Quá trình cho trẻ làm quen chữ viết đã góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ ngay từ thuở ấu thơ, để phát huy được vai trò đó đòi hỏi phải có sự hướng dẫn, giúp đỡ của người lớn, đặc biệt là cô giáo mầm non vậy làm thế nào để giúp trẻ làm quen chữ viết một cách tốt nhất chính vì lẽ đó bản thân tôi mạnh dạn chon đề tài “ Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng cho trẻ 5 6 tuổi làm quen chữ viết” để dạy trẻ có hiệu quả cao.
Trang 1A- ĐẶT VẤN ĐỀ Như chúng ta đã biết mỗi quốc gia, mỗi dân tộc đều có một ngôn ngữ riêng,
một chữ viết riêng Qua ngôn ngữ, qua chữ viết đó con người thể hiện những tâm tư tình cảm những ước mong về một cuộc sống tốt đẹp hơn.Và đất nước Việt Nam chúng ta- Một đất nước với bề dầy văn hóa và lịch sử đã sáng tạo ra chữ viết riêng ngôn ngữ riêng cho dân tộc mình Đây là niềm tự hào cho mỗi người con đất Việt khi được nói và viết tiếng việt
Ông ta đã có câu: “ Nét chữ là nét người” Vâng đúng như vậy, có những nét chữ thể hiện tinh cách con người cẩn thận, ngay ngắn; có những nét chữ thể hiện con người phóng khoáng tài hoa, nhưng cũng có những nét chữ thể hiên sự cẩu thả không cẩn thận Nhưng riêng đối với trẻ mầm non, giai đoạn trẻ mầm non là giai đoạn nhạy cảm nhất đối với ngôn ngữ Ở giai đoạn này, cần phải hình thành cho trẻ các mặt của ngôn ngữ như phát âm, phát triển từ, tạo câu và diễn đạt.Và người giáo viên mầm non là người thầy đầu tiên đặt nền móng cho việc đào tạo nhân cách con người mới, chuẩn bị những tiền đề cần thiết cho trẻ bước vào trường phổ thông
Dạy trẻ làm quen chữ viết là một trong những nội dung rất quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo lớn Việc cho trẻ làm quen với chữ viết giúp trẻ bước đầu nhận biết được 29 chữ cái và phát âm chuẩn các âm của tiếng mẹ đẻ, các chữ cái trong các từ trọn vẹn, phát triển ở trẻ những kỹ năng cần có để trẻ học đọc, học viết sau này Mặt khác, thông qua hoạt động làm quen chữ viết, còn phát triển ở trẻ khả năng quan sát, so sánh, tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa Và đặc biệt là phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ Khi trẻ làm quen chữ viết, các cơ ngón tay, cơ bàn tay của trẻ phải hoạt động nhiều hơn qua đó giúp trẻ phát triển thể lực
Quá trình cho trẻ làm quen chữ viết đã góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ ngay từ thuở ấu thơ, để phát huy được vai trò đó đòi hỏi phải
có sự hướng dẫn, giúp đỡ của người lớn, đặc biệt là cô giáo mầm non vậy làm thế nào để giúp trẻ làm quen chữ viết một cách tốt nhất chính vì lẽ đó bản thân
Trang 2tôi mạnh dạn chon đề tài “ Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng cho trẻ 5
-6 tuổi làm quen chữ viết” để dạy trẻ có hiệu quả cao
B- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I, CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ;
Ngôn ngữ là điều kiện, là phương tiện, là công cụ giao tiếp giữa con người với con người Trong quá trình lao động và học tập, con người ngoài giao tiếp bằng ngôn ngữ nói còn sử dụng ngôn ngữ bằng chữ viết chính vì vậy chữ viết đã chiếm một vị trí vô cùng quan trọng trong quá trình lao động và học tập
ấy Đối với trẻ 5 - 6 tuổi, việc cho trẻ làm quen chữ cái có ý nghĩa vô cùng quan trọng Thông qua hoạt động làm quen chữ cái giúp trẻ rèn luyện việc phát âm đúng Trong hoạt động làm quen chữ cái, trẻ được luyện phát âm đúng âm của các chữ cái Khi trẻ chơi các trò chơi dân gian kết hợp với đồng dao trong hoạt động làm quen chữ cái giúp trẻ có cơ hội trong việc luyện phát âm đúng Làm quen chữ cái góp phần không nhỏ vào việc phát triển vốn từ Trong hoạt động làm quen chữ cái, trẻ được làm quen với nhiều tranh kèm từ, được trò chuyện với cô về các sự vật hiện tượng trong thế giới xung quanh vì vậy trẻ biết thêm nhiều tên gọi, nhiều từ chỉ đặc điểm tính chất, công dụng, môi trường sống của các sự vật hiện tượng xung quanh Góp phần giúp trẻ biết cách tạo câu và diễn đạt phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp Trong hoạt động làm quen chữ viết, trẻ được trò chuyện cùng với cô nên có nhiều cơ hội để luyện nghe đáp, trả lời đúng câu hỏi, biết cách trò chuyện Các hoạt động trải nghiệm làm cho trẻ tự tin hơn trong giao tiếp Góp phần giáo dục tình cảm và mở rộng hiểu biết cho trẻ Trong hoạt động làm quen chữ cái, trẻ được biết tên của những con vật, cỏ cây, hoa lá, các danh lam thắng cảnh, các di tích lịch sử mà trẻ chưa từng được biết qua tranh kèm từ Trẻ được trò chuyện cùng cô về các sự vật hiện tượng nên trẻ có thêm nhiều hiểu biết mới ở trẻ nảy nở tình yêu mến, trẻ có ý thức bảo vệ cỏ cây, hoa lá, các con vật, có ý thức bảo vệ môi trường sống
Trang 3Điều đó đồng nghĩa với việc phải tổ chức nhiều hoạt động khác nhau Đó là các hoạt động trẻ yêu thích, hứng thú đáp ứng với sự phát triển của trẻ Trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá thể hiện chính mình, cô chỉ là người hướng lái gợi mở
Cuối tuổi mẫu giáo, trẻ được làm quen với chữ cái đơn Nhìn chữ cái, trẻ đọc được âm tương ứng, nghe phát âm, trẻ nhận diện được chữ cái Trẻ được dạy cách ngồi vào bàn đúng tư thế, cách cầm bút, cách tô và viết từng chữ cái theo đúng mẫu quy định Từ đó khả năng nói và hiểu tiếng việt của trẻ được phát triển Đó chính là nền tảng, là cơ sở để chuẩn bị cho trẻ bước vào học phổ thông sau này
II, THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:
1, Thực trạng chung:
- Trường Mầm Non Nga Yên có đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên yêu nghề mến trẻ, có trình độ chuyên môn vững vàng, tích cực học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, chăm sóc trẻ
- Trường được các cấp các ngành của Xã và của toàn dân quan tâm đầu tư xây dựng một ngôi trường tương đối khang trang có tương đối đầy đủ các phòng học, đồ dùng đồ chơi đa dạng, phong phú về chủng loại các cháu đến trường được ăn ngủ tại trường nên thuận tiện cho việc tích hợp hoạt động trong việc làm quen chữ viết cho trẻ ở mọi lúc nơi - Đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị phục
vụ cho hoạt động văn học và chữ viết tương đối đầy đủ
- Ban giám hiệu và phụ huynh luôn quan tâm tạo mọi điều kiện giúp cô và cháu, điều này có tác dụng rất lớn trong việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen chữ viết
- Tuy nhiên trường mầm non Nga Yên vẫn còn thiếu vười cổ tích ,đồ dùng phục
vụ cho hoạt động văn học và chữ viết đang còn thiếu như papol, máy vi tính cho mỗi lớp hoạt động chưa có đặc biệt là lớp 5- 6 tuổi,
Trang 41, Thực trạng đối với giáo viên:
- Nhìn chung đội ngũ giáo viên của trường nhiệt tình, năng động Luôn luôn có
ý thức nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ Không ngừng học hỏi bạn bè đồng nghiệp để năm vững kiến thức cho bản thân
- Bản thân tôi được ban giám hiệu phân công phụ trách lớp 5 - 6 tuổi là một giáo viên trẻ có tâm huyết với nghề năng động tìm tòi khám phá những điều mới lạ trong chương trình mầm non mới mặt khác các cháu lớp tôi đã được học từ nhà trẻ nên các cháu đều nhanh nhẹn, tự tin, hồn nhiên, năng động
2, Thực trạng đối với học sinh:
- Các cháu có cùng độ tuổi nhưng nhận thức của mỗi trẻ mỗi khác, chưa đồng đều nên việc giảng dạy có nhiều bất cập, khó khăn trong việc truyền đạt mọi kiến thức đến cho trẻ
3, Thực trạng đối với phụ huynh:
Nhìn chung phụ huynh cung đã quan tâm đến vấn đề học tập của con mình ở trường mầm non.quan tâm đến con học chữ cái và chữ viết như thế nào Đây cũng là điều rất đáng mừng Tuy nhiên do nhiều phụ huynh chưa có biện pháp dạy học cho trẻ đúng cách, muốn con mình nhanh biết viết nên dạy trẻ viết ở nhà không theo đúng quy định nên ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục trẻ
* Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm:
Số trẻ
chưa đạt
bình
Số trẻ
Tỉ lệ%
Số trẻ
Tỉ lệ%
Số trẻ
Tỉ lệ%
Số trẻ
Tỉ lệ
%
1 Trẻ nhận biết và phát âm
đúng các âm của tiếng mẹ
đẻ
35
2 Trẻ biết so sánh chữ cái
trong nhóm theo từng cặp
Trang 53 Trẻ biết cầm bút, để vở,
ngồi đúng tư thế
4 Trẻ tô, viết đúng chữ cái
theo quy định
5 Biết cách cầm sách, giở
sách ra xem, biết lật từng
trang một
III, GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN;
1 Các pháp nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen chữ viết
* Rèn nề nếp thói quen vệ sinh, thói quen học tập cho trẻ
* Tạo môi trường chữ viết phong phú cho trẻ tham gia vào hoạt động làm quen chữ viết
* Sử dụng và làm đồ dùng học tập
* Áp dụng phương pháp tích hợp trên nền tảng đổi mới hình thức, phương pháp dạy học
* Dạy trẻ làm quen chữ viết thông qua các hoạt động khác
* Làm quen chữ viết thông qua các hoạt động ngày hội, ngày lễ
* Dạy trẻ làm quen chữ viết ở mọi lúc, mọi nơi
* Phương pháp hướng dẫn lấy trẻ làm trung tâm
* Phối kết hợp giữa gia đình - Nhà trường
2 Các giải pháp tổ chức thực hiện:
2.1 Rèn nề nếp thói quen vệ sinh, thói quen học tập cho trẻ
Rèn các thói quen vệ sinh cho trẻ như thói quen tự phục vụ: Tự rửa mặt, rửa tay, tự lấy đồ chơi và cất đồ chơi theo đúng quy định Trong các tổ tôi xếp xen kẽ cháu nam với cháu nữ, các cháu mạnh dạn với các cháu nhút nhát, xếp những cháu còn yếu, phát âm chưa tốt ngồi gần cô để tiện theo dõi
Những trẻ thiếu tập trung tôi luôn nhắc nhở khéo các cháu như ngồi học phải ngồi ngay ngắn, muốn nói gì phải giơ tay xin phép cô, khi phát biểu phải đứng ngay ngắn, nói đủ câu, đủ từ, diễn đạt mạch lạc
Trang 6Tập nhiều lần trẻ sẽ có thói quen tốt vì vậy tôi đã thành công trong việc rèn nề nếp thói quen cho trẻ
2.2 Tạo môi trường chữ viết phong phú cho trẻ tham gia vào hoạt động làm quen chữ viết
Đối với trẻ 5 - 6 tuổi, môi trường giáo dục trong lớp có tác dụng rất lớn đối với trẻ đặc biệt là môi trường chữ viết Ngay đầu năm học, tôi đã vận động phụ huynh và trẻ cùng tham gia làm đồ dùng, đồ chơi, trang trí lớp nhằm giúp trẻ lĩnh hội, khám phá, tìm tòi và phục vụ cho quá trình học tập của trẻ Chẳng hạn tôi vận động phụ huynh những cháu vẽ đẹp cùng tham gia vẽ với cô giáo
những hình ảnh “Bé vui học chữ” ở ngoài các mảng tường của lớp, phụ huynh
trẻ làm nghề thêu, may vá cùng cô thêu những chữ cái bằng các sợi len màu đỏ trên khăn mặt của trẻ, trên mũ Để giúp trẻ lấy đúng theo ký hiệu của mình Hay vận động phụ huynh mang tranh ảnh có kèm từ, sách, báo có các câu chuyện, bài thơ có in bằng chữ in thường phù hợp đối với trẻ để những lúc trẻ hoạt động ở góc sách, trẻ mang ra xem hình ảnh rồi phát âm những chữ cái mà trẻ đã biết Bên cạch đó, trong lớp tôi trang trí làm nổi bật góc làm quen chữ viết với nhiều nội dung phong phú gắn liền với từng chủ đề thực hiện Để trẻ hứng thú tham gia vào các hoạt động tôi luôn chú ý sưu tầm tranh ảnh hấp dẫn, phù hợp với chủ
đề để trang trí lớp Tranh ảnh trang trí có màu sắc đẹp, phù hợp với đối tượng trẻ, nội dung, hình ảnh rõ ràng có như vậy trẻ mới tiếp cận tốt
Ảnh minh họa: “ Bé vui học chữ”
Trang 7VD: Ở chủ đề: “Trường mầm non” Tôi đã trang trí lớp bằng cách ở tất cả các góc hoạt động trong lớp, tôi đều dán tên của các góc hoạt động đó lên tường như “Góc đóng vai”; “Góc xây dựng lắp ghép”; “Góc nghệ thuật”, bằng chữ in thường để giúp trẻ dễ nhận ra các chữ cái đã được học, sau đó trẻ phát âm, để so sánh hoặc với những chữ cái chưa biết trẻ có thể hỏi cô Ở góc thư viện - Sách
tôi làm góc mở như “Bé tập ghép vần” để trẻ được chơi, được thực hành, được
trải nghiệm bằng chính sự hứng thú, sáng tạo của trẻ Trẻ có thể lấy chữ a rồi ghép với chữ n, trẻ không biết phát âm có thể hỏi cô Mặc dù đây chưa phải là hoạt động chính của trẻ nhưng tôi nghĩ hoạt động này cũng rất cần cho trẻ, trẻ có thể biết được về sự phong phú, đa dạng của tiếng Việt - Tiếng mẹ đẻ Đây cũng
là một cách để trẻ củng cố lại những chữ cái đã học, rèn luyện phát âm
Trang 8Hình ảnh bé tập ghép vần
Ngoài ra, đối với các đồ dùng cá nhân như cốc uống nước, bát ăn cơm, túi treo sản phẩm Tôi ghi ký hiệu bằng các chữ cái in thường lên đó để trẻ biết được ký hiệu của mình hay như ở bàn chải đánh răng của bé, bên dưới mỗi bàn chải là ký hiệu bằng các chữ cái in thường, tôi quy định ký hiệu chữ cái cho từng cháu, yêu cầu các cháu nhớ ký hiệu của mình và có thể nhớ thêm ký hiệu của bạn bên cạnh Làm như vậy giúp trẻ tiếp cận chữ cái được nhiều hơn từ đó trẻ sẽ
không quên Giúp trẻ ghi nhớ và khắc sâu chữ cái Tao cơ hội để trẻ khám phá thêm nhiều điều mới lạ qua chữ viết
2 3 Sử dụng và làm đồ dùng học tập
Làm quen với chữ viết không thể đạt hiệu quả cao nếu không có đồ dùng học tập Việc sử dụng đồ dùng, đồ vật, tranh ảnh, sách tập tô, bút, sáp màu trong hoạt động làm quen chữ viết rất quan trọng, trẻ được dạy cách ngồi vào bàn đúng tư thế, cách cầm bút, cách tô và viết từng chữ cái theo đúng mẫu quy định , rèn luyện cho trẻ kích thích tính tò mò ham hiểu biết chủ động và khả năng hoạt động của trẻ
Khi lựa chọn những đồ dùng, đồ chơi dạy chữ viết tôi cân nhắc những điểm sau: Đồ dùng có màu sắc đẹp, hấp dẫn đối với trẻ, dễ phục hồi hoặc sửa
Trang 9chữa, dễ kiếm (hột, hạt), dễ bảo quản hay cất giữ, an toàn (Không độc hại, không có cạnh sắc, không nhọn), rẻ tiền (tận dụng nguyên vật liệu phế thải, đồ dùng mua và của địa phương) Đặc biệt từ những vỏ sò vỏ ngao tôi đã sơn màu
và vẽ chữ cái lên để trẻ chơi mà học
Hình ảnh chữ viết được vẽ lên vỏ sò, vỏ ngao để trẻ học mà chơi, chơi mà
học
Ngoài những loại sách vở tập tô, đồ dùng do nhà trường phát, tôi còn lên
kế hoạch tìm kiếm nguyên liệu phế thải sẵn có ở địa phương Thông qua việc tổ chức các hoạt động góc, hướng dẫn và cùng trẻ làm các loại sách có tranh kèm
từ, trẻ rất hứng thú vì tự tay trẻ đã tạo ra được những con vật, hình ảnh cùng với
cô
Trẻ mầm non, đặc điểm tâm lý của trẻ là học bằng chơi, chơi bằng học vì vậy để trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động, tôi đã sử dụng các trò chơi chữ cái để thu hút trẻ Qua các trò chơi với các đồ dùng đồ chơi hấp dẫn, trẻ được củng cố chữ cái đã học, làm quen Tôi đã sắp xếp thời gian làm đồ dùng đồ chơi vào những lúc rảnh rỗi như các buổi trưa lúc trẻ ngủ, tận dụng vào các buổi tối khi về nhà Tùy theo từng chủ đề mà tôi lựa chọn trò chơi với những đồ dùng đồ chơi cho phù hợp sau đó lên kế hoạch chuẩn bị nguyên vật liệu và tiến hành làm
Ví dụ: Trò chơi: “Viết chữ lên cát”
Trang 10Tôi chuản bị cát thủ công bỏ vào 1 cái khay Khi cô yeu cầu viết chữ gì trẻ se viết chũ đó lên Trò chơi này dễ chơi mà không độc hại cho trẻ, trẻ lai hứng thú vì mới lạ và hấp dẫn Kích thích trẻ nhớ chữ cái một cách sâu sắc
Hình ảnh bé viết chữ cái trên cát thủ công
Ngoài việc sử dụng các dụng cụ dạy học thông thường, khi dạy trẻ làm quen với chữ viết tôi còn sử dụng máy tính, ti vi màn hình phẳng 40 in Khi làm các chương trình papol để dạy, tôi làm các chương trình gần gũi, không xa vời
mà thực tế với trẻ để giúp trẻ tiếp thu kiến thức tốt nhất
VD: Khi dạy hoạt động làm quen chữ viết, làm quen chữ cái o,ô, ơ
Tôi thiết kế chương trình papol với hình ảnh “gia đình” động từ trong chạy ra để gây sự chú ý, lôi cuốn của trẻ vào hoạt động, đàm thoại đôi nét với trẻ về “gia đình” sau đó giới thiệu từ rồi chữ cái trong từ
Trang 11Bằng biện pháp đó trẻ hứng thú hơn trong giờ học, hăng say tìm tòi khám phá thế giới xung quanh qua chữ viết Đây là điều quan trong và thật sự cân thiết đối với trẻ để chuẩn bị tâm thế cho trẻ lên cấp 1
2 4 Áp dụng phương pháp tích hợp trên nền tảng đổi mới hình thức, phương pháp dạy học
Phương pháp tích hợp là phương pháp đòi hỏi ở giáo viên sự sáng tạo, linh hoạt và sự khéo léo khi vận dụng, tạo thêm những hoạt động cụ thể của lớp mình và khả năng của trẻ, quá trình tích hợp cần lựa chọn nội dung phù hợp, lôgic, nhẹ nhàng và đặc biệt phải lôi cuốn, kích thích được trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động Tích hợp nhưng không làm mất đi phần trọng tâm của bài
VD: Đối với hoạt động học có chủ định: Làm quen chữ cái a, ă, â ở chủ đề: “Gia đình” Tôi đã sử dụng lồng ghép, tích hợp về hình thức, phương pháp và các hoạt động giáo dục như sau:
- Âm nhạc: Bài hát “Cả nhà thương nhau”
- Máy tính có các hình ảnh về đồ dùng trong gia đình được trình chiếu bằng phần mềm power point.ti vi kết nối máy tính
- Trong lớp học sạch sẽ, thoáng mát
- Cô và trẻ ăn mặc gọn gàng, phù hợp với thời tiết
