Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của xã hội. Trẻ em hôm nay là những công dân của thế giới ngày mai, việc bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ là trách nhiệm của nhà nước và của toàn xã hội, của mỗi gia đình. Bác Hồ đã từng nói. “Trẻ em như búp trên cành Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan” Thật vậy, trẻ ở tuổi mầm non rất đáng yêu, tâm hồn trẻ thơ ngây, hồn nhiên như tờ giấy trắng, viết gì vẽ gì là ở đôi bàn tay, tấm lòng và trí tuệ của cô giáo người mẹ thứ 2 của trẻ. Vì vậy nhà trường, lớp mẫu giáo phải là môi trường sư phạm tốt nhất cùng với sự phối hợp giữa gia đình để giáo dục trẻ một cách khoa học.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY THƠ CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI
Ở TRƯỜNG MẦM NON NGA THỦY
Trang 3A ĐẶT VẤN ĐỀ
Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của xã hội Trẻ
em hôm nay là những công dân của thế giới ngày mai, việc bảo vệ chăm sóc vàgiáo dục trẻ là trách nhiệm của nhà nước và của toàn xã hội, của mỗi gia đình
Bác Hồ đã từng nói
“Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan”
Thật vậy, trẻ ở tuổi mầm non rất đáng yêu, tâm hồn trẻ thơ ngây, hồnnhiên như tờ giấy trắng, viết gì vẽ gì là ở đôi bàn tay, tấm lòng và trí tuệ của côgiáo người mẹ thứ 2 của trẻ Vì vậy nhà trường, lớp mẫu giáo phải là môi trường
sư phạm tốt nhất cùng với sự phối hợp giữa gia đình để giáo dục trẻ một cáchkhoa học
Mọi hoạt động học tập và vui chơi trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ ởtrường Mầm non đều đem lại cho trẻ những điều kỳ lạ, thần tiên
Để thực hiện mục tiêu của ngành học (Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực,bồi dưỡng nhân tài) thì trước hết cô giáo mầm non phải nhận thức được tráchnhiệm và mục đích của mình hiểu được tầm quan trọng của việc giáo dục ngônngữ, tình cảm, đạo đức, khả năng ứng sử giao tiếp, thói quen văn minh lịch sựcho trẻ thông qua các họat động và dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học Làmột trong những môn học chính trong chương trình giáo dục hiện nay Các tácphẩm Văn học có vai trò quan trong, có khả năng hướng con người vào mục tiêunhất định Văn học nói chung và thơ nói riêng giúp trẻ hoàn thành nhận thức vềcuộc sống, biết được đúng sai, tốt xấu, thiện ác qua mỗi bài thơ
Trong mỗi câu bài thơ để lại trong tâm trí trẻ những tình yêu thương conngười, thiên nhiên, quê hương đất nước tình yêu nhân loại và nhận thức đượcnét đẹp truyền thống của dân tộc Qua mỗi bài thơ còn giúp trẻ thỏa mãn về nhucầu tình cảm, về nét đẹp của tình người tạo cho trẻ có những rung động với mỗi
số phận khác nhau trong cuộc sống văn học Qua mỗi bài thơ trẻ luôn được gắnliền và lớn lên cùng trẻ trong lứa tuổi mầm non, nó luôn là món ăn tinh thầncuốn hút theo trẻ mọi lúc mọi nơi từ bữa ăn giấc ngủ mọi lúc mọi nơi, lúc họclúc chơi Tác phẩm văn học giúp trẻ các kĩ năng giao tiếp, lời ăn tiếng nói câu từ
đủ nghĩa qua đó giúp trẻ mở rộng tầm hiểu biết với thế giới xung quanh Trẻhiểu biết được các mối quan hệ giữa người với người, giữa người với thiênnhiên từ đó hình thành thái độ đúng đắn Để đạt được điều đó cô giáo mầm non
Trang 4phải chủ động về tri thức, phương pháp sáng tạo, tạo môi trường, tạo cơ hội chotrẻ được tìm tòi khám phá, trải nghiệm phát huy tính tích cực của trẻ.
Từ khi lọt lòng mẹ đến lúc chập chững tập đi, tập nói, đến lúc trẻ biết viết,đọc thì văn học là chiếc cầu nối, là phương tiện dẫn dắt trẻ Nói những tiếng nói,
đi những bước đi đầu tiên, ngôn ngữ trau chuốt của trẻ, ca dao, đọc thơ là tấmgương mẫu mực về lời ăn tiếng nói cho trẻ học tập là phương tiện hữu hiệu trongviệc giáo dục trẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước, tình yêu mếnbạn bè, với những người thân, biết được việc làm tốt, biết yêu cái đẹp, cái thiện,ghét cái ác độc, phê phán những việc xấu, tính thật thà, ngoan ngoãn… và còn làphương tiện hình thành các phẩm chất đạo đức trong sáng
Văn học nói chung và dạy trẻ học thơ nói riêng nó giúp trẻ phát triển trítuệ, óc sáng tạo, nhân cách con người là một hoạt động không thể thiếu được đốivới trẻ ở lứa tuổi mầm non, vì thông qua các hoạt động làm quen với các tácphẩm văn học là loại hình nghệ thuật, đặc sắc trong đời sống con người Đặcbiệt nó rất gần gũi với trẻ thơ, từ buổi đầu thơ ấu trẻ đã sống chan hòa trongkhông khí lời ru “ầu ơ” đầy yêu thương tận tình của mẹ, bà… và đó cũng là cánhcửa mở ra chân trời nhận thức cho trẻ
Lòng yêu thiên nhiên cỏ cây hoa lá, lòng kính trọng yêu thương gần gũi
và giúp đỡ những người thân xung quanh trẻ như ông bà, bố mẹ, cô giáo, anhchị em Chính vì thế để đạt được mục đích của hoạt động làm quen với văn họcnói chung và dạy thơ cho trẻ 5-6 tuổi nói riêng bản thân tôi đã nghiên cứu suy
nghĩ, tìm ra “Một số kinh nghiệm dạy thơ cho trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non Nga Thủy”
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Văn học nói chung và dạy thơ cho trẻ 5 tuổi nói riêng là một hoạt động rất
quan trọng đối với trẻ trong độ tuổi này, là phương tiện phát triển ngôn ngữ chotrẻ có đủ vốn từ để nói năng lưu loát, diễn tả mạch lạc, biết sử dụng đúng lúc,đúng chỗ, không những thế mà việc dạy trẻ làm quen với từ ngữ nghệ thuật như
từ tượng hình, từ tượng thanh Giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát,khả năng tư duy độc lập sáng tạo trong suy nghĩ
Thông qua nội dung các bài thơ giáo dục trẻ biết yêu quí người hiền lành,biết ơn ông bà bố mẹ, anh, chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ
Trang 5Trẻ cảm nhận được thế giới loài vật, cỏ cây hoa lá, mọi hiện tượng thiênnhiên, vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được cũng như những gì gần gũi trong môitrường sống của trẻ như làng quê, cánh, đồng, dòng sông, khu phố, lớp học Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, ở giai đoạn này, ngôn ngữ của trẻ phát triểntương đối mạch lạc, thông qua các bài thơ giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm đầy đủhoàn thiện hơn, biểu hiện trước tiên là sự hiểu biết những bài thơ, và làm giàutình cảm qua quá trình tích lũy hình tượng nghệ thuật.
Đối với trẻ mẫu giáo lớn thì sự quan tâm tới tác phẩm văn học sẽ giúp trẻhiểu được nội dung tác phẩm, các nhân vật trong tác phẩm trở nên gần gũi dễhiểu hơn Sự cảm thông với nhân vật, sự lo lắng cho số phận của nhân vật củatrẻ đã mang đặc điểm cá tính hơn Sự hồi hộp, lo lắng này của trẻ em đã nếm trảingay cả trong sự kiện đời sống hàng ngày
Từ đó tôi nhận thấy rằng hoạt động làm quen với văn học có tầm quantrọng trong việc phát triển nhận thức, tư tưởng tình cảm của trẻ, và qua đọc thơlàm giàu vốn từ cho trẻ, rèn luyện khả năng phát âm và cách diễn đạt mạch lạc
Các tác phẩm thơ chỉ có thể phát huy tác dụng của nó khi giáo viên biếtchuyển tải được tư tưởng cảm xúc của tác giả và nội dung tác phẩm thông quacác hình thức nghệ thuật hấp dẫn, phong phú, đa dạng Qua đó giúp trẻ phát huyđược tính tích cực cá nhân mạnh dạn - tự tin- sáng tạo - hình thành tư duy - khảnăng ghi nhớ có chủ đích, những tình cảm đạo đức tốt đẹp có khả năng cảmnhận tình cảm qua các bài thơ một cách tích cực
Xuất phát từ những vai trò cụ thể đó nên dạy trẻ làm quen với văn học nóichung và dạy “Thơ”cho trẻ nói riêng là rất quan trọng trong việc thực hiệnchương trình giáo dục Mầm non mới
II- THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
- Trường mầm non Nga Thủy đang gặp rất nhiều khó khăn về cơ sở vật
chất Đồ chơi, trang thiết bị phục vụ cho môn học còn thiếu
Trang 6- Mặt khác đồ dùng học tập nhiều song giáo viên cũng chưa khai thác tậndụng, sử dụng một cách triệt để, khoa học sáng tạo, linh hoạt để lôi cuốn trẻ vàohoạt động học tập sáng tạo có hiệu quả nhất.
- Nắm được tình hình của thực trạng trên tôi đã đi vào nghiên cứu đầutiên tôi đã khảo sát chất lượng cháu
2) Kết quả khảo sát đầu năm:
Trẻ biết đọc thơ diễn
cảm, mạch lạc nói rõ
ràng
39 5 12.8 11 28.2 14 36 9 23
III CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1- Một số thủ thuật đưa trẻ vào nề nếp.
Để thực hiện tốt mục tiêu của xã hội và mục đích của Đảng ta là: “Dân giàunước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh” thì trước hết nhiệm vụ củagiáo dục phải đào tạo ra được những con người mới xã hội chủ nghĩa và conngười đó phải được phát triển toàn diện
Chính vì nhiệm vụ nặng nề được đặt ra cho ngành giáo dục mà sự nghiệpgiáo dục của những năm gần đây đã được quan tâm và chú trọng hơn Đặc biệt
là giáo dục mầm non là hệ thống đầu tiên của giáo dục quốc dân, nó là nền tảngđầu tiên trong suốt quá trình giáo dục đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa
Để thực hiện tốt những mục tiêu cơ bản của mình thì ngành học mầm nonphải không ngừng đổi mới và phát triển về mọi mặt: số lượng và chất lượng, cơ
sở vật chất cũng như nội dung chăm sóc - giáo dục trẻ
Đối với trẻ nề nếp là rất quan trọng trong quá trình truyền đạt kiến thức chotrẻ Đặc biệt cho trẻ làm quen với văn học khi “Dạy thơ” cho trẻ cần đòi hỏi độchính xác về âm điệu, nhịp điệu trong câu thơ Nếu trẻ không tập trung thì trẻ
Trang 7đọc và cảm nhận sẽ bị lệch lạc, phát triển vốn từ của trẻ cảm nhận sẽ khôngđúng, bên cạnh đó dạy thơ cho trẻ đòi hỏi trẻ phải đọc đúng lời, diễn cảm thìmới hiểu được ý nghĩa của câu thơ, bài thơ là một cách chính xác Vì vậy nề nếpthói quen rất quan trọng, ngay từ những ngày đầu tôi đã đưa ra nề nếp khi cô nóitrẻ cần tập trung và động viên trẻ bằng cách nhắc trẻ, trong các hoạt động hàngngày tôi đều quan tâm nhắc nhở để trẻ được thực hiện tất cả các hoạt động theohướng dẫn của tôi một cách tích cực
Ví dụ: Tổ nào trong tuần chăm chỉ nghe lời cô giáo thì cuối tuần được đi
tham quan, du lịch
Cứ như vậy trong suốt các hoạt động hàng ngày tôi luôn nhắc nhở thườngxuyên và kết quả trẻ đã hứng thú, chú ý hơn khi cho trẻ học thơ
2- Tạo môi trường giáo dục khi dạy thơ cho trẻ
Môi trường học tập cho trẻ góp phần tạo nên sự thành công trong côngviệc giáo dục trẻ làm quen với văncác tác phẩm thơ để trẻ đến với nội dung tácphẩm một cách nhanh nhạy, linh hoạt bởi hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo làhoạt động vui chơi, với chương trình mầm non mới các góc mở được trang trítheo chủ đề, để tạo điều kiện cho trẻ được tự lựa chọn cá nhân, được tham giatích cực, tạo cơ hội cho trẻ bộc lộ khả năng, qua đó cung cấp, kỹ năng, thái độcho trẻ, góp phần hình thành và phát triển khả năng học thơ cho trẻ tốt hơn
Mặt khác tôi luôn lồng ghép và tạo môi trường theo từng chủ đề
Ở chủ đề “Bản thân”có các nhánh “Tôi là ai”, “Cơ thể tôi”, “Tôi cần gì đểlớn lên và khoẻ mạnh”
Ví dụ: Tôi đã cùng trẻ trang trí ở các góc cho nổi bật chủ đề đặc biệt các
góc học tập sách, tôi trang trí tranh, ảnh sách báo có hình ảnh về các bộ phận của
cơ thể, các hoạt động giúp cơ thể bé khoẻ mạnh như: bé đang tập thể dục, bé tắmgội, rửa mặt, rửa tay- chân, bé đang ăn uống
Ví dụ: Khi tôi dạy bài thơ: “Đôi mắt” tôi đã cắt dán hình ảnh một em bé
đang chỉ tay vào đôi mắt của mình và bên dưới là có thơ chữ to
Ví dụ: Ở chủ đề “Gia đình” tôi cùng trẻ trang trí các hình ảnh bố, mẹ, ông
bà, anh, chị, em và một số hoạt động của các thành viên trong gia đình như: bốđang dạy bé học vẽ, mẹ nấu cơm để cho trẻ hiểu được nôi dung của chủ đề
Ví dụ: Khi dạy bài thơ “Làm anh” cô trang trí các hình ảnh mẹ cùng chơi
với em bé, anh đang cùng bé chơi và chia quà cho bé, nhường nhịn đồ chơi cho
em Khi trẻ quan sát các bức tranh trẻ hiểu về nội dung bài thơ và biết bản thânmình trong gia đình phải như thế nào, cần làm gì với em bé
Trang 8Với việc linh hoạt lồng ghép các hoạt động đã kích thích trẻ tự tìm hiểu, pháthiện ra các chức năng sử dụng của đồ dùng, đồ chơi, tránh sự đơn điệu, nhàmchán, tạo cho trẻ em sự hấp dẫn, mới lạ, giúp cho trẻ dễ tiếp thu bài học và cóthể tham gia thể hiện ý tưởng của mình.
Các mảng tường trống cũng được tận dụng để trang trí phù hợp với chủ đề
bé học, từ đó trẻ có thể nhận biết các hoạt động của bé ở trường qua các mảngtrang trí của cô
Các sản phẩm của bé được trưng bày đó là một sự khích lệ với trẻ độngviên để trẻ phấn đấu cố gắng trong các hoạt động.Cửa sổ cũng là nơi cô có thểtrang trí đưa thiên nhiên vào trong lớp học với các lọ cây xanh cô tận dụng từnguyên vật liệu phế thải
Tạo cho trẻ cảm nhận được “Đi học là hạnh phúc và mỗi ngày đến trường
là một ngày vui”, làm cho trẻ thêm yêu trường,yêu lớp, gắn bó với ngôi nhàchung, đó chính là trách nhiệm của mỗi thầy cô giáo và giáo viên mầm non nóiriêng
Việc trang trí lớp học sao cho tự nhiên, biến không gian lớp học trở nêngần gũi, thân thiện có ý nghĩa giáo dục cho trẻ là việc làm không phải dễ Bởivậy tôi đã “Trang trí kết hợp giữa làm đẹp cảnh quan lớp học với yêu cầu phục
Hình ảnh trẻ cùng cô trang trí lớp học
Trang 9Có thể nói việc sử dụng nguyên vật liệu mở trong việc tổ chức các hoạtđộng không có gì mới đối với giáo viên chúng ta, nhưng làm thế nào cho có hiệuquả, phát huy hết khả năng sáng tạo và tưởng tượng của trẻ mới là điều cần quantâm.
Trước tiên ta cần chú ý các vấn đề sau:
- Nguyên vật liệu phải thật đơn giản ( rẻ tiền, dễ tìm, an toàn )
- Nguyên vật liệu dễ thực hiện ( cô và cháu có thể cùng làm)
- Cuối cùng nó phải được sử dụng hiệu quả ( sử dụng xuyên suốt đượcqua nhiều hoạt động khác nhau)
- Khi dạy thơ theo các chủ đề khác nhau tôi cùng trẻ làm các đồ dùng, môhình, rối để dạy cho trẻ
Ví dụ: Khi dạy bài thơ hoa kết trái ở chủ đề “thế giới thực vật” Tôi đã
cùng trẻ và phụ huynh sưu tầm nguyên vật liệu, cành khô, ống hút, vải vụn,xốp
Vào mỗi buổi chiều mọi lúc mọi nơi cô cùng trẻ làm các cây hoa cà, hoamướp, hoa lưu để trẻ cảm nhận được các màu sắc của hoa như thế nào và trẻkhắc sâu được các từ mới ( trắng tinh, tim tím, vàng vàng )
Trẻ được trò chuyện, vuốt ve những bông hoa làm được và trang trí câyhoa
Hoạt động sáng tạo theo sự tưởng tượng trẻ sẽ chọn những nguyên vật liệurời để trang trí bông hoa cho đẹp sau đó chơi với cây hoa theo sự thích thú củatrẻ và sáng tạo theo ý tưởng của từng nhóm Với nguyên vật liệu đơn giản nhưnglại tổ chức được nhiều hoạt động khác và xuyên suốt Từ đó trẻ được hoạt độngsáng tạo và phát triển tính tưởng tượng tốt, thêm nữa là phát triển cảm xúc giaolưu, tình cảm với đồ vật cây cỏ rất hồn nhiên dễ thương Qua đó giáo dục trẻ vềcác mối quan hệ khác nhau
Với cách làm này tôi thấy trẻ hứng thú đọc thơ và đọc diễn cảm, mạch lạc,nhanh nhớ
3 Giúp trẻ cảm nhận tốt tác phẩm văn học thông hoạt động cho trẻ học thơ
Đây là một hoạt động cung cấp vốn kiến thức chính xác vì vậy đòi hỏichúng ta phải có phương pháp, biện pháp sắc bén để trẻ có hứng thú, giúp trẻnhanh chóng hiểu bài thơ và đọc diễn cảm
Để giúp trẻ có hứng thú khi tham gia hoạt động làm quen văn học, việccần thiết là phải xây dựng môi trường văn học xung quanh trẻ, giúp trẻ đượcsống trong môi trường văn học Để từ đó thường xuyên tiếp cận với các tácphẩm văn học, dần dần hình thành nhu cầu văn học ở trẻ, ở lớp tôi chọn góc
Trang 10phòng thoáng, đủ ánh sáng để làm góc văn học cho trẻ, ở đây được trang bị rấtnhiều sách về văn học.
* Ví dụ: Tôi sưu tầm một số bài thơ có hình ảnh đẹp và nội dung về văn
học như (Hoa cúc vàng; Chú bộ đội hành quân trong mưa;…) một số hình ảnh
do cô và trẻ cùng làm như (Cái bát xinh xinh, …), bằng hình thức cô viết chữ to,trẻ vẽ theo tưởng tượng về nội dung sau đó đóng thành sách Với các bài thơtrong chương trình học ở các chủ đề cô viết lên bìa lịch và kết hợp một số hìnhảnh sưu tầm hoặc là tranh cô tự vẽ Tất cả sản phẩm do cô, trẻ tạo ra hoặc huyđộng đều trưng bày ở góc văn học
Môi trường văn học tạo sự hứng thú đối với trẻ chỉ là bước đầu của sựchuẩn bị Khi tiếp cận với các tác phẩm văn học, cô giáo phải cần làm cho trẻhiểu được nội dung, giá trị của tác phẩm Đây không phải là việc làm của mỗihoạt động chung của lớp mà cô giáo phải có kế hoạch làm ở mọi lúc, mọi nơiphải có sự chuẩn bị rất chu đáo, biết kết hợp giữa thực tế và những chi tiết hưcấu của tác phẩm, phải có sự tác động qua lại giữa người truyền thụ và ngườingười tiếp thu
Trước khi tổ chức cho trẻ làm quen một bài thơ nào đó, tôi luôn đọc kỹtác phẩm đó, nghiên cứu để hiểu biết ý tứ của tác phẩm hiểu được hàm ẩn củatác giả muốn gửi vào mỗi nội dung Suy nghĩ tìm tòi để chọn lựa phương pháplên lớp, chọn hình thức phù hợp nhất, dễ dàng giúp trẻ hiểu được những giá trịđích thực của tác phẩm Cô phải hiểu trẻ của lớp mình đã hiểu được những gìtrước khi tiếp cận tác phẩm và cô phải làm gì để trẻ hiểu hết giá trị của tác phẩmđó
Với trẻ vốn kinh nghiệm sống, vốn ngôn ngữ còn hạn chế Ngôn ngữ vănhọc phải được chọn lọc, chắt lọc thật kỹ có khi chỉ một từ đã nói hết một ý thơ,một câu thơ đã thể hiện hết nội dung của bài thơ Nên việc cần thiết nhất trongbiện pháp chuẩn bị là cô giáo phải cho trẻ hiểu biết các từ khó và nội dung tácphẩm Việc giảng từ khó có thể thực hiện được mọi lúc mọi nơi, nếu hoàn cảnhthực tế hợp lý, có thể sử dụng các phương pháp khác nhau giúp trẻ hiểu được từngữ, hình ảnh
* Ví dụ: Trong bài thơ “Cây dừa” của Nhà thơ Trần Đăng Khoa có câu
“Tàu dừa chiến lược chải vào mây xanh”, Với trẻ nông thôn, chiếc tàu dừa gầngũi quen thuộc, nhưng trẻ ở thị trấn hay những trẻ chuyển từ nơi khác mới
chuyển đến thì tầu dừa trẻ chưa ý thức được thì việc nâng hình ảnh “Tàu dừa”
trở thành chiếc lược để chải vào mây xanh, nghe khá lạ lẫm đối với trẻ Vì vậy,
để giải thích hình ảnh cô phải tạo điều kiện cho trẻ quan sát cây dừa, tàu dừa,