Như chúng ta đã biết, lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn vàn kính yêu của chúng ta đã nói “Non sông Việt Nam có được vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được sánh vai với cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ vào việc học tập của các cháu”. Trẻ em là những mầm non tương lai của đất nước, đất nước có giầu mạnh, phồn vinh là nhờ vào thế hệ trẻ. Trong sự nghiệp giáo dục, bậc học mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, cũng giống như trồng cây muốn cho cây phát triển khoẻ mạnh, xanh tốt thì phải chăm bón ngay từ khi cây nhú mầm. Thật vậy ở tuổi thơ đặc biệt là lứa tuổi mầm non, lứa tuổi đang hình thành những phẩm chất cá nhân, nếu được gia đình, cô giáo quan tâm chăm sóc, giáo dục tốt từ nhỏ chắc chắn sẽ tạo luyện những trẻ đó khi trưởng thành sẽ hứa hẹn cho đời biết bao tài năng sáng tạo, biết bao con ngoan trò giỏi và trở thành những công dân tốt giúp ích cho đất nước.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD& ĐT HUYỆN NGA SƠN
==========*0*===========
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC TẠI TRƯỜNG MẦM NON NGA THÁI
Người thực hiện: Nguyễn Thị Liễu Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường MN Nga Thái SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn
THANH HOÁ, NĂM 2015
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn vàn kính
yêu của chúng ta đã nói “Non sông Việt Nam có được vẻ vang hay không, dân
tộc Việt Nam có được sánh vai với cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ vào việc học tập của các cháu” Trẻ em là những mầm non tương lai của
đất nước, đất nước có giầu mạnh, phồn vinh là nhờ vào thế hệ trẻ
Trong sự nghiệp giáo dục, bậc học mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệthống giáo dục quốc dân, cũng giống như trồng cây muốn cho cây phát triểnkhoẻ mạnh, xanh tốt thì phải chăm bón ngay từ khi cây nhú mầm Thật vậy ởtuổi thơ đặc biệt là lứa tuổi mầm non, lứa tuổi đang hình thành những phẩmchất cá nhân, nếu được gia đình, cô giáo quan tâm chăm sóc, giáo dục tốt từ nhỏchắc chắn sẽ tạo luyện những trẻ đó khi trưởng thành sẽ hứa hẹn cho đời biếtbao tài năng sáng tạo, biết bao con ngoan trò giỏi và trở thành những công dântốt giúp ích cho đất nước
Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểungôn ngữ, khả năng trình bày có lôgíc, có trình tự, chính xác và có hình ảnh nộidung Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhấtcủa giáo dục mầm non, ngôn ngữ là công cụ để giao tiếp, học tập và vui chơi.Ngôn ngữ có vai trò quyết định sự phát triển tâm lý của trẻ em Bên cạnh đóngôn ngữ còn là phươg tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự pháttriển về đạo đức, tư duy nhận thức và chuẩn mực hành vi văn hoá Đối với trẻmầm non nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng trẻ rất nhạy cảm với nghệ thuậtngôn từ Âm điệu hình tượng của các bài hát ru đồng dao dân ca đi vào tâm hồntuổi thơ, những câu chuyện cổ tích thần thoại đặc biệt hấp dẫn trẻ Khi trẻ đượctiếp xúc thường xuyên với ngôn ngữ văn học qua các bài ca dao, đồng dao, cáccâu chuyện kể, bài thơ qua giao tiếp hàng ngày ở trường mầm non đã giúp trẻcảm nhận được cái hay, cái đẹp trong ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ, cái đẹp trong hành
vi, trong cuộc sống Từ đó giúp trẻ thêm yêu quê hương, yêu đất nước Ngônngữ giúp trẻ tìm hiểu, khám phá và nhận thức về khám phá khoa học, thông qua
cử chỉ và lời nói của người lớn trẻ làm quen với các sự vật, hiện tượng có trongmôi trường xung quanh, trẻ hiểu những đặc điểm, tính chất, công dụng của các
sự vật cùng với từ tương ứng với nó Đặc biệt nhờ có ngôn ngữ, thông qua cáccâu chuyện trẻ dễ dàng tiếp nhận những chuẩn mực đạo đức của xã hội và hoànhập vào xã hội tốt hơn Nó ảnh hưởng rất lớn đến quá trình phát triển trí tuệ,đạo đức, thẩm mỹ của trẻ
Trẻ lên 5-6 tuổi là thời kì phát cảm ngôn ngữ Ở thời kì này trẻ luôn tíchcực tham gia vào quá trình giao tiếp, trải nghiệm, khám phá Trẻ nói nhiều vàthường xuyên tìm đến người lớn để thoả mãn nhu cầu nhận thức bằng giao tiếp,
vì vậy ở giai đoạn này số lượng từ tăng nhanh, và đa dạng đặc biệt là ở trẻ 5-6tuổi vốn từ của trẻ phần lớn là những danh từ và động từ, tính từ, các loại khácnhư đại từ, trạng từ xuất hiện rất ít Bằng hình thức văn học mở ra cho trẻ cuộcsống xã hội và thiên nhiên, các quan hệ qua lại của con người, những hình tượng
Trang 3đó giúp trẻ nhận thức rõ ràng, chính xác của từ ngữ, làm tăng vốn từ, nói rõràng, chính xác.
Như vậy, đối với trẻ độ tuổi này chúng ta cần phải giúp trẻ phát triển mởrộng các loại từ trong các từ, biết sử dụng nhiều loại câu, thông qua làm quenvới văn học Không những vậy văn học có vai trò tích cực trong việc hình thànhđạo đức cho trẻ, mỗi tác phẩm văn học đem đến cho trẻ tâm hồn phong phú giàutình thương chân thật, giúp cho trẻ biết được cái xấu, cái tốt, cái đẹp và làm theocái đẹp Chính vì vậy mà văn học là chiếc cầu nối giúp cho trẻ phát triển ngônngữ một cách tốt nhất Với tất cả những lý do trên đã thôi thúc tôi chọn đề tài
“Một số biện pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học tại trường mầm non Nga Thái” làm đề tài nghiên cứu cho mình với mong muốn góp phần nâng
cao chất lượng cho trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua làm quen với tác phẩm vănhọc
Văn học là hoạt động rất quan trọng đối với trẻ mầm non, là phương tiệnphát triển ngôn ngữ cho trẻ có đủ vốn từ để giúp trẻ nói năng lưu loát, diễn đạtgãy gọn biết sử dụng từ đúng lúc, đúng chỗ, không những thế mà việc dạy trẻlàm quen với những từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình, từ tượng thanh giúptrẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát, khả năng tư duy độc lập trong suynghĩ Thông qua nội dung các tác phẩm văn học giáo dục trẻ biết yêu quý ngườihiền lành, biết ơn và kính yêu ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, Vì vậy việc nângcao chất lượng dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học là vấn đề quan trọngtrong đổi mới hình thức tổ chức giáo dục mầm non
Làm quen với tác phẩm văn học chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việccho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc và kể chuyện của côgiáo Hoạt động làm quen với văn học này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảmnhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ởtrẻ sự rung động, hứng thú đối với văn học, có ấn tượng về những hình tượngnghệ thuật, cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua cáchoạt động mang tính chất văn học nghệ thuật như đọc thơ, kể chuyện, chơi tròchơi đóng kịch góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ.Với truyện kể, ta hãy giúp trẻ nhận ra, nhớ được sắc thái cơ bản trong giọng
kể, lời thuật, phân biệt ngữ điệu lời nói các loại nhân vật, giúp trẻ nhận ra ngônngữ đời thường (khẩu ngữ) và ngôn ngữ thơ giàu nhạc tính
Trang 4Qua tác phẩn văn học, trẻ quen dần tính chất nhiều ý nghĩa và tinh luyệncủa ngôn ngữ văn hoá, dần dần tiến tới hiểu được nghĩa thực đến nghĩa bóng, từnghĩa văn cảnh đến ý tưởng nhà văn muốn truyền đạt Khi cho trẻ làm quen vớitác phẩn văn học góp phần mở rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạođức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, phát triển ở trẻ hứng thú “đọc sách”
- Đội ngũ giáo viên trẻ yêu nghề với trình độ chuẩn và trên chuẩn đạt100%, luôn năng động sáng tạo chịu khó học hỏi để nâng cao trình độ chuyênmôn Bản thân là một giáo viên trẻ nhưng tôi không ngừng học hỏi, tham khảotài liệu dự giờ đồng nghiệp để rút ra kinh nghiệm cho bản thân
Bên cạnh đó có hội phụ huynh luôn sát cánh cùng với nhà trường cho nêncông tác phối kết hợp giữa gia đình trẻ và cô giáo đã đạt hiệu quả cao
- Năm học 2014-2015 tôi được nhà trường phân công phụ trách trách lớp5-6 tuổi với tổng số trẻ trong lớp là 32 học sinh, trong đó có 15 cháu gái và 17cháu trai, là một giáo viên phụ trách đứng lớp nên tôi nắm vững được khả năngtiếp thu của từng cháu
Song nhìn chung mỗi cháu có một đặc điểm riêng mỗi cá tính khác nhaunhưng có một điểm chung là đa số trẻ là dễ nhớ chóng quên Vì thế để thực hiện
đề tài này tôi đã gặp không ít khó khăn cụ thể như sau:
+ Sự phát triển về ngôn ngữ của mỗi trẻ tuy cùng một lứa tuổi nhưng lại ởmức độ khác nhau, trẻ còn nói ngọng, nói lắp, nói tiếng địa phương nhiều, Trẻchưa được học qua các lớp bé, nhỡ nên khi lên lớp lớn trẻ còn nhút nhát trongmọi hoạt động
+ Đa số trẻ trong lớp đều là con em gia đình có bố mẹ làm nông nghiệp,
đi làm ăn xa nên điều kiện kinh tế thấp nhận thức và hiểu biết của người dân cònrất hạn chế
- Khả năng ngôn ngữ của trẻ về tính lôgic của câu, biết sử dụng từ trong cácloại câu, ngôn ngữ nói chưa rõ rành mạch lạc, chính xác Từ thực trạng trên đểcông việc đạt hiệu quả tốt hơn, qua khảo sát chất lượng đầu năm tôi thấy kết quảnhư sau:
3 Kết quả khảo sát thực trạng đầu năm ( Tháng 9/2014)
Trang 5TT Nội dung Tổng Tốt - Khá Trung bình ST % ST % ST Yếu %
1 Trẻ mạnh dạn khi giao tiếp 32 19 59 7 22 6 19
2 Trẻ trả lời được các câu hỏiđàm thoại. 32 18 56 9 28 5 16
3 Trẻ thể hiện được cảm xúc củamình với cô và các bạn. 32 18 56 8 25 6 19
4 Hiểu được một số từ đơn giảngần gũi với trẻ 32 16 50 9 28 7 225
Trẻ diễn đạt được câu, từ rõ
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1 Tự học, tự bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ năng sư phạm về nội dung giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua làm quen với tác phẩm văn học
Mặc dù chuyên đề cho trẻ “Phát triển ngôn ngữ ” đã dược triển khai và
tổ chức thực hiện trong nhiều năm qua, bản thân đã nắm được bản chất củachuyên đề và vận dụng vào hoạt động giảng dạy Nhưng trong quá trình thựchiện tôi vẫn còn lúng túng, chưa tích cực sáng tạo vì thế trong năm học 2014 -
2015 Trường mầm non Nga Thái vẫn tiếp tục chỉ đạo thực hiện Là một giáoviên đứng lớp 5-6 tuổi để nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với tác phẩmvăn học cho trẻ ở lớp, tôi đã không ngừng tự học tập, tự bồi dưỡng để nắm chắcnội dung, phương pháp, sáng tạo trong khi dạy trẻ Tôi sử dụng bằng một sốhình thức như:
Tham gia học tập chuyên đề do Phòng giáo dục, trường mầm non tổ chức.Tham gia các buổi hội thảo, các buổi dự giờ, thao giảng của các bạn đồngnghiệp cũng như các trường trọng điểm trong huyện Qua đó tôi cùng bạn bèđồng nghiệp được tìm hiểu những kiến thức vô cùng bổ ích như:
+ Làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ mẫu giáo là gì? Mục tiêu giáodục cho trẻ mẫu giáo làm quen tác phẩm văn học là gì? Nội dung làm quen tácphẩm văn học được tiến hành thông qua những hoạt động nào? Để giúp trẻhứng thú tham gia hoạt động với tác phẩm văn học bạn sẽ làm như thế nào? Ngoài ra tôi còn tự học tập, tự nghiên cứu qua các tài liệu, các tạp san, qua mạng Internet về những kiến thức có liên quan như:
Trang 6+ Phương pháp làm quen tác phẩm văn học cho trẻ mầm non.
+ Phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.+ Phương pháp kể chuyện sáng tạo
Như vậy: Qua việc được tiếp thu các chuyên đề, dự các buổi hội thảo,tham gia dự giờ thao giảng các đồng ngiệp, học hỏi trường bạn để kịp thời uốnnắn bổ sung những hạn chế tồn tại của bản thân
Từ đó giúp tôi nắm vững kiến thức một cách cơ bản trong việc cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học nói chung và đặc biệt là cho trẻ 5 - 6 tuổi tàm quenvới tác phẩm văn học
2 Tạo môi trường văn học phong phú cho trẻ tham gia vào hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
Để giúp trẻ cảm thụ tốt môn văn học thì việc tạo cơ hội cho trẻ tiếp xúcvới tác phẩm văn học phải thường xuyên vì vậy xây dựng môi trường văn họctrong và ngoài lớp học là điều tôi luôn chú trọng
2.1 Xây dựng môi trường trong lớp học
Ngay đầu năm học, tôi đã vận động phụ huynh và trẻ cùng tham gia làm
đồ dùng, đồ chơi, trang trí lớp nhằm giúp trẻ lĩnh hội, khám phá, tìm tòi và phục
vụ cho quá trình học tập của trẻ Chẳng hạn tôi vận động phụ huynh cùng maycác con rối, may các trang phục đóng kịch cùng với cô giáo để giúp trẻ có cáctrang phục đóng kịch…Hay vận động phụ huynh mang sách, báo có các câuchuyện, bài thơ phù hợp đối với trẻ để những lúc trẻ hoạt động ở góc sách, trẻmang ra xem hình ảnh để trẻ kể chuyện sáng tạo… Bên cạch đó, trong lớp tôiluôn tận dụng diện tích phòng học xây dựng góc thư viện, góc kể chuyện cùngbé yêu chú ý bố trí, sắp xếp các học cụ, đội hình để tạo môi trường học tậpthoải mái cho trẻ
Ví dụ: Ở chủ đề: “Gia đình” tôi đã trang trí lớp bằng cách trang trí các
hình ảnh của các nhân vật trong các câu chuyện, bài thơ để giúp trẻ nhớ và khắc
sâu nội dung câu chuyện, bài thơ Chẳng hạn ở khu vực: “Vườn cổ tích của bé”
Tôi vẽ hình ảnh cô Tấm đang từ trong quả thị bước ra thì bà cụ rình bắt được,không cho vào quả thị nữa…và một hôm hoàng tử đi qua bà cụ mời hoàng tử ăntrầu cánh phượng….( trong câu chuyện Tám Cám)
Hay với chủ đề “Thế giới thực vật”
( Hình ảnh: Xây dựng môi trường văn học trong lớp)
Trang 7Tôi đặt tên cho góc là “Thư viện của các loài hoa” Bên trong góc này tôi
luôn tìm kiếm, sưu tầm, trưng bày các loại tranh truyện chữ to, thơ chữ to, các bài ca dao, đồng dao, truyện kể sáng tạo, truyện cổ tích, truyện dân gian Việt Nam và một số tranh ảnh, tạp chí khác phù hợp Khi cho trẻ xem tranh tôi hướngdẫn cho trẻ đọc từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, bản thân cũng tham gia đọcsách cùng trẻ, tập cho trẻ kể chuyện theo tranh, giúp trẻ hiểu nội dung ý nghĩa của chữ viết, rèn luyện khả năng quan sát, chú ý có chủ định của trẻ
Để trẻ có thể lĩnh hội những kiến thức đã học hay thích khám phá những đềtài mới tôi đã tạo cho trẻ một góc thư giãn nhỏ để trẻ có thể tự do xem tranh, ảnh, theo các nội dung câu chuyện, nghe những bài thơ, bài hát mà tôi đã ghi âm…qua đó trẻ cảm thấy hứng thú hơn khi tham gia các hoạt động
2.2 Môi trường ngoài lớp học.
Bên cạnh đó môi trường ngoài lớp cũng được tôi quan tâm như: Tạo môitrường văn học và chữ viết bằng cách tận dụng những khoảng tường trống để vẽcác nhân vật có trong các câu chuyện, các bài thơ, ca dao, đồng dao, xây dựngvường cổ tích, giúp trẻ cảm thấy gần gũi với các nhân vật hơn, biết yêu cáitốt, học tập cái tốt, ghét cái xấu, lên án cái xấu gợi mở cho trẻ cùng nhau kểchuyện, đọc thơ
( Hình ảnh: Tranh vẽ tường bài thơ “ Mèo đi câu cá” )
Hay tôi đã tham mưu với nhà trường để xây dựng “ Vườn cổ tích” của bé
với các câu chuyện có trong chương trình như: Truyện Ông Gióng, Sự tích trầucau, Sự tích Quả dưa hấu…
Trang 8- 100% trẻ hứng thú với môi trường tôi và trẻ đã xây dựng.
- Ngôn ngữ của trẻ được phát triển một cách phong phú và đa dạng được
là nhờ vào việc tạo môi trường hoạt động tích cực
3 Nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua đọc thơ,
kể chuyện diễn cảm, các trò chơi đóng kịch.
Đọc thơ, kể chuyện diễn cảm cho trẻ nghe là một trong những cách tốt nhất
để khuyến khích trẻ ham đọc sách, phát triển ngôn ngữ trí tưởng tượng và cáchsáng tạo ở trẻ Trẻ mẫu giáo luôn thích tìm tòi khám phá về thế giới xung quanhbằng đôi mắt ngạc nhiên, thích thú qua các tác phẩm văn học để giúp trẻ đếncảm thụ các tác phẩm văn học đạt hiệu quả và làm thoả mãn nhu cầu ham hiểubiết Muốn nội dung của tác phẩm đến với trẻ làm rung động lòng trẻ, gây hứngthú nghe hiểu cho trẻ thì cô giáo phải là người tìm ra thủ thuật đọc kể diễn cảm.Trước tiên phải xác định loại tác phẩm văn học thơ hay truyện từ đó tìm hiểu nộidung truyện thơ, luyện giọng điệu, biến giọng điệu của mình thành giọng điệucủa tác phẩm và kết hợp với cử chỉ, điệu bộ nét mặt
Vậy làm thế nào để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động làmquen văn học một cách tốt nhất? Thực hiện vấn đề này tôi đã tổ chức thực hiệnnhư sau:
3.1 Thông qua các bài thơ.
Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khi nhu cầu về cái đẹp đang phát triển vìvậy việc dạy thơ cho trẻ còn mang một ý nghĩa rất đặc biệt nó có tác động mạnh
mẽ về nhiều mặt đối với trẻ: Ngôn ngữ, nhận thức, thẩm mỹ Vì vậy khi dạy thơ
ca cho trẻ tôi đã chú ý đến những nội dung sau:
Trước hết cần phải chọn bài thơ hay phù hợp với chủ đề, với cách cảmnhận, cách nghĩ của từng độ tuổi, rồi đọc diễn cảm một cách tự nhiên, rõ vần,nhịp điệu cho trẻ nghe, nhấn mạnh hình tượng trong các bài thơ nhằm giúp trẻcảm nhận vẻ đẹp ngôn ngữ từng bài thơ
Chuẩn bị đầy đủ về giáo án, đồ dùng trực quan, cũng như việc khai thác
Trang 9những hình ảnh đẹp là vô cùng quan trọng vì qua đó sẽ giúp trẻ hoà mình vàothiên nhiên, trẻ dễ cảm nhận được cảm xúc như đến với chính mình.
Ví dụ: Khi dạy trẻ bài Thơ :“Thăm nhà bà”
Tôi đã khai thác được hình ảnh đẹp trong bài thơ đó là “Đàn gà”, “Chú lật đật, chạy nhanh nhanh”, “Kêu chiếp chiếp, gà mải miết, nhặt thóc vàng” để
làm toát lên trọng tâm của bài thơ
Hay với bài “Dán hoa tặng mẹ” Thì nội dung chính chứa đựng ở đây là
món quà để tặng mẹ do chính mình làm ra và lòng biết ơn với cô giáo
Bên cạnh đó thì việc xác định giọng đọc cũng rất cần thiết phải xác địnhđược giọng điệu của bài thơ, ngắt nhịp rõ ràng, biết nhấn giọng vào những từchứa đựng nội dung chính, có thể đọc to, đọc kéo dài ra một chút hay đọc lắngxuống và điều đặc biệt quan trọng là cách phát âm đúng, các thanh (?) và các âmđầu, các vần
Ví dụ: Bài thơ: “Màu của quả”
“Quả hồng/ màu đỏ
Đu đủ /chín vàng
Quả bưởi/ mát xanh
Chùm nho/ tim tím
Với bài thơ: “Trăng ơi từ đâu đến” đây là bài thơ hay, có tác dụng luyện
âm cho trẻ Cần hướng dẫn cho trẻ nhấn vào các câu, các từ mang hình ảnh so
sánh “Trăng hồng như quả chín”, “Trăng bay như quả bóng”, “Trăng tròn như mắt cá”, biết đọc chậm rãi, biểu lộ sự băn khoăn, tự hỏi ở các câu: “Trăng ơi từ đâu đến? Hay từ một sân chơi ”
Ngoài những điều kiện trên thì khi đọc mẫu cô phải đọc diễn cảm, thểhiện điệu bộ bài thơ, tạo được sự hứng thú của bài thơ
Để trẻ tiếp nhận bài thơ một cách nhẹ nhàng thì việc thay đổi hình thức
cũng rất quan trọng đó là việc chuyển thể thơ ca thành bài hát quen thuộc:“Bài hạt gạo làng ta”, bài “Quà 8/3” sẽ giúp trẻ tiếp nhận từ ngôn ngữ thơ ca sang
ngôn ngữ âm nhạc Đồng thời có thể thay đổi bằng hình thức ngâm thơ
Qua các bài thơ cần giúp trẻ thấy được cái hay, cái đẹp, cái hay trongtiếng nói của dân tộc bằng những vần điệu, nhạc điệu khêu gợi được nhữngxúc cảm của trẻ đối với những người đã một nắng hai sương làm nên hạt gạo
Trẻ có thể hình dung ra những cảnh như:“Những trưa tháng sáu/ Nước như ai nấu/ chết cả cá cờ/ Cua ngoi lên bờ/ Mẹ em xuống cấy” Sự cảm nhận ấy sẽ để
lại tâm hồn đứa trẻ một ấn tượng thật sâu đậm
Thơ có đặc điểm riêng, ngôn ngữ làm thơ giàu hàm súc âm hưởng, vẻ đẹpcủa bài thơ không chỉ do nhạc điệu, nhịp điệu mà còn do vần điệu nối các câuthơ thành một bài thơ Vì vậy cần trao dồi kỹ thuật đọc thơ thì mới có thể trìnhbày tác phẩm thơ một cách diễn cảm Một điều không thể thiếu được trong cáchđọc thơ diễn cảm đó là sự kết hợp giữa giọng đọc và cử chỉ điệu bộ, giúp trẻ tiếpnhận tác phẩm một cách dễ dàng hơn Để từ đó giúp trẻ phát triển từ ngữ đượctốt hơn
Trang 103.2 Thông qua thể loại truyện kể.
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua thể loại truyện kể không như cáchđọc chuyện bình thường chỉ dùng giọng điệu của mình thành giọng điệu của tácphẩm mà phải cần giúp trẻ nghe, cảm nhận như có sự hiện hữu của các nhân vậttrong truyện biến nhân vật trong truyện thành hình ảnh sống động có cá tính
Ví dụ: Truyện “Tấm cám” cô phải thể hiện được ngữ điệu, giọng điệu của
các nhân vật: Giọng của Cám giả dối, hơi cao hơn bình thường, giọng của Tấmnhẹ nhàng, hiền lành, giọng của Bụt nhẹ nhàng, trầm ấm, giọng của mẹ Cámđanh đá, đay nghiến, mỉa mai, giọng của bà cụ khi gọi quả thị chậm, nhỏ
Lúc này không còn là giọng của cô nữa mà chính là giọng của các nhân vật.Qua đó trẻ sẽ cảm nhận được ngay tính cách của nhân vật và nội dung câutruyện sẽ được làm sáng tỏ
Vì vậy tôi luôn phải là người tìm hiểu truyện, tìm ra tính cách của nhân vật
để hòa mình vào nhân vật đó, cuốn mình vào câu truyện để truyền đạt đến trẻnội dung câu truyện
Để kể diễn cảm một câu truyện hay đọc diễn cảm một bài thơ không nhấtthiết phải thuộc từng chữ như trong sách truyện hoặc thơ mà cần phải thể hiệnnhư cuộc đối thoại giữa nhân vật này với nhân vật khác, nhiều khi lại trở về làngười dẫn truyện, nhưng luôn phải lấy cốt truyện, nội dung truyện làm trọngtâm Để làm được điều đó tôi cần có phương pháp kể chuyện hấp dẫn và sángtạo để lôi cuốn trẻ, kết hợp với cử chỉ điệu bộ một cách phù hợp
Ví dụ: Kể chuyện “Bác gấu đen và hai chú thỏ” Ngoài những lúc dùng
hình ảnh (tranh truyện) Tôi còn dùng tay của mình làm điệu bộ, ngoài ánh mắt,gương mặt giao lưu với trẻ tôi dùng tay gõ xuống bàn khi gõ cửa gọi thỏ…
Như vậy đọc kể diễn cảm có thể nói là sự hòa trộn giọng đọc, cử chỉ điệu
bộ, nét mặt, ánh mắt của mình với tác phẩm mà tôi sẽ truyền đạt đến trẻ
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua cho trẻ làm quen với tác phẩm vănhọc có một điều tôi thấy rất quan trọng đó là lời nói của cô giáo Trẻ ở độ tuổimầm non chưa biết đọc do đó trẻ cảm thụ các tác phẩm văn học trong lúc nghe
cô giáo đọc, kể các tác phẩm đó Để trẻ hiểu được nội dung tác phẩm, hìnhthành kỹ năng về lời nói của câu, ngôn ngữ rõ ràng mạch lạc và nhìn thấy đượccác hình tượng, các khung cảnh, các tình tiết và biết cách đánh giá đúng đắn tácphẩm thì cô giáo phải có một nghệ thuật đọc kể diễn cảm Đọc kể diễn cảm giúptrẻ trình bày tác phẩm văn học một cách diễn cảm, từ đấy trẻ tự hiểu được tìnhtiết truyện, đánh giá đúng nhân vật
Nếu chỉ đọc và kể diễn cảm chưa đủ mà còn phải biết dùng thủ thuật đọc kểdiễn cảm thì mới đem đến thành công trong giờ học Khi thể hiện tác phẩm phảingắt nghỉ đúng, sử dụng âm thanh đúng, nói đúng ngữ pháp Tôi luôn tìm tòisách báo thường xuyên để nâng cao thủ thuật đọc lên cao nhằm tạo cho trẻ sựhứng thú, cảm nhận tác phẩm và hiểu tác phẩm sâu sắc và chú ý lắng nghe
Ví dụ: Truyện “Ai đáng khen nhiều hơn”
- Giọng của Thỏ mẹ nhẹ nhàng buồn rầu ; Giọng của Thỏ anh chậm rãi;Giọng Thỏ em nhanh nhảu; Giọng của Nhím dễ thương; Giọng Gà Mơ hiền từ
Trang 11Ngoài việc nắm vững phương pháp đọc kể diễn cảm tôi thấy người giáoviên còn phải rèn luyện cho mình để có một giọng nói truyền cảm, hấp dẫnngười nghe Để làm được điều đó trước khi tổ chức hoạt động dạy thơ, truyệncho trẻ tôi tự đọc to tác phẩm nhiều lần, cố gắng thể hiện đúng nhịp điệu, ngữđiệu của bài thơ, câu chuyện Tất cả những ngữ điệu muôn vẻ và sắc thái trầmbổng phong phú của giọng đọc, giọng kể cùng với lời giải thích đúng lúc, đúngchỗ và dễ hiểu giúp cho trẻ học được kỹ năng phát triển ngôn ngữ tốt hơn.
Ví dụ: Khi kể truyện “Cây tre trăm đốt”
Tôi phải xác định được giọng của từng nhân vật như: Giọng anh nông dântrầm hơi cao ở đoạn trừng trị lão nhà giàu Giọng lão nhà giàu lúc trầm lúc caobiểu hiện sự mánh khóe lừa lọc Giọng ông tiên vang vọng, trầm ấm Qua đó sẽgiúp trẻ hiểu được ngôn ngữ kể truyện và khắc sâu lời nói của từng nhân vật vàxác định được sắc thái biểu cảm của nhân vật qua cử chỉ, ánh mắt điệu bộ thể hiện của giáo viên khi vào vai các nhân vật
Hay để giúp trẻ tái tạo nội dung truyện, nhớ lại có hệ thống các sự việc
diễn ra trong câu truyện “Ba cô gái” tôi đã sử dụng các dạng câu hỏi phù hợp
từng đối tượng trẻ Với trẻ yếu, trung bình có thể đặt câu hỏi:
+ Các con vừa nghe cô kể câu truyện gì? Trong câu truyện bà mẹ sinhđược bao nhiêu cô con gái? Bà mẹ thương các cô con gái như thế nào? Vì saoChị Hai bị Sóc biến thành nhện? Vì sao Chị Cả bị Sóc biến thành rùa? Khi nghebáo tin mẹ bị ốm, Chị Út làm gì?
Với những trẻ khá hơn tôi đã nâng cao mức độ, sử dụng nhiều câu hỏi mởnhằm giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo
+ Bà mẹ nhờ Sóc mang thư, theo con có cách nào khác báo tin cho cáccon của bà không? Khi bà ốm thì bà mong muốn điều gì? Chị Cả và Chị Hai đãtrả lời như thế nào mà làm Sóc con dận giữ Biến thành nhệ và rùa? So với Chị
Cả và Chị Hai chị Út có đức tính gì tốt?
Ngoài ra tôi còn sử dụng các câu hỏi đòi hỏi trẻ phải sử dụng nhiều mẫucâu để trả lời như: Hành động nào con biết Chị Út rất thương mẹ? Trong 3người con, con thích chị nào nhất? Vì sao? con có thể thay đoạn kết câu chuyệnnhư thế nào? Con có thể đặt tên khác cho câu chuyện là gì?
Từ khâu xác định giọng kể, chuẩn bị đồ dùng trực quan, giáo án đến hệthống câu hỏi đàm thoại đến hình thức tạo hứng thú bằng các cách khác nhau:Hội thi, trò chuyện, câu đố…với những hình ảnh đẹp, ngộ nghĩnh sáng tạo ứngdụng vào công nghệ thông tin để trẻ hoà nhập vào hoá thân vào trong các tácphẩm truyện kể Với những hình ảnh sinh động hấp dẫn kèm theo giọng kể rõràng mạch lạc của giáo viên sẽ giúp trẻ chăm chú xem, lắng nghe, trẻ sẽ chủđộng nắm bắt được nội dung câu chuyện Làm tốt các hình thức này chắc chắntrẻ sẽ giúp trẻ cảm thụ truyện một cách tích cực hơn, trẻ nhớ nội dung câuchuyện lâu hơn và khi cho trẻ đóng kịch trẻ sẽ tái tạo tính cách của nhân vật tựnhiên hơn.Và đặc biệt khi trẻ trả lời các câu hỏi sẽ giúp cho ngôn ngữ của trẻphát triển hơn
