ĐẢNG CỘNG sản VIỆT NAM vận DỤNG QUAN điểm về NHÀ nước của CHỦ NGHĨA mác lê NIN, tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH vào xây DỰNG NHÀ nước PHÁP QUYỀN xã hội CHỦ NGHĨA ở nước TA HIỆN NAY

Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là một vấn đề quan trọng, cấp bách và mang tính thời sự. Tuy nhiên, đây là vấn đề mới và khó khăn đối với Đảng ta. Quá trình xây dựng nhà nước kiểu mới, Đảng vừa xây dựng, vừa nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm và đã vận dụng một cách linh hoạt quan điểm nhà nước của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Sự vận dụng của Đảng mang tính toàn diện, sáng tạo ngay từ những ngày đầu giành được chính quyền xây dựng nhà nước kiểu mới và trong suốt các thời kỳ cách mạng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận văn

Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là mộtvấn đề quan trọng, cấp bách và mang tính thời sự Tuy nhiên, đây là vấn đềmới và khó khăn đối với Đảng ta Quá trình xây dựng nhà nước kiểu mới,Đảng vừa xây dựng, vừa nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm và đã vận dụng mộtcách linh hoạt quan điểm nhà nước của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng HồChí Minh Sự vận dụng của Đảng mang tính toàn diện, sáng tạo ngay từ nhữngngày đầu giành được chính quyền xây dựng nhà nước kiểu mới và trong suốtcác thời kỳ cách mạng

Kể từ sau ngày cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền về taynhân dân đến nay, Đảng ta đã có kinh nghiệm hơn nửa thế kỷ xây dựng và lãnhđạo nhà nước Từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân chuyển sang cách mạng

xã hội chủ nghĩa, tuy nội dung và nhiệm vụ nhà nước có sự khác nhau, song vềbản chất vẫn là nhà nước của dân, do dân, vì dân Nhà nước được xây dựngtrên những nguyên tắc của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,mang bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc.Nhưng, từ chiến tranh chống ngoại sâm chuyển sang hòa bình xây dựng kinhtế; từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang cơ chế thị trườngtheo định hướng xã hội chủ nghĩa; trước xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa diễn

ra mạnh mẽ trong điều kiện mở cửa nền kinh tế Sự nghiệp cách mạng củanhân dân ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có Trongtình hình đó, nếu không có một Nhà nước thực sự trong sạch, vững mạnh, hoạtđộng có hiệu quả, hiệu lực, tranh thủ nắm lấy vận hội, đưa đất nước vượt quanguy cơ, thách thức thì chủ nghĩa xã hội sẽ không có mà độc lập dân tộc cũngkhó bảo vệ được Điều đó đặt ra yêu cầu rất lớn trong giai đoạn hiện nay cầnphải xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nâng caohiệu quả vận dụng

Kế thừa và phát triển những tư tưởng tiến bộ, khoa học về nhà nước củacác nhà tư tưởng trong lịch sử và của các nhà tư tưởng thời kỳ đương đại, cácnhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng: Nhân dân phải đập tan nhànước của giai cấp bóc lột giành lấy chính quyền, xây dựng nhà nước của mình;

nhà nước vô sản phải đảm bảo chủ quyền của nhân dân, tất cả quyền lực nhànước thuộc về nhân dân, các cơ quan nhà nước thực hiện quyền lực của mìnhchỉ là đại biểu cho chủ quyền của nhân dân.

Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mang bản chấtgiai cấp công nhân, đó là nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân Nhànước đảm bảo mọi quyền lực thực sự thuộc về nhân dân Nhà nước được tổchức theo nguyên tắc tập trung thống nhất quyền lực nhưng có sự phân côngphối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyềnlập pháp, hành pháp và tư pháp Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng giảiphóng dân tộc cũng như trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Đảng taluôn quân tâm lãnh đạo việc củng cố, từng bước hoàn thiện bộ máy nhà nước

và tăng cường pháp chế chủ nghĩa xã hội

Thực tiễn lãnh đạo đất nước Đảng ta nhận thấy rằng: Chỉ khi có một nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân mới có thể phát huyquyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm quyền sống, quyền được làm việc, laođộng, được học hành… Và chỉ có như vậy mới đảm bảo thắng lợi sự nghiệpxây dựng chủ nghĩa xã hội mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn Tổngkết kinh nghiệm hơn 30 năm đổi mới Đảng ta xác định: Việc xây dựng nhànước pháp quyền của dân, do dân, vì dân là vấn đề có tính quy luật và đồngthời là yêu cầu khách quan, cấp bách trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

ở nước ta

Do vây, vận dụng quan điểm nhà nước của chủ nghĩa Mác – Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ởnước ta hiện nay có ý nghĩa to lớn góp phần xây dựng nhà nước của dân, dodân, vì dân đáp ứng yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề vận dụng quan điểm về nhà nước của chủ nghĩa Mác – Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ởnước ta hiện nay là một nội dung được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoàiquân đội quan tâm Nhiều công trình khoa học đã góp phần làm sáng tỏ nhữngquan điểm cơ bản của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin, tưởng Hồ Chí

Minh về xây dựng nhà nước kiểu mới Đáng chú ý có các công trình sau: Luậnvăn cao học “Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo xây dựng nhà nước xã hội chủnghĩa của dân, do dân, vì dân từ 1986 – 1999”, khoa học lịch sử, của NguyễnTrung Kim, HVCT; Luận văn thạc sĩ “Vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh trongviệc xây dựng nhà nước kiểu mới ở Việt Nam thời kỳ 1945 - 1946” chuyênngành lịch sử Đảng cộng Việt Nam, của Nguyễn Như Khải, HVCT; Đề tàikhoa học cấp nhà nước KX 04 “Cơ sở lý luận và thực tiễn về nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân”, Nguyễn Duy Quý, Hà Nội2004; Kỷ yếu hội thảo “Các nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về nhànước kiểu mới, nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân”, của Viện nghiêncứu khoa học Pháp lý, Bộ Tư pháp, 1995; Chuyên đề nghiên cứu “Năng lực,hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính nhà nước, thực trạng, nguyên nhân, giảipháp”, Thông tin khoa học, Bộ Tư pháp, tháng 12, 2000; Bài viết “Về nhu cầu,mức độ sửa đổi Hiến pháp 1992 và quan điểm xây dựng nhà nước phápquyền”, của Đào Trí Úc, tạp chí cộng sản số 21 năm 2001; Bài viết “Về đổimới và nâng cao chất lượng đội ngũ thẩm phán tòa án nhân dân địa phươnghiện nay”, của Trần Thu Yến, tạp trí nhà nước và pháp luật, số 9 năm 1999…

Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa có chọn lọc những công trình nghiên cứu

trước tác giả chọn đề tài: “Đảng cộng sản Việt Nam vận dụng quan điểm về

nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay” để nghiên cứu.

Đề tài này có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn, không có sự trùng lặp với cáccông trình nghiên cứu trước

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích

Làm rõ thực chất quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh về nhà nước và vận dụng quan điển đó của Đảng ta trong quátrình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đề suất một số yêu cầu

và giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả vận dụng vào xây dựng nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Nhiệm vụ

Phân tích làm rõ thực chất quan điểm về nhà nước của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng ta trong xây dựng nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.

Nghiên cứu thành tựu và những mặt tồn tại của sự vận dụng trên và từ

đó đưa ra một số vấn đề để góp phần nâng cao hiệu quả quá trình xây dựng nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

4 Cơ sở và phương pháp nghiên cứu của luận văn

-Cơ sở

+ Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận về nhà nước của chủ

nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng

ta qua các thời kỳ

+ Cơ sở thực tiễn

Thực tiễn quá trình vận dụng quan điểm nhà nước của chủ nghĩaMác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa ở nước ta từ khi thành lập đến nay

- Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng tổng hợp phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử đồng thời sử dụng các phương pháp nhận thứckhoa học như: Phân tích, tổng hợp, lịch sử …

5 Ý nghĩa của luận văn

- Làm rõ thực chất quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và sự vận dụng quan điểm đó của Đảng tatrong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, từ đó đề suấtmột số vấn đề góp phần nâng cao hiệu quả vận dụng vào xây dựng nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

- Luận văn có thể làm tài tài liệu nghiên cứu và học tập tại các nhàtrường

6 Kết cấu của luận văn

Luận văn bao gồm: Mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, tài liệu thamkhảo.

NỘI DUNG

Chương 1: Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh về nhà nước và sự vận dụng của Đảng ta vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

về nhà nước

1.1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước

a Quan điểm của Mác – Ănghen

Do ở thời Mác - Ănghen chưa có một cuộc cách mạng vô sản nào thànhcông duy chỉ có Công xã Pari tồn tại trong 70 ngày với một kiểu nhà nước vôsản, nên ngay sau khi Công xã Pari thất bại C.Mác rất coi trọng tổng kết kinhnghiệm Công xã rút ra những vấn đề cần thiết để bổ sung, hoàn thiện họcthuyết của mình về nhà nước cách mạng Do đó, trong di sản của Mác -Ănghen các quan điểm về nhà nước so với các lĩnh vực khác không nhiềunhưng hết sức cô đọng, khái quát đã trở thành những quan niệm có tính chấtkinh điển trong nghiên cứu về nhà nước cũng như trong xây dựng nhà nướckiểu mới Quan điểm của Mác – Ănghen về nhà nước tập trung trên một số nộidung sau:

Quan niệm về sự ra đời nhà nước kiểu mới Kế thừa những quan điểm

tiến bộ, khoa học về nhà nước của các nhà tư tưởng tiến bộ trong lịch sử cũngnhư thời kỳ đương đại của cách mạng tư sản, vận dụng và mở rộng quan điểmduy vật biện chứng vào nghiên cứu trong lĩnh vực xã hội, Mác - Ănghen chỉ rõ:

Sự ra đời nhà nước vô sản phải trên cơ sở đập tan nhà nước tư sản, sự cần thiếtmột cách tất yếu tổ chức chính trị của giai cấp công nhân để lãnh đạo cáchmạng vô sản C Mác viết: “Cái mà công nhân cần phải đập tan không phải làhình thức ít nhiều không hoàn chỉnh của quyền lực chính phủ của một xã hội

cũ mà chính bản thân quyền lực đó, dưới hình thức cuối cùng và hoàn bị của nó

là đế chế Công xã là cái đối lập trực tiếp với đế chế” (20, tr34) Chỉ trên cơ sởđập tan nhà nước bóc lột cũ mới mở đường cho sự ra đời của nhà nước mới

Quan niệm về bản chất nhà nước Theo C.Mác nhà nước là tổ chức đặc

biệt của quyền lực chính trị có bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thựchiện chức năng quản lý xã hội nhằm thể hiện và bảo vệ hết quyền lợi của giaicấp thống trị trong xã hội Phân tích vấn đề này, C.Mác cho rằng ngay cả cơquan nhà nước có chủ quyền, thực hiện quyền lực của mình cũng chỉ là đạibiểu cho chủ quyền của nhân dân, thực hiện quyền lực của nhân dân Phê phánquan điểm của Hêghen, C.Mác chỉ rõ: “Nếu nhà vua có chủ quyền, vì đại biểucho sự thống nhất của nhân dân thì bản thân nhà vua chỉ là người đại biểu chochủ quyền của nhân dân không phải là cái phát sinh từ chủ quyền của nhà vua,

mà ngược lại, chủ quyền nhà vua dựa trên chủ quyền của nhân dân” (21,tr347) Trong Tuyên ngôn đảng cộng sản, Mác - Ănghen chủ trương xây dựngmột chế độ dân chủ triệt để, trong đó tự do mỗi người là điều kiện cho sự pháttriển tự do của tất cả mọi người, nhà nước kiểu mới phải giải phóng con người,phải đảm bảo sự phát triển tự do tối đa và sự phát triển toàn diện con người.Muốn vậy phải biến: Nhà nước từ cơ quan đứng trên xã hội thành cơ quan hoàntoàn phục tùng xã hội Dân chủ trong nhà nước kiểu mới là dân chủ do nhândân tự quyết định, là bước chuyển từ xã hội thần dân sang xã hội công dân

Theo Mác – Ănghen thì điều thể hiện tính ưu việt của nhà nước mới thểhiện ở chỗ mang lại lợi ích cho toàn thể nhân dân, nhà nước đó đại diện cho lợiích của cả dân tộc C.Mác viết trong tác phẩm “Nội chiến ở Pháp”: “Công xãkhông chỉ đại diện cho lợi ích của giai cấp công nhân, mà còn đại diện cho lợiích của giai cấp tiểu tư sản, thực ra là lợi ích của toàn bộ giai cấp trung đẳng,chỉ trừ giai cấp tư sản Trước hết nó đại diện cho lợi ích cho nông dân Pháp”(20, tr75)

Mác - Ănghen cũng chỉ rõ một sự khác nhau về chất giữa nhà nước trước

đó với nhà nước kiểu mới, nhà nước vô sản là nghĩa vụ bảo vệ nhà nước khôngchỉ thuộc một giai cấp nào mà của toàn xã hội của mọi người dân trong quốcgia đó C.Mác viết: “Trong xã hội cộng sản chủ nghĩa, sẽ chẳng có ai nghĩ đếnquân đội thường trực cả Để làm gì? Để giữ gìn an ninh trong nước ư? Nhưngchúng ta thấy rằng chẳng có ai nghĩ đến việc phá hoại nền an ninh trong nước

cả … Để tiến hành chiến tranh tự vệ ư? Để làm việc này nó không cần đếnquân đội thường trực vì nó dễ dàng huấn luyện cho mỗi thành viên xã hội có

khả năng chiến đấu và ngoài ngành nghề của mình ra biết sử dụng vũ khí đểbảo vệ tổ quốc chứ không phải để duyệt binh thôi” (22, tr724-725).

Quan niệm về phương pháp cách mạng Trong tác phẩm “Nội chiến ở

Pháp” C.Mác đã chỉ rõ bản chất và tính chất của chính quyền nhà nước trongchế độ cũ C.Mác viết: “Tính chất của chính quyền nhà nước đã ngày càng pháttriển như một công cụ của nền chuyên chế giai cấp, của một bộ máy chính trị

có nhiệm vụ dùng bạo lực để duy trì vĩnh viễn sự nô dịch xã hội của những kẻchiếm hữu đối với những người sản xuất ra của cải” (20, tr31)

Sau khi giai cấp vô sản giành chính quyền thì phải tiếp tục sử dụng bạolực cách mạng để đập tan mọi sự phản kháng của giai cấp tư sản, mà việc đầutiên cần làm là cải tạo bộ máy cũ C.Mác viết: “Điều kiện tiên quyết để giữvững chính quyền là phải cải tạo bộ máy công tác cổ truyền của nhà nước vàđập tan nó, với tính cách là công cụ thống trị giai cấp” (20, tr32)

Quan niệm về giai cấp lãnh đạo Thực tiễn nghiên cứu Công xã Pari

C.Mác cho rằng giai cấp công nhân mới đủ khả năng lãnh đạo cách mạng.C.Mác viết: “Chỉ có những người vô sản nhiệt tình hừng hực vì nhiệm vụ xãhội mới mà họ có nhiệm vụ thực hiện cho toàn thể xã hội, tức là thủ tiêu tất cảgiai cấp và sự thống trị giai cấp mới là những người có thể đập tan nhà nước”(20, tr67)

Vấn đề đạo đức, năng lực phẩm chất của nhà nước, công chức trong nhà nước Vấn đề này cũng được Mác - Ănghen đề cập đến C.Mác cho rằng:

“Hiển nhiên khi những cá nhân là những người mang những chức năng vàquyền lực nhà nước thì những cá nhân đó phải được xem xét căn cứ theonhững phẩm chất xã hội của họ, chứ không phải căn cứ theo phẩm chất tư nhâncủa họ” (21, tr337)

Quan niệm về sự diệt vong của nhà nước Thực tiễn nghiên cứu lý luận

và hoạt động cách mạng, Mác - Ănghen đã nêu lên tư tưởng về sự tiêu vongnhà nước và giai cấp khi mà cơ sở cho sự tồn tại của nó không còn nữa, nhànước được tổ chức ra chỉ là tạm thời trong đấu tranh cách mạng và trong đấutranh giành chính quyền, để đàn ấp giai cấp bóc lột Khi nhiệm vụ cách mạnghoàn thành, đã giành được chính quyền về tay nhân dân thì nhà nước vẫn đượcduy trì để đàn áp sự phản kháng của giai bóc lột đã thất bại nhưng chưa bị tiêu

vong hoàn toàn C.Mác viết: “Với sự thiết lập chế độ xã hội chủ nghĩa, nhànước sẽ bị tiêu vong và biến đi vì nhà nước xét đến cùng chỉ là thiết chế tạmthời mà người ta phải dùng đến trong đấu tranh, trong cách mạng để đàn áp kẻđịch của mình bằng bạo lực, cho nên nói đến một nhà nước nhân dân tự do làhoàn toàn vô nghĩa; chừng nào giai cấp vô sản còn cần đến nhà nước thì nhưthế tuyệt nhiên không phải vì tự do, mà là để trấn áp kẻ địch của mình và ngàynào có thể nói đến tự do thì nhà nước sẽ không còn tồn tại với tư cách là nhànước nữa” (23, tr15).

Ngoài ra, Mác - Ănghen cũng đề cập đến vấn đề phân chia quyền lựcnhà nước và vị trí, vai trò của các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp trong

bộ máy nhà nước Trong tác phẩm của mình C.Mác tán thành quan điểm củaHêghen: “Coi nhà nước chính trị là một cơ chế; và do đó coi sự phân chiaquyền lực không phải là một sự phân chia máy móc mà là một sự phân chia cósức sống và hợp lý” (21, tr319)

Đó là những quan điểm cơ bản của Mác - Ănghen về nhà nước, tư tưởng

đó của các ông tuy ngắn ngọn nhưng hết sức cô đọng, xúc tích Nhận thức vàvận dụng quan điểm trên có ý nghĩa rất lớn đối với các Đảng cộng sản trongxây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân

b Quan điểm của Lênin

Tư tưởng về nhà nước có một ví trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống lýluận của Lênin bởi nó không thuần túy là những lý thuyết khoa học mà nó gắn

bó chặt chẽ với những quan điểm chính trị, nó không đơn giản là những suy tưtinh thần mà nó gắn liền với những thực tiễn hoạt động của ông Chính vì vậytìm hiểu những tư tưởng của Lênin về nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọngđối với chúng ta trong quá trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân hiện nay

Những đóng góp của Lênin về lý luận nhà nước không chỉ làm sáng tỏnhững quan điểm căn bản của Mác - Ănghen về nhà nước, đem lại vũ khí lýluận sắc bén cho cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân giành chính quyền màcòn đấu tranh chống mọi âm mưu xuyên tạc, bẻ cong mọi luận điệu giả dối củacác học giả tư sản xung quanh vấn đề nhà nước

Vào đầu thế kỷ XX chủ nghĩa tư bản bước sang giai đoạn cuối cùng của

nó - chủ nghĩa Đế quốc, chiến tranh thế giới làm cho mâu thuẫn của chủ nghĩa

tư bản gay ngắt đến tột độ, thúc đẩy chín muồi cuộc khủng hoảng cách mạngtrong các nước đế quốc Thực tế này đặt ra trước giai cấp vô sản và các Đảngmácxít của nó phải lật đổ ách thống trị của giai cấp tư sản, giành chính quyền

về tay giai cấp công nhân Thực tiễn đặt ra yêu cầu tổng kết một cách sáng tạokinh nghiệm cách mạng trên cơ sở đó phát triển hơn nữa lý luận mácxít về cáchmạng xã hội chủ nghĩa, trong đó cốt lõi nhất là học thuyết về nhà nước Dovậy, cần phải trình bày có hệ thống các quan điểm của những người sáng lậpchủ nghĩa cộng sản khoa học về nhà nước, các quan điểm này đã bị bóp méo,xuyên tạc dưới nhiều hình thức của chủ nghĩa cơ hội quốc tế xét lại và pháttriển chúng cho phù hợp với hoàn cảnh lịch sử mới

Lênin đã giải quyết một cách xuất sắc các nhiệm vụ quan trọng hàng đầunày trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” đặt cơ sở của lý luận về nhànước xã hội chủ nghĩa, phần quan trọng nhất của học thuyết mácxít về nhànước, sau này lý luận này được Lênin phát triển trên kinh nghiệm chính quyền

Xô viết Lênin đã phát triển quan niệm nhà nước của Mác – Ănghen thể hiệntrên một số nội dung sau:

Về sự cần thiết phải đập tan nhà nước bóc lột Lênin khẳng định chỉ có

chủ nghĩa Mác mới làm rõ nguồn gốc, bản chất và các hình thức của nhà nước.Trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” Lênin tiếp tục khẳng định tư tưởngcủa Mác – Ănghen về nhà nước kiểu mới Người khẳng định sự cần thiết phảiđập tan nhà nước bóc lột để giành chính quyền về tay nhân dân, giai cấp vô sảnphải xây dựng chính đảng của mình để lãnh đạo cách mạng và tự trở thành giaicấp thống trị

Về bản chất nhà nước Lênin chỉ ra rằng nhà nước cũng có bản chất giai

cấp là công cụ của giai cấp thống trị, phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị:

“Nhà nước là một bộ máy dùng để duy trì sự thống trị của giai cấp này đối vớigiai cấp khác” (13, tr84) Trong xã hội xã hội chủ nghĩa nhà nước là tổ chứcchính trị của nhân dân, thể hiện ý chí của nhân dân Theo Lênin, với việc sởhữu những tư liệu sản xuất chủ yếu, nhà nước xã hội chủ nghĩa không còn lànhà nước nguyên nghĩa nữa, nó không chỉ có chức năng trấn áp sự phản kháng

dựng chế độ xã hội mới, trong đó quan trọng hơn là chức năng quản lý kinh tế.Đến giai đoạn phát triển cao của chủ nghĩa xã hội khi không còn giai cấp nữathì cũng không cần nhà nước, nhà nước sẽ bị tiêu vong.

Về vấn đề dân chủ Lênin cũng chỉ ra bản chất dân chủ thực của nhà

nước Xô viết Nga: “Các Xô viết là do chính bản thân những người lao độngthiết lập ra bằng nghị lực và sức sáng tạo của chính họ, đó là cái bảo đảm duynhất cho sự tận tụy vô biên của họ đối với quyền lợi của quần chúng khi cử đạibiểu của mình vào chính quyền Xô viết, mỗi người dân cũng đều có thể bãimiễn họ và đó chính là tính chất nhân dân chân chính của các Xô viết” (12,tr131) Người còn chỉ rõ: “Chính quyền Xô viết là một kiểu nhà nước mới,không có bộ máy quan liêu … Một kiểu nhà nước trong đó nền dân chủ tư sảnđược thay thế bằng một nền dân chủ mới – nền dân chủ đang đưa đội tiềnphong của giai cấp lao động lên hàng đầu, làm cho quần chúng trở thành nhữngngười lập pháp và hành pháp, thành những đội vũ trang bảo vệ và thiết lập một

bộ máy có khả năng cải tạo quần chúng”(9, tr65 ) Lênin phản đối định kiếncho rằng người nông dân do trình độ hạn chế không thể tham gia quản lý nhànước và xã hội Tư tưởng này được thể hiện đậm nét ở Môngtexkiơ khi hạn chếquyền của những người lao động tham gia quản lý nhà nước và xã hội Lênincho rằng: “Chính quyền mới với tính cách là chuyên chính của tuyệt đại đa số,

đã có thể duy trì và đã được duy trì chỉ nhờ vào sự tín nhiệm của quần chúngđông đảo, chỉ bằng lôi cuốn một cách tự do nhất và mạnh mẽ nhất toàn thểquần chúng tham gia chính quyền Đó là chính quyền công khai đối với mọingười, làm việc trước mặt quần chúng, quần chúng dễ dàng gần gũi nó, nó trựctiếp đại biểu cho quần chúng nhân dân và tổ chức sản xuất trên quy mô toànquốc”(10, tr378) Người còn chỉ ra khả năng tham gia quản lý nhà nước và xãhội của những người lao động bình thường nếu họ học được và thực tiễn thamgia quản lý: “Chính quyền Xô viết là một bộ máy, nhờ bộ máy này quần chúng

có thể bắt tay ngay vào việc học tập quản lý nhà nước và tổ chức sản xuất trênquy mô toàn quốc” (9, tr67)

Như vậy, tư tưởng về chủ quyền nhà nước của Môngtéckiơ và Rútxô đãđược Lênin phát triển toàn diện và triệt để, nhân dân không chỉ tham gia góp ýkiến trong các công việc của nhà nước mà còn là người trực tiếp thực hànhnhững công việc ấy

Về vai trò lãnh đạo nhà nước Lênin đặc biệt coi trọng vai trò lãnh đạo

của Đảng đối với mọi tổ chức và mọi hoạt động của nhà nước Người khẳngđịnh tính tất yếu khách quan về sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước bởi vì:

“Chủ nghĩa Mác giáo dục Đảng công nhân, là giáo dục đội tiền phong của giaicấp vô sản, đội tiền phong này đủ sức nắm chính quyền và dẫn dắt toàn dântiến lên chủ nghĩa xã hội” (11, tr33)

Về xây dựng đội ngũ cán bộ công chức của nhà nước Lênin cho rằng

cán bộ, công chức phải có đủ năng lực và phẩm chất cách mạng Người yêucầu những người lãnh đạo: “Gồm những người có uy tín nhất, có ảnh hưởngnhất, kinh nghiệm nhất” (14, tr30) và “Trong lịch sử chưa hề có một giai cấpnào giành được quyền thống trị, nếu nó không đào tạo ra được trong hàng ngũcủa mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiền phong có đủ năng lực tổchức và lãnh đạo phong trào” (8, tr473) Muốn thực hiện được điều đó thì cấnphải xây dựng, quan tâm đến vấn đề đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Người chỉ rõ:

“Muốn đổi mới bộ máy nhà nước của chúng ta, phải cố hết sức tự đạt cho mìnhnhiệm vụ sau đây: Một là học tập, hai là học tập, ba là học tập mãi và sau nữaphải làm sao cho học thức của chúng ta không nằm trên giấy hoặc là một lờinói theo mốt nữa” (15, tr444)

Lênin kịch liệt đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí tronghoạt đông bộ máy nhà nước Người viết: “Kẻ thù bên trong tệ hại nhất củachúng ta, chính là anh chàng quan liêu” và cảnh báo “Những người cộng sản đãtrở thành anh quan liêu, nếu có cái gì sẽ làm tiêu vong chúng ta thì chính là cáiđó” (16, tr235)

Về tổ chức và hoạt động nhà nước Lênin quan tâm đến nguyên tắc tập

trung dân chủ, nhất là mối quan hệ giữa tập thể lãnh đạo và cá nhân phụ trách.Người cho rằng: “Lãnh đạo tập thể là điều cần thiết để giải quyết công việc củanhà nước công nông, nhưng mọi sự thái quá về lãnh đạo tập thể, mọi sự lệchlạc đưa đến tình trạng chậm chạp quan liêu thiếu tinh thần trách nhiệm, mọi sựchuyển biến các cơ quan lãnh đạo tập thể thành chỗ bàn suông đều là những taihại rất lớn, cần phải chấm dứt bằng được, hết sức mau chóng, không được ngại

dù bất kỳ biện pháp nào” (13, tr486)

Lênin còn quan tâm đến việc củng cố mối liên hệ máu thịt giữa tổ chức

bộ máy của Đảng, nhà nước với quần chúng coi đây là điểm khác biệt căn bảngiữa chế độ tư bản chủ nghĩa với chế độ xã hội chủ nghĩa Người yêu cầu tổchức, bộ máy của Đảng, nhà nước phải liên hệ với quần chúng, sống trong lòngquần chúng, biết tâm trạng quần chúng, giành được lòng tin tuyệt đối của quầnchúng

Trong hoạt động nhà nước Xô viết Lênin đặc biệt quan tâm đến vấn đềxây dựng pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa Trong chế độ xã hội chủnghĩa thì pháp luật là ý chí của nhà nước và nhân dân lao động Người cho rằngkhi cán bộ, Đảng viên vi phạm pháp luật phải xử lý hơn nhân dân

Sự phát triển của Lênin đối với quan điểm của Mác – Ănghen về nhànước, điều quan trọng nhất chính là ở chỗ đặc tính phổ biến nhất của mọi nhànước chính là giai cấp Như thế, biểu hiện về mặt lịch sử trong suốt quá trìnhphát triển của xã hội loài người là mối quan hệ của hai mặt chuyên chính vàdân chủ, rõ ràng trên phương diện này, nhà nước là một cách thức tổ chức đờisống xã hội, một giai đoạn trong tiến trình phát triển của xã hội, là một vòngkhâu của sự phát triển Đây chính là quan niệm có tính chất duy vật và biệnchứng có tính nguyên tắc trong việc lý giải đời sống xã hội nói chung, vấn đềnhà nước nói riêng và gắn liền với những cố gắng to lớn của loài người trong

sự phát triển chủ nghĩa Mác Tư tưởng của Lênin về nhà nước hình thành trên

cơ sở vận dụng và phát triển sáng tạo học thuyết Mác về nhà nước vào điềukiện, hoàn cảnh cụ thể của nước Nga Xô viết và tình hình thế giới những nămđầu thế kỷ XX Những tưởng ấy chứa đựng những giá trị có ý nghĩa về mặt lýluận và thực tiễn quan trọng đối với công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa nước ta hiện nay

Như vậy, học thuyết về nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ranhững quan điểm, nội dung cơ bản về lý luận nhà nước, xây dựng nhà nướckiểu mới Đó là hệ thống lý luận hết sức khoa học - cách mạng đã giải quyếtđúng đắn những vấn đề xung quanh lý luận nhà nước trên cơ sở chủ nghĩa duyvật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Đó là cơ sở cho các Đảng cộngsản, các nhà nước xã hội chủ nghĩa trên thế giới vận dụng vào xây dựng nhànước kiểu mới phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của mỗi quốc gia, dân tộc Học

cho các Đảng cộng sản, cho những người Mácxít đấu tranh chống các quanđiểm sai trái, lệch lạc, các thủ đoạn xuyên tạc, bóp méo xung quanh vấn đề nhànước của các thế lực thù địch, những phần tử cơ hội Qua đó khẳng định niềmtin vào sự tất thắng về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng, Bác Hồ vànhân dân ta đã lựa chọn Lý luận đó còn có ý nghĩa quan trọng để Đảng ta vậndụng vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vìdân hiện nay.

1.1.2 Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước

Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, người chiến sĩcộng sản lỗi lạc, người học trò suất sắc của chủ nghĩa Mác - Lênin Trong quátrình lãnh đạo cách mạng Việt Nam xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa của dân, do dân, vì dân Người đã tiếp thu và vận dụng một cách sáng tạohọc thuyết của chủ nghĩa Mác - Lênin đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợinày đến thắng lợi khác, tiến lên chủ nghĩa xã hội Qua thực tiễn hoạt động cáchmạng, qua sách, báo, các bài viết, nói chuyện của Người những tư tưởng vềnhà nước kiểu mới, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vìdân đã được hình thành Tuy nhiên không dừng lại ở đó mà Người đã phát triểnmột cách sáng tạo lý luận nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiệnhoàn cảnh một nước thuộc địa, nửa phong khiến chưa kinh qua chủ nghĩa tưbản như ở nước ta Đó là sự vận dụng có tính chất linh hoạt, sáng tạo góp phầnlàm cho chủ nghĩa Mác - Lênin giàu sức sống và trường tồn mãi mãi

Như chúng ta đã biết, trong di sản của Người không đề cập đến kháiniệm nhà nước pháp quyền nói chung và nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa nói riêng, nhưng xét về nội dung khoa học của tư tưởng, quan điểm vềnhà nước pháp quyền trong lịch sử, thực tiễn nhân loại thì những tư tưởng,quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới - nhà nước xã hộichủ nghĩa đã thể hiện khá đấy đủ, sâu sắc những đặc trưng, nội dung cơ bảncủa nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân

Tư tưởng về nhà nước kiểu mới của Hồ Chí Minh có nội dung phongphú Người không chỉ quan tâm đến việc giành chính quyền về tay nhân dân

mà còn quan tâm đến việc khó khăn hơn là xây dựng nhà nước kiểu mới của

dân, do dân, vì dân như thế nào Có thể khái quát nội dung tư tưởng Chủ tịch

Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới trên những quan điểm sau:

Về con đường cách mạng Theo Người, cách mạng vô sản không thể di

theo con đường như cách mạng tư sản Pháp và Mỹ vì: “Cách mệnh Pháp cũngnhư cách mệnh Mỹ, những cách mệnh tư sản, cách mệnh không đến nơi tiếng

là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong đó thì nó tước lục công nông, ngoài thì

nó áp bức thuộc địa” (24, tr280) Do vậy, cách mạng Việt Nam phải đi theocon đường cách mạng tháng 10 Nga: “Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mạngtháng 10 Nga là thành công và thành công đến nơi nghĩa là dân chúng đượchưởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thực sự” (24, tr280)

Về xây dựng nhà nước kiểu mới Trong di sản tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí

Minh, tư tưởng về tiến hành cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân là sự pháttriển sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về cách mạng vô sản trongquá trình lãnh đạo xây dựng nhà nước kiểu mới ở Việt Nam Chủ tịch Hồ ChíMinh đã để lại di sản vô giá cả về lý luận và thực tiễn trên lĩnh vực này Chủtịch Hồ Chí Minh chỉ rõ bản chất giai cấp của nhà nước kiểu mới Người khẳngđịnh giai cấp công nhân, Đảng của giai cấp công nhân có vai trò là người lãnhđạo nhà nước và xã hội Vì thế, bản chất giai cấp của nhà nước xã hội chủnghĩa thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Tư tưởng đạiđoàn kết của Người đã tạo cơ sở xã hội rộng lớn và vững chắc cho nhà nướckiểu mới: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thànhcông”

Về quyền lực nhà nước Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ nhà nước kiểu mới

là nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân tất cả quyền lực thuộc về nhân dân.Theo Người, trong nhà nước kiểu mới tính giai cấp hòa quyện tính nhân dân vàtính dân tộc Vấn đề đặt ra là làm sao để tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc

về nhân dân, nhân dân thực sự làm chủ nhà nước và xã hội Nhân dân thể hiệnquyền làm chủ của mình thông qua các cơ quan nhà nước do nhân dân bầu ra,hoặc trực tiếp tham gia quản lý nhà nước Quyền lực nhà nước dựa vào sứcmạnh của nhân dân, nhân dân theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là toàn dân, là tất cảđàn ông - đàn bà, người già - người trẻ, không phân biệt giai cấp, đảng phái,tôn giáo, nhân dân không phải là một khối thống nhất không có mẫu thuẫn mà

trong nhân dân còn có một bộ phận lầm đường lạc lối, sa vào cạm bẫy của kẻthù, đi ngược lại lợi ích của dân tộc.

Cũng theo Người, nhà nước kiểu mới là nhà nước hợp hiến, hợp phápthực hiện quản lý xã hội theo pháp luật và kết hợp chặt chẽ với giáo dục tưtưởng, đạo đức Người đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của tính hợppháp của nhà nước, vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội và hoạt động củanhà nước nhất là trong công việc bảo vệ chính quyền và lợi ích của nhân dân.Trong nhận thức và trong hành động của Người đã thể hiện được sự kết hợpnhuần nhuyễn giữa tư tưởng đức trị và pháp trị

Về vấn đề dân chủ của nhà nước Người chỉ ra là nhà nước xã hội chủ

nghĩa là nhà nước vì dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân, bảo đảm chocông dân làm tròn nghĩa vụ đối với nhà nước và xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minhluôn khẳng định: “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là người làmchủ, mà chính phủ là người đầy tớ trung thành của nhân dân, chính phủ chỉ cómột đích là hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân” (26, tr499).Chính vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm, nhắc nhở các cơquan của Đảng, nhà nước phải hết sức chăm lo đến đời sống của nhân dân laođộng, tổ chức, giáo dục quần chúng tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm Mặtkhác, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh trách nhiệm pháp lý của nhànước, cán bộ, công chức nhà nước nếu không làm tốt chức năng, quyền hạncủa mình Người nói: “Nếu dân đói là Đảng và chính phủ có lỗi, nếu dân rét làĐảng và chính quyền có lỗi, nếu dân dốt là Đảng và chính quyền có lỗi, nếudân ốm là Đảng và chính quyền có lỗi” (26, tr499)

Về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước Đây là vấn đề được

Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm rất lớn Người cho rằng: “Cán bộ là gốc củamọi công việc, muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc xấu

Đó là một chân lý nhất định” (25, tr240) Ngoài ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh cònquan tâm đến nhiều vấn đề khác như: Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; vaitrò trách nhiệm đối với người làm công tác lãnh đạo; về kiểm tra, giám sát hoạtđộng của bộ máy nhà nước và cán bộ, công chức nhà nước…

Như vậy, quan điểm tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nướckiểu mới thể hiện sự kết tinh tri thức, tinh hoa của nhân loại trong lĩnh vực này

Những tư tưởng, quan điểm đó là di sản lý luận vô cùng quý giá của cách mạngViệt Nam, đồng thời có giá trị đối với phong trào cách mạng của giai cấp côngnhân và các Đảng cộng sản trên thế giới Tư tưởng của Người về nhà nước kiểumới có ý nghĩa to lớn trong sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ở nước ta hiện nay.

1.2 Đảng cộng sản Việt Nam vận dụng quan điểm nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Theo từ điển Tiếng việt, vận dụng là: Đem tri thức lý luận dùng vào thựctiễn Theo đó, vận dụng là tổng hợp các phương pháp, cách thức của chủ thểhoạt động nhằm biến tư tưởng, lý luận, học thuyết thành hành động thực tiễn,

cụ thể nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội Đó là quá trình kết hợp điều kiện kháchquan và nhân tố chủ quan, thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Từ đó có thểquan niệm vận dụng quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

về nhà nước là sự nhận thức thấu đáo, thực hiện đúng đắn, sáng tạo tư tưởngnhà nước vào việc hoạch định đường lối lãnh đạo xây dựng nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa hiện nay, hiện thực hóa tư tưởng đó trên thực tế

Vận dụng quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vềnhà nước là Đảng ta đã kế thừa, phát triển quan điểm nhà nước của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể củanước ta Phân tích những đặc điểm dân tộc Việt Nam, thực tiễn cách mạng ViệtNam, phân tích quá trình hình thành xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa qua các giai đoạn để định ra đường lối, quan điểm, chính sách và tổ chứcthực hiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vìdân Đồng thời quan điểm nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin còn là vũ khíđấu tranh chống mọi hình thức, mọi âm mưu, mọi luận điểm xuyên tạc của cácthế lực thù địch xung quanh vấn đề nhà nước, từ đó là cơ sở Đảng ta thực hiệnthắng lợi sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Kết quả của sự vận dụng đó thể hiện thông qua đường lối xây dựng nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa qua các giai đoạn lịch sử đất nước Trải quanhững thăng trầm lịch sử, sâm lược của chủ nghĩa thực dân, đế quốc, sụp đổcủa chủ nghĩa xã hội ở Đông âu, Liên xô… Nhưng Nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa Việt Nam vẫn đứng vững, vẫn hiên ngang như thách thức mọithế lực phản động đi ngược lại mục tiêu hòa bình, dân chủ, tiến bộ, văn minh.Kết quả sự vận dụng đó đã góp phần đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợinày đến thắng lợi khác, vững bước tiến vào thế kỷ XXI.

Khi vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh về nhà nước, Đảng ta đã có tư duy khoa học để có phương thức vận dụngđúng đắn Mỗi quốc gia, dân tộc có những điểm khác về điều kiện tự nhiên,lịch sử, điều kiện kinh tế - xã hội … Quá trình tiến lên chủ nghĩa xã hội ở mỗiquốc gia lại có điểm khác nhau, điểm xuất phát khác nhau Chính vì vậy trongquá trình lãnh đạo xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Đảng ta đã

kế thừa những tư tưởng, quan điểm phù hợp với thực tiễn trong nước từ đó đề

ra đường lối lãnh đạo đất nước Những yếu tố, những quan điểm đúng đắn,khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước nhưng không phù hợp vớiđiều kiện hoàn cảnh nước ta thì Đảng ta không vận dụng Đồng thời, quá trìnhvận dụng Đảng ta đã có sự bổ sung, phát triển lý luận xây dựng nhà nước kiểumới đối với một nước phong khiến nửa thuộc địa chưa qua chủ nghĩa tư bản

Sự bổ sung, phát triển đó không chỉ có ý nghĩa làm phong phú kho tàng chủnghĩa Mác - Lênin mà còn là bài học cho các nước anh, em, các Đảng cộng sảntrên thế giới học hỏi, tiếp thu Quá trình vận dụng Đảng ta đã tránh tư tưởnggiáo điều, rập khuôn, máy móc, vận dụng một cách vô nguyên tắc quan điểmcủa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về lý luận nhà nước và môhình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Liên xô, Đông âu.Thực tiễn thành tựu đạt được trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ở nước ta đã chứng minh tính đúng đắnkhoa học của phương thức vận dụng trên của Đảng ta

Như vậy, nội dụng Đảng vận dụng mang tính toàn diện tất cả các quanđiểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước phù hợpvới điều kiện, hoàn cảnh và lịch sử nước ta Sự vận dụng của Đảng được thểhiện qua các thời kỳ:

1.2.1 Thời kỳ trước đổi mới

Trước khi cách mạng tháng Tám năm 1945 nổ ra và giành thắng lợi Đấtnước ta chịu ánh nô lệ của thực dân Pháp hơn 80 năm với bao tủi nhục và căm

hờn, đau thương và nước mắt Chế độ phong khiến tồn tại hàng nghìn năm đếngiai đoan này đã trở thành lỗi thời và lạc hậu Cách mạng tháng Tám thànhcông, đất nước giành được độc lập xây dựng chế độ mới – chế độ xã hội chủnghĩa Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời Tuy nhiên, ngay sau khigiành được độc lập đất nước ta đã phải đương đầu với sự quay trở lại sâm lượccủa thực dân Pháp Với âm mưu, thủ đoạn, dã tâm, tiềm lực mạnh hơn trước,lại được sự giúp đỡ của các nước đồng minh, hơn nữa trên lãnh thổ nước ta còn

có quân Nhật và Tưởng cũng đang tìm mọi cách chống phá cách mạng nước ta

Bè lũ tay sai, phản động, các đảng phái nổi lên chống phá chính quyền non trẻ.Nhưng, dưới sự lãnh đạo của Bác Hồ, của Đảng đã cùng toàn dân đánh bạithực dân Pháp sâm lược, chính quyền nhân dân non trẻ được bảo vệ và pháthuy vai trò to lớn đối với lịch sử

Tuy nhiên khó khăn, thử thách vẫn còn Nối tiếp thực dân Pháp là Đếquốc Mỹ, với tiềm lực quân sự lớn hơn gấp nhiều lần thực dân Pháp tiến hànhsâm lược nước ta, chúng muốn biến nước ta thành thuộc địa kiểu mới và thựchiện âm mưu toàn cầu phản động của chúng Trải qua hơn 20 năm đấu tranhgian khổ, dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng, Bác Hồ, sự giúp đỡ nhiệt tình củacác nước anh em trong cộng đồng quốc tế, nhân dân ta đã đánh thắng đế quốc

Mỹ sâm lược giành lại hòa bình cho tổ quốc Trong khoảng thời gian này thìcùng một lúc cánh mạng nước ta thực hiện hai nhiệm vụ chống Mỹ cứu nước

và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Đó là một kỳ tích đồng thời cũng làmột sáng tạo, thể hiện sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng ta và Chủ tịch Hồ ChíMinh

Do chịu ảnh hưởng của điều kiện chiến tranh, hoàn cảnh đặc biệt của đấtnước nên nội dung Đảng ta vận dụng quan điểm nhà nước của chủ nghĩa Mác –Lênin thể hiện tập trung qua các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980 và quađường lối lãnh đạo của Đảng Cụ thể:

Về bản chất nhà nước Ngay từ bản Hiến pháp đầu tiên 1946 ở Điều 1

khẳng định: “Nước Việt Nam là một nước dân chủ cộng hòa Tất cả quyền bínhtrong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, traigái, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo” Đó là nhà nước của dân, do dân, vì dân

Kế thừa và phát triển những tư tưởng về nhà nước kiểu mới của 2 bảnHiến pháp trước, bản Hiến Pháp 1980 xác định: Nhà nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam là nhà nước chuyên chính vô sản, sứ mệnh lịch sử của nhànước đó là thực hiện quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động (Điều 2)

Về tính chất của nhà nước Thể hiện rõ nét nhất ở bản Hiến pháp 1959

tiếp tục làm rõ hơn tính chất của nhà nước ta: Nhà nước ta là nhà nước dân chủnhân dân Ở các chương I, III nổi bật là điều 4, 5, 6 Điều 4 quy định: Tất cảquyền lực nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đều thuộc về nhân dân Nhândân sử dụng quyền lực của mình thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân cáccấp Điều 6 cũng quy định: Tất cả các cơ quan nhà nước đều phải dựa vào dân,liên hệ chặt chẽ với nhà nước, lắng nghe ý kiến và chịu sự kiểm soát của nhândân Theo nguyên tắc: Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tất cảquyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân (Điều 6) và nhà nước quản lý bằngpháp luật không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Xét về tính chấtvẫn là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân

Về dân chủ của nhà nước Điều 32 Hiến pháp năm 1946 cũng quy định:

Những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra nhân dân phúc quyết.Ngay sau khi giành được chính quyền, chính quyền mới do nhân dân bầu ranhưng: Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và Đại biểu hội đồngnhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm củanhân dân, nếu chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ

Về cán bộ, công chức nhà nước Đảng khẳng định cán bộ, công chức nhà

nước là công bộc của nhân dân, là người “Đầy tớ” của dân Điều này được thểhiện rõ trong tư tưởng Hồ Chí Minh: Chế độ ta là chế độ dân chủ, nghĩa lànhân dân làm chủ Đảng ta là Đảng lãnh đạo, nghĩa là tất cả cán bộ từ trungương đến khu, đến tỉnh, đến huyện, đến xã, bất kỳ ở cấp nào, ngành nào - đềuphải là người đầy tớ trung thành của nhân dân

Như vậy, trong thời kỳ cách mạng từ cách mạng tháng Tám thành côngđến trước đổi mới Đảng đã vận dụng một cách linh hoạt quan điểm nhà nướccủa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào từng bước xây dựng,hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa Những nội dungĐảng ta vận dụng được thể hiện và cụ thể hóa trong các bản Hiến pháp 1946,

1959, 1980, các văn bản pháp luật và trong các chủ trương, chính sách củaĐảng Kết quả vận dụng đó đã góp phần to lớn vào việc củng cố chính quyềndân chủ nhân dân trong những ngày đầu non trẻ, vào công cuộc xây dựng chủnghĩa xã hội ở miền Bắc – hậu phương lớn Trực tiếp lãnh đạo thắng lợi cuộckháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ sâm lược Đó làbài học quý giá để Đảng ta tổng kết kinh nghiệm tiếp tục vận dụng quan điểmnhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân trong giai đoạn cáchmạng tiếp theo.

1.2.2 Thời kỳ từ đổi mới đến nay

Thời kỳ từ đổi mới đến nay Đây là giai đoạn đất nước ta gặp rất nhiềukhó khăn Do chịu ảnh hưởng nặng nề của hậu quả chiến tranh, ngay sau khigiành được độc lập lại bị các thế lực đế quốc bao vây cấm vận kinh tế, trongnước lại duy trì quá lâu nền kinh tế quan liêu bao cấp Điều đó đã đưa đất nước

ta đã rơi vào tình trạng khủng hoảng kinh tế, xã hội trầm trọng Bản chất chế độmới – xã hội xã hội chủ nghĩa và nhà nước kiểu mới không được thể hiện rõ.Trên thế giới sự sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa Liên xô và Đông âu, sựthoái trào của hệ thống xã hội chủ nghĩa càng làm cho sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội ở nước ta gặp nhiều khó khăn

Đứng trước những thách thức, khó khăn đó Đảng ta đã tiến hành đổi mớitoàn diện đất nước Công cuộc đổi mới được manh nha từ năm 1979 và đếnĐại hội VI của Đảng được chính thức bắt đầu Trải qua các kỳ Đại hội Đảng

VI, VII, VIII, IX, X, XI, cùng với quá trình đổi mới toàn diện thì nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa cũng dần dần được hoàn thiện

Quá trình đổi mới tư duy, lý luận Đảng cộng sản Việt Nam đã vận dụngnhững nguyên lý, lý luận về nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh vào thực tiễn cách mạng trong nước, làm cơ sở xây dựng đường lốilãnh đạo đất nước vượt qua khó khăn, khủng hoảng Bước vào giai đoạn lịch sửmới, trước những yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc,Đảng ta đã chỉ ra tính tất yếu lịch sử của việc xây dựng nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Tính tất yếu đó thể hiện trên cơ sở sau :

Một là, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay là phù hợp với quy luật khách quan của lịch sử.

Lịch sử xã hội cho thấy sự phát triển của sản xuất vật chất là nhân tố xétđến cùng quyết định sự vận động, phát triển xã hội từ thấp đến cao Thực tếcho thấy, trong xã hội có đối kháng giai cấp, xã hội càng phát triển thì mâuthuẫn đó càng trở nên gay gắt Để giải quyết mâu thuẫn đó đòi hỏi phải thaythế nhà nước độc tài, chuyên chế bằng nhà nước pháp quyền, quản lý xã hộibằng pháp luật Thắng lợi của cuộc cách mạng lật đổ chế độ phong khiến tànbạo, chuyên chế, độc tài vô pháp luật và sự ra đời nhà nước tư sản đã chứngminh cho khuynh hướng phát triển tất yếu đó Tuy nhiên, trên thực tế nhà nướcpháp quyền tư sản đã không giải quyết được vấn đề dân chủ và bảo vệ quyềncon người Vì vậy, quyền lợi của giai cấp vô sản và của nhân dân lao động tấtyếu phải thay thế nhà nước pháp quyền tư sản bằng nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa Điều này đã được chủ nghĩa Mác - Lênin luận giải một cáchkhoa học

Hai là, tính tất yếu bắt nguồn từ chính lịch sử xây dựng và phát triển của nhà nước ta.

Ngay trong quá trình thành lập và trong quá trình phát triển nhà nướcViệt Nam dân chủ Cộng hòa, nhà nước ta đã và luôn là nhà nước hợp hiến, hợppháp Nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở các quy định của Hiếnpháp và pháp luật và luôn luôn thể hiện rõ bản chất nhà nước kiểu mới thực sựcủa nhân dân lao động Ngày nay, tính tất yếu khách quan còn thể hiện từ địnhhướng xã hội chủ nghĩa mà mục tiêu cơ bản là xây dựng một xã hội dân giàu,nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Chúng ta ý thức được rằng,

để có một chế độ xã hội như vậy công cụ, phương tiện cơ bản chỉ có thể là nềnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và một nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh Điều đó đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục đẩy mạnh cảicách nhà nước, cải cách pháp luật, bảo đảm cho nhà nước không ngừng vữngmạnh, thực sự là của nhân dân lao động, phục vụ lợi ích của nhân dân laođộng

Ba là, xuất phát từ yêu cầu thực hiện sứ mệnh lịch sử, lãnh đạo xây dựng chủ nghĩa xã hội của giai cấp công nhân.

Trong điều kiện Đảng lãnh đạo chính quyền, nếu không có một nhà nướcđược tổ chức khoa học, có đủ năng lực quản lý mọi mặt đời sống xã hội, nhất

là năng lực về tổ chức quản lý kinh tế thì không thể tổ chức thực hiện thắng lợiđường lối, chính sách của Đảng Điều đó cũng có nghĩa là Đảng cộng sản cũngkhông thực hiện được vai trò lãnh đạo xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Do vây, tất yếu phải xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa kiểu mớimang bản chất giai cấp công nhân, dưới sự lãnh đạo của Đảng

Bốn là, xuất phát từ chính vai trò, nhiệm vụ của nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Nhà nước xã hội chủ nghĩa có vai trò to lớn trong công cuộc xây dựng xãhội mới Xây dựng chế độ xã hội mới, nền kinh tế mới, văn hóa mới và conngười mới xã hội chủ nghĩa Đây là nhiệm vụ mới mẻ, hết sức khó khăn, phứctạp đối với một Đảng lãnh đạo chính quyền và lãnh đạo nhà nước Nhà nước xãhội chủ nghĩa nếu không đổi mới tổ chức, hoạt động, không nâng cao hiệu lựcquản lý của mình, không thực sự là nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vìdân thì không thể hoàn thành những nhiệm vụ khó khăn, phức tạp đó

Năm là, xuất phát từ yêu cầu thích ứng với diễn biến mới của tình hình thế giới và trong nước.

Trước diễn biến phức tạp của tình hình chính trị thế giới Xu thế quốc tếhóa, toàn cầu hóa, khu vực hóa ngày càng được đẩy mạnh Trong nước, đấtnước đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa xây dựng cơ

sở vật chất của chủ nghĩa xã hội Mở cửa hội nhập, hợp tác ngày càng đa dạng,phức tạp Các thế lực thù địch trong, ngoài câu kết tăng cường hoạt động chốngphá … Từ đó đòi hỏi chúng ta phải đổi mới tư duy, đổi mới tổ chức nhất là đổiphương thức hoạt động của nhà nước từ đó mới nâng cao hiệu quả quản lý đấtnước, thực hiện thắng lợi mục tiêu đã xác định

Sáu là, xuất phát từ mục tiêu và thực tiễn của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.

Trong quá trình tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh thấy rõ ởchủ nghĩa Mác - Lênin con đường đúng đắn cho cách mạng Việt Nam Ngườichỉ rõ: “Muốn cứu nước giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác -con đường cách mạng vô sản” Theo Người, cuộc cách mạng nước ta ngay saukhi hoàn thành mục tiêu giải phóng dân tộc, xóa bỏ chế độ thực dân, phongkhiến, phải tiếp tục tiến lên thực hiện mục tiêu cách mạng xã hội chủ nghĩa.Cách mạng xã hội chủ nghĩa thực chất là cuộc cách mạng do giai cấp côngnhân và nhân dân lao động tiến hành, thực hiện xóa bỏ chế độ xã hội có áp bức,bóc lột, bất công, xây dựng chế độ xã hội mới không có giai cấp áp bức và bóclột, giải phóng con người thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, bất bình đẳng Thựctiễn cho thấy một trong những tiền đề quan trọng đưa cuộc cách mạng xã hộichủ nghĩa đến thành công đó là phải có nhà nước pháp quyền mà quyền lực nhànước phải thuộc về nhân dân.

Bảy là, xuất phát từ thực trạng những biểu hiện tiêu cực trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.

Thực tiễn cho thấy trong công cuộc đổi mới hiện nay, bên cạnh những

thành tựu quan trọng đã giành được vẫn tồn tại những nguy cơ, thách thức tolớn đối với sự phát triển đi lên của đất nước ta Trong bài phát biểu khai mạcHội nghị Trung ương Sáu lần 2 khóa VIII, Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu chỉ rõ:

“Tệ quan liêu, tham nhũng đang làm biến chất một bộ phận cán bộ, đảng viên

… Nhất là tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống” Nhậnđịnh trên của đồng chí Bí thư phản ánh phần nào những yếu kém trong việcxây dựng nhà nước pháp quyền Những nhân tố chủ quan đó nếu kết hợp vớiyếu tố khách quan của các thế lực thù địch bên ngoài thì có tác hại vô cùng tolớn Do vậy, Đảng phải chăn lo xây dựng bản thân mình đồng thời phải xâydựng nhà nước kiểu mới mang đầy đủ yếu tố bản chất nhất về tính ưu việt của

nó đáp ứng yêu cầu sự nghiệp cách mạng mới

Từ những cơ sở xuất phát trên có thể khẳng định tính tất yếu phải tiếptục xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dântrong giai đoạn hiện nay Đồng thời qua đó thấy được sự cần thiết, cấp bách và

ý nghĩa to lớn của việc xây dựng nhà nước pháp quyền đối với sự nghiệp xâydựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc trước tình hình mới Đảng ta đã vận dụng quan điểm nhà nướccủa chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Nội dung vận dụng tập trung trên một số vấn đềsau:

Một là, khẳng định vị trí tối thượng của Hiến pháp trong hệ thống pháp luật

Quá trình lãnh đạo xây dựng nhà nước pháp quyền Đảng luôn vận dụng

tư tưởng của các nhà kinh điển khẳng định tính tối thượng của Hiến pháp vàcoi đây là cơ sở đảm bảo cho sự thống nhất pháp luật xã hội chủ nghĩa, làm cơ

sở xác lập trật tự, kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Hiến pháp

là văn bản luật do cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước ban hành thể hiệntập trung ý chí và lợi ích của nhân dân lao động trên mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội, mọi công việc hệ trọng của đất nước Hiến pháp luôn là văn bản có giátrị pháp lý cao nhất mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp và tuân theo Hiếnpháp

Hai là, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo đảm các quyền con người ngày càng hoàn thiện

Bước vào thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Đảng chủtrương xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa để lãnhđạo công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa - hiện đại hóa Văn kiện Đại hội XIkhẳng định: “Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách để vậnhành có hiệu quả nền kinh tế và thực hiện tốt các cam kết quốc tế, bảo vệ lợiích quốc gia, dân tộc” (3, tr247) Xây dựng và cải cách pháp luật đáp ứng mụctiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Với bốn bảnhiến pháp được thông qua trên thực tế hệ thống pháp luật Việt Nam đã trải quabốn giai đoạn phát triển, tuy ở mỗi giai đoan khác nhau, pháp luật lúc mạnh lúcyếu nhưng pháp luật luôn là công cụ để quản lý xã hội, giữ gìn kỷ cương, tăngcường dân chủ Hiến pháp năm 1992 đã khẳng định nhà nước quản lý xã hộibằng pháp luật, đó là nguyên tắc có tính hiến định Biện chứng của sự pháttriển lịch sử nhà nước ta cho thấy: Một mặt nhà nước chỉ có thể trở thành nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa khi có sự lãnh đạo của Đảng, mặt khác sự

lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước chỉ có thể được xác lập trong điều kiệnĐảng đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo phù hợp với tổ chức quyền lựctrong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Ở khía cạnh thứ hai này vai tròcủa nhà nước được thể hiện ở chỗ pháp luật là mắt xích quan trọng để chuyểntải nội dung lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước Nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa theo nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhànước pháp quyền quản lý xã hội bằng pháp luật, theo pháp luật Trên cơ sởnhận thức rõ vai trò của pháp luật nên cùng với quá trình lãnh đạo, Đảng đãlãnh đạo xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng tính cụ thể, bao quátcủa các văn bản luật

Ba là, tiếp tục cải cách nền hành chính Nhà nước đặt mình dưới pháp luật

Hành chính được hiểu theo nghĩa thông thường là hoạt động quản lýchuyên nghiệp của nhà nước đối với xã hội, nghĩa hẹp là công tác nghiệp vụnhư bảo đảm công tác trật tự xã hội, hộ tịch, hộ khẩu… Theo nghĩa rộng là nềnhành chính nhà nước Cải cách hành chính nhà nước là quá trình làm cho bộmáy hành chính nhà nước phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội Mụctiêu của cải cách hành chính nhà nước trong thời kỳ đổi mới đất nước là xâydựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, có hiệu lực, từng bước hiện đạihóa Thực tiễn cho thấy: Có đường lối, chính sách đúng, có pháp luật nghiêmminh là điều kiện kiên quyết, song nếu không có một nền hành chính mạnh, cóhiệu lực thì dù chính sách, pháp luật dù đúng cũng không thể đi vào đời sống.Nền hành chính yếu kém là một trở lực cho đổi mới và phát triển Do đó, cảicách nền hành chính là yêu cầu bức xúc Hiện nay, nền hành chính nước ta cònnhiều yếu kém: Quan liêu, xa dân, xa cơ sở, nạn tham nhũng lãng phí, phẩmchất năng lực một bộ phận cán bộ công chức còn yếu kém… Vận dụng quanđiểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đảng ta đã lãnh đạo, tiếnhành cải cách hành chính tập trung vào việc cải cách thủ tục hành chính, banhành và hoàn thiện chế độ công vụ; đề cao trách nhiệm giải quyết khiếu kiệncủa nhân dân; sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, cán bộ công chức theo đúng chứcdanh, tiêu chuẩn, thực hiện tinh giảm biên chế; sử lí nghiêm minh, kịp thờinhững người vi phạm pháp luật…

Bốn là, tiếp tục cải cách tư pháp theo yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền bảo đảm công lý, thẩm phán xét xử chỉ tuân theo pháp luật

Cải cách tư pháp là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn hiện nay xuất phát từyêu cầu khắc phục những hạn chế, yếu kém còn tồn tại trong tổ chức và hoạtđộng của hệ thống tư pháp; từ điều kiện nước ta đang phát triển kinh tế thịtrường mở rộng hội nhập và từ vị trí vai trò của cơ quan tư pháp Mục tiêu củacải cách tư pháp là xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ,nghiêm minh, bảo vệ công lý, quyền con người phục vụ nhân dân, phục vụ Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã tiến hành lãnh đạo công tác cải cách

tư pháp một cách đồng bộ cả lập pháp và hành pháp, phân công kiểm tra giámsát lẫn nhau trong quá trình thực hiện quyền lực nhà nước về mặt lập pháp,hành pháp, tư pháp Cải cách đồng bộ lấy cải cách tòa án và hoạt động xét xử

là trung tâm, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật tạo cơ sở pháp lý vững chắccho hoạt động tư pháp, đặc biệt là chú trọng hoàn thiện pháp luật hình sự, phápluật dân sự và pháp luật về tố tụng tư pháp Cải cách tổ chức và hoạt động củatòa án nhân dân, xác định thẩm quyền, tổ chức lại hệ thống tòa án, nâng caochất lượng của hoạt động xét xử Để đảm bảo tính độc lập nghiêm minh củahoạt động xét xử, Đảng tích cực đổi mới sự lãnh đạo của mình đối với tòa ánnhân dân, xem xét quan hệ giữa tòa án cấp trên với cấp dưới, xem xét sự điềuhành có tính hành chính trong một tòa án hoặc viện kiểm sát nhân dân, nângcao năng lực, phẩm chất địa vị pháp lý của thẩm phán, hội thẩm phán nhândân Ngoài ra, cải cách tư pháp còn tập trung vào cải cách tổ chức, hoạt độngcủa Viện kiểm sát; của cơ quan điều tra, cơ quan thi hành án; cải cách tổ chứchoạt động của luật sư, công chứng, giám định; đổi mới công tác xây dựng độingũ cán bộ tư pháp

Năm là, tiếp tục đổi mới công tác cán bộ

Đảng ta luôn quan tâm đến công tác cán bộ coi đó là nhiệm vụ trọng yếuliên quan đến sự vững mạnh của Đảng, sự thành bại của cách mạng Bước vàogiai đoạn mới đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, phát triểnkinh tế thị trường… Thì công tác cán bộ lại càng quan trọng Vận dụng quanđiểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về lý luận nhà nước

thời gian qua Đảng đã ra nhiều Nghị quyết như Nghị quyết Đại hội IX, Nghịquyết Trung ương 3 khóa VIII về chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh côngnghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, kết luận Hội nghị trung ương Sáu khóa IX,Nghị quyết 11 của Bộ chính trị, Ban Bí thư về công tác cán bộ… Những Nghịquyết đó thể hiện sự vận dụng của Đảng ta trong việc đổi mới công tác cán bộ.

Cụ thể là: Tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị được sắp xếp, kiện toàn; đisâu làm rõ chức năng nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức và mối quan hệ giữachúng; đã tiến hành đổi mới đồng bộ cả năm khâu của công tác cán bộ: Đánhgiá, quy hoạch, luân chuyển, đào tạo, bồi dưỡng và bố trí, sắp xếp, sử dụng cánbộ Như vậy, Đảng đã tiến hành đổi mới công tác cán bộ một cách toàn diện,kết quả trong công tác cán bộ trong thời gian qua đã khẳng định sự vận dụngđúng đắn, sáng tạo đó của Đảng

Sáu là, giáo dục pháp luật cho toàn dân.

Thực hiện theo tư tưởng Hồ Chí Minh “Dân biết, dân bàn” nếu ngườidân không hiểu về pháp luật; về nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân;

về quyền và nghĩa vụ của mình trong việc thực hiện trách nhiệm xây dựng nhànước Việt Nam xã hội chủ nghĩa thì tất yếu pháp luật không thể đi vào lòngnhân dân được, tình trạng vô pháp luật, không chấp hành nghiêm pháp luật sẽdiễn ra Do vậy, cùng quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền Đảng phải luônluôn tiến hành việc giáo dục, nâng cao dân trí đặc biệt là sự hiểu biết pháp luậtcho mọi người dân Trên cơ sở đó nhân dân tự giác chấp hành pháp luật, pháthuy vai trò giám sát và làm chủ nhà nước của mình trên mọi lĩnh vực của đờisống xã hội

Bảy là, đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng lãng phí và mọi biểu hiện tiêu cực khác

Về tác hại nghiêm trọng của vấn đề này, Mác - Ănghen đã từng cảnhtỉnh giai cấp vô sản rằng chủ nghĩa quan liêu có thể dẫn các Đảng cộng sản đến

“Đánh mất một lần nữa chính quyền vừa giành được”, “Đi vào con đường tiêuvong như đã từng xảy ra đối với mọi loại hình nhà nước từng xuất hiện từ trướctới nay” Lênin cũng viết: “Chúng ta bị khốn khổ trước hết về tệ quan liêu.Những người cộng sản đã trở thành những tên quan liêu Nếu có cái gì làm tiêuvong chúng ta thì đó chính là cái đó” (16, tr235) Quan liêu, tham nhũng, lãng

phí gây tác hại rất lớn cho xã hội, cho Đảng, nhà nước và nhân dân trên nhiềumặt, không chỉ tài sản, của cải mà còn ảnh hưởng đến lòng tin của nhân dân, sựtha hóa đội ngũ cán bộ thậm chí còn đe dọa đến sự tồn vong của Đảng, nhànước và chế độ xã hội Tham nhũng, lãng phí không chỉ là tệ nạn, là vấn đềtừng quốc gia mà đã trở thành vấn đề toàn cầu Do vậy, Đảng đã lãnh đạo xâydựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng chống quan liêu, tham nhũng.Đảng còn có nhiều chủ trương thu hút nhân dân tham gia đấu tranh phòng,chống tham nhũng, lãng phí và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này

Tám là, đổi mới tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước pháp quyền

Đại hội XI khẳng định: “Tiếp tục đẩy mạnh việc xây dựng và hoàn thiệnnhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa bảo đảm nhà nước ta thực sự là nhànước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân do Đảng lãnh đạo” (3, tr246).Đảng ta chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền nhưng là nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa Sự lãnh đạo duy nhất của Đảng là không chia sẻ Đó lànguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, là nguyên tắc căn bản trongxây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa Đảng ta là lựclượng duy nhất lãnh đạo nhà nước và xã hội Đại hội IX của Đảng khẳng định:Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng

Sự nghiệp cách mạng luôn vận động, phát triển, thực tiễn luôn nảy sinh nhữngvấn đề mới, phức tạp đòi hỏi cần giải quyết, bản thân nhà nước trong quá trìnhlãnh đạo khó tránh khỏi không mắc sai lầm, khuyết điểm trong việc tổ chứcthực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, trong quản lý điều hành xã hội.Chính vì vậy tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước là yêu cầukhách quan Vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh về nhà nước Đảng ta đã không ngừng tăng cường vai trò lãnh đạo đối vớinhà nước Sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý nhà nước không hề mâu thuẫnnhau mà luôn thống nhất Đáp ứng yêu cầu thời kỳ mới Đảng ta đã đổi mớiphương thức lãnh đạo của mình đối với nhà nước Thể hiện điều đó, Đảng tăngcường lãnh đạo xây dựng, kiện toàn bộ máy nhà nước từ trung ương đến cơ sởđảm bảo tinh, gọn, có chất lượng cao, tinh giảm bộ máy nhà nước kiên quyếtgiải thể các cơ quan làm việc không hiệu quả Đảng lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệthơn cải các hành chính, khắc phục bệnh quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu dân

Đảng tăng cường lãnh đạo, cụ thể hóa đường lối, quan điểm, chủ trương, chínhsách lớn của Đảng thành hiến pháp, pháp luật, kế hoạch, mục tiêu; xây dựngquy chế lãnh đạo của Đảng ở các cấp, ngành từ trung ương đến địa phương;lãnh đạo cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí làm trong sạch

bộ máy nhà nước

Trên đây là một số nội dung Đảng ta đã vận dụng quan điểm nhà nướccủa chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta trong giai đoan từ đổi mới đến nay Nộidung vận dụng trên mang tính tổng hợp, toàn diện trên nhiều vấn đề Quá trìnhvận dụng Đảng ta đã có tư duy khoa học, sáng tạo, vận dụng không tùy tiện vônguyên tắc mà dựa trên những nguyên tắc khoa học Có thể chỉ ra các nguyêntắc mà Đảng ta vận dụng quan điểm nhà nước của chủ nghĩa Mác – Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ởnước ta trong giai đoan từ đổi mới đến nay đó là:

Một là, nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.

Đại hội XI khẳng định: “Nhà nước chăm lo, phục vụ nhân dân, bảo đảmquyền và lợi ích chính đáng của mọi người dân Nhà nước xây dựng, bổ sungcác thể chế và cơ chế vân hành cụ thể để đảm bảo nguyên tắc tất cả quyền lựcnhà nước thuộc về nhân dân” (3, tr247) Bác Hồ từng chỉ rõ: “Nước ta là nướcdân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân làm chủ Trong bộ máy cách mạng từngười quét nhà, nấu ăn cho đến chủ tịch một nước đều là phân công làm đầy tớcho dân” Nhà nước pháp quyền là nhà nước đề cao pháp luật, bảo đảm quyền

và lợi ích hợp pháp của công dân theo pháp luật, với một hệ thống pháp luậthoàn chỉnh, minh bạch, được tôn trọng và thực thi nghiêm túc Nhà nước xãhội chủ nghĩa không những phải tuân thủ theo yêu cầu ấy, mà điều quan trọng

là phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, với tư cách là ngườilàm chủ của nước nhà và xã hội Đây là mục đích của xã hội xã hội chủ nghĩa

mà chúng ta đang xây dựng Tại Đại hội Đảng X Đảng ta chỉ rõ: “Xây dựng cơchế vận hành của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tất cả quyềnlực nhà nước đều thuộc nhân dân; quyền lực nhà nước là thống nhất, có sựphân công phối hợp giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp,hành pháp và tư pháp” (2, tr126)

Tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân, đó là nguyên tắc cănbản, là mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Vì vậy không phải ngẫu nhiên mà Đảng ta đưa ra quan điểm: Xây dựng nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân Quyền làm chủ củanhân dân, sự bảo đảm các quyền đó bằng hệ thống pháp luật, được thể hiệntrong thực tiễn hàng ngày và cuộc sống hạnh phúc của nhân dân là tiêu chí cănbản, là định hướng chủ yếu trong xây dựng nhà nước Việt Nam pháp quyền xãhội chủ nghĩa Do đó, Đảng ta yêu cầu Nhà nước phải thực hiện quản lý xã hộibằng pháp luật, bằng cơ chế, chính sách, phải thực sự là công cụ chủ yếu thựchiện quyền làm chủ của nhân dân, thể hiện ý chí, lợi ích, nguyện vọng của nhândân, cán bộ công chức phải là công bộc của dân Đây là điểm khác nhau cănbản giữa Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa với các nhà nướcpháp quyền khác trong lịch sử

Hai là, nguyên tắc các quan hệ xã hội căn bản phải được điều chỉnh bằng pháp luật

Đây là một nguyên tắc trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa của dân, do dân, vì dân ở nước ta hiện nay Pháp luật phải giữ vị trí điềuchỉnh chủ đạo trong toàn xã hội, trong hoạt động, trong sử sự của chủ thể trongquan hệ xã hội Khẳng định quyền tối cao của Hiến pháp, pháp luật là cơ sở đểpháp luật đi vào cuộc sống thực hiện chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội.Trong xã hội có nhiều mối quan hệ khác nhau cùng tồn tại, tác động qua lại lẫnnhau Các quan hệ xã hội rất phức tạp, để bảo đảm cho mọi quan hệ xã hộiđược thống nhất, theo đúng quy luật, không sâm hại lợi ích của các chủ thểtham gia quan hệ thì một nguyên tắc quan trọng là mọi quan hệ xã hội phảiđược điều chỉnh bằng pháp luật Pháp luật là khung mức định giá chung màmọi hoạt động, mọi quan hệ của các cá nhân, tổ chức soi vào đó để thực hiệntheo, hoạt động không trái với pháp luật Bên cạnh pháp luật thì trong xã hộicòn tồn tại nhiều hình thức, công cụ để điều chỉnh các quan hệ xã hội như: Cácvăn bản dưới luật, dư luận xã hội, các chuẩn mực xã hội, đạo đức từng chủ thểtham gia các quan hệ xã hội… Tuy nhiên pháp luật vẫn là công cụ điều chỉnh

cơ bản, quan trọng nhất

Ba là, nguyên tắc tôn trọng và bảo đảm quyền tự do cơ bản, các lợi ích