LUẬN văn tốt NGHIỆP VAI TRÒ của đội NGŨ TRÍ THỨC TRONG KHỐI LIÊN MINH GIAI cấp CÔNG NHÂN, GIAI cấp CÔNG NHÂN, đội NGŨ TRÍ THỨC ở hà nội HIỆN NAY

Để vượt qua thử thách, nắm bắt được thời cơ đưa nước ta nhanh chóng trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại như mục tiêu đã xác định, chúng ta phải phát huy được sức mạnh tổng lực của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó nòng cốt là khối liên minh giai cấp công nhân giai cấp nông dân đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trong tình hình hiện nay, để bắt kịp với sự phát triển của khu vực và thế giới, đất nước ta phải nhanh chóng có bước đi đột phá vào khoa học và công nghệ, vì vậy cần phải đặc biệt chú trọng phát huy tiềm năng trí tuệ, sức sáng tạo của toàn dân, đi đầu là đội ngũ trí thức.

CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT

Tran g

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ

VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TRONG KHỐI LIÊN MINH GIAI CẤP CÔNG NHÂN - GIAI CẤP NÔNG DÂN - ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC Ở HÀ NỘI

1.1 Định nghĩa trí thức và vai trò của trí thức trong khối liên

minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ

1.2 Thực trạng vai trò của đội ngũ trí thức trong khối liên

minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ

Chương 2 YÊU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN

PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TRONG KHỐI LIÊN MINH GIAI CẤP CÔNG NHÂN - GIAI CẤP NÔNG DÂN - ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC Ở

2.1 Yêu cầu cơ bản trong phát huy vai trò của trí thức trong

khối liên minh giai cấp công nhân giai cấp nông dân

2.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của trí

thức trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấpnông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay 43

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng ta đã xác định chiếnlược phát triển kinh tế - xã hội đất nước giai đoạn 2011 - 2020, trong đó mụctiêu tổng quát là: “Phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nướccông nghiệp theo hướng hiện đại; chính trị - xã hội ổn định, dân chủ, kỷcương, đồng thuận; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng lên

rõ rệt; độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ được giữ vững; vịthế của Việt Nam trên trường quốc tế tiếp tục được nâng lên; tạo tiền đề vữngchắc để phát triển cao hơn trong các giai đoạn sau”[8, tr.91] Để thực hiệnđược mục tiêu đó, nước ta nhất định phải đẩy mạnh và thực hiện thành công

sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Đây là bước đi tất yếutrong quá trình xây dựng đất nước theo con đường CNXH Trong bối cảnh thếgiới nhiều biến động, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đạt được nhiềuthành tựu to lớn, sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa củanước ta vừa đứng trước những thời cơ, thuận lợi lớn, vừa phải đối mặt vớinhiều nguy cơ, thử thách Để vượt qua thử thách, nắm bắt được thời cơ đưanước ta nhanh chóng trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại nhưmục tiêu đã xác định, chúng ta phải phát huy được sức mạnh tổng lực củakhối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó nòng cốt là khối liên minh giai cấpcông nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng.Trong tình hình hiện nay, để bắt kịp với sự phát triển của khu vực và thế giới,đất nước ta phải nhanh chóng có bước đi đột phá vào khoa học và công nghệ,

vì vậy cần phải đặc biệt chú trọng phát huy tiềm năng trí tuệ, sức sáng tạo củatoàn dân, đi đầu là đội ngũ trí thức

Hà Nội là trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa - khoa học của cả nước,nơi tập trung đông đảo đội ngũ trí thức Sự phát triển của thủ đô Hà Nộikhông những có ý nghĩa đối với chính Hà Nội mà còn có giá trị như một tấmgương để cả nước noi theo Những năm vừa qua, đội ngũ trí thức ở Hà Nội đã

có đóng góp to lớn vào sự phát triển của thủ đô Càng tiến sâu vào côngnghiệp hóa - hiện đại hóa, vai trò của đội ngũ trí thức nói chung, trí thức HàNội nói riêng càng trở nên đặc biệt quan trọng Cùng với giai cấp công nhân,giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác, đội ngũ trí thức đang thắtchặt khối đại đoàn kết toàn dân tộc để đưa Hà Nội và cả nước đi lên.

Trong suốt quá trình cách mạng, đội ngũ trí thức của Hà Nội đã có nhiềuđóng góp to lớn vào xây dựng khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấpnông dân - đội ngũ trí thức và vào sự phát triển của Hà Nội nói chung Tuynhiên, những đóng góp đó vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, khả năng củatrí thức và với đòi hỏi phát triển của thủ đô Bản thân trí thức những năm vừaqua tuy đã có sự phát triển mạnh mẽ song vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, bấtcập cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu Sự phát triển của đội ngũ trí thức vàvai trò của đội ngũ trí thức Hà Nội đang đặt ra yêu cầu bức thiết phải có nhìnnhận đầy đủ, đúng đắn và đề ra được những giải pháp hữu hiệu nhằm khắcphục hạn chế, phát huy tối đa tiềm năng của đội ngũ này

Từ những đòi hỏi bức thiết trên, tôi lựa chọn vấn đề: “Vai trò của trí thức trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay” làm luận văn tốt nghiệp của mình.

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Cùng với sự tăng lên không ngừng của vai trò tri thức, trí tuệ đối với sựphát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, đội ngũ trí thức và vai trò của đội ngũ tríthức nói chung đã được rất nhiều các nhà khoa học, các nhà hoạch định chínhsách quan tâm nghiên cứu Những năm vừa qua, số lượng các công trình khoahọc, bài báo, hội thảo, tham luận… về vai trò của đội ngũ trí thức ngày càng

đa dạng, phong phú Trong số các công trình nghiên cứu về lĩnh vực này,đáng chú ý có các công trình sau:

“Trí thức Việt Nam, thực tiễn và triển vọng, GS Phạm Tất Dong chủbiên H.CTQG.X 1995

“Trí thức Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới xây dựng đất nước” ĐỗMười H.CTQG X1995.

“Trí thức trong công cuộc đổi mới đất nước” PTS Nguyễn Quốc Bảo vàĐoàn Thị Lịch, H.Lao Động, X.1998

“Một số vấn đề về trí thức Việt Nam” PTS Nguyễn Thanh Tuấn.H.CTQG; 1998

“Một số nét về thực trạng đội ngũ trí thức trẻ Việt Nam qua một số khảosát” Đề tài cấp viện, Viện Xã hội Khoa học TS Ngô Minh Phương chủnhiệm đề tài H Viện Xã hội Khoa học; 2000

“Quan hệ lợi ích kinh tế giữa công nhân, nông dân và trí thức ở ViệtNam hiện nay” Đặng Quang Định H.CTQG, 2010

Ngoài ra, còn rất nhiều các công trình khác có liên quan

Các công trình khoa học trên đã có những nghiên cứu rất sâu sắc về độingũ trí thức trên các góc độ như quan niệm trí thức, đặc điểm, vai trò của độingũ trí thức, trí thức trẻ, trí thức trong từng lĩnh vực, phương hướng, biệnpháp xây dựng đội ngũ trí thức… Kết quả nghiên cứu của các công trình khoahọc đó là cơ sở quan trọng để tôi tiếp tục kế thừa trong luận văn của mình

Song vấn đề “Vai trò của trí thức trong khối liên minh giai cấp công nhân giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay” mà luận văn của tôi

-nghiên cứu chưa có công trình nào trực tiếp đề cập đến, vì vậy luận văn củatôi là một công trình hoàn toàn độc lập, không sao chép từ bất cứ một côngtrình nào

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích của luận văn: Luận giải một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về vai trò của trí thức trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nôngdân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay, trên cơ sở đó xác định yêu cầu và đề

ra một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy hơn nữa vai trò của trí thức trongkhối liên minh giai cấp ở Hà Nội hiện nay

- Nhiệm vụ của luận văn:

+ Làm rõ quan niệm về trí thức, đặc điểm trí thức ở Hà Nội hiện nay

+ Phân tích vai trò của trí thức trong khối liên minh giai cấp công nhân –giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức.

+ Đánh giá thực trạng vai trò của trí thức trong khối liên minh giai cấpcông nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội thời gian qua

+ Xác định yêu cầu và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy vaitrò của trí thức trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - độingũ trí thức ở Hà Nội hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của trí thức trong khối liên minh giai

cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu: Đội ngũ trí thức ở Hà Nội.

Thời gian khảo sát: từ năm 2000 đến nay

5 Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Cơ sở lý luận: Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận chủ nghĩa

Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng ta về liênminh giai cấp, về trí thức và vai trò của đội ngũ trí thức

- Cơ sở thực tiễn: Thực trạng vai trò của trí thức trong khối liên minh

giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội thời gianqua thông qua các báo cáo tổng kết và điều tra khảo sát của tác giả

- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng phương pháp luận của

chủ nghĩa Mác - Lênin là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vậtlịch sử, đồng thời sử dụng kết hợp các phương pháp khác như lôgic - lịch sử,phân tích, tổng hợp, so sánh, điều tra xã hội học… để giải quyết vấn đề đặt ra

6 Ý nghĩa của luận văn

Luận văn được nghiên cứu thành công sẽ góp phần làm rõ và tạo ra sựnhìn nhận, đánh giá đúng đắn về vai trò của trí thức trong khối liên minh giaicấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay theoquan điểm của Đảng, khắc phục những nhận thức và đánh giá lệch lạc của một

số cá nhân, đơn vị hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm: Phần mở đầu; 2 chương (4 tiết); Danh mục tài liệu thamkhảo và phụ lục.

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TRONG KHỐI LIÊN MINH GIAI CẤP CÔNG NHÂN - GIAI CẤP NÔNG DÂN - ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC Ở HÀ NỘI HIỆN NAY 1.1 Định nghĩa trí thức và vai trò của trí thức trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay

1.1.1 Định nghĩa trí thức

Hiện nay, trong các công trình khoa học khác nhau đang có rất nhiều cáchđịnh nghĩa khác nhau về trí thức Trong các công trình khoa học đó, trí thức chủyếu được tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ triết học hoặc xã hội học, với nhữngmục đích nghiên cứu không giống nhau nên đã cho ra đời nhiều định nghĩa về tríthức Các định nghĩa đó vừa có những điểm tương đồng, vừa có những điểmkhác biệt nhất định Sự tương đồng và khác biệt đó đã bổ sung cho nhau để hìnhthành nên một hệ thống tương đối hoàn chỉnh những dấu hiệu nhận biết người tríthức cũng như để phân biệt trí thức với các đối tượng xã hội khác Trong cácđịnh nghĩa về trí thức, đáng chú ý có các công trình như:

Đại từ điển bách khoa Xô Viết cho rằng: “Trí thức là tầng lớp xã hội củanhững người làm nghề nghiệp là làm lao động trí óc, chủ yếu là lao độngphức tạp, sáng tạo, phát triển và phổ biến và văn hóa”

Từ điển tiếng Nga (11/1991) định nghĩa: “Trí thức đó là những người cóhọc vấn và có kiến thức chuyên môn trong lĩnh vực khoa học, kĩ thuật vănhóa và đang làm nghề lao động trí óc”

Tiếp cận nghiên cứu trí thức theo góc độ nghề nghiệp, tác giả CraneBrinton cho rằng: “Trí thức - đó là những người mà nghề nghiệp chính là viếtvăn, giảng huấn, truyền đạo, xuất hiện trên sân khấu hay là nghề vănchương” Còn Raymond Aron thì chia trí thức ra thành 4 loại: thư lại, vănnhân, nghệ sỹ và chuyên gia

Trên cơ sở những định nghĩa đã có về trí thức, đồng thời tiếp cận trí thứcnhư một lực lượng quan trọng trong xã hội cần phát huy trong sự nghiệp côngnghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lầnthứ 7 khoá X khái quát: “Trí thức là những người lao động trí óc, có trình độhọc vấn cao về lĩnh vực chuyên môn nhất định, có năng lực tư duy độc lập,sáng tạo, truyền bá và làm giàu tri thức, tạo ra những sản phẩm tinh thần vàvật chất có giá trị đối với xã hội”.

Bên cạnh các công trình trên còn có rất nhiều cách định nghĩa về trí thứctrong các công trình khoa học khác có liên quan Từ những cách định nghĩanày, ta có thể khái quát những dấu hiệu đặc trưng cơ bản về trí thức như sau:

Thứ nhất, trí thức là những người lao động trí óc phức tạp Đây là dấu hiệu

đặc trưng đầu tiên và cơ bản nhất để nhận biết trí thức V I Lênin cho rằng, tríthức “bao hàm không những chỉ các nhà trước tác mà thôi, mà còn bao hàm tất

cả mọi người có học thức, các đại biểu của những người lao động tự do nóichung, các đại biểu của lao động trí óc, khác với những đại diện cho lao động

chân tay” [21, tr.372] Về dấu hiệu này, cần phải chú ý những điểm sau:

Trước hết, không phải chỉ có lao động của người trí thức mới cần đến trí

óc Hầu hết các hoạt động của con người, nhất là các hoạt động trong laođộng đều cần phải có sự tham gia của trí óc Hơn nữa, trong thời đại ngàynay, giá trị của sản phẩm lao động ngày càng phụ thuộc vào hàm lượng chấtxám kết tinh trong sản phẩm thì lao động của con người càng cần thiết phải có

sự tham gia với tỷ lệ cao của trí óc

Mặt khác, không phải tất cả những người lao động trí óc đều được coi làtrí thức Chỉ có những người lao động trí óc phức tạp và gắn liền với sản xuấttinh thần thì mới có thể coi là trí thức Người trí thức là những người sử dụngtrí óc như một công cụ lao động chủ yếu, tư duy vận động nhiều, hàm lượngchất xám cao để sáng tạo Thiếu phẩm chất sáng tạo không thể coi là người tríthức Sản phẩm lao động của người trí thức cũng là sản phẩm đặc biệt, đó lànhững tri thức khoa học, những phát minh, sáng chế Giá trị của các sản phẩmnày cũng không phải dễ nhìn thấy ngay mà nó cần phải có thời gian để bộc lộ

C Mác đã từng nói: “Sản phẩm của lao động trí óc, tức là khoa học, bao giờcũng bị đánh giá thấp hơn giá trị của nó nhiều, bởi vì thời gian lao động cầnthiết để tái sản xuất ra nó không thể nào so sánh với thời gian lao động cần

thiết để sản xuất ra nó lúc ban đầu” [32, tr.499] Như vậy, “lao động trí óc

phức tạp” của trí thức là một loại hình lao động đặc thù, khác với “sự tham gia của trí óc” trong các loại hình lao động khác.

Hai là, trí thức là những người có trình độ học vấn cao hơn mặt bằng dân trí Đây là một dấu hiệu quan trọng để nhận biết trí thức Để có thể tham gia lao

động trí óc phức tạp, tư duy theo chiều sâu, có khả năng sáng tạo thì trí thức nhấtthiết phải có trình độ cao Tuy nhiên, mức độ cao về trình độ học vấn của ngườitrí thức không phải là cố định mà nó có sự thay đổi linh hoạt theo thời gian,không gian Về thời gian, ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau thì mặt bằng dân tríkhác nhau, vì vậy tiêu chí về “trình độ cao” của người trí thức cũng khác nhau

Về không gian, do có sự chênh lệch về mặt bằng dân trí giữa các vùng nên tiêutrí về trình độ cao của các vùng cũng không giống nhau

Ở nước ta hiện nay, người được coi là trí thức tối thiểu phải có trình độ từcao đẳng, đại học trở lên Đó là tiêu chí chung, song ở những vùng khó khăn,vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số thì tiêu chí đó thường là thấp hơn

Ở những vùng đó, nhiều người mới chỉ có trình độ trung cấp, sơ cấp nhưng họvẫn là những người có trình độ học vấn cao nhất của địa phương, có nhiều đónggóp cho sự phát triển văn hoá xã hội của địa phương thì họ có thể được coi nhưnhững trí thức của vùng đó, địa phương đó, hoặc ít nhất chính sách với trí thứccũng phải bao hàm những đối tượng này

Trình độ của con người có thể được hình thành bằng nhiều con đường khác nhau

Đó có thể là do đào tạo qua trường lớp một cách chính quy, có hệ thống, hoặc cũng cóthể do tự học, tự tu dưỡng mà thành Vì vậy, không chỉ có những người đã được học quatrường cao đẳng hay đại học mới có thể coi là trí thức Những người tự học mà có trình

độ tương đương hoặc thậm chí là cao hơn cũng thuộc vào đối tượng này

Ba là, trí thức là những người có đạo đức cao đẹp, có trách nhiệm công dân tốt Tiêu chí về trình độ kiến thức cao chỉ là tiêu chí “cần” của một người

trí thức Để thực sự được coi là một trí thức thì họ phải là những người có đạođức, có trách nhiệm công dân, đó là yếu tố “đủ” Người có trình độ cao phảiđồng thời là người mẫu mực về đạo đức, có ý thức đóng góp trí tuệ và công sứccho sự phát triển của đất nước, của xã hội Sự đóng góp của họ phải mang lạinhững giá trị cụ thể, được xã hội thừa nhận, tôn vinh và noi theo Đối với mộttrí thức thực thụ, được đem trí tuệ của mình đóng góp cho đất nước, cho xã hội

là một nhu cầu tự thân, một đòi hỏi tinh thần bức thiết Như vậy, không phảitất cả những người lao động trí óc, không phải là tất cả những người có trình độhọc vấn cao đều là trí thức

Bốn là, trí thức có thành phần xuất thân đa dạng Trí thức không bao giờ

là một giai cấp, vì họ không đại diện cho một phương thức sản xuất nhất định.Trí thức “không hợp thành một giai cấp độc lập về kinh tế" [22 Tr.247], họchỉ là một tầng lớp trong xã hội Trí thức có thể xuất thân từ nhiều giai cấpkhác nhau Lập trường của họ phụ thuộc vào lập trường của giai cấp thống trị

xã hội V I Lênin khẳng định: “Thành phần của giới trí thức cũng lộ ra rõ rệtnhư thành phần của cái xã hội sản xuất ra những giá trị vật chất” [18, tr.377].Người cũng từng nói: “Nếu không nhập cục với một giai cấp thì giới trí thức

chỉ là một con số không” [17, tr.552].

Năm là, trí thức là những người có đặc trưng tâm lý, lối sống riêng Do

đặc thù lao động sáng tạo, độc lập nên trí thức thường là những người rất cólòng tự trọng, tính tự tôn Họ nhạy cảm với xã hội nhưng cũng dễ dị ứng với

xã hội Đối với người trí thức, nhu cầu tinh thần cao nhất của họ là được tôntrọng, được tạo môi trường dân chủ rộng rãi để làm việc, nghiên cứu, trao đổi

và sáng tạo Trong một chế độ xã hội nhất định, giai cấp thống trị muốn tậphợp và sử dụng đội ngũ này thì việc đầu tiên và quan trọng nhất là làm cho tríthức đồng thuận với lập trường, quan điểm của mình

Bên cạnh những đặc trưng cơ bản về người trí thức nêu trên, còn cónhững đặc trưng khác như đặc trưng về tính cá nhân trong lao động của ngườitrí thức, thời gian và không gian lao động thường mở…

Qua những khái quát trên, có thể thấy việc xác định “thế nào là trí thức”cũng như “ai là trí thức” trong xã hội tuy đã được nhiều nhà nghiên cứu đềcập song vẫn là những vấn đề chưa hoàn toàn thống nhất và sáng tỏ, cần phảiđược tiếp tục nghiên cứu Việc xác định chính xác những vấn đề này sẽ là cơ

sở để Đảng ta đề ra được những chính sách đúng đắn và hợp lý nhằm xâydựng và phát huy cao nhất tiềm năng của đội ngũ này

Trên cơ sở phân tích về những đặc trưng cơ bản của trí thức, ta có thể

khái quát: “Trí thức là những người lao động trí óc phức tạp, có trình độ học vấn cao so với mặt bằng chung của xã hội về một hoặc nhiều lĩnh vực chuyên môn, có năng lực tư duy độc lập và sâu sắc, có đạo đức và trách nhiệm công dân cao, sáng tạo, truyền bá và làm giàu tri thức, tạo ra những sản phẩm tinh thần và vật chất có giá trị đối với toàn xã hội”.

1.1.2 Đặc điểm của đội ngũ trí thức Hà Nội và những biểu hiện về vai trò của trí thức đối với khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay

1.1.2.1 Một số nét tổng quan về Hà Nội và đặc điểm của đội ngũ trí thức

Hà Nội hiện nay

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị - kinh tế - văn hoá - khoa học của

cả nước ta Hiện nay, Hà Nội có diện tích khoảng 3.349,2 km2, bằng 15,9%diện tích đồng bằng sông Hồng và khoảng 1% diện tích tự nhiên cả nước Dân

số Hà Nội năm 2009 là 6.472.200 người, trong đó dân cư sống ở thành thị là2.739.800 người, ở nông thôn là 3.732.400 người Do nằm ở vị trí trung tâmcủa đồng bằng sông Hồng nên Hà Nội có điều kiện tự nhiên thuận lợi chophát triển kinh tế, văn hoá, xã hội Với vai trò là thủ đô, Hà Nội là trung tâmchính trị lớn nhất của cả nước, nơi tập trung các cơ quan đầu não của Đảng vàNhà nước ta Hà Nội cũng là trung tâm kinh tế lớn nhất khu vực phía Bắc vàlớn thứ hai của cả nước sau thành phố Hồ Chí Minh Hà Nội còn là trung tâmvăn hoá lớn của cả nước ta Trải qua hơn một ngàn năm tuổi, thủ đô đã đã tạodựng được một truyền thống văn hiến lâu đời và đặc sắc Đồng thời, Hà Nộicòn là trung tâm giao thoa văn hoá của cả nước và quốc tế Với những đặc

điểm thuận lợi đó, từ trong lịch sử cho đến ngày nay, thủ đô Hà Nội luôn luôn

là trung tâm hội tụ các nhân sĩ, trí thức, nhân tài của đất nước

Những điều kiện kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của Hà Nội là cácnhân tố có tác động không nhỏ đến những đặc điểm của đội ngũ trí thức thủ

đô Trí thức Hà Nội vừa có những đặc điểm chung của trí thức cả nước, vừamang những nét đặc trưng riêng có, khác biệt Nghiên cứu đặc điểm của độingũ trí thức Hà Nội cả trong lịch sử và hiện tại là một vấn đề có ý nghĩa lớn

về khoa học, và nhất thiết cần phải có một sự khảo cứu công phu Trongkhuôn khổ của luận văn, tác giả chỉ xin khái quát những đặc điểm cơ bản nhấtcủa đội ngũ trí thức Hà Nội hiện nay có chi phối đến vai trò của trí thức trongkhối liên minh công - nông - trí như sau:

Về số lượng: Do tính đa dạng và chưa thống nhất trong cách tiếp cận và

định nghĩa về trí thức như đã phân tích trên đây nên không thể xác định chínhxác số lượng trí thức của Hà Nội theo đúng những tiêu chuẩn của trí thức, chỉ

có thể xác định một cách tương đối thông qua các số liệu về người có trình độhọc vấn cao ở Hà Nội hiện nay Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng, Hà Nội làcái nôi đào tạo trí thức cho đất nước, đồng thời là nơi có số lượng trí thứcđông đảo nhất của cả nước ta Trên địa bàn Hà Nội hiện nay có 77 trường caođẳng, đại học của quốc gia và của địa phương Hà Nội Chỉ tính riêng trongnăm 2008, tổng số sinh viên trong các trường cao đẳng, đại học của Hà Nội là643.500 sinh viên, bằng 37,5 % số sinh viên của cả nước, trong đó của địa

phương là 3.850 sinh viên

Mặt khác, với vai trò là thủ đô, nơi tập trung các cơ quan lãnh đạo,quản lý, các cơ sở giáo dục, cơ sở kinh tế của cả đất nước nên Hà Nội còn lànơi trí thức khắp các địa phương trong cả nước hội tụ về Số lượng những tríthức này rất đông đảo Họ tuy không phải là công dân của Hà Nội nhưng khilàm việc trên địa bàn Hà Nội, lực lượng này cũng góp phần không nhỏ vàoviệc xây dựng, củng cố khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân

- đội ngũ trí thức của thủ đô

Về cơ cấu: Xét theo cơ cấu ngành nghề, trí thức Hà Nội tham gia hoạt

động trong tất cả các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau Không có lĩnh vực nào

là không có sự tham gia của trí thức Hiện nay, có thể kể đến những lĩnh vựcngành nghề cơ bản mà trí thức tham gia như: Trí thức trong các cơ quan lãnhđạo, quản lý của Đảng, Nhà nước; trí thức chuyên làm công tác nghiên cứu(bao gồm cả trí thức nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học

xã hội; trí thức nghiên cứu cơ bản và trí thức nghiên cứu ứng dụng); trí thứctrong các ngành sản xuất như công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ; trí thức làmcông tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân; trí thức làm công tác giáo dục; trí thức

là văn nghệ sỹ; trí thức trong các lực lượng vũ trang…Sự đa dạng trong cácngành nghề, lĩnh vực hoạt động của trí thức cũng phản ánh được vai trò củatrí thức đối với đời sống kinh tế - xã hội của thủ đô nói chung, với khối liênminh giai cấp công - nông - trí ở thủ đô nói riêng

Xét về cơ cấu lãnh thổ: đội ngũ trí thức phân bố không đồng đều trêncác vũng lãnh thổ của thủ đô Trí thức tập trung với số lượng lớn, mật độ caochủ yếu ở các khu vực trung tâm lớn như nội thành Hà Nội, thị xã Sơn Tây vàmột số huyện lân cận các khu vực này Ở các huyện ngoại thành xa các trungtâm trên thì số lượng trí thức ít hơn Những khu vực miền núi như huyện Ba

Vì, huyện Sóc Sơn; các xã Tiến Trung, Yên Bình, Yên trung của huyện ThạchThất; Phú Mãn, Đông Xuân của huyện Quốc Oai có tỷ lệ trí thức thấp nhất

so với mặt bằng chung của cả Hà Nội Trong những năm tới, cùng với cácchính sách ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội cho các vùng ngoại thành, vùngnúi của thành phố Hà Nội, chắc chắn số lượng trí thức ở các khu vực này sẽtăng lên, mức độ chênh lệch về số lượng trí thức giữa các khu vực trên địabàn Hà Nội sẽ giảm đi

Về chất lượng: Đội ngũ trí thức của Hà Nội có chất lượng cao cả về

trình độ học vấn và chất lượng chính trị Về trình độ học vấn, do mặt bằngdân trí của Hà Nội cao hơn so với mặt bằng chung của cả nước, đồng thời xéttrong mối tương quan với những yêu cầu phát triển của thủ đô thì tiêu chí vềtrình độ tối thiểu để có thể coi là một trí thức ở Hà Nội phải là người đã tốt

nghiệp đại học trở lên Hà Nội cũng có số lượng tiến sỹ, phó giáo sư, giáo sưcao vượt trội so với các địa phương khác trong cả nước Hiện nay, Hà Nội cóhơn 2 ngàn giáo sư, phó giáo sư, tiến sỹ Nhiều chuyên gia đầu ngành, có uytín trong cả nước trên các lĩnh vực cũng tập trung ở Hà Nội.

Đội ngũ trí thức của thủ đô Hà Nội về cơ bản đều là những người có ýthức giác ngộ chính trị cao, có trách nhiệm công dân tốt Do những đặc trưnglịch sử trong quá trình hình thành, trí thức nước ta nói chung, trí thức Hà Nộinói riêng đều sớm gắn bó với cách mạng, sớm đồng thuận quan điểm với giaicấp công nhân Trong kháng chiến, trí thức Hà Nội có nhiều đóng góp quantrọng vào cuộc đấu tranh bảo vệ thủ đô nói riêng, bảo vệ đất nước nói chung.Ngày nay, đội ngũ trí thức của thủ đô càng có nhiều điều kiện thuận lợi đểđược giáo dục giác ngộ chính trị tốt Phần lớn trí thức Hà Nội được giáo dụcmột cách bài bản những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh, đường lối quan điểm của Đảng ta, lịch sử truyền thống vẻ vang củadân tộc, họ đều tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tin tưởng vào chế độXHCN mà chúng ta đang xây dựng Trí thức đã có rất nhiều đóng góp to lớnvào công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá thủ đô, xây dựng Hà Nội ngàycàng văn minh, giàu đẹp

Những đặc điểm cơ bản trên đây là những nhân tố chi phối không nhỏđến việc trí thức thể hiện vai trò của mình trong khối liên minh giai cấp côngnhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay

1.1.2.2 Những biểu hiện về vai trò của trí thức trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay Một là, đội ngũ trí thức Hà Nội là một thành phần quan trọng trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức, nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở thủ đô Hà Nội hiện nay

Chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ rõ, liên minh giữa giai cấp công nhân vớicác giai cấp, tầng lớp lao động khác là một vấn đề có tính quy luật trong cáchmạng XHCN Chỉ khi nào giai cấp công nhân thực hiện được sự liên minhthành công với các giai tầng trung gian, trong đó quan trọng nhất là giai cấp

nông dân và đội ngũ trí thức thì giai cấp công nhân mới có thể thực hiện thắnglợi sứ mệnh lịch sử của mình V I Lênin đã từng nói: “Không có sự đồngtình và ủng hộ của đại đa số nhân dân lao động… đối với giai cấp vô sản thìcách mạng vô sản không thể thực hiện được” [24, tr.251] Trong đó, đội ngũtrí thức giữ vai trò rất quan trọng C Mác khẳng định: “Sự nghiệp giải phónggiai cấp công nhân cần phải có những bác sỹ, kỹ sư, nhà hóa học, nông học vàcác chuyên gia khác” [31, tr.613] Liên minh giai cấp là nguyên tắc xuyênsuốt trong quá trình giai cấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình,bao gồm cả giai đoạn đấu tranh giành chính quyền và giai đoạn xây dựng xãhội XHCN và CSCN.

Ở thủ đô Hà Nội hiện nay, giai cấp công nhân và nhân dân lao động lànhững người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội, đang thực hiện sự nghiệpcông nghiệp hóa - hiện đại hóa thủ đô và đất nước, xây dựng đất nước pháttriển theo con đường CNXH Đây tiếp tục là cuộc đấu tranh không kém phầnkhó khăn, gian khổ, trong đó giai cấp công nhân là lực lượng giữ vai trò nòngcốt Sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, xâydựng CNXH của thủ đô nói riêng và đất nước nói chung chỉ có thể thành côngkhi giai cấp công nhân thông qua chính Đảng của mình là Đảng cộng sản xâydựng được khối đại đoàn kết toàn dân, nòng cốt là khối liên minh giai cấpcông nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức vững mạnh Trong đó, độingũ trí thức của Hà Nội không những là một tầng lớp xã hội đông đảo mà còn

là lực lượng có tiềm năng trí tuệ to lớn Trí thức là lực lượng chủ đạo sáng tạo

và truyền bá tri thức của xã hội Vì vậy, sự tham gia của đội ngũ trí thức thủ

đô vào khối liên minh công - nông - trí sẽ giúp cho khối liên minh nói riêng,khối đại đoàn kết toàn dân ở thủ đô Hà Nội nói chung tăng cường được sứcmạnh lực lượng và sức mạnh trí tuệ của mình Với đặc thù của một nước nôngnghiệp lạc hậu tiến thẳng lên CNXH không trải qua giai đoạn phát triểnTBCN, nếu chúng ta không có bước đi đột phá vào khoa học công nghệ thìkhông thể xây dựng thành công CNXH Không có sự tham gia của đội ngũ tríthức thì khối liên minh giai cấp của thủ đô Hà Nội sẽ thiếu đi một nguồn sức

mạnh to lớn, sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, xây dựng CNXH củathủ đô sẽ rất khó để có thể đi đến thành công V I Lênin đã khẳng định:

“Không có sự chỉ đạo của các chuyên gia am hiểu các lĩnh vực khoa học, kỹthuật và có kinh nghiệm thì không thể nào chuyển lên CNXH được, vì CNXHđòi hỏi một bước tiến có ý thức và có tính chất quần chúng để đi tới một năngsuất lao động cao hơn năng suất lao động của CNTB dựa trên cơ sở những kếtquả mà CNTB đã đạt được” [23, tr.217]

Hai là, đội ngũ trí thức Hà Nội có vai trò quan trọng việc củng cố nền tảng tư tưởng chính trị của Đảng, nghiên cứu phát triển lý luận về liên minh giai cấp, đấu tranh tư tưởng lý luận bảo vệ khối liên minh giai cấp công nhân

- giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội hiện nay

Cũng như tất cả những học thuyết khác, lý luận Mác - Lênin có gốc rễ từnhững quan hệ kinh tế hiện tại và phong trào đấu tranh của giai cấp côngnhân Song hệ thống lý luận đó không phải trực tiếp ra đời từ sự sáng tạo củaquần chúng, bởi phong trào đấu tranh tự phát của giai cấp công nhân chỉ dẫnđến chủ nghĩa công đoàn, lấy đấu tranh kinh tế là hình thức đấu tranh duynhất Chính V I Lênin cũng từng nói, chủ nghĩa duy vật biện chứng “donhững người có học thức trong các giai cấp hữu sản, những trí thức xây dựngnên”, và nó “là một yếu tố từ ngoài đưa vào cuộc đấu tranh giai cấp của giaicấp vô sản, chứ không phải là một cái gì xuất hiện một cách tự phát… từ cuộcđấu tranh đó” [20, tr.38 - 49] Muốn xây dựng được học thuyết lý luận sắc bén

và vượt thời đại thì nhất thiết phải có một sự am hiểu sâu sắc và khoa họcnhững vấn đề thực tiễn, có khả năng nắm bắt những quy luật khách quan vàkhái quát nó thành những nguyên lý, quy luật, phạm trù Chủ nghĩa Mác -Lênin – vũ khí lý luận của giai cấp công nhân đã được xây dựng nên bởinhững trí thức thực thụ mang bản chất giai cấp công nhân thực thụ Không cónăng lực tư duy của những trí thức thì không thể xây dựng nên được hệ thống

lý luận đó Việc tiếp tục nghiên cứu, phát triển học thuyết Mác - Lênin chophù hợp với sự vận động của lịch sử cũng là công việc của những trí thứcmang bản chất giai cấp công nhân

Ở thủ đô Hà Nội hiện nay, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt trongviệc nghiên cứu, phát triển lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung, lý luận

về liên minh giai cấp nói riêng Với năng lực nghiên cứu của mình, đội ngũ tríthức, nhất là trí thức khoa học xã hội - nhân văn, trí thức lý luận góp phần đặcbiệt quan trọng trong việc luận giải những nguyên lý lý luận của chủ nghĩaMác - Lênin và vận dụng vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta, tạo cơ sở để Đảng

ta đề ra được đường lối, chính sách đúng đắn Đối với lý luận về liên minhgiai cấp, trí thức Hà Nội góp phần to lớn vào việc luận giải bản chất, chứcnăng, nội dung, đặc trưng của liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nôngdân - đội ngũ trí thức và đề ra những biện pháp xây dựng khối liên minh nàyvững mạnh Đó là những căn cứ khoa học quan trọng để nước ta nói chung,thủ đô Hà Nội nói riêng xây dựng nên khối liên minh vững chắc trong thờigian qua

Khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức

là động lực cơ bản của cách mạng XHCN, vì vậy nó cũng là một trong nhữngtrọng tâm chống phá của các thế lực thù địch Kẻ thù luôn tìm mọi cách xuyêntạc bản chất, vai trò, tính thống nhất lợi ích giữa các giai tầng trong khối liênminh, hòng phá vỡ liên minh này, ngăn cản giai cấp công nhân thực hiện sứmệnh lịch sử của mình Đấu tranh tư tưởng lý luận để bảo vệ chủ nghĩa Mác -Lênin nói chung, khối liên minh công - nông - trí nói riêng là nhiệm vụthường xuyên của giai cấp công nhân và nhân dân lao động C Mác đã chỉ rarằng: “Vũ khí của sự phê phán cố nhiên không thể thay thế được sự phê pháncủa vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể đánh đổ bằng lực lượng vật chất”, song

“lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi chúng xâm nhập vào quầnchúng” [28, tr.580] Muốn đấu tranh tư tưởng lý luận một cách sắc bén và hiệuquả thì nhất thiết phải có một trình độ lý luận cao của những trí thức “Ngườitrí thức đấu tranh tuyệt nhiên không phải bằng cách dùng thực lực theo lối nàyhay lối khác mà là cách dùng lý lẽ Vũ khí của họ, chính là sự hiểu biết của cánhân họ Họ chỉ nhờ vào những phẩm chất cá nhân của họ nên mới có thểđóng được vai trò nào đấy” [21, tr.45] Ở thủ đô Hà Nội hiện nay, đội ngũ trí

thức là lực lượng nòng cốt đấu trong đấu tranh bảo vệ lý luận về liên minhgiai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức Đứng vững trên lậptrường giai cấp công nhân, trí thức thủ đô đã đập tan những luận điệu xuyêntạc, phá hoại của kẻ thù về liên minh giai cấp, bảo vệ sự vững mạnh, thốngnhất của khối liên minh này ở thủ đô, tạo điều kiện ổn định để thủ đô Hà Nội

phát triển

Ba là, đội ngũ trí thức Hà Nội góp phần quan trọng vào xây dựng giai cấp công nhân phát triển cả về số lượng và chất lượng, thúc đẩy quá trình trí thức hóa công nhân, tạo điều kiện thuận lợi để Hà Nội thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế

Cùng với sự phát triển của công nghiệp và nhất là quá trình hiện đại hóangày càng cao của công cụ sản xuất, giai cấp công nhân cần phải khôngngừng được nâng cao năng lực trình độ, khả năng sáng tạo của mình Trí thứchóa công nhân là quá trình tất yếu trên con đường đi lên CNXH Thực hiệnđược điều này trước hết phụ thuộc vào chính bản thân giai cấp công nhân,song mặt khác cũng phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố tác động, sự giúp sứccủa các giai tầng xã hội khác Trong đó, đội ngũ trí thức giữ một vai trò rấtquan trọng

Vai trò của trí thức trong việc phát triển giai cấp công nhân về số lượng

và chất lượng, đặc biệt là về chất lượng được thể hiện trên hai phương diện cơbản: Một là, trí thức thực hiện quá trình giáo dục - đào tạo, giúp giai cấp côngnhân nâng cao trình độ; Hai là, trí thức nghiên cứu ra những phát minh khoahọc - công nghệ ứng dụng vào sản xuất công nghiệp, giúp giai cấp công nhânnâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống và thúc đẩy công nhân khôngngừng tự nâng cao trình độ của mình Cả hai phương diện này đều được tríthức Hà Nội thể hiện khá đậm nét, khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng củatrí thức trong việc phát triển giai cấp công nhân ở thủ đô

Thông qua giáo dục - đào tạo, đội ngũ trí thức của thủ đô Hà Nội là lựclượng nòng cốt giúp giai cấp công nhân nâng cao trình độ kiến thức văn hóa,giác ngộ lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, hiểu biết khoa học kỹ thuật và trình

độ tay nghề Đó là những yếu tố quan trọng nhất giúp giai cấp công nhânkhông ngừng nâng cao chất lượng của mình Mặt khác, trí thức Hà Nội là lựclượng chủ đạo trong việc nghiên cứu ra các phát minh khoa học - công nghệ

để ứng dụng vào sản xuất công nghiệp, thông qua đó thúc đẩy giai cấp côngnhân của thủ đô không ngừng nâng cao trình độ của mình để theo kịp đượcvới sự phát triển theo hướng ngày càng hiện đại của công cụ sản xuất do ứngdụng các phát minh đó C Mác đã cho rằng toàn bộ quá trình sản xuất “biểuhiện ra không phải như là một quá trình phụ thuộc vào tài nghệ trực tiếp củangười công nhân mà với tư cách là sự ứng dụng khoa học trong lĩnh vực côngnghệ” [34, tr.358] Mặc dù, thực tiễn lao động sản xuất của chính người côngnhân là cơ sở hiện thực để cho ra đời những phát minh khoa học - công nghệ,song bản thân người công nhân thì không thể thực hiện được quá trình sángtạo đó Về cơ bản, hoạt động sản xuất của công nhân là hoạt động ứng dụng,

sự sáng tạo của họ cũng là nhằm để nâng cao hiệu quả ứng dụng Lực lượngchủ yếu sáng tạo ra những phát minh khoa học - công nghệ chính là trí thức

C Mác khẳng định: “Thiên nhiên không tạo ra máy móc,… tất cả những cái

đó đều là những cơ quan của bộ óc con người, do bàn tay con người sáng tạo

ra, đều là sức mạnh đã vật hóa tri thức” [34, tr.272 – 273] Sự phát triển củacông nghiệp phụ thuộc rất lớn vào những phát minh của đội ngũ trí thức Vàtheo đó, giai cấp công nhân cũng không ngừng lớn mạnh Sản xuất côngnghiệp càng phát triển thì sự gắn bó giữa giai cấp công nhân và đội ngũ tríthức càng tăng lên, vì việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất càng trởnên trực tiếp “Theo đà phát triển của đại công nghiệp, việc tạo ra của cải thực

sự trở nên ít phụ thuộc vào thời gian lao động và số lượng lao động đã chiphí… mà đúng ra chúng phụ thuộc vào trình độ chung của khoa học và tiến

bộ kỹ thuật, hay là phụ thuộc vào việc ứng dụng khoa học ấy vào sản xuất”[34, tr.368 - 369]

Như vậy, có thể khẳng định rằng, đội ngũ trí thức của Hà Nội giữ mộtphần quyết định trong việc phát triển giai cấp công nhân của thủ đô về mọimặt, đặc biệt là về chất lượng Bằng những hoạt động của mình, đội ngũ trí

thức góp phần đắc lực vào quá trình trí thức hóa công nhân, tạo điều kiệnthuận lợi để thủ đô thực hiện quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hộinhập kinh tế quốc tế của mình.

Bốn là, đội ngũ trí thức Hà Nội giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp - nông dân - nông thôn, xây dựng nông thôn mới, giúp giai cấp nông dân ở thủ đô phát triển toàn diện về mọi mặt

Nông dân là một trong những lực lượng cơ bản của cách mạng, mộtthành phần quan trọng của xã hội Nhưng nông dân luôn là giai cấp chịu ảnhhưởng nặng nề nhất những tàn dư của xã hội cũ, của phương thức sản xuất cũ.Muốn cho nông dân phát huy được vai trò của mình trong cách mạng XHCNthì cần phải thực hiện quá trình cải tạo tư tưởng, nâng cao trình độ, phát triểnsản xuất, giúp nông dân thoát khỏi những ảnh hưởng tàn dư xã hội cũ và hoànhập vào phương thức sản xuất tiến bộ mới Đây là một nhiệm vụ rất quantrọng Muốn thực hiện được nhiệm vụ này thì trước hết cần phải phát huy vaitrò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, sự nỗ lực của bản thân giai cấpnông dân và sự giúp sức của các giai tầng xã hội khác Trong đó, vai trò của tríthức là rất quan trọng

Ở thủ đô Hà Nội hiện nay, việc nâng cao trình độ mọi mặt cho giai cấpcông nhân phải thực hiện đồng bộ với quá trình phát triển nông nghiệp - nôngdân - nông thôn, xây dựng nông thôn mới Các quá trình này đều cần phải có sựtham gia của trí thức thủ đô Vai trò của trí thức trong phát triển giai cấp nôngdân của thủ đô Hà Nội hiện nay được biểu hiện đa dạng trên nhiều mặt, trong

đó tiêu biểu nhất là hai phương diện cơ bản: Một là, trí thức thông qua giáo dục

- đào tạo giúp giai cấp nông dân nâng cao trình độ kiến thức văn hóa, trình độgiác ngộ chính trị, cải tạo tư tưởng, đổi mới tư duy; Hai là, trí thức giúp nôngdân ứng dụng những tiến bộ khoa học - thuật vào sản xuất nông nghiệp, giúpnông dân nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống của mình

Nhiệm vụ quan trọng nhất trong phát triển giai cấp nông dân là giúp nôngdân nâng cao trình độ mọi mặt, xóa bỏ những tàn dư tư tưởng cổ hủ, lỗi thời,từng bước hòa nhập vào nền văn hóa mới, phương thức sản xuất mới XHCN

Đây là nhiệm vụ tất yếu trên con đường xây dựng CNXH V I Lênin chỉ rarằng: “Nếu không có cả một cuộc cách mạng văn hoá thì không thể nào thực

hiện được việc hợp tác hoá hoàn toàn ấy” [27, tr.429] Những năm vừa qua, trí

thức Hà Nội đã đóng vai trò nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ này Thông quagiáo dục - đào tạo, đội ngũ trí thức Hà Nội đã giúp giai cấp nông dân ở thủ đônâng cao trình độ mọi mặt Sự chênh lệch, khác biệt về trình độ giữa nông dânvới các giai tầng xã hội khác ngày càng được thu hẹp Cùng với quá trình đó,trí thức đã góp phần to lớn vào việc giúp nông dân ở thủ đô xây dựng nôngthôn mới, trong đó những yếu tố của nền văn hóa mới, lối sống mới XHCNngày càng chiếm vai trò chủ đạo

Đội ngũ trí thức Hà Nội còn là lực lượng cơ bản trong việc giúp giai cấpnông dân ứng dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp,nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống và giúp thay đổi tư duy chogiai cấp nông dân Không có đội ngũ trí thức thì không thể thực hiện được điềunày Về vai trò của việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, V I Lênin

đã từng nói: “Những phát minh trong nông học và những cải tiến kỹ thuật đều

biến ruộng đất cằn cỗi thành ruộng đất phì nhiêu” [19, tr.127] Mỗi khâu, mỗi

bước của quá trình sản xuất nông nghiệp đều cần và có thể đưa những phátminh của trí thức vào ứng dụng C Mác từng khẳng định: Tiến bộ khoa học kỹthuật phải được áp dụng vào nông nghiệp ở các khâu như “cải tạo chất đất, phánhững rào dậu không cần thiết, chống úng, bón phân, dùng những công cụ tốt

hơn và áp dụng chế độ luân canh có hệ thống” [29, tr.345] Giai cấp nông dân

của Hà Nội trong những năm vừa qua đã có sự phát triển toàn diện về mọimặt, diện mạo của nông thôn Hà Nội cũng đã không ngừng được đổi mới.Những thay đổi tích cực đó phụ thuộc một phần quan trọng vào đóng góp củatrí thức thủ đô

Năm là, đội ngũ trí thức của Hà Nội giữ vai trò chủ đạo trong việc phát triển giáo dục - đào tạo, khoa học công nghệ, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa thủ đô và đất nước hiện nay

Sự vững mạnh của khối liên minh giai cấp công nhân giai cấp nông dân đội ngũ trí thức ở thủ đô Hà Nội hiện nay phụ thuộc vào rất nhiều nhân tố cảchủ quan và khách quan Trong các nhân tố tác động đó thì trình độ dân trí,trình độ phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật của thủ đô đóng vai trò rất quantrọng Bởi lẽ, trên nền tảng dân trí cao, giai cấp công nhân, giai cấp nông dân

-và đội ngũ trí thức mới có điều kiện thuận lợi để nâng cao trình độ mọi mặt.Điều này trước hết giúp cho bản thân mỗi giai cấp, tầng lớp nâng cao được sứcmạnh của mình, đồng thời còn nâng cao sức mạnh của khối liên minh Mặtkhác, trình độ của mỗi giai cấp, tầng lớp được nâng lên sẽ là cơ sở để lý luậnchủ nghĩa Mác - Lênin được giác ngộ ngày càng sâu sắc, nhận thức về vai trò,tính tất yếu của liên minh giai cấp sẽ càng được nâng cao, qua đó khối liênminh càng thêm vững mạnh về chính trị, tư tưởng Sự nghiệp công nghiệp hóa

- hiện đại hóa của thủ đô được thực hiện thắng lợi cũng tạo cơ sở để giai cấpcông nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức có điều kiện nhận thấy rõ vaitrò của việc liên minh gia cấp, khẳng định chắc chắn về tính thống nhất lợi íchcủa các giai tầng trong liên minh, từ đó thắt chặt đoàn kết, tăng cường thốngnhất, giúp liên minh giai cấp không ngừng lớn mạnh Phát triển giáo dục - đàotạo, khoa học công nghệ, bồi dưỡng nhân lực, thực hiện công nghiệp hóa - hiệnđại hóa thủ đô vừa là những nhân tố tác động đến mỗi giai cấp, tầng lớp nóiriêng, đến khối liên minh nói chung, lại vừa được tạo nên bởi chính các giaicấp, tầng lớp đó Mỗi giai cấp trong khối liên minh đều có vai trò nhất định,trong đó vai trò của đội ngũ trí thức là rất quan trọng

Đối với nhiệm vụ phát triển giáo dục - đào tạo, khoa học công nghệ, độingũ trí thức thủ đô là lực lượng cơ bản nhất Trong mọi xã hội, mọi thời đại, tríthức luôn là lực lượng chủ đạo trong sáng tạo và truyền bá tri thức Không cóvai trò của trí thức thì không thể nâng cao được trình độ dân trí, càng không thểphát triển khoa học và công nghệ Còn với sự nghiệp công nghiệp hóa - hiệnđại hóa của thủ đô, đội ngũ trí thức cũng đóng góp một phần to lớn, bởi nhữngphát minh, sáng tạo khoa học công nghệ của đội ngũ trí thức chính là đòn bẩy,

là điều kiện để công nghiệp hóa - hiện đại hóa thành công Cùng với giai cấp

công nhân và giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức là một trong những động lực

cơ bản nhất, quyết định nhất đến thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa, hội nhập quốc tế của thủ đô Hà Nội hiện nay

-Như vậy, có thể khẳng định rằng, trí thức Hà Nội có vai trò rất quantrọng trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ tríthức ở thủ đô hiện nay Trên cả lĩnh vực lý luận và thực tiễn, trí thức đều cónhững đóng góp không thể thiếu trong việc xây dựng khối liên minh vữngmạnh Trên đây chỉ là những biểu hiện cơ bản nhất về vai trò của trí thức trongkhối liên minh công - nông - trí ở Hà Nội hiện nay Xét trên từng lĩnh vực, từngngành nghề hoạt động của trí thức như trí thức làm công tác nghiên cứu khoahọc (bao gồm khoa học tự nhiên và khoa học xã hội); trí thức trực tiếp làm việctrong các hình thức sản xuất; trí thức làm lãnh đạo, quản lý; trí thức văn nghệsĩ; trí thức trong lực lượng vũ trang… thì trong mỗi ngành nghề đó, đội ngũ tríthức đều có những đóng góp cụ thể trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc xây dựng,củng cố khối liên minh Xã hội càng phát triển, trình độ sản xuất của con ngườicàng lên cao thì vai trò của trí thức đối với xã hội nói chung, với khối liên minhgiai cấp nói riêng càng được biểu hiện rõ nét Liên minh công - nông - trí củathủ đô Hà Nội có vững mạnh được hay không phụ thuộc một phần rất quantrọng vào việc phát huy vai trò của đội ngũ trí thức Sự vững mạnh của khốiliên minh công - nông - trí là nền tảng quan trọng nhất để thủ đô Hà Nội thựchiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệvững chắc tổ quốc Việt Nam XHCN, đúng như V I Lênin đã khẳng định:

“Trước sự liên minh của các đại biểu khoa học, giai cấp vô sản và giới kỹthuật, không một thế lực đen tối nào đứng vững được” [25, tr.218]

1.2 Thực trạng vai trò của trí thức trong khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở Hà Nội thời gian qua

1.2.1 Ưu điểm và nguyên nhân

1.2.1.1 Ưu điểm

Trong thời gian vừa qua, đội ngũ trí thức của Hà Nội đã có nhiều đónggóp quan trọng vào việc xây dựng, củng cố khối liên minh giai cấp công nhân

- giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức Hà Nội vững mạnh, tạo nên cơ sở chínhtrị quan trọng để Hà Nội đạt được những thành tựu trong phát triển kinh tế -văn hoá - xã hội Vai trò đó của trí thức được thể hiện trên một số nội dung cơbản như sau:

Một là, đội ngũ trí thức của Hà Nội đã góp phần quan trọng vào việc

nghiên cứu, bổ sung phát triển lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về liên minhgiai cấp, tạo cơ sở để thực hiện xây dựng khối liên minh giai cấp công nhân -giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở thủ đô Hà Nội nói riêng, cả nước nóichung Với vị thế là thủ đô - trung tâm chính trị của đất nước, Hà Nội là nơitập trung nhiều cơ sở nghiên cứu lý luận chính trị cao cấp của cả nước ta, tiêubiểu như Học viện chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Học việnchính trị - hành chính khu vực I, Học viện chính trị - Bộ quốc phòng Trong

đó hội tụ nhiều chuyên gia nghiên cứu lý luận đầu ngành Họ là lực lượng rấtquan trọng trong việc nghiên cứu, bổ sung phát triển lý luận chủ nghĩa Mác -Lênin và vận dụng vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta Trong đó, không thểthiếu việc nghiên cứu lý luận về liên minh giai cấp Thông qua hàng trăm sáchbáo được xuất bản, các công trình khoa học đã công bố, các hội thảo, trao đổikhoa học… đội ngũ trí thức của Hà Nội đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề

lý luận về liên minh giai cấp như bản chất, chức năng, vai trò, đặc điểm;những biểu hiện thống nhất và cả những biểu hiện mâu thuẫn nhất định về lợiích giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức; nhữngvấn đề mới đặt ra đối với việc xây dựng khối liên minh giai cấp trong thời kỳquá độ đi lên CNXH của nước ta hiện nay…Chính những kết quả nghiên cứu

đó là cơ sở quan trọng để Đảng và Nhà nước ta nói chung, Đảng bộ và chínhquyền thành phố Hà Nội nói riêng đề ra được những chính sách phù hợpnhằm xây dựng được sự đoàn kết thống nhất giữa các giai cấp, tầng lớp trongkhối liên minh Không có những đóng góp đó của trí thức thì không thể cóđược cơ sở lý luận để Đảng đề ra được các nghị quyết, những quyết định đúngđắn, kịp thời nhằm xây dựng khối liên minh giai cấp ở thủ đô Hà Nội vữngmạnh được như thời gian qua

Hai là, đội ngũ trí thức Hà nội đã tham gia tích cực và có hiệu quả vào

cuộc đấu tranh tư tưởng lý luận chống các luận điệu xuyên tạc về liên minhgiai cấp, bảo vệ khối liên minh công nhân - nông dân - trí thức ở thủ đô vữngmạnh Đây là đóng góp rất quan trọng của đội ngũ trí thức Hà Nội trong thờigian qua Trước những thành tưu to lớn mà thủ đô và đất nước đã đạt đượctrong quá trình đổi mới, công nghiệp hóa - hiện đại hóa, các thế lực thù địchcàng thêm tức tối, chúng dùng mọi thủ đoạn để chống phá nước ta Một trongnhững vấn đề trọng tâm mà chúng tập trung chống phá chính là khối liên minhcông - nông - trí, động lực cơ bản cho mọi thành công của thủ đô và đất nước

Kẻ thù đã không ngừng xuyên tạc về tính tất yếu của việc xây dựng khối liênminh, về vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân, xúi giục trí thức đòi quyền lãnhđạo, đòi thành lập Đảng riêng Nhận diện rõ ràng âm mưu của kẻ thù, đứngvững trên lập trường giai cấp công nhân, đội ngũ trí thức của Hà Nội tham giađấu tranh tích cực và có hiệu quả trên mặt trận tư tưởng lý luận Bằng những cơ

sở lý luận vững chắc, đội ngũ trí thức Hà Nội đã khẳng định tính tất yếu của việcxây dựng khối liên minh giai cấp, chỉ ra sự thống nhất căn bản về mặt lợi íchgiữa các giai cấp, tầng lớp trong khối liên minh, đồng thời trí thức cũng đã khẳngđịnh tính tất yếu giai cấp công nhân nắm quyền lãnh đạo khối liên minh nóiriêng, lãnh đạo đất nước nói chung Bản thân đội ngũ trí thức cũng đã chỉ ra mộtcách hết sức rõ ràng với những cơ sở lý luận và thực tiễn chắc chắn về việc tríthức không thể nắm quyền lãnh đạo mà chỉ có thể là lực lượng giữ vai trò quantrọng không thể thiếu trong khối liên minh giai cấp và trong cách mạng XHCN.Nhiều diễn đàn, trao đổi, hội thảo, nhiều công trình khoa học của đội ngũ trí thứcthủ đô đã được thực hiện nhằm khẳng định những vấn đề lý luận này, thông qua

đó đập tan những luận điệu xuyên tạc của kẻ thù, bảo vệ sự vững chắc của khốiliên minh công - nông - trí của thủ đô hiện nay Sự đấu tranh có hiệu quả về mặt

lý luận, tư tưởng đó của trí thức Hà Nội còn góp phần ngăn chặn những ảnhhưởng của tư tưởng phản động, những luận điệu xuyên tạc của kẻ thù vào trongquần chúng nhân dân, đảm bảo sự thống nhất nhận thức và tư tưởng của toànĐảng, toàn dân trong xây dựng khối liên minh công - nông - trí vững mạnh, xây

dựng thủ đô và đất nước theo con đường XHCN dưới ánh sáng của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

Ba là, trí thức góp phần quan trọng giúp giai cấp công nhân ở Hà Nội

không ngừng lớn mạnh Trên mỗi ngành nghề, lĩnh vực khác nhau mà trí thứcđang hoạt động, đội ngũ trí thức đều có những đóng góp trực tiếp hoặc giántiếp cho việc phát triển giai cấp công nhân Trí thức làm việc trong cơ quanlãnh đạo, quản lý của Đảng và Nhà nước thông qua việc hoạch định chiếnlược phát triển công nghiệp đã giúp cho giai cấp công nhân phát triển về sốlượng và cân đối về cơ cấu Trí thức làm công tác giáo dục trực tiếp tham giađào tạo cho công nhân nâng cao trình độ tay nghề và ý thức giác ngộ chính trị.Trí thức làm công tác chăm sóc sức khoẻ trong các cơ sở y tế thì thực hiệnviệc bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ cho công nhân Trí thức văn nghệ sĩ tạo ranhững tác phẩm văn học nghệ thuật giúp cho công nhân nâng cao đời sốngtinh thần… Đó là những ví dụ đơn giản nhất để chúng ta thấy rằng, đội ngũ tríthức trong mỗi ngành nghề, lĩnh vực hoạt động của mình đều có thể có nhữngđóng góp tích cực và hiệu quả vào việc nâng cao số lượng và chất lượng giaicấp công nhân Trong những đóng góp của trí thức nhằm giúp giai cấp côngnhân phát triển, đóng góp quan trọng nhất và nổi bật nhất chính là việc độingũ trí thức đã tạo ra những phát minh, sáng chế khoa học công nghệ ứngdụng vào trong sản xuất công nghiệp, giúp giai cấp công nhân nâng cao năngsuất lao động, cải thiện chất lượng cuộc sống, nâng cao trình độ Những nămvừa qua, đội ngũ trí thức của Hà Nội đã cho ra đời hàng trăm phát minh khoahọc, công nghệ có tính ứng dụng cao, được công nhân áp dụng vào quá trìnhsản xuất của mình và đem lại những kết thành tựu to lớn trong việc nâng caonăng suất lao động Mô hình doanh nghiệp R&D (nghiên cứu và ứng dụng,chuyển giao) đã tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa trí thức với công nhân, trong đóvai trò của trí thức đối với công nhân được thể hiện nổi bật Càng ngày, hoạtđộng sản xuất của công nhân càng thêm gắn bó và phụ thuộc vào hoạt độngsáng tạo của đội ngũ trí thức

Bốn là, đội ngũ trí thức Hà Nội đã đóng góp quan trọng vào việc giúp

đỡ giai cấp nông dân của thủ đô phát triển toàn diện Những năm qua, thựchiện chính sách phát triển nông nghiệp - nông dân - nông thôn của thành phố

Hà Nội, một số lượng trí thức không nhỏ đã được đưa về các vùng nông thôn,vùng núi, những khu vực còn khó khăn của thành phố để làm việc Lực lượngtrí thức này đã tham gia tích cực vào việc cải tạo tư tưởng, đổi mới tư duy,nâng cao trình độ và giúp nông dân nâng cao năng suất lao động, cải thiện đờisống của mình Về văn hóa xã hội: Trí thức đã tham gia tích cực và có hiệuquả vào hoạt động giáo dục - đào tạo tại các vùng nông thôn, qua đó giúp bàcon nông dân nâng cao hiểu biết kiến thức khoa học, chính trị xã hội, dần dầnxóa bỏ những tàn dư tập tục lạc hậu, những tư tưởng cũ còn tồn tại để bắt tayvào xây dựng nông thôn mới Nhờ có sự đóng góp của trí thức, bộ mặt vănhóa của nông thôn Hà Nội đã có rất nhiều khởi sắc, những nét đẹp văn hóatruyền thống được bảo tồn và phổ biến, những đặc trưng văn hóa mới XHCNđược xây dựng Mô hình xây dựng nông thôn mới là mô hình hội tụ khá đầy

đủ những nét đẹp của nông thôn Việt Nam cả truyền thống và hiện đại, được

Hà Nội triển khai sâu rộng và bài bản Trong đó đội ngũ trí thức của thủ đôđóng góp rất quan trọng

Trong lĩnh vực lao động sản xuất, đội ngũ trí thức của Hà Nội đãnghiên cứu, sáng tạo ra hàng trăm giống cây trồng, vật nuôi mới, cho năngsuất, chất lượng và hiệu quả cao Tiêu biểu như công ty TNHH nhà nước mộtthành viên giống cây trồng Hà Nội đã nghiên cứu ra nhiều giống cây trồngchất lượng cao trên cơ sở công nghệ sinh học hiện đại, được nông dân ứngdụng rộng rãi như cam Canh, bưởi Diễn, hồng xiên Xuân Đỉnh, hồng NhânHậu Nhiều giống vật nuôi lai tạo mới cũng đã được các nhà khoa họcnghiên cứu và đưa vào sản xuất như lợn siêu nạc, vịt siêu trứng Nhữnggiống cây trồng vật nuôi này đã giúp ích rất lớn cho bà con nông dân nângcao năng suất lao động, cải tạo cuộc sống của mình

Cùng với việc tạo ra những giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao,đội ngũ trí thức nông học của Hà Nội còn nghiên cứu hướng dẫn nông dân

xây dựng kinh tế nông nghiệp theo những mô hình mới vừa tạo ra năng suất,hiệu quả kinh tế cao, vừa bảo vệ môi trường như mô hình "nông nghiệp sinhthái", "nông nghiệp dịch vụ" Những làng hoa nổi tiếng của Hà Nội như TâyTựu, Ngọc Hà, Nhật Tân được thiết kế xây dựng theo mô hình vừa sản xuấtkinh doanh hoa, vừa phục vụ du lịch sinh thái Những khu vực miền núi nhưhuyện Ba Vì, huyện Sóc Sơn, các xã Tiến Trung, Yên Bình, Yên trung củahuyện Thạch Thất, Phú Mãn, Đông Xuân của huyện Quốc Oai thì phát triểntheo mô hình vừa phát triển kinh tế rừng, vừa phục vụ du lịch, tham quan,nghỉ dưỡng Việc trí thức giúp nông dân phát triển kinh tế theo những môhình mới không những giải quyết vấn đề thu nhập cho nông dân mà còn cònphần quan trọng trong việc tạo ra tư duy mới cho nông dân về phát triển kinh

tế dựa trên thế mạnh sẵn có, bởi những mô hình kinh tế này đã được đội ngũtrí thức của Hà Nội nghiên cứu trên cơ sở thế mạnh nông nghiệp, lâm nghiệpcủa từng vùng, kết hợp cả truyền thống sản xuất cũ của bà con nông dân vàứng dụng những công nghệ sản xuất hiện đại để tạo ra hiệu quả kinh tế cao.Trong thời gian tới, những mô hình nghiên cứu phát triển nông nghiệp theohướng hiện đại sẽ tiếp tục được Hà Nội đẩy mạnh Thủ đô đã quy hoạch vàxây dựng nhiều dự án nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuấtnông nghiệp như "Dự án ứng dụng công nghệ cao sản xuất hoa" với diện tích

10 ha tại làng hoa Tây Tựu, "Dự án khu nông nghiệp ứng dụng công nghệcao" tại Hoài Đức với diện tích 668 ha Trong đó, trí thức nhất thiết là lựclượng không thể thiếu để các dự án và kế hoạch này có thể thành công

1.2.1.2 Nguyên nhân của những ưu điểm

* Nguyên nhân khách quan

Một là, cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại ngày càng phát triển

tạo điều kiện cho đội ngũ trí thức không ngừng lớn mạnh cả về số lượng và chấtlượng, thể hiện vai trò to lớn của mình đối với sự phát triển xã hội nói chung, đốivới khối liên minh công nhân - nông dân - trí thức nói riêng Những thành tựucủa cuộc cách mạng khoa học công nghệ ngày càng có ảnh hưởng to lớn đến tất

cả các quốc gia, dân tộc Bất kỳ một quốc gia nào muốn phát triển, muốn không

bị tụt hậu so với khu vực và quốc tế đều phải quan tâm xây dựng một nền khoahọc phát triển, mà tiền đề là phải xây dựng được đội ngũ trí thức vững mạnh, có

số lượng đông đảo và chất lượng cao, cơ cấu hợp lý Chính điều đó đã tạo điềukiện cho trí thức phát triển về mọi mặt, thể hiện vai trò ngày càng to lớn củamình trong đời sống xã hội Hơn nữa, cách mạng khoa học và công nghệ còngóp phần đưa hoạt động nghiên cứu sáng tạo của người trí thức gắn bó gần hơnvới lao động sản xuất của công nhân và nông dân, biểu hiện ở việc rút ngắn thờigian nghiên cứu và ứng dụng, qua đó vai trò của trí thức đối với sự phát triển củacông nhân và nông dân biểu hiện ngày càng rõ nét hơn

Hai là, thành tựu của sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa

đất nước nói chung, thủ đô nói riêng đã ngày càng làm nổi bật hơn vai trò củađội ngũ trí thức, làm cho giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ tríthức ngày càng xích lại gần nhau hơn, quan hệ lợi ích ngày càng chặt chẽ hơn.Trải qua gần 30 năm tiến hành công cuộc đổi mới, chúng ta đã đạt đượcnhững thành tựu to lớn, toàn diện trên mọi mặt, đất nước ổn định, phát triển,đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện, vị thế của Việt Nam trêntrường quốc tế được nâng lên rõ rệt Thành tựu đó là công sức của toàn Đảng,toàn quân và toàn dân ta, trong đó một phần không nhỏ là đóng góp của độingũ trí thức Nếu không có vai trò của trí thức thì chắc chắn chúng ta khôngthể có đổi mới, không thể thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa thànhcông Quá trình đổi mới, công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước trong bốicảnh cuộc cách mạng khoa học công nghệ của thế giới đang có những bướctiến mạnh mẽ đòi hỏi chúng ta phải xác định một cách đúng đắn những bước

đi nhảy vọt, đột phá vào khoa học công nghệ Điều này không thể không pháthuy vai trò của trí thức Do đó, đất nước và thủ đô càng tiến sâu vào hội nhập

và phát triển thì vai trò của trí thức càng được bộc lộ

Ba là, Đảng bộ và chính quyền thành phố Hà Nội đã luôn quan tâm,

chăm lo đến công tác xây dựng đội ngũ trí thức, giúp trí thức thủ đô phát triển

về mọi mặt Công tác xây dựng và giúp trí thức phát huy tiềm năng trí tuệ củamình ở Hà Nội không chỉ thể hiện ở việc đầu tư thích đáng cho giáo dục - đào

tạo mà còn thể hiện ở quá trình đổi mới tư duy về trí thức Hà Nội đã luôn coitrí thức là một trong những động lực cơ bản trong quá trình phát triển, luônchú trọng sử dụng trí thức trong mọi cơ quan, đơn vị, ngành nghề, quan tâmtạo môi trường dân chủ tốt nhất để trí thức có thể phát huy tối đa tài năng củamình đóng góp cho thủ đô và đất nước Chính nhờ những nhận thức đúng đắn

và sự quan tâm thích đáng đó, đội ngũ trí thức của thủ đô đã có rất nhiều điềukiện thuận lợi để phát triển về mọi mặt, đồng thời luôn có cơ hội và nhữngđiều kiện thích hợp để phát huy năng lực của mình trong sự phát triển của thủ

đô nói chung, trong khối liên minh công - nông - trí nói riêng

Bốn là, giai cấp công nhân và giai cấp nông dân ở thủ đô luôn gắn bó

và coi trọng vai trò của đội ngũ trí thức Đây là một nguyên nhân rất quantrọng giúp trí thức thủ đô thể hiện được vai trò của mình trong khối liên minh.Công nhân và nông dân luôn nhận thức rõ sự cần thiết phải gắn bó chặt chẽvới trí thức để cùng phát triển, luôn đánh giá cao những đóng góp của trí thứcđối với sự phát triển của xã hội cũng như đối với chính giai cấp mình Đó làđộng lực to lớn để trí thức không ngừng nỗ lực, cố gắng phát huy vai trò củamình trong khối liên minh

* Nguyên nhân chủ quan

Một là, đội ngũ trí thức của Hà Nội vốn có truyền thống tài hoa và hội

tụ nhiều nhân tài Trong lịch sử, thủ đô Hà Nội luôn là nơi hội tụ những tríthức tinh hoa, những hiền tài của đất nước Từ truyền thống đó, ngày nay, độingũ trí thức của thủ đô dưới chế độ XHCN vẫn tiếp tục là đội ngũ tiêu biểucho sự tiến bộ của trí thức cả nước, hội tụ nhiều nhà khoa học đầu ngành,nhiều trí thức lỗi lạc Thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước, trí thức

Hà Nội hiện nay đang không ngừng nâng cao trình độ mọi mặt của mình, tiếpcận với những tiến bộ khoa học kỹ thuật hiện đại nhất của thời đại như côngnghệ thông tin, công nghệ vật liệu mới, công nghệ sinh học Hà Nội cũng lànơi tập trung đông đảo trí thức nhất cả nước, là trung tâm đào tạo lớn của đấtnước Hiện nay, thủ đô có 52 trường đại học, 27 trường cao đẳng, 52 trườngtrung học chuyên nghiệp Chính những nhân tố đó là nguyên nhân quan trọng

để trí thức Hà Nội luôn thể hiên vai trò quan trọng của mình trong khối liênminh của thủ đô.

Hai là, phần lớn trí thức Hà Nội có nhận thức chính trị sâu sắc, đứng

vững trên lập trường giai cấp công nhân Thông qua quá trình đào tạo tại cácnhà trường, trí thức Hà Nội đều đã được trang bị một cách hệ thống, bài bảnnhững kiến thức lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,đường lối quan điểm của Đảng ta, trong đó có những kiến thức về liên minhgiai cấp trong Nhờ đó, phần lớn trí thức Hà Nội có nhận thức đầy đủ về bảnchất, đặc điểm, tính tất yếu phải xây dựng và củng cố sự vững mạnh của khốiliên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức, cũng nhưtrách nhiệm của mỗi giai cấp, tầng lớp trong việc tham gia xây dựng, bảo vệkhối liên minh này Nhận thức đúng đắn đó là cơ sở để trí thức Hà Nội luôntham gia tích cực vào việc xây dựng và bảo vệ khối liên minh giai cấp ở thủ

đô hiện nay

Ba là, trí thức Hà Nội có sự gắn bó gần gũi tự nhiên với công nhân và

nông dân Trí thức cả nước nói chung, trí thức thủ đô nói riêng có đặc trưngnổi bật là phần lớn đều ra đời từ mọi tầng lớp quần chúng nhân dân, trong đóchủ yếu là công nhân và nông dân Dưới sự lãnh đạo của Đảng, mọi tầng lớpquần chúng nhân dân ta đều được khuyến khích và tạo mọi điều kiện để họctập, nâng cao trình độ của mình, không có tình trạng biệt lệ trong giáo dụcđào tạo và trong việc tạo đều kiện học tập cho nhân dân Cho đến nay, một sốlượng đông đảo trí thức của thủ đô là con em của công nhân và nông dân,được đào tạo dưới nhà trường XHCN Họ có sự gắn bó máu thịt với nhân dân,đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân Vì vậy, trí thức thủ đô luôn có

ý thức giúp đỡ giai cấp công nhân và giai cấp nông dân phát triển Hơn nữa,

sự gắn bó gần gũi tự nhiên đó cũng giúp cho trí thức tìm dễ tìm được sự đồngcảm, thấu hiểu công nhân và nông dân để có những cách thức tác động, giúp

đỡ hiệu quả nhất

1.2.2 Hạn chế và nguyên nhân

1.2.2.1 Hạn chế

Bên cạnh những đóng góp quan trọng vào xây dựng khối liên minhcông - nông - trí, thờii gian qua vai trò của trí thức trong khối liên minh còntồn tại những hạn chế nhất định, đó là:

Một là, công tác nghiên cứu lý luận và tham gia đấu tranh lý luận bảo

vệ khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức củatrí thức Hà Nội chưa theo kịp yêu cầu của thực tiễn Cùng với sự phát triểncủa thủ đô và đất nước trên con đường đi lên CNXH, nhiều vấn đề lý luậnmới đã được đặt ra đòi hỏi phải giải quyết,trong đó có những vấn đề về liênminh giai cấp Sự luận giải đúng đắn, kịp thời các vấn đề này và đưa ra những

dự báo chính xác sẽ là cơ sở để Đảng và Nhà nước ta đề ra được đường lối,chính sách thích hợp xây dựng và củng cố khối liên minh Tuy nhiên, thờigian qua, trí thức Hà Nội, nhất là trí thức nghiên cứu lý luận chưa làm tốtđược những nhiệm vụ này Nhiều vấn đề mới về lý luận liên minh giai cấptrong thời kỳ quá độ chưa được giải quyết kịp thời, công tác dự báo chưa hiệuquả, từ đó dẫn đến những lúng túng nhất định trong quá trình thực hiện xâydựng và củng cố khối liên minh Mặt khác, công tác đấu tranh lý luận đôi khichưa chủ động, để cho một số quan điểm phản động của kẻ thù xâm nhập vàoquần chúng, gây xáo trộn tư tưởng Bản thân một bộ phận trí thức cũng nhậnthức không đúng đắn, trở thành công cụ cho kẻ thù lợi dụng để chống phákhối liên minh công - nông - trí ở nước ta hiện nay Thời gian qua, đã có một

số trí thức của Hà Nội do nhận thức sai lầm đã có những hoạt động tuyêntruyền chống phá Đảng và Nhà nước,bị truy tố trước pháp luật, tiêu biểu nhưluật sư Cù Huy Hà Vũ, Lê Thị Công Nhân, Nguyễn Anh Tuấn Điều này gâyảnh hưởng không nhỏ đến việc trí thức thể hiện vai trò của mình trong xâydựng thủ dô và đất nước nói chung, trong xây dựng khối liên minh công -nông - trí nói riêng

Hai là, vai trò của trí thức đối với sự phát triển của nông dân còn chưa

đáp ứng được so với yêu cầu thực tế Yêu cầu phát triển thủ đô Hà Nội vănminh, hiện đại, giữ vai trò đầu tàu trong phát triển của đất nước đòi hỏi phải

có nhiều yếu tố, trong đó nhất thiết phải có một nền nông nghiệp hiện đại,

phát triển mạnh trên nền tảng khoa học và công nghệ Hiện nay, diện tích đấtnông nghiệp của Hà Nội là 192.000 ha, chiếm 57,4% tổng diện tích thủ đô,trong đó đất sản xuất nông nghiệp là hơn 160.000 ha Sự phát triển của nôngnghiệp - nông dân - nông thôn phải được coi là một trong những ưu tiên hàngđầu, trong đó việc sử dụng trí thức vào quá trình này giữ vai trò rất quantrọng Tuy nhiên, thời gian qua, vai trò của trí thức Hà Nội đối với sự pháttriển của giai cấp nông dân thủ đô chưa đáp ứng được so với yêu cầu Trí thứccòn phụ thuộc nhiều vào kế hoạch, chính sách của Nhà nước và thành phố,chưa chủ động tham gia phát triển nông nghiệp - nông dân - nông thôn Dochưa chủ động, tích cực nên những phát minh khoa học, công nghệ của tríthức áp dụng vào nông nghiệp còn chưa thực sự nhiều và hiệu quả cao Nhiềucông trình nghiên cứu chỉ làm theo "đơn đặt hàng" của Nhà nước và thànhphố, do đó không có sự nghiên cứu thực tiễn đầy đủ, khi áp dụng vào thựctiễn thì không phù hợp hoặc không phát huy tác dụng tốt Một bộ phận tríthức còn tư tưởng ngại về làm việc tại nông thôn, chỉ muốn làm việc ở thànhphố Hiện nay, ở các vùng như huyện Ba Vì, huyện Sóc Sơn, xã Tiến Trung,Yên Bình, Yên trung của huyện Thạch Thất, Phú Mãn, Đông Xuân của huyệnQuốc Oai còn thiếu nhiều trí thức về làm việc Tỷ lệ trí thức làm việc ở khuvực nông thôn chênh lệch lớn so với khu vực thành phố (xem phụ lục 3) Do

đó, dù đã có nhiều cố gắng, song những đóng góp của trí thức Hà Nội đối với

sự phát triển của nông nghiệp - nông dân - nông thôn còn nhiều hạn chế, chưatheo kịp được với đòi hỏi phát triển của thủ đô

Ba là, khả năng nghiên cứu, sáng tạo ra những công nghệ mới ứng

dụng trong công nghiệp của tria thức Hà Nội còn nhiều hạn chế Thời gianqua, những đóng góp trí thức Hà Nội trong việc đưa các tiến bộ khoa học kỹthuật vào sản xuất công nghiệp mới chủ yếu tập trung vào việc học hỏi côngnghệ nước ngoài, khả năng tự nghiên cứu, sáng tạo chưa nhiều Những sángtạo mới cũng chưa đi vào được những công nghệ thực sự phức tạp, hiện đại

mà chỉ ở cấp độ nhỏ lẻ Do đó, vai trò của trí thức đối với sự phát triển củacông nghiệp - công nhân tuy rất quan trọng và to lớn nhưng so với yêu cầu

của thực tiễn phát triển đất nước và thủ đô thì còn nhiều bất cập Quá trình tríthức hóa công nhân cũng chưa trở thành mục tiêu cụ thể trong hoạt động củatrí thức, chủ yếu vẫn dựa vào kế hoạch của Nhà nước, một phần còn do xu thế

tự phát, vì vậy mà tốc độ diễn ra còn chậm và chất lượng chưa thực sự cao,chưa vững chắc

1.2.2.2 Nguyên nhân của những hạn chế

* Nguyên nhân chủ quan

Một là, một số trí thức có ý thức chưa tốt về việc tham gia xây dựng,

củng cố và bảo vệ khối liên minh công nhân - nông dân - trí thức, họ mới chỉthuần túy hoạt động trong lĩnh vực công tác của mình, ít quan tâm đến chínhtrị Đây là hạn chế còn tồn tại ở khá nhiều trí thức của thủ đô hiện nay, nhất làtrong số những trí thức nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học

kỹ thuật Nhiều trí thức cho rằng chỉ cần hoạt động tốt trong lĩnh vực khoahọc của mình là đủ, không cần quan tâm nhiều đến chính trị Đó là một nhậnthức rất sai lầm, làm ảnh hưởng đến việc trí thức thể hiện vai trò của mìnhtrong xây dựng khối liên minh, đồng thời còn là điểm yếu dễ bị kẻ thù lợidụng để mua chuộc, lôi kéo theo những nhận thức và hành động chính trị lệchlạc, sai trái Thực tế đã cho thấy, ở Hà Nội đã có sự xuất hiện một số trí thức

do nhận thức chính trị hạn chế, coi nhẹ việc trau dồi hiểu biết kiến thức chínhtrị nói chung, về liên minh giai cấp nói riêng nên đã bị kẻ thù lợi dụng, cónhững tuyên truyền trái với quan điểm chung của Đảng và Nhà nước ta Họcho rằng gày nay vai trò lãnh đạo khối liên minh giai cấp công nhân - giai cấpnông dân - đội ngũ trí thức và lãnh đạo đất nước phải thuộc về trí thức, giaicấp công nhân đã hết sứ mệnh lịch sử của mình; khối liên minh công - nông -trí chỉ là sự gán ghép tạm thời, giữa các giai cấp và tầng lớp này có nhiều mâuthuẫn về mọi mặt, nhất là về lợi ích kinh tế.v.v Nhiều trí thức sau khi đượcgiáo dục đã có sự nhìn nhận đúng đắn, song cũng có những trí thức đã phảiđưa ra xét xử vì những hành động chống phá Đảng và Nhà nước ta Thựctrạng này tuy không phổ biến, nhưng nó cũng đã gây ra những tổn thất nhấtđịnh đến việc trí thức thể hiện vai trò của mình trong khối liên minh

Hai là, trình độ của đội ngũ trí thức không đồng đều, một bộ phận trí

thức trình độ chưa theo kịp với yêu cầu của tình hình mới Do Hà Nội có địagiới hành chính rộng, trong đó bao hàm cả những vùng đô thị, nông thôn,đồng bằng và miền núi, vì vậy đội ngũ trí thức của Hà Nội có trình độ rấtkhông đồng đều Trong đó, đáng chú ý là ở các vùng nông thôn, miền núi, độingũ trí thức còn thiếu về số lượng và hạn chế về trình độ Trong bối cảnh thủ

đô Hà Nội tiến hành công nghiệp hóa - hiện đại hóa, những hạn chế đó khiếntrí thức ở một số khu vực của Hà Nội không theo kịp được với yêu cầu pháttriển, vai trò của trí thức không được thể hiện rõ nét Mặt khác, ở các khu vực

đô thị của Hà Nội, trí thức tập trung với số lượng rất đông đảo, trình độ cao,song do sự phân bố, sắp xếp và sử dụng trí thức còn chưa hợp lý nên dẫn đếntình trạng "thừa giả tạo" trí thức, hạn chế việc trí thức phát huy tối đa vai tròcủa mình Theo thống kê, hàng năm có khoảng từ 30 đến 40% sinh viên của

Hà Nội sau khi ra trường không xin được việc làm trong một thời gian dài, bộphận này sống thất nghiệp ở thành phố, trong khi ở các vùng nông thôn, miềnnúi thì thiếu những người có trình độ về làm việc

* Nguyên nhân khách quan

Một là, sự quan tâm của Đảng bộ và chính quyền thành phố Hà Nội đến

việc tạo môi trường và điều kiện làm việc thuận lợi cho trí thức đôi khi cònhạn chế Điều này thể hiện ở cả cấp độ vĩ mô và cấp độ vi mô Về cấp độ vĩ

mô, đến nay Hà Nội vẫn chưa xây dựng được chiến lược tổng thể về xâydựng, phát triển và sử dụng đội ngũ trí thức Do chưa có chiến lược tổng thểnên việc xây dựng đội ngũ trí thức còn thiếu đồng bộ, thống nhất, không cânđối về cơ cấu khu vực, lãnh thổ cũng như cơ cấu ngành nghề Quá trình đàotạo trí thức cũng chưa gắn sát với đòi hỏi của thực tiễn, dẫn đến "thừa thầythiếu thợ", mất nhiều công sức và tiền của "đào tạo lại" Chưa có chiến lượctổng thể cũng là nguyên nhân của việc chưa quy hoạch, đánh giá được hếtthực trạng, tiềm năng của đội ngũ trí thức thủ đô, do đó không thể phát huytối đa tiềm năng của đội ngũ này Đánh giá về trực trạng này, Nghị quyết Đạihội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XV đã thẳng thắn nhìn nhận:

"Tiềm lực trí tuệ của đội ngũ trí thức thủ đô chưa được khai thác hiệu quả" [7,

tr.2] Ở cấp độ vi mô, trong nhiều cơ quan, đơn vị của thủ đô hiện nay, môitrường và điều kiện làm việc của trí thức chưa được đảm bảo tốt nhất Trongmột số cơ quan, đơn vị, việc tạo ra cơ chế và môi trường dân chủ phù hợp đểtrí thức có thể tham gia đóng góp công sức, trí tuệ của mình còn chưa đượcquan tâm đúng mức, vẫn còn tình trạng vi phạm dân chủ, gia trưởng, mệnhlệnh trong nhiều cơ quan, đơn vị, khiến cho một bộ phận trí thức bất mãn.Mặt khác, việc đảm bảo đời sống vật chất, tinh thần của trí thức và gia đìnhcủa trí thức chưa làm tốt, tình trạng trí thức phải làm thêm nghề "tay trái" để

có thêm thu nhập còn tồn tại Điều đó gây ảnh hưởng không nhỏ đến việcchuyên tâm làm việc, nghiên cứu của trí thức thủ đô hiện nay

Hai là, tình trạng "chảy máu chất xám" của trí thức thủ đô vẫn tiếp diễn

phức tạp Thời gian qua, một số lượng không nhỏ trí thức của Hà Nội đã sangnước ngoài làm việc, hoặc được gửi đi học nhưng không về làm việc cho thủ

đô mà ở lại nước sở tại, hoặc một số trí thức chuyển vào làm cho các doanhnghiệp, công ty nước ngoài đặt tại chính trong nước Nhiều nước phát triểnluôn có những chính sách, thậm chí là thủ đoạn để thu hút được trí thức củacác nước khác đến làm việc Trong khi điều kiện kinh tế, điều kiện cơ sở vậtchất của đất nước ta chưa thể cho phép chúng ta tạo được những điều kiện tốtnhất để trí thức làm việc như ở các nước phát triển này, vì vậy tình trạng chảymáu chất xám còn diễn ra phức tạp Trong khi đó, công tác giáo dục, tuyêntruyền để trí thức nêu cao tinh thần phụng sự tổ quốc đôi khi còn chưa hiệuquả, chưa làm được thường xuyên, liên tục Đây vừa là một thực trạng, vừa lànguyên nhân hạn chế việc trí thức phát huy vai trò của mình trong xây dựngthủ đô và xây dựng khối liên minh giai cấp hiện nay

Kết luận chương 1

Trí thức là những người lao động trí óc phức tạp, có trình độ học vấncao so với mặt bằng chung của xã hội về một hoặc nhiều lĩnh vực chuyênmôn, có năng lực tư duy độc lập và sâu sắc, có đạo đức và trách nhiệm côngdân cao, sáng tạo, truyền bá và làm giàu tri thức, tạo ra những sản phẩm tinhthần và vật chất có giá trị đối với toàn xã hội

Trong đời sống xã hội nói chung và trong khối liên minh giai cấp côngnhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thưc do Đảng cộng sản xây dựng nóiriêng, đội ngũ trí thức giữ một vai trò đặc biệt quan trọng Vai trò của trí thứcđối với khối liên minh công - nông - trí thể hiện ở những đóng góp cả về mặt

lý luận cũng như thực tiễn, là một trong những nhân tố không thể thiếu đảmbảo cho khối liên minh vững mạnh, giúp giai cấp công nhân thực hiện được

sứ mệnh lịch sử của mình Cùng với mỗi bước tiến trên con đường đi lênCNXH của đất nước, vai trò của đội ngũ trí thức càng được nâng cao và thểhiện rõ rệt

Những năm vừa qua, đội ngũ trí thức của Hà Nội đã có những đónggóp quan trọng vào việc xây dựng, củng cố khối liên minh giai cấp côngnhân - giai cấp nông dân - đội ngũ trí thức ở thủ đô Đonhs góp của trí thức

là một trong những nhân tố quyết định đến sự đoàn kết vững mạnh của khốiliên minh giai cấp, tạo động lực to lớn để Hà Nội đạt được nhiều thành tựutrên con đường công nghiệp hóa - hiện đại hóa, xây dựng thủ đô văn minh,hiện đại Tuy nhiên, vai trò của trí thức trong khối liên minh công - nông -trí ở Hà Nội còn tồn tại những han chế nhất định, xuất phát từ chính nhữnghạn chế của trí thức và những bất cập trong chính sách xây dựng và phát huyvai trò đội ngũ trí thức của thủ đô Trong thời gian tới, khi thủ đô và đấtnước tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hội nhập sâu rộngvào nền kinh tế - chính trị thế giới, những hạn chế đó cần được khắc phục đểtrí thức có thể thực sự phát huy được tiềm năng to lớn của mình trong xâydựng khối liên minh công - nông - trí và xây dựng thủ đô Hà Nội phát triểngiàu mạnh, văn minh