Ứng dụng một số kỹ thuật dạy học mới, nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học Lịch Sử lớp 9

Thực hiện tinh thần chỉ đạo của Bộ GDĐT,và của sở GDĐT Thanh Hoá, nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp trong dạy học. Được sự chỉ đạo của phòng GD huyện Nga Sơn, BGH trường THCS Nga Tân đã và đang tạo điều kiện, động viên khuyến khích giáo viên tích cực đổi mới phương pháp dạy học, vận dụng linh hoạt các hình thức dạy học vào giờ dạy trên lớp nhằm đạt kết quả cao nhất cho người học. Dạy học theo phương pháp mới sẽ tạo điều kiện cho học sinh được làm việc, được trình bày ý kiến của mình, ý kiến của tập thể một cách mạnh dạn sôi nổi, đó là chúng ta đang thực hiện thành công phương pháp dạy học mới. Bằng kinh nghiệm giảng dạy và qua quá trình học hỏi nghiên cứu tôi xin đưa ra kinh nghiệm nhỏ: “Ứng dụng một số kỹ thuật dạy học mới, nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học Lịch Sử lớp 9”

Để làm được điều đó người giáo viên phải kết hợp nhiều phương pháptrong dạy học, trong đó phương pháp dạy học hợp tác được đặc biệt quantâm Phương pháp này nhiều năm nay đã được đề cập đến và sử dụng dướinhiều hình thức khác nhau như: Thảo luận nhóm,…và hiện nay còn có thêmnhiều kỹ thuật dạy học theo nhóm nâng cao hơn nữa so với hoạt động nhóm ở

mức độ đơn giản, đó là: kỹ thuật “Khăn phủ bàn”, “Sơ đồ tư duy”

“Những mảnh ghép”… không những trong sách giáo viên mà ở tài liệu

BDTX rồi trong tài liệu đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ

sở, nó được chú trọng như phương pháp dạy học chính ngày nay

Thực hiện tinh thần chỉ đạo của Bộ GD-ĐT,và của sở GD-ĐT ThanhHoá, nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp trong dạyhọc Được sự chỉ đạo của phòng GD huyện Nga Sơn, BGH trường THCSNga Tân đã và đang tạo điều kiện, động viên khuyến khích giáo viên tích cựcđổi mới phương pháp dạy học, vận dụng linh hoạt các hình thức dạy học vàogiờ dạy trên lớp nhằm đạt kết quả cao nhất cho người học Dạy học theophương pháp mới sẽ tạo điều kiện cho học sinh được làm việc, được trình bày

ý kiến của mình, ý kiến của tập thể một cách mạnh dạn sôi nổi, đó là chúng tađang thực hiện thành công phương pháp dạy học mới

Bằng kinh nghiệm giảng dạy và qua quá trình học hỏi nghiên cứu tôi

xin đưa ra kinh nghiệm nhỏ: “Ứng dụng một số kỹ thuật dạy học mới, nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học Lịch Sử lớp 9”

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ

I.1 Khái niệm và ý nghĩa của việc sử dụng “ Kỹ thuật dạy học tích cực”

trong dạy học Lịch Sử lớp 9

I.1.1 Kỹ thuật dạy học tích cực là gì?

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ rútgọn, được dùng để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướngphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học PPDH tích cựchướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của ngườihọc, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ khôngphải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạyhọc theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theophương pháp thụ động

Các kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặcbiệt trong việc phát huy sự tham gia tích cực của HS vào quá trình dạy học,kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của HS Các kỹ thuậtdạy học tích cực mà tôi trình bày sau đây được áp dụng thuận lợi trong làmviệc theo nhóm Tuy nhiên chúng cũng có thể được kết hợp thực hiện trongcác hình thức dạy học toàn lớp nhằm phát huy tính tích cực của HS tuỳ thuộcvào sự vận dụng của mỗi giáo viên.Các kỹ thuật này cũng được nhiều tài liệugọi là các PPDH

I.1.2 Ý nghĩa của việc sử dụng “ Kỹ thuật dạy học tích cực” trong dạy học Lịch Sử lớp 9

Tổ chức hoạt động này là sự trao đổi ý kiến về một vấn đề giữa họcsinh, giáo viên cũng như học sinh với nhau nên nó có ý nghĩa về cả hai mặt:

-Về phía học sinh :

+ Tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động học tập, tự khám phá

và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúngđắn

+ Mạnh dạn trình bày và bảo vệ ý kiến, quan điểm cá nhân; tích cực thảoluận, tranh luận, đặt câu hỏi cho bản thân, cho thầy( cô), cho bạn

+ Giúp cho học sinh phát triển kĩ năng nói, giao tiếp, tranh luận, bồi dưỡngcác phương pháp nghiên cứu một các vừa sức như các phương pháp tìm đọcsách và tài liệu tham khảo

+ Thông qua thảo luận có thể thay đổi quan điểm cá nhân qua các lí do trên

cơ sở các sự kiện thông tin bạn học sinh trong nhóm trong lớp

- Về phía giáo viên :

+ Quá trình thảo luận dưới sự hướng dẫn của giáo viên còn tạo ra mối liên hệhai chiều giữa giáo viên và học sinh, giúp cho học sinh, cho giáo viên nắmđược hiệu quả giáo dục về mặt nhận thức, thái độ, quan điểm xu hướng hành

- Chú trọng đến việc rèn luyện các kĩ năng, năng lực hành động, vận dụngkiến thức, tăng cường thực hành và gắn nội dung bài học với thực tế cuộcsống

- Thiết kế tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động học tập vớicác hình thức đa dạng, phong phú, có sự hấp dẫn, phù hợp với đặc trưng bàihọc, với đặc điểm và trình độ học sinh, với điều kiện cụ thể của lớp, trường

và địa phương

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

II.1 Thuận lợi khi thực hiện đề tài SKKN

Trường THCS Nga Tân là một trong những trường có đội ngũ giáoviên đông Toàn trường có 35 cán bộ, giáo viên trong đó giáo viên trực tiếpgiảng dạy môn Lịch sử là 2 đồng chí ( trình độ chuyên môn của các đồng chíđều đạt chuẩn, trên chuẩn ) Nhà trường có đầy đủ cơ sở vật chất, đồ dùng dạyhọc thuận lợi cho học sinh học hai ca/ ngày Ban giám hiệu nhà trường cùng

tổ chuyên môn luôn luôn quan tâm sát sao đến chuyên môn của từng đồngchí, tổ chức thanh kiểm tra đánh giá và góp ý rút kinh nghiệm trong công tácgiảng dạy

Bản thân tôi được tham dự lớp tập huấn “Phương pháp dạy học mới” và

những năm qua đã soạn giảng khá tốt bộ giáo án điện tử nên có thuận lợi hơnkhi áp dụng đề tài này

Học sinh đã được làm quen nhiều với các kỹ thuật dạy học “Khăn phủ bàn”,

“Sơ đồ tư duy” “Những mảnh ghép” nên các em tiến hành và tiếp thu một

cách dễ dàng

II.2 Khó khăn khi thực hiện đề tài SKKN

Thực tế trong quá trình giảng dạy môn Lịch Sử, việc áp dụng phươngpháp dạy học hợp tác giáo viên còn gặp nhiều khó khăn như:

+ Qua thực tế qua trao đổi với nhiều giáo viên trong tổ và các trường bạn thìgiáo viên cho thấy những khó khăn sau:

- Sự sắp xếp thời gian chưa hợp lí

- Chọn vấn đề thảo luận nhóm có khi chọn chưa sát với trọng tâm, hoặc chưachú ý kênh hình, kênh chữ qua hoạt động nhóm

- Chưa vận dụng kiến thức bài cũ để giải thích bài mới, chưa chú ý đến hiểubiết của các em ở bên ngoài

- Môn học Lịch Sử ở bậc THCS tuy được xem là môn học bắt buộc, nhưngvới quan niệm của học sinh thì nó không được chú trọng, học sinh cho rằngđây là khó học, nên lòng nhiệt tình với bộ môn của các em chưa cao

Các lý do trên dẫn đến chất lượng học tập môn Lịch Sử của học sinh chưacao

* Kết quả của thực trạng trên:

Qua đ t ki m tra ch t l ư ng đầu năm học thì chất lượng cụ thể môn Lịch sử khối 9 như sau: u n m h c thì ch t l ăm học thì chất lượng cụ thể môn Lịch sử khối 9 như sau: ọc thì chất lượng cụ thể môn Lịch sử khối 9 như sau: ư ng c th môn L ch s kh i 9 nh sau: ụ thể môn Lịch sử khối 9 như sau: ịch sử khối 9 như sau: ử khối 9 như sau: ối 9 như sau: ư

Lớp Sĩ

số

Số bài KT

Điểm giỏi

Điểm khá

Điểm TB Điểm yếu kém

nhà trường đó là: “Ứng dụng một số kỹ thuật dạy học mới, nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học Lịch Sử lớp 9” với hy vọng cung cấp một

cách hiệu quả kiến thức Lịch Sử, rèn luyện kỹ năng Lịch sử cho học sinh,giúp các em ham mê hơn trong việc tiếp thu kiến thức môn Lịch Sử

III/ CÁC GIẢI PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIÊN

III.1 Lựa chọn nội dung :

- Thứ nhất : Việc chọn nội dung thảo luận giáo viên cần chọn bài, chọn vấn

đề thích hợp cho học sinh thảo luận Những bài cho học sinh thảo luậnthường là những bài không khó về mặt nội dung nhưng được nhiều ngườiquan tâm, có nhiều cách giải quyết khác nhau, nhiều hướng suy nghĩ về mộtvấn đề và đặt biệt gần gũi với học sinh

- Thứ hai : Cần lưu ý đên nội dung thảo luận là phải xem xét nguyên cứu

xem học sinh biết gì, cảm thấy gì sẽ suy nghĩ gì về chủ đề nội dung đưa ra.Như vậy sẽ giúp cho học sinh đỡ khó khăn trong thảo luận nhóm, đỡ mất thờigian, giáo viên sẽ chủ động trong việc chuẩn xác lại kiến thức, nội dung thảoluận giúp cho chúng ta tránh khỏi những nội dung chúng ta còn “ mập mờ ”

- Thứ ba: Nội dung thảo luận có thể lấy từ sách giáo khoa, từ những vấn đề

thực tế của địa phương của đất nước như chú ý đến những vấn đề có nhiềucách giải quyết

Từ nguyên tắc lựa chọn trên, tôi xin đưa ra các nội dung mà tôi đã tiến hành

thực hiện các kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học Lịch Sử 9 như sau:

12 II

Ý nghĩa và tác động của cuộc cách mạng khoa học

kỹ thuật lần thứ 2, đối với đời sống con người?

So sánh điểm giống và khác nhau giữa chiến lược

“chiến tranh đặc biệt” và “chiến tranh cục bộ”

III.2.1 Dựa vào kênh hình:

Trong những năm học qua sách giáo khoa đã được thay đổi nhiều, đặcbiệt là kênh hình ngày càng được chú ý nhiều hơn về số luợng và chất lượng Kênh hình là nguồn cung cấp tri thức đồng thời là phương tiện minh họa chobài học; là nguồn cung cấp tri thức khi nó dùng để khai thác kiến thức Lịch

sử, vừa là phương tiện minh họa khi nó chỉ được sử dụng để làm rõ nội dung

đã được thông báo trước đó như: xác định vị trí, sự phân bố sự vật hiện tượng

Lịch sử Vì vậy, chúng ta cần sử dụng triệt để các hình ảnh Lịch Sử để giảngdạy trong các phương pháp nói chung và thảo luận nói riêng.

Chúng ta có thể sử dụng hình ảnh SGK, ngoài SGK để xây dựng nội dungcho hoạt động thảo luận

Qua hình ảnh các em sẽ phối hợp với nhau để hoàn thành công việc chung

mà giáo viên giao cho Từ đó học sinh sẽ tìm ra kiến thức mà giáo viên muốntruyền đạt đến học sinh

III.2.2 Dựa vào kênh chữ SGK:

Bên cạnh kênh hình trong SGK được coi là phương pháp dạy học tốithiểu song lại hết sức cần thiết trong quá trình dạy học Kênh chữ trong SGKcung cấp các tình huống, các thông tin đã được lựa chọn kỹ để giáo viên cóthể tổ chức hướng dẫn học sinh thu thập tổng hợp và xử lí những thông tin

- Kết hợp giữa kênh hình, kênh chữ trong sách giáo khoa giúp học sinh lĩnhhội được những kiến thức mới, rèn luyện kĩ năng phân tích tranh ảnh vừa rènluyện kỹ năng thu thập xữ lí thông tin Đó là một trong những năng lực cầnthiết của người lao động mới trong xã hội bùng nổ thông tin

III.2.3 Dựa vào kiến thức thực tiễn :

- Kiến thức bên ngoài SGK thì vô cung phong phú không giới hạn Do đógiáo viên nên chọn vấn đề thích hợp cho học sinh thảo luận Vấn dề khôngkhó về nội dung đặc biệt vấn đề này phải gần gũi với học sinh

- Với chọn nội dung này giáo viên cần cho học sinh chuẩn bị trước Từ đóhọc sinh ý thức được yêu cầu nội dung của thảo luận, các nguồn tài liệu chính

và nhiệm vụ của tập thể, cũng như từng cá nhân Có những bài đòi hỏi họcsinh phải tiến hành quan sát đối tượng cần thiết, phải thu thập vật thể đểminh họa khi thảo luận

III.3 Phương pháp tiến hành :

Cách chia nhóm : Tuỳ thuộc vào tình hình sĩ số của lớp mà giáo viên chia

mỗi nhóm 4 em hoặc 8 em, sao cho phù hợp với từng kỹ thuật dạy học khácnhau

Bước 1:Giáo viên nhắc(họp)chung cả lớp nêu vấn đề xác định nhiệm vụ cho

từng nhóm

Bước 2 : Phát phiếu cho các nhóm.

Bước 3 : các nhóm tiến hành thảo luận nhóm theo nội dung của phiếu và sự

phân công Khi tiến hành thảo luận nhóm trưởng phân công nhiệm vụ cho cácthành viên trong nhóm

Bước 4:Giáo viên gọi đại điện lên trình bày kết quả thảo luận

Bước 5 : Gọi các nhóm bổ sung, ý kiên các nhóm vừa trình bày.

Sau khi nhóm cử đại diện lên trình bày, giáo viên có thể thông báo cho các

nhóm khác việc kết thúc thảo luận bằng câu hỏi “ có ý kiến nào khác không trước khi chúng ta cần thống nhất ý kiến” để cho những học sinh chưa

được nói biết rằng họ cần được nói ngay lúc đó

Bước 6: Giáo viên tổng kết thảo luận, bảo sung chuẩn xác kiến thức, cuối

buổi thảo luận giáo viên cần phải :

Tổng kết các ý kiến phát biểu, nêu lên một cách xúc tích và có hệthống những ý kiến thống nhất và chưa thống nhất Tham gia những ý kiếnchưa thống nhất, bổ sung thêm những ý kiến cần thiết (bằng phiếu thông tinphản hồi, phiếu thông tin phản hồi có thể giáo viên làm sẵn bằng bảng phụghi lại những ý chính ), những ý kiến chưa thống nhất có điều kiện thời gian,thì tiếp tục thảo luận cho đi đến thống nhất , những ý kiến chưa thống nhấtnhưng không còn thời gian thì có thể để thời gian sau sẽ thảo luận

Cuối cùng chúng ta có những ý kiến nhận xét ngắn gọn về tình hìnhlàm việc của các nhóm để kịp thời động viên khuyến khích làm việc tốt, nên

thực hiện “điểm cộng” cho các nhóm làm đúng và nhanh nhất ( Cộng vào

điểm miệng, điểm 15 phút ) và rút kinh nghiệm đối với những nhóm chưalàm việc tốt

Sau đây tôi xin được đưa ra một số nội dung cụ thể, kèm mẫu phiếu học tập và một số thao tác tôi đã tiến hành trong việc áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực vào việc giảng dạy môn Lịch Sử lớp 9(3 kỹ thuật):

III.4 Vận dụng cụ thể:

III.4.1 Vận dụng kĩ thuật “ Các mảnh ghép”

Đây là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập hợp tác kết hợp giữa cánhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức

hợp, kích thích sự tham gia tích cực của học sinh : nâng cao vai trò của cánhân trong quá trình hợp tác (Không chỉ nhận thức hoàn thành nhiệm vụ ởVòng 1 mà còn phải truyền đạt kết quả và hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 2)

- Vòng 1 : Hoạt động theo nhóm, mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ Đảm

bảo mỗi thành viên trong nhóm đều trả lời được tất cả các câu hỏi trongnhiệm vụ được giao, trình bày được kết quả câu trả lời của nhóm

- Vòng 2 : Hình thành nhóm mới (1 người từ nhóm 1, 1 người từ nhóm 2 và

1 người từ nhóm 3 …), sau khi chia sẻ thông tin vòng 1, nhiệm vụ mới sẽđược giao cho nhóm vừa thành lập để giải quyết và trình bày kết quả nhiệm

vụ vòng 2 (Vòng đi đến kết quả chính của bài học) Theo sơ đồ sau:

III.4.2 Vận dụng kỹ thuật “khăn phủ bàn”.

- Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt

động cá nhân và nhóm nhằm kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực, tăngcường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh, phát triển mô hình có

sự tương tác giữa các học sinh

- Thực hiện kĩ thuật “khăn phủ bàn” qua 2 giai đoạn:

+ Giai đoạn học sinh hoạt động độc lập: Các thành viên trong nhóm ngồi vào

vị trí như hình vẽ minh họa, hoạt động tư duy tập trung vào câu hỏi (hoặc chủđề,…), sau đó trình bày ý kiến của bản thân vào ô quy định trong "khăn trảibàn" độc lập tương đối với các thành viên khác;

+ Giai đoạn học sinh hoạt động tương tác: các thành viên chia sẻ và thảo luậncác câu trả lời, sau đó viết ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khănphủ bàn.

III.4.3 Vận dụng kỹ thuật “ Sơ đồ tư duy”: Là kĩ thuật dạy học nhằm tổ chức

và phát triển tư duy, giúp học sinh chuyển tải thông tin vào bộ não rồi đưathông tin ra ngoài bộ não một cách dễ dàng, đồng thời là phương tiện ghichép sáng tạo và hiệu quả:

+ Mở rộng, đào sâu và kết nối các ý tưởng

+ Bao quát được các ý tưởng trên một phạm vi sâu rộng

Cách tiến hành :

- Từ một chủ đề lớn, tìm ra các chủ đề liên quan

- Từ mỗi chủ đề nhỏ lại tìm ra những yếu tố/nội dung liên quan

- Sự phân nhánh cứ tiếp tục và các yếu tố/nội dung luôn được kết nối vớinhau Sự liên kết này sẽ tạo ra một “Bức tranh tống thể” mô tả về chủ đề lớnmột cách đầy đủ và rõ ràng

- Sáng tạo hơn.

- Tiết kiệm thời gian

- Ghi nhớ tốt hơn

- Nhìn thấy bức tranh tổng thể

- Tổ chức và phân loại đối tượng HS

Trong năm học 2014-2015 tôi đã thực nghiệm đề tài này và thấy có nhiều kết quả đáng khích lệ Sau đây tôi xin được giới thiệu một giáo án

cụ thể vận dụng cả ba kỹ thuật dạy học tích cực trong bài 9 “ Nhật Bản” Lịch sử 9

III.5 Vận dụng các kỹ thuật: “Khăn phủ bàn”, “Sơ đồ tư duy” “Những mảnh ghép” vào dạy tiết 11 bài 9: “Nhật Bản ”- Lịch sử 9

2 Tư tưởng:

- Có nhiều nguyên nhân đưa tới sự phát triển " thần kì" về kinh tế của Nhật

Bản, trong đó ý chí vươn lên, lao động, tôn trọng kỉ luật là nguyên nhânquyết định nhất

3 Kĩ năng: Giúp học sinh kĩ năng tư duy, phân tích, so sánh và liên hệ

II THIẾT BỊ DẠY HỌC

- Máy chiếu, ảnh và những thông tin về : Nhật Bản, phim tư liệu về vụ némbom nguyên tử của Mĩ xuống 2 thành phố Hyroxima và Nagaxaki của NhậtBản

- Bản đồ Nhật Bản

III TIẾN TRÌNH DẠY -HỌC

A.Kiểm tra bài cũ:

? Nguyên nhân nào dẫn đến sự suy giảm kinh tế Mĩ từ 1973 đến nay

B Bài mới : Cho học sinh quan sát các bức ảnh sau: Núi phú sĩ, quốc kỳ

Nhật Bản, sắc phục Kimono, sỹ sumo…GV vào bài…

*HĐ1: HĐ nhóm : Xác định từ khóa và những đơn vị kiến

thức cấp 1, vận dụng kỹ thuật “khăn phủ bàn”

- Để hoàn thành nội dung này giáo viên tổ chức cho học sinh

chơi trò chơi khởi động với tên gọi “Ai nhanh hơn”.

- Cách thức tiến hành như sau: Lớp có 32 học sinh được chia

làm 4 nhóm, mỗi nhóm 8 bạn), tổ 1- nhóm 1, tổ 2- nhóm 2, tổ