Xuất phát từ vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi đối với trẻ em và nhu cầu hưởng thụ hoạt động này, tôi thấy việc tổ chức cho trẻ chơi các “Trò chơi dân gian” là một việc làm cần thiết và rất có ý nghĩa. Di sản văn hoá truyền thống Việt Nam có nhiều loại hình khác nhau, trong đó có thể nói, trò chơi dân gian cũng là một di sản văn hoá quý báu của dân tộc. Nó được kết thành từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sống của bao thế hệ người Việt xưa. Đặc biệt đối với trẻ em, trò chơi dân gian với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui của các em với bạn bè, cộng đồng.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT NGA S Ơ N
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM TỔ CHỨC TRÒ CHƠI
DÂN GIAN CHO TRẺ 4-5 TUỔI Ở TRƯỜNG
MẦM NON NGA LIÊN
Người thực hiện: Phạm Thị Hậu Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Mầm non Nga Liên SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Chuyên môn.
THANH HOÁ NĂM 2015
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
Giáo dục mần non là giai đoạn đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốcdân, là bộ phận quan trọng trong sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ thành những conngười có ích, thành những con người mới
Trong những năm gần đây bậc học mầm non tiến hành đổi mới chươngtrình giáo dục trẻ mầm non Trong đó, đặc biệt coi trọng tổ chức các hoạtđộng phù hợp sự phát triển của từng cá nhân trẻ, khuyến khích trẻ hoạt độngmột cách chủ động, tích cực, hồn nhiên, vui tươi Đồng thời tạo điều kiện chogiáo viên phát huy khả năng của trẻ một cách linh hoạt, thực hiện theo phươngchâm “ Học mà chơi – Chơi mà học” đáp ứng mục tiêu phát triển của trẻ mộtcách toàn diện về mọi mặt
Như chúng ta đã biết, hoạt động chủ đạo của trẻ em chính là hoạt độngvui chơi Trẻ em không chỉ cần được chăm sóc sức khoẻ, được học tập, màquan trọng nhất trẻ cần phải được thoả mãn nhu cầu vui chơi
Xuất phát từ vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi đối với trẻ em vànhu cầu hưởng thụ hoạt động này, tôi thấy việc tổ chức cho trẻ chơi các “Tròchơi dân gian” là một việc làm cần thiết và rất có ý nghĩa Di sản văn hoátruyền thống Việt Nam có nhiều loại hình khác nhau, trong đó có thể nói, tròchơi dân gian cũng là một di sản văn hoá quý báu của dân tộc Nó được kếtthành từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vuisống của bao thế hệ người Việt xưa Đặc biệt đối với trẻ em, trò chơi dân gianvới những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiềuđiều thú vị và bổ ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi, quyền đượcchia sẻ niềm vui của các em với bạn bè, cộng đồng Nó làm cho thế giới xungquanh các em đẹp hơn và rộng mở; tuổi thơ của các em sẽ trở thành những kỉniệm quý báu theo suốt cuộc đời; làm giàu nguồn tình cảm và trí tuệ cho các
em Chính vì vậy, trò chơi dân gian rất cần thiết được lựa chọn, giới thiệutrong nhà trường tuỳ theo lứa tuổi của trẻ Là một giáo viên mầm non, tôi luôntrăn trở và tìm các biện pháp để tổ chức các trò chơi dân gian một cách cóhiệu quả nhất
Chính vì vậy để giúp trẻ hoạt động một cách chủ động, tích cực, hồnnhiên, vui tươi; đồng thời tạo điều kiện cho giáo vên phát huy trẻ một cách
linh hoạt tôi quyết định chọn đề tài “Một số kinh nghiệm tổ chức trò chơi
dân gian cho trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm non Nga Liên” với mong muốn góp
sức nhỏ bé của mình trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻmầm
Trang 3B- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I- CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ:
Đúng như PGS TS Nguyễn Văn Huy, giám đốc Bảo tàng Dân tộc họcViệt Nam đã nói: " Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi.Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứađựng cả nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc Trò chơi dângian không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy, sáng tạo,
mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương, đất nước.Ngày nay, các em ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và không
có khoảng thời gian chơi cũng là một thiệt thòi Thiệt thòi hơn khi các emkhông được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của thiếu nhi ngàytrước - đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ có ở các thành phố
mà còn ở cả các vùng quê Vì thế, giúp các em hiểu và quay về nguồn với cáctrò chơi dân gian là một việc làm cần thiết"
Trò chơi dân gian góp phần hình thành ý chí kiên cường, sức dẻo dai
và ý thức vươn lên giành chiến thắng cuả mỗi con người, cộng đồng, tạo nênbản sắc riêng của từng quốc gia, dân tộc
Thông qua trò chơi trẻ phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm quan hệ xãhội, qua đó nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ Chính vì vậy, giáoviên cần tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi nói chung và trò chơi dân gian nóiriêng
Năm học 2008 - 2009, Bộ giáo dục và đào tạo phát động phong trào: "Xây dựng trường học thân thiện - Học sinh tích cực" trong đó có nội dung đưatrò chơi dân gian vào trường học Nhưng làm thế nào để tổ chức được các tròchơi dân gian thực sự có hiệu quả, lôi cuốn và hấp dẫn được trẻ là một bàitoán khó với các giáo viên, đặc biệt là các giáo viên mầm non ( Vì khả năngchú ý có chủ định của trẻ mầm non còn kém Trẻ dễ dàng tham gia vào tròchơi nhưng cũng nhanh chán, nhanh bỏ cuộc ) Vậy làm thế nào để khắc phụcnhững vấn đề đó tôi đã tìm hiểu thực trạng để đưa ra các biện pháp để nângcao chất lượng của trò chơi dân gian cho trẻ lớp mình
II - THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:
1 Thuận lợi:
Trường mầm non xã Nga Liên là trường chuẩn quốc gia, điều kiện cơ
sở vật chất, môi trường, đồ dùng đồ chơi cho trẻ đa dạng thuận tiện cho việc
tổ chức các trò chơi
Trang 4Mặt khác trường nằm trên địa bàn là một xã có các bậc phụ huynh đã cótinh thần trách nhiệm với việc học tập của con em bậc học mầm non.
Ban giám hiệu và chuyên môn nhà trường luôn khuyến khích giáo viêntìm tòi và áp dụng các phương pháp, hình thức sáng tạo trong công tác chămsóc giáo dục trẻ Tạo điều kiện tối đa cho giáo viên thực hiện tốt nhiệm vụ củamình Mặt khác ban giám hiệu nhà trường đã xây dựng kế hoạch tổ chức giaolưu trò chơi dân gian ở từng khối lớp
Đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm, có khả năng sáng tạo và nhiệt tìnhgiúp đỡ nhau trong công tác
Bản thân là một giáo viên có năng lực chuyên môn tốt và trách nhiệmtrong công việc, luôn tổ chức tốt các trò chơi dân gian cho trẻ
Trẻ lớp tôi mạnh dạn, tự tin, thông minh, thích tham gia vào các tròchơi, đặc biệt là các trò chơi dân gian
2 Khó khăn:
Tuy nhiên bản thân chưa sưu tầm được nhiều trò chơi dân gian mới,phù hợp với vùng miền, với chủ đề
Chưa có nhiều sáng tạo, nâng cao kỹ năng chơi cho trẻ
Chưa làm nhiều đồ dùng, đồ chơi và dạy cho trẻ thuộc được nhiều lời
ca cho các trò chơi dân gian mới lạ
Trẻ chưa thuộc được nhiều lời ca trong một số trò chơi mới, bởi khichơi trò chơi dân gian thường kết hợp với lời ca
Từ những thực trạng trên năm hoc 2014-2015 tôi bắt đầu đi vào khảosát chất lượng trẻ để nắm bắt được khả năng của trẻ lớp mình và kết quả đạtnhư sau :
Bảng khảo sát trẻ đầu năm học 2014-2015
trò chơi dân gian
cho lứa tuổi
Trang 5III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1 Sưu tầm trò chơi dân gian phù hợp với trẻ 4-5 tuổi
Việc sưu tầm và lựa chọn trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi lớp
mình là một công việc cần thiết trong quá trình tổ chức các hoạt động giáo dụccho trẻ Nếu giáo viên có một nguồn trò chơi dân gian phong phú sẽ có thể dễdàng lựa chọn được những trò chơi phù hợp, mới lạ, kích thích trẻ hứng thútìm tòi, khám phá… tạo điều kiện cho trẻ phát triển những năng lực khácnhau Khi sưu tầm trò chơi dân gian để tổ chức các hoạt động giáo dục, ngườigiáo viên cần chú ý một số yêu cầu như: sưu tầm và sử dụng trò chơi gắn vớinội dung của chủ đề Các trò chơi có mối liên hệ mật thiết với cuộc sống củatrẻ Trò chơi mang đến cho trẻ nhiều cơ hội tham gia tích cực vào hoạt động.Nội dung chơi, cách thức chơi phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ
Vai trò của người giáo viên trong việc thực hiện công việc này rất quantrọng, giáo viên cần chủ động trong việc sưu tầm các trò chơi dân gian, địnhhướng được các kênh có thể cung cấp nguồn trò chơi dân gian có thể sử dụngtrong việc chăm sóc, giáo dục trẻ Chú ý phân loại các trò chơi dựa trên mụctiêu giáo dục, đặc điểm tấm sinh lý trẻ, đồng thời, lựa chọn, sử dụng trò chơidân gian phù hợp với chủ đề
Bên cạnh đó, trong trường mầm non lại có sự phân chia trẻ theo nhiều
độ tuổi Mỗi độ tuổi lại có mức độ nhận thức và khả năng chú ý có chủ địnhkhác nhau Chính vì thế, các trò chơi cũng cần phải được lựa chọn cho phùhợp với từng độ tuổi Lớp tôi chủ nhiệm là lớp 4-5 tuổi nên tôi đã lựa chọncác trò chơi sao cho phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lớp mình
Mặt khác kho tàng các trò chơi dân gian Việt Nam vô cùng phong phú
và đa dạng nhưng không phải trò chơi nào cũng phù hợp với trẻ nhỏ Vì thế,
Trang 6giáo viên nên có sự cân nhắc lựa chọn cho trẻ chơi các trò chơi có luật chơi vàcách chơi đơn giản, dễ nhớ, dễ hiểu, mang tính giáo dục
Việc sưu tầm các trò chơi dân gian phụ thuộc vào mỗi giáo viên nhưngtôi đã sưu tầm và lựa chọn các trò chơi ở các nguồn: sách , báo, internet, quaphụ huynh, qua các chuyến tham quan, du lịch, các ngày lễ hội…
Kết quả: Trong năm qua tôi đã sưu tầm cho mình được 100 trò chơi dân
gian và đã tổ chức cho trẻ chơi được 40 trò chơi dân gian trong năm học 2015
2014-2 Phân loại trò chơi dân gian phù hợp với tính chất các hoạt động
và chủ đề.
Trò chơi dân gian cũng có khác biệt với tính chất các hoạt động, và nộidung của từng chủ đề Do vậy khi lựa chọn các trò chơi dân gian cho trẻ tôithực hiện theo các tiêu chí sau:
* Với hoạt động ngoài trời: tôi tận dụng không gian rộng và thoáng,
giáo viên nên tổ chức cho trẻ chơi các đồ chơi ngoài trời, vận động nhằm rènluyện và phát triển thể lực cho trẻ như: “Rồng rắn lên mây”, “Bịt mắt bắt dê”,
” Nhảy dây”, “Nhảy lò cò”, ” Thả đỉa ba ba”…
( Hình ảnh tôi tổ chức chơi trò chơi mèo duổi chuột ở hoạt động ngoài trời)
Trang 7* Với hoạt động góc: nên tổ chức cho trẻ các trò chơi có thể chơi theo
nhóm nhỏ trong một không gian hẹp như: ” Ô ăn quan”, “Chơi chuyền”, “Rảiranh”, “Chuyền thẻ”, …
* Với hoạt động học và hoạt động chiều ( chủ yếu diễn ra trong phòng
nhóm ): nên tổ chức cho trẻ các trò chơi tĩnh nhằm phát triển nhận thức chotrẻ như: “Ô ăn quan”, “Tập tầm vông”, “Rải ranh”, “Chơi chuyền”, “Chơi cờ”,
“Vấn đáp”, “Đếm sao”, ” Đọc câu”, “Kéo cưa lửa xẻ”…
Đặc biệt khi tích hợp trò chơi dân gian trong hoạt động học, giáo viên cần lựachọn trò chơi phù hợp với đặc điểm của từng hoạt động
( Hình ảnh tôi tổ chức chơi trò chơi kéo cưa lừa xẻ ở hoạt động chiều)
Ví dụ: Với hoạt động thể chất: nên lựa chọn các trò chơi vận động
nhằm rèn luyện thân thể khoẻ mạnh, hoạt bát và năng động Nhiều trò chơi đòihỏi trẻ phải mạnh mẽ, nhanh chân, nhanh mắt, nhanh miệng Trẻ phải có sứckhỏe mới có thể vui chơi và ngược lại vui chơi giúp cho trẻ thêm khỏe mạnh
và năng động
Chẳng hạn:
+ Với trò chơi ” Rồng rắn lên mây”, khi trẻ hát xong câu cuối: ” Xinkhúc đuôi – Tha hồ thày đuổi”, lập tức trẻ làm ” đuôi”( đứng sau cùng ) phảichạy thật nhanh, nếu không sẽ bị ” thầy” tóm lấy, sau đó có thể bị thay ngườikhác hoặc lại phải làm” thầy” để đi đuổi những trẻ khác
Trang 8+ Trò ” Nhảy dây”, ” Trồng nụ trồng hoa”, ” Nhảy lò cò” có nhiều nấcchơi nho nhỏ: từ bàn một, bàn hai…đến bàn mười ( Nhảy lò cò ); từ một nụ,một hoa…đến tám hoa ( Trồng nụ trồng hoa )…Trẻ phải vượt qua dần từngnấc, hết nấc này mới đi tiếp nấc sau Như vậy, trẻ phải dai sức, khỏe mạnh,nhanh nhẹn và khéo léo mới có thể tiến dần đến được nấc cuối của trò chơi + Trò ” Chi chi chành chành” lại buộc trẻ phải rất nhanh tay, nhanhmiệng vì nếu câu cuối bài là ” ù à ù ập” được đọc xong mà trẻ không rút kịptay ra,ngón tay của nó sẽ bị giữ lại, như thế là thua.
Ví dụ: Với hoạt động KPKH, toán, văn học: khi lựa chọn các trò chơi
cần đáp ứng được các tiêu chí sau:
số con vật và đồ vật quen thuộc
+ Những câu hát ngược có tính chất đánh lừa nhận thức, thử thách sự năngđộng
của trí tuệ, khiến trẻ muốn hiểu đúng sự vật thì phải chuyển ngược lại
” Non cao đầy nước Đáy biển đầy mây Dưới đất lắm mây Trên trời lắm cỏ Người thì có mỏ Chim thì có mồm…”
+ ” Chuyền thẻ” là một trò chơi dân gian dạy trẻ làm toán cộng hay trừ Đó làbài tập đếm từ 1 đến 10 của trẻ Trẻ nhóm các nhóm theo trật tự cao dần lên
và cộng lại trong phạm vi 10: bắt đầu từ bàn một “cái mốt, cái mai, cái trai,cái hến…” sau đó là nhóm đôi và các nhóm cao hơn ” đôi tôi, đôi chị…”, “ba
lá đa, ba lá đề…”, “tám quả trám, hai lên chín”…Bài tập đó có thể giúp trẻđếm thành thạo trong phạm vi 10
Ví dụ: Với hoạt động “âm nhạc” nên chọn các trò chơi có giai điệu và
lời hát như các trò chơi: ” Tập tầm vông” , ” Hát chuyền sỏi”, ”…
Trang 9Ngoài ra khi lựa chọn các trò chơi dân gian trong hoạt động học, mộtđiều cần đặc biệt lưu ý đó là: phải lựa chọ trò chơi phù hợp với đề tài và chủ
đề của bài dạy chẳng hạn :
Ví dụ: Chủ đề “Thế giới động vật” có thể tổ chức các trò chơi: ”
Đồng dao hỏi tuổi xứ Quảng”, ” Đồng dao chăn trâu xứ Quảng”, ” Bịt mắt bắtdê”, ” Phụ đồng ếch”, ” Thi tìm những con vật có từ láy”…
Ví dụ: Chủ đề “Thế giới thực vật” có thể cho trẻ chơi các trò chơi:
” Trồng nụ trồng hoa”, ” Mít mật mít gai”, ” Làm nón mão bằng lá”…
Ví dụ: Chủ đề “Tết và mùa xuân” là thời điểm thích hợp để giới thiệu
cho trẻ các trò chơi truyền thống của dân tộc trong dịp lễ Tết như “Ném còn”,
” Cướp cờ”, ” Bịt mắt đập niêu”, ” Đẩy gậy”, ” Chơi đu”,” Múa lân”…" Thảđỉa ba ba", " Ô ăn quan", " Chuyền thẻ", " Hát chuyền sỏi", " Trốn tìm", "Đếmsao", " Kéo co", " Rồng rắn lên mây", "Chồng đống chồng đe", " Trồng nụtrồng hoa", " Ném còn", " Cướp cờ"
Kết quả: Với cách thức phân loại các trò chơi như trên tôi thấy rất dễ
dàng cho các hoạt động trong năm học và các năm tiếp theo tôi không còn khókhăn khi lựa chọn các trò chơi cho phù hợp với hoạt động và chủ đề nữa
3 Lựa chọn không gian phù hợp để tổ chức cho trẻ chơi trò chơi dân gian
Không gian chơi trò chơi dân gian rất quan trọng khi tổ chức trò chơi,mỗi một trò chơi cần có một không gian rộng hẹp khác nhau, mặt khác do tâmsinh lý của trẻ mầm non rất thích thay đổi không gian chơi Việc thay đổikhông gian chơi sẽ làm tăng hứng thú chơi của trẻ, giúp trẻ tăng cường khảnăng tìm tòi, khám phá, thích nghi cho trẻ Với mỗi không gian chơi khácnhau, trẻ đều có dự định chơi khác nhau sao cho phù hợp Chính điều đó đãgiúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, trẻ được làm những điều mà trẻ muốn Tậndụng được không gian chơi, tăng cường các cơ hội chơi cho trẻ
Mỗi trò chơi dân gian có một cách chơi và luật chơi khác nhau Cónhững trò chơi vận động mang tính tập thể rất cao, thường có số lượng ngườitham gia chơi lớn và đòi hỏi địa điểm chơi phải có diện tích rộng, có nhữngtrò chơi chỉ cần một góc sân , phòng nhỏ
Để sử dụng không gian cho trẻ chơi các trò chơi dân gian, người giáoviên cần khảo sát và phân loại được không gian chơi gắn liền với các loại tròchơi, từ đó lập kế hoạch tổ chức các trò chơi dân gian trong chủ đề cho phùhợp theo các bước:
Trang 10Bước 1: Khảo sát không gian chơi cho trẻ để nắm được các vị trí chơicho trẻ để nắm được các vị trí chơi đó có thể tổ chức theo những hình thứcnào: Nhóm nhỏ, nhóm lớn, cá nhân hay tổ chức tập thể, không gian chơi đó cóthể cho trẻ chơi các trò chơi tĩnh hay động.
Bước 2: Xác định các vị trí tổ chức chơi cho trẻ sao cho mỗi vị trí trẻchơi đều có sự giám sát của cô để đảm bảo an toàn cho trẻ
Bước 3: Tổ chức cho trẻ chơi
Bước 4: Rút kinh nghiệm sau khi trẻ chơi, điều chỉnh các nội dung,hình thức chơi nếu thấy không gian chơi chưa phù hợp Giáo viên có thể tổchức cho trẻ chơi luân phiên, thay đổi các vị trí để trẻ chơi được nhiều nhất,hứng thú nhất
Ví dụ: Những trò chơi cần diện tích rộng như:
" Kéo co", " Rồng rắn lên mây", " Thả đỉa ba ba", " Trồng nụ trồng hoa" Tôi phải tìm không gian rộng cho trẻ không có nhiều cây để tổ chức chơi cho trẻ, tôi đứng ở trung tâm để quan sát trẻ chơi, khi chơi xong tôi có thể nhận xét được tất cả mọi trẻ
( Hình ảnh tôi đang sử dụng không gian rộng tổ chức chơi trò chơi “ Rồng
rắn” là kết quả của 4 bước)
Ví dụ: Những trò chơi cần diện tích nhỏ như:
" Chi chi chành chành", " Tập tầm vông", "Rải ranh", " Chuyền thẻ", " Ô ănquan" “ Nu na nu nống”
