sinh” Môn Mỹ Thuật ở trường THCS góp phần

thực hiện mục tiêu trên đó là, giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng cơ bản để hình thành nhân cách con người, hiểu được cuộc sống và luôn biết vươn đến cái: Chân - Thiện - Mỹ

Trong thực tế giảng dạy chương trình Mĩ thuật ở bậc THCS, tôi thấy rằng bộ môn Mĩ thuật đã giúp các em có rất nhiều chuyển biến tốt đẹp về nhận thức nghệ thuật Khía cạnh nghệ thuật ở đây có thể chỉ là những bức tranh ngộ nghĩnh do chính tay các em vẽ mà khi nhìn vào đó người ta có thể bắt gặp được những ước

mơ, khát vọng biểu hiện một cách khoáng đạt với những yếu tố màu sắc và hình ảnh đầy chất trẻ thơ Hay đơn giản hơn là cách mà các em vận dụng những hiểu biết thẩm mĩ để ăn mặc sao cho đẹp, để trao đổi và học hỏi nhau về những điều làm cho học trò trở nên văn minh hơn trong học tập và sinh hoạt ở trường Và hơn lúc nào hết đó là sự cảm nhận bước đầu với cái đẹp, với nghệ thuật làm đẹp,

từ đó hình thành trong các em ý thức tự làm đẹp, luôn vươn tới cái đẹp

Với môn Mĩ thuật ở trường THCS, các em đã được làm quen với nhiều phân môn khác nhau, song vẽ tranh theo đề tài là một phân môn rất quan trọng, là tổng hợp của tất cả các phân môn khác, vì vậy việc hướng dẫn các em hiểu và vẽ đúng đề tài yêu cầu là một vấn đề rất quan trọng của giáo viên hướng dẫn Không phải cứ giáo viên nêu yêu cầu là học sinh có thể lĩnh hội được đầy đủ kiến thức và kỹ năng thực hành, vì đối tượng học sinh không đồng nhất Trong quá trình giáo dục, muốn con người phát triển về mọi mặt thì phải hiểu con người về mọi mặt Vì thế, người giáo viên ngoài việc nắm bắt về đặc điểm tâm lý ra, cần nắm bắt được rõ và cụ thể hơn về những nhu cầu hứng thú trong học tập, nắm bắt sự phát triển, ghi nhớ tư duy tưởng tượng của các em, kích thích làm cho tư duy sáng tạo trí tưởng tượng, phát triển tốt có hiệu quả trong môn Mĩ thuật nói chung và phân môn vẽ tranh đề tài nói riêng

Bên cạnh đó, phần đa là các em vẽ theo cảm tính, không theo kỹ năng vẽ cơ bản Khi vẽ tranh, đòi hỏi phát huy tính tích cực, trí tưởng tượng, tư duy sáng tạo, khả năng phân tích, tổng hợp

Vậy, trí tưởng tượng đối với các em có tầm quan trọng như thế nào? Nếu các em có trí tưởng tượng càng cao thì các em vẽ tranh càng đẹp, hình vẽ đó không chỉ là những gì thực tế, mà còn có sự sáng tạo thông qua lăng kính chủ quan và khách quan, cho ta những hình ảnh thật sinh động, hồn nhiên đầy chất ngây thơ của chính các em Vì thế, khả năng tưởng tượng đối với các em rất quan trọng, góp phần tạo ra hứng thú cần thiết trong khi làm bài

Từ những lý do trên, bản thân tôi thấy được việc nâng cao kỹ năng vẽ tranh

đề tài cho học sinh lớp 7 là thực sự cần thiết Góp phần đưa chất lượng dạy - học ngày một đi lên, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ năm học của nhà trường, tôi đã

mạnh dạn nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm: “Một số biện pháp hướng dẫn học sinh nâng cao kỹ năng vẽ tranh đề tài môn mỹ thuật 7 ở trường THCS

Ba Đình”

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÝ LUẬN:

1 Phương pháp dạy học:

Giáo viên hướng dẫn tổ chức các hoạt động học tập nhằm giúp học sinh chủ động đạt các mục tiêu dạy học

2 Đổi mới phương pháp dạy học:

Sử dụng các phương pháp nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

3 Tính tích cực học tập:

Giáo viên tích cực trau dồi kiến thức để truyền thụ cho học sinh, luôn gần gũi, gợi mở cho các em tìm tòi sáng tạo trong các nội dung vẽ của đề tài

Học sinh tích cực hoạt động nhận thức biểu hiện ở khát vọng học tập, cố gắng nâng cao trí tuệ và nghị lực trong quá trình nắm vững kiến thức, nhận thức trong nghiên cứu khoa học

4 Phương pháp dạy học tích cực:

Luôn sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, hướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh

5 Kiểm tra - đánh giá:

Qua việc kiểm tra bài vẽ trên lớp giáo viên có thể thu thập và xử lý, uốn nắn kịp thời, có hệ thống những nhược điểm; động viên khuyến khÝch, gợi mở cho các em tư duy sáng tạo ngày một tốt hơn

Như chúng ta đã biết dạy các môn khoa học đã khó, trừu tượng như Mĩ thuật lại càng khó hơn Cảm nhận khó, sáng tạo khó, dạy học sinh cách cảm nhận và

sáng tạo là một điều rất khó Cho nên, cách thức truyền đạt của người giáo viên

Mĩ thuật là cả một nghệ thuật

Sự đổi mới căn bản về phương pháp dạy học từ quan điểm “lấy người dạ

y làm trung tâm” sang quan điểm “lấy người học làm trung tâm” đối với môn

Mĩ thuật cũng là một cuộc cách mạng, thông qua con đường ấy, cái bản chất ấy

sẽ ngấm sâu vào tâm hồn học sinh Đó là cái đích của đội ngũ giáo viên mĩ thuật chúng ta cần phải thực hiện

Ngày nay, cái đẹp đã trở thành một trong những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống con người Tất cả những gì phục vụ cho con người đều cần đẹp về hình thể

và màu sắc Và khi cuộc sống ngày càng nâng cao thì cái đẹp lại càng trở nên quan trọng, có thể nói nó đóng góp một phần đáng kể vào phát triển nền kinh tế quốc dân Vì thế, dạy học mĩ thuật ở trường phổ thông là cần thiết

Và, môn mĩ thuật sẽ tạo điều kiện để thể hiện qua các môn học khác, thể hiện ở khả năng quan sát, nhận xét, cách suy nghĩ, tìm tòi sáng tạo, tư duy hình tượng và phương pháp làm việc khoa học, góp phần hình thành phẩm chất của con người lao động trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Song, hiện nay việc dạy - học mĩ thuật ở bậc THCS vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là lớp 7 Từ việc cho học sinh hiểu, vận dụng được kiến thức tới bài thực hành; cách truyền thụ kiến thức của người dạy Việc học sinh lĩnh hội được đầy đủ kiến thức, để áp dụng vẽ được một bức tranh có hiệu quả cao nhất, còn phụ thuộc vào rất nhiều ở yếu tố của người dạy Chính vì vậy, qua kinh nghiệm giảng dạy thực tế môn Mĩ thuật 7, tôi xin được trao đổi một số kinh nghiệm trong việc hướng dẫn học sinh nâng cao kỹ năng thực hành trong phân môn vẽ tranh đề tài

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:

1 Thuận lợi:

- Môn Mĩ thuật là môn học nghệ thuật rất thu hút học sinh, nên đa số các em

có hứng thú học tập bộ môn Qua đó, các em thấy rằng Mĩ thuật là môn học bổ ích, lý thú và tươi vui, có tính giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cao và là môn học bổ trợ tích cực cho các môn học khác Vì thế các em đón nhận tiết học một cách nhiệt tình và hào hứng

- Các đồng chí giáo viên luôn trau dồi kiến thức, phương pháp giảng dạy và

sử dụng đồ dùng trực quan; tích cực học hỏi và đổi mới phương pháp trong giảng dạy

- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo

2 Khó khăn:

Tuy nhiên, qua quá trình giảng dạy bộ môn Mĩ thuật trong nhà trường phổ thông đặc biệt ở khối lớp 7, tôi nhận thấy:

2.1 Về phía học sinh:

- Do đời sống còn khó khăn, đa số các em phải lao động hằng ngày nên ít có

thời gian để học tập

- Chưa bắt nhịp được với bộ môn, vẫn cho rằng bộ môn Mĩ thuật là môn học phụ

- Chuẩn bị đồ dùng học tập sơ sài

- Tài liệu phục vụ cho môn học còn hạn chế

- Ở cấp tiểu học, một số trường chưa có giáo viên chuyên sâu về bộ môn Do

đó, các em chưa có kỹ năng và còn vẽ theo cảm tính, suy nghĩ độc lập cá nhân dẫn đến bài vẽ chưa đẹp, chưa sát đề tài

- Tinh thần tự học, tự sáng tạo chưa cao

2.2 Về phía giáo viên:

- Trước tiên chúng ta, những người trực tiếp đang xây dựng nền tảng giáo dục, vẫn xem nhẹ môn học

- Giáo viên hướng dẫn chưa thực sự nhận thức đúng đắn tầm quan trọng, sự tác động qua lại của phân môn với các môn học khác

- Khai thác nội dung ở khía cạnh hạn hẹp

- Tính liên hệ thực tế chưa cao

- Chưa khơi dậy được tính sáng tạo trong tâm hồn trẻ

- Bên cạnh đó, giáo viên vẫn còn hạn chế trong khả năng của bản thân, vì không có giáo viên cùng bộ môn, nên việc dự giờ, góp ý kiến cho nhau còn

nhiều khó khăn

2.3 Về phía nhà trường:

- Cơ sở vật chất còn gặp nhiều khó khăn.

- Đồ dùng dạy học môn mỹ thuật còn hạn chế, đặc biệt là tranh tham khảo Quá trình triển khai việc nghiên cứu bắt đầu từ việc nghiên cứu thực trạng, khả năng vẽ tranh của học sinh trong quá trình dạy và học bộ môn mĩ thuật 7, ở trường THCS Ba Đình Thực trạng cho thấy, việc sử dụng các kỹ năng trong vẽ tranh của học sinh còn chưa được thành thục, mặt khác các em còn chưa chú ý học, chưa sử dụng các kiến thức kỹ năng cơ bản trong quá trình vẽ tranh Cụ thể qua đợt khảo sát chất lượng đầu năm kết quả còn thấp Vì thế, tôi đã áp dụng sáng kiến này ở hai lớp 7A và 7B, cả hai lớp có số lượng học sinh bằng nhau, chất lượng đại trà tương đương nhau

Kết quả khảo sát đầu năm học 2013 - 2014 của học sinh lớp 7 ở trường THCS Ba Đình:

Từ những kết quả như trên tôi thấy, việc nâng cao kỹ năng vẽ tranh đề tài cho học sinh lớp 7 là rất cần thiết

Trên cơ sở thực tế đó và dựa vào kinh nghiệm giảng dạy, tôi đã tìm ra những kinh nghiệm trong việc nâng cao kỹ năng vẽ cho học sinh đạt kết quả cao Qua

đó, giúp học sinh tích cực, chủ động chiếm lĩnh tri thức, nâng cao khả năng tích hợp, quan sát, vận dụng các kỹ năng vào tranh vẽ

Cụ thể : Tôi đã thực nghiệm tại lớp 7A

III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:

Để đạt được những yêu cầu chất lượng giáo dục đã đặt ra, khắc phục được

kết quả thực trạng của phân môn vẽ tranh đề tài lớp 7 ở trường THCS Ba Đình, tôi đã lên kế hoạch để nâng cao kỹ năng vẽ tranh đề tài và đã đạt được kết quả cao

Sau đây tôi xin được nêu ra các bước tiến hành trong quá trình thực hiện để đồng nghiệp tham khảo và cùng chia sẻ kinh nghiệm

1 Nâng cao tư tưởng và ý thức tìm tòi, sáng tạo của giáo viên trong việc giảng dạy phân môn vẽ tranh.

Nâng cao ý thức trong việc dạy học phân môn vẽ tranh đề tài ở lớp 7 nói riêng và môn mĩ thuật nói chung Từ đó, giúp giáo viên có thêm kỹ năng và nâng cao chất lượng dạy - học

Nâng cao tư tưởng và ý thức chủ động, sáng tạo trong giảng dạy cho giáo viên, sẽ góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường, đào tạo học sinh trở thành những con người năng động, độc lập và sáng tạo

Qua đợt bồi dưỡng thường xuyên, đã giúp giáo viên có được nhận thức đúng đắn về việc sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy

Các buổi sinh hoạt chuyên môn của tổ chuyên môn, giúp cho giáo viên học hỏi được những kinh nghiệm bổ ích

Nâng cao ý thức tự làm đồ dùng dạy học; tìm tòi, sáng tạo, tìm ra những phương pháp tích cực nhất trong dạy và học

Thông qua việc nâng cao kỹ năng vẽ, giúp học sinh học tâp môn mĩ thuật có hiệu quả, hứng thú, say mê hơn với môn học

2 Điều tra kỹ năng vẽ tranh đề tài của học sinh lớp 7.

Qua việc điều tra giúp giáo viên nắm bắt được tình hình vận dụng các kỹ năng vào vẽ tranh của học sinh Từ đó có hướng điều chỉnh trong quá trình dạy học, để giúp học các em đạt được hiệu quả cao nhất trong học tập

Từ đó, giúp giáo viên thấy được sự cần thiết phải nâng cao kỹ năng vẽ trong phân môn vẽ tranh, có hướng uốn nắn và rèn luyện từ bản thân giáo viên và học sinh trong từng tiết lên lớp

2.1 Khảo sát cách vận dụng các phương pháp cơ bản và kỹ năng của học sinh trong bài vẽ tranh đề tài.

Để nghiên cứu đề tài đạt kết quả cao, ngay từ đầu năm học sau khi nghiên cứu chọn đề tài, bản thân tôi đã tiến hành lập dàn ý và nghiên cứu Vấn đề đầu tiên là tiến hành khảo sát cách vận dụng các phương pháp cơ bản và kỹ năng của học sinh trong bài vẽ tranh thông qua tiết học Từ đó, có những nhận định chính xác về khả năng vẽ tranh của các em

Kiểm tra học sinh: Các bước cơ bản khi tiến hành một bài vẽ tranh đề tài? Thông qua phát phiếu điều tra học sinh lớp 7A có 25 em Kết quả: 8 em = 32% đã trả lời được yêu cầu đặt ra Còn lại: 17 em = 68% chưa nêu được đầy

đủ và đúng các bước vẽ cơ bản

Nhưng chủ yếu các em nắm được kiến thức một cách thụ động, còn dựa vào

cơ sở lý thuyết để vẽ tranh theo đúng các bước hướng dẫn xây dựng bố cục một bài vẽ tranh hợp lý thì phần lớn các em chưa thực hiện được

Cụ thể: Điều tra về phác thảo bố cục của bài vẽ tranh đề tài tranh đề tài “tự do”

- Tổng số có: 9 em = 36% đã nắm bắt được các bước cơ bản và xây dựng được bố cục

- Còn lại: 16 em = 64% phác thảo bố cục chưa hoàn thiện hoặc chưa phác thảo được

Như vậy, số học sinh chưa đạt chiếm tỷ lệ khá cao Do đó, một số vấn đề đặt

ra là phải làm gì ? để phấn đấu 100% các em đều có được kỹ năng vẽ tranh thành thạo và đạt hiệu quả cao, biết chọn hình ảnh phù hợp với nội dung đề tài, biết cách xây dựng bố cục hợp lý, và tự mình rút ra được những kiến thức và kỹ năng cơ bản, thông qua đó phát huy được khả năng tư duy của học sinh, kích thích được tính tích cực sáng tạo, say mê học tập của các em

2.2 Khảo sát tình hình sử dụng đồ dùng trực quan của giáo viên.

Qua việc trao đổi, trò chuyện với các giáo viên giảng dạy mĩ thuật ở Huyện Nga Sơn, được biết quá trình giảng dạy mĩ thuật ở các trường còn gặp những khó khăn về cơ sở vật chất, nhất là đồ dùng giảng dạy, đặc biệt là tranh tham khảo chưa có Mặt khác, giáo viên chưa chịu khó học hỏi, sưu tầm, nghiên cứu tài liệu đầu tư thích đáng cho việc soạn giảng; chưa tích cực làm đồ dùng dạy học, nhất là áp dụng những phương pháp dạy học tích cực trong bài giảng Cho nên, tiết học còn trầm, không phát huy được hết khả năng tư duy tích cực của học sinh

Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên mỗi trường gồm 01 đồng chí, nên còn hạn chế trong khả năng của bản thân, vì không có giáo viên cùng bộ môn, việc dự giờ các đồng nghiệp để học hỏi, góp ý kiến cho nhau còn nhiều khó khăn

Như đã dẫn, giữa nhận thức và lĩnh hội kiến thức của người học, hướng dẫn định hướng của người dạy, quyết định rất lớn đến kết quả bài vẽ của người học

Do đó, để có được bức tranh đề tài đạt kết quả cao, người học sinh cần phải có một trí tưởng tượng tốt Vì thế, người giáo viên cần phải trang bị cho mình đầy

đủ những kiến thức cần thiết, đồ dùng trực quan phong phú, khoa học, sử dụng

các phương pháp phù hợp, tích cực, để giúp học sinh thực hiện tốt nhiệm vụ của mình là quan sát, ghi nhớ và tưởng tượng, sáng tạo

3 Sử dụng các biện pháp để nâng cao kỹ năng vẽ tranh đề tài.

3.1 Sö dông ph¬ng ph¸p ký häa.

Ngay từ đầu năm học tôi dành riêng cho các em một ít thời gian ngoài

chương trình học để giới thiệu với các em những bước cơ bản của kí hoạ về người, vật, cây cối, phong cảnh và sự quan trọng của nó trong vẽ tranh đề tài Đương nhiên để giúp các em dễ hiểu và nắm được phương pháp kí hoạ tốt hơn tôi phải kèm theo một số tranh đề tài với các bài kí hoạ để phân tích Sau đó tôi yêu cầu mỗi em phải có một quyển sổ tay để ghi chép kí hoạ Mỗi ngày phải vẽ

ít nhất một dáng ( có thể là nhà, cây, người, vật ) sau một tuần đến tiết học thì các em đem bài kí họa lên để kiểm tra, để động viên khích lệ việc học kí hoạ này tôi thường xuyên chấm bài cuả các em, ban đầu tôi chấm theo số lượng, sau là vừa số lượng vừa chất lượng.Tuyên dương những em chăm chỉ, chịu khó, kí hoạ đẹp Có thể là cả bài phong cảnh hoặc chỉ cây cối, nhà cửa, con đường sau đó các em ráp lại thành bố cục của một bức tranh Có thể kí hoạ, điểm màu nếu các

em thích Và kết quả của bài vẽ tranh đề tài phong cảnh đạt kết quả khả quan hơn, các em vẽ nhanh hơn có nhiều em hoàn thành bài tại lớp, Có nhiều bài khá đẹp bởi các hình ảnh các em vẽ rất gần gũi víi thực tế

3.2 Tạo hứng thú cho học sinh.

Trong học tập hay bất kì công việc gì thì hứng thú là một thái độ rất quan trọng, nó thúc đẩy tiến trình công việc hiệu quả hơn, năng suất và nhẹ nhàng hơn Những xúc cảm, thái độ chỉ có thể hình thành dưới sự dẫn dắt của người thầy mà kết quả của nó là hệ quả của rất nhiều yếu tố như : Cách tổ chức tiến hành bài giảng, hình thức hoạt động, công cụ trực quan, phương tiện dạy học, giọng nói của giáo viên…

3.2.1 Khuấy động tư duy của học sinh.