Như chúng ta đã biết di sản văn hóa truyền thống của Việt Nam có rất nhiều loại hình khác nhau, nó rất đa dạng và phong phú như: Âm nhạc, câu đố, thơ ca, hò vè, ca dao, đồng dao…Có thể nói rằng đồng dao là một di sản quý báu của dân tộc. Nó được kết thành qua quá trình lao động, sản xuất và sinh hoạt của con người, được tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sướng của bao thế hệ con người. Từ thưở ấu thơ, mỗi chúng ta đều lớn lên qua tiếng ru ầu ơ của bà, của mẹ bằng lời của các bài ca dao, đồng dao làm lay động tâm hồn mỗi con người. Đặc biệt, đối với trẻ em, đồng dao chứa đựng những cảm xúc đặc biệt, mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích. Đồng thời, đưa các em về đúng nghĩa “Tuổi thơ đầy sự hồn nhiên và trong sáng”.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀOTẠO TỈNH THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT NGA SƠN (TRƯỜNG MN NGA LĨNH)
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI CÁC
BÀI ĐỒNG DAO CHO TRẺ MẪU GIÁO 4 - 5 TUỔI
.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Chung
Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị công tác : Trường Mầm non Nga Lĩnh
SKKN thuộc lĩnh vực : Chuyên môn
THANH HOÁ, NĂM 2015
Trang 2trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích Đồng thời, đưa các em về đúng nghĩa “Tuổi thơ đầy sự hồn nhiên và trong sáng” Nó làm cho thế giới xung quanh của trẻ
đẹp hơn, rộng mở hơn, tuổi thơ của trẻ trở thành kỷ niệm quý báu theo suốt cuộcđời, dù là đi đâu, về đâu hình bóng cây đa, bến nước, con đò sẽ không bao giờphai mờ trong tâm trí của chúng ta Chính vì vậy, những bài đồng dao có tácdụng to lớn trong việc giáo dục, nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, rèn cho trẻ về thểchất khi được kết hợp với các trò chơi dân gian thú vị Sâu xa hơn, đây còn làcách giúp bảo tồn và duy trì tiếp nối những giá trị văn hóa, truyền thống của dântộc Việt qua các thế hệ Ngày nay, những bài đồng dao và các trò chơi dân giancho trẻ đang dần chìm khuất giữa muôn vàn trò chơi máy tính, điện tử của thờiđại kỹ thuật số cùng với quỹ thời gian eo hẹp của cha mẹ Bởi vậy, các nhà giáodục, các bậc cha mẹ luôn băn khoăn đi tìm một phương pháp giáo dục trẻ thực
sự có hiệu quả Đó là những tác phẩm đồng dao sẽ làm thỏa mãn nhu cầu và tâmsinh lý của trẻ Vì những bài đồng dao thường có lối kết cấu, gieo vần đặc biệtđối với trẻ, giàu tính nhân văn, ngôn ngữ nghệ thuật, biểu cảm và đều được viếttheo một chủ đề Hơn nữa, đồng dao còn là một phương tiện phục vụ cho mộttrong những nhu cầu cần thiết của trẻ thơ: nhu cầu giải trí, nhu cầu vui chơi tậpthể
Chính vì vậy, đồng dao có tầm quan trong đặc biệt và có giá trị giáo dục rấtlớn giúp trẻ nhận biết về môi trường xung quanh, có cảm hứng về âm nhạc, biếtyêu thiên nhiên, đất nước, con người, yêu cái đẹp và ước mơ sáng tạo ra cái đẹp
…Qua những bài đồng dao giúp trẻ phát triển toàn diện trên mọi lĩnh vực:
* Về phát triển thể chất: Thông qua các bài đồng dao kết hợp với trò chơi dân
gian giúp trẻ phát triển thể chất, biết yêu lao động và biết tự phục vụ mình Qua
đó hình thành cho trẻ tính tích cực trong khi chơi
* Về phát triển nhận thức: Nhờ có hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
nói chung và các bài đồng dao nói riêng đã giúp trẻ khám phá được thế giớixung quanh, từng bước tích luỹ kinh nghiệm sáng tạo và phát triển trí tuệ thoảmãn nhu cầu tinh thần của trẻ
* Về phát triển ngôn ngữ: Qua các bài đồng dao giúp trẻ học ăn, học nói, mở
rộng vốn từ, cung cấp từ mới phát triển ngôn ngữ giàu hình ảnh, ngôn ngữ nghệthuật cho trẻ Khuyến khích trẻ đưa ra những nhận xét đúng sai, những phánquyết xác thực từ hiểu biết của mình qua đó giúp trẻ cách dùng từ nói đúng câu,
rõ ràng mạch lạc, diễn đạt một cách biểu cảm làm giàu ngôn ngữ cho trẻ Hướngtrẻ đến cái chân, thiện, mỹ
Trang 3* Về phát triển thẫm mỹ: Trẻ nhận biết được cái đẹp và khám phá cái đẹp của
thế giới xung quanh qua các bài đồng dao góp phần giáo dục thẩm mỹ, trẻ biếtcái hay cái đẹp và hướng tới cái đẹp
* Về phát triển tình cảm – kỹ năng xã hội: Qua các bài đồng dao giúp trẻ hình
thành cảm xúc ban đầu trong tâm hồn trẻ thơ, đem đến cho trẻ những gì tốt đẹpnhất về phẩm chất đạo đức, hiểu được một cách sâu sắc về mối quan hệ xã hội
Từ đó có thái độ tình cảm, các hành vi ứng xử đúng đắn với mọi người xungquanh
Tuy nhiên, thực tế hiện nay việc dạy đồng dao cho trẻ Mầm Non còn nhiềuhạn chế Qua thực tế việc dạy đồng dao cho trẻ ở trường Mầm Non tuy có thựchiện nhưng chưa thường xuyên chú ý khai thác các ưu thế của đồng dao đối với
sự phát triển của trẻ Vì vậy cần có những biện pháp thích hợp để dạy đồng daocho trẻ, kết hợp lồng ghép vào trong giờ dạy, giờ chơi sẽ giúp cho giờ học khôngtrở nên khô khan cứng nhắc mà ngược lại nó sẽ thúc đẩy trẻ hoạt động tích cựcvới bài học và dễ dàng cảm nhận tiếp thu giá trị giáo dục sẵn có trong những bàiđồng dao Nhận thức được vấn đề này, trong công tác chăm sóc – giáo dục trẻMầm Non bên cạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc giảng dạy tôiluôn tìm tòi, học hỏi và sáng tạo các hình thức, phương pháp giáo dục trẻ dựatrên những tư liệu giáo dục sẵn có trong kho tàng văn hóa dân gian Vì vậy, tôi
chọn nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động làm quen với các bài đồng dao cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi”
Do đó các em dễ hòa nhập vào các trò chơi một cách hồn nhiên vô tư Tác phẩmđồng dao đã thỏa mãn nhu cầu này của các em
Vì vậy, đồng dao là môn học rất quan trọng đối với trẻ mầm non là phươngtiện phát triển ngôn ngữ cho trẻ có đủ vốn từ để nói năng lưu loát, diễn đạt gãygọn biết sử dụng từ đúng lúc, đúng chỗ, không những thế việc dạy trẻ làm quen
Trang 4với các bài đồng dao còn giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát, khảnăng tư duy độc lập trong suy nghĩ.Thông qua đó trẻ còn biết phê phán thói hưtật xấu, học được cái tốt cái hay.Trong mỗi bài đồng dao thế giới mới của cuộcsống thực tại bao gồm thiên nhiên, xã hội, con người được diển tả, biểu đạt,truyền đạt trong những hình thức đa dạng, độc đáo Qua các bài đồng dao, trẻbắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, tìnhbạn, tình cô cháu…Trẻ cũng dần nhận ra có một xã hội ràng buộc con người vớinhau trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xóm Đây cũng làđối tượng miêu tả của đồng dao làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sốngtinh thần mỗi con người Qua các bài đồng dao, trẻ dần dần tiến tới hiểu đượcnghĩa thực đến nghĩa bóng, từ nghĩa văn cảnh đến ý tưởng mà tác giả muốntruyền đạt đến người nghe
Với những đặc điểm nổi bật như vậy, đồng dao thực sự là một món ăn tinhthần không thể thiếu của trẻ em nói chung và lứa tuổi mầm non nói riêng
II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1 Thuận lợi:
* Về cơ sở vật chất:
Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện về cơ sở vật chất như: phònghọc phù hợp với các nhóm lớp, đầy đủ các tủ góc, đồ dùng đồ chơi cho cô và trẻ,tài liệu phục vụ cho các chủ đề
* Về bản thân:
Năm học 2014 - 2015 được sự phân công của BGH nhà trường tôi đượcđứng lớp 4 - 5 tuổi, bản thân tôi luôn cố gắng học tập không ngừng nâng caotrình độ chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm của các đồng nghiệp, chuẩn bị đầy đủcác bài đồng dao cho trẻ theo chủ đề
* Về học sinh:
- Đối với nhóm lớp 4 - 5 tuổi tôi trực tiếp phụ trách phần đông là các cháu đãhọc qua lớp mẫu giáo bé Trẻ đi học đều, đúng theo độ tuổi của mình, trẻ rấthăng say khi được cô giáo cho tìm hiểu và làm quen với các bài đồng dao
* Về phụ huynh :
- Đa số phụ huynh nhiệt tình có nhận thức về việc học tập của con em mình.Phụ huynh rất vui khi trẻ đọc thuộc các bài đồng dao vì những bài đồng dao đềumang tính giáo dục cao, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tình cảm, thẩm mĩ mộtcách tự nhiên, đáng yêu
* Về bản thân:
Trang 5- Dạy đồng dao cho trẻ với số lượng ít dưới hình thức tôi đọc cho trẻ nghetrong giờ trả trẻ và qua các hoạt động mọi lúc mọi nơi nên chưa vận dụng đượcđồng dao để phát triển ở mọi lĩnh vực cho trẻ.
- Chưa biết lựa chọn đưa đồng dao vào dạy theo chủ đề nên những nămtrước kết quả chưa cao
* Về học sinh:
- Trẻ 4 - 5 tuổi vừa trải qua giai đoạn khủng hoảng về tâm lý hay làm theo ý
thích của mình Vì vậy tôi phải dành nhiều thời gian để tạo ra nhiều tình huốnghấp dẫn để lôi cuốn trẻ
- Nhiều trẻ phát âm chưa rõ ràng còn nói ngọng, nói bé, trẻ chưa tự tin, mạnhdạn khi tham gia các hoạt động
* Về phụ huynh
- Đa số trẻ là con em trong gia đình có bố mẹ làm nông nghiệp nên nhận thứccòn hạn chế, ít quan tâm đến con và chưa hiểu hết được tầm quan trọng của việcđưa trẻ đến trường họ đang xem nhẹ nghành học mầm non Đặc biệt đối vớiviệc cho trẻ làm quen với các bài đồng dao
3 Kết quả thực trạng ban đầu qua khảo sát :
Qua việc đánh giá thực trạng của lớp tôi thu được kết quả như sau:
số trẻ khảo sát
III CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1 Sưu tầm các bài đồng dao phù hợp với lứa tuổi để giáo dục trẻ trong các chủ đề.
- Để có vốn phong phú về các bài đồng dao, bản thân tôi thường xuyên tìm tòiqua ti vi, sách báo tập san, qua những người lớn tuổi, chuẩn bị các bài đồng daocho trẻ làm quen theo chủ đề
- VD: Chủ đề “Trường mầm non” tôi đã sưu tầm được bài, “Dung răng dung
dẻ’’, bài “Lộn cầu vồng’’, “Rồng rắn lên mây’’, “Nu na nu nống’’… Đó là
Trang 6những bài kết hợp với trò chơi dân gian và tôi thường xuyên tổ chức cho trẻ họcthuộc các bài đồng dao, kết hợp chơi các trò chơi đạt kết quả tốt.
Hình ảnh trò chơi " Rồng rắn lên mây" kết hợp với lời đồng dao
- VD: Chủ đề “Bản thân” tôi sưu tầm được bài " Thằng bờm" , " Chú cuội"
- VD: Chủ đề “Gia đình” tôi sưu tầm được bài “Đi cầu đi quán”, “ Bà còng đi
chợ trời mưa”…
- VD: Chủ đề “Nghề nghiệp” tôi đã sưu tầm được bài " Nhớ ơn" , " Tay đẹp" , Rềng rềng ràng ràng"
- VD: Ở chủ đề “Thế giới động vật” tôi đã sưu tầm các bài; “Con vỏi ,con
voi’’, bài “Tiếng chim tu hú’’, bài “Cái bống’’, “Con công hay múa’’, “Con rùa’’, “Con cò lặn lội bờ sông’’, “Con vịt con vạc’’, “Ếch dưới ao’’….
- VD: Ở chủ đề “Thế giới thực vật” tôi cũng đã sưu tầm bài “Lúa ngô là cô
đậu nành’’, “Nhà tôi có một cây cau”, “Mẹ em đi chợ đàng trong”….
- VD: Chủ đề “Giao thông” tôi đã sưu tầm được bài " Dung dăng dung dẻ" , "Đi đâu mà vội mà vàng" , "Đi cầu đi quán"
- VD: Chủ đề “Hiện tượng tự nhiên” tôi cũng cho trẻ đọc bài “Mùng một lưỡi
trai’’, “Ông sảo, ông sao’’……
- VD: Chủ đề “Quê hương Đất nước - Bác Hồ” tôi sưu tầm được bài " Đồng đăng có phố kỳ lừa" , " Nhiễu điều phủ lấy giá gương"
2 Sử dụng đồ dung, đồ chơi khi dạy các bài đồng dao cho trẻ
Các tác phẩm đồng dao rất giàu tính tưởng tượng, thường là những con vật,
cỏ cây, hoa, lá Rất gần gũi thân thương với trẻ trong cuộc sống sát với nhậnthức đã học, tôi đã sử dụng đồ dùng trực quan kết hợp cử chỉ điệu bộ làm chogiờ học thêm sinh động Gây hứng thú cho trẻ bằng các loại đồ dùng như :Tranh ảnh, rối tay, vật thật và những đồ dùng có liên quan đến bài dạy
Ví dụ: Bài đồng dao “ Con gà cục tác lá chanh”, “Câu ếch”, “Lúa ngô là cô
đậu nành”… Tôi tạo hứng thú cho trẻ bằng cách cho trẻ khám phá trải nghiệm
qua đồ dùng, đồ chơi
Trang 7Hình ảnh đồ dùng tự làm các con vật, cây cối, cỏ, hoa
Để có đồ dùng trực quan một cách khoa học tôi luôn tạo ra những điềumới lạ, bất ngờ nhằm đánh thức tính tò mò hiếu kỳ của trẻ giúp trẻ hứng thú họctập hơn
Ví dụ : Trong giờ ôn luyện buổi chiều tôi thường tổ chức cho trẻ ôn luyện các
bài đồng dao đã học, tôi vẽ tranh lô tô các con vật, các cây cối, hoa quả, trăngsao các đồ dùng…Và tôi tổ chức cho trẻ thi đua theo tổ, từng tổ lên lấy tranh vàđọc bài đồng dao đúng với hình trong tranh vẽ
Tranh vẽ về các con vật
3 Hướng dẫn trẻ học các bài đồng dao qua các hoạt động có chủ định
* Với Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học.
Như chúng ta đã biết các tác phẩm văn học sẽ giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹptrong mối quan hệ giữa con người với con người, vẻ đẹp cao thượng của các nhân vật trong tác phẩm
VD: Chủ đề “Gia đình” Đề tài: Trò chuyện về các thành viên trong gia đình.
Tôi sẽ lựa chọn những bài đồng dao nói về tình cảm gia đình yêu thương, kínhtrọng và giúp đỡ nhau Trong phần gây hứng thú tôi cùng trẻ đọc bài đồng dao
“Bà còng đi chợ trời mưa” Khi trẻ đọc xong tôi hỏi trẻ:
Trang 8- Trong bài đồng dao có những nhân vật gì?
- Những ai đã giúp đỡ bà Còng?
- Khi bà làm rơi tiền cái tôm, cái tép đã làm gì?
- Nếu là con khi nhìn thấy người khác đánh rơi tiền các con sẽ làm thế nào?
- Qua bài đồng dao này các con phải như thế nào với ông bà của mình? Vàvới mọi người xung quanh?
- Tôi cho trẻ đọc bài đồng dao: “Bà còng đi chợ trời mưa” qua tranh minh
họa
Hình ảnh tranh minh hoạ bài đồng dao " Bà còng đi chợ trời mưa"
Cuối giờ học tôi có thể củng cố bài học bằng cách cho trẻ thi đua theo tổ,nhóm, cá nhân đọc các bài đồng dao nói về gia đình tổ nào thuộc nhiều bàiđồng dao thì tổ đó chiến thắng Bằng biện pháp này trẻ tham gia một cáchtích cực hào hứng sôi nổi mà không gò bó, ép buộc giúp trẻ nhớ lâu nội dungbài dạy và thuộc nhiều bài đồng dao
* Với hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh
Mỗi bài đồng dao là một bài học đơn giản ban đầu về thế giới xung quanhtrẻ Đó là thế giới về các loài chim, loài vật, về cây cối, hoa quả, trăng sao …Thế giới thiên nhiên trong đồng dao trong trẻo, tươi sáng và hồn nhiên, rực rỡ vànhiều sắc màu kỳ lạ
- VD: Chủ đề "Thế giới động vật"
Tôi có thể chọn một trong các bài đồng dao kể về loài chim để gây hứng thú
cho trẻ vào giờ học Phần gây hứng thú tôi cho trẻ đọc bài đồng dao “Mau mau
thức dậy” Khi trẻ đọc xong tôi hỏi trẻ :
- Trong bài đồng dao các con vừa đọc có những loài chim gì ?
- Ngoài những loài chim đó ra, bạn nào biết còn có những loài chim nào nữa ?
- Và sau đó giao nhiệm vụ cho trẻ, rồi tôi và trẻ tiếp tục đi khai thác từng vấn đềtrong tiết học, tìm hiểu về họ nhà chim
Trang 9- Hoặc trong phần dạy bài mới: Tôi cho trẻ quan sát hình ảnh về các loài chim
và cho trẻ khám phá bằng hệ thống hỏi mở để trẻ được khám phá và trảinghiệm :
Hình ảnh con Công
- Bạn nào còn biết có những loài chim gì nữa ( cho trẻ kể) Đồng thời yêu cầu trẻnói tên một bài đồng dao, ca dao về loài chim đó ?
- Trẻ đọc bài : ‘‘Con công hay múa …”, ‘‘Con cò bay lả bay la”.
- Cuối giờ học tôi có thể củng cố bài học bằng cách cho trẻ thi đua theo tổ, đọccác bài đồng dao nói về họ nhà chim, tổ nào thuộc nhiều bài và kể tên đượcnhiều loài chim thì tổ đó chiến thắng Bằng biện pháp này trẻ tham gia một cáchtích cực hào hứng sôi nổi mà không gò bó, ép buộc giúp trẻ nhớ lâu nội dung bàidạy và thuộc nhiều bài đồng dao
Ví dụ : Chủ đề : Thế giới động vật
Đề tài : Tìm hiểu các loài côn trùng
Khi tìm hiểu về con kiến : Đầu tiên tôi cho trẻ đọc bài đồng dao “Con Kiến”.Tôi đặt câu hỏi :
- Các con vừa đọc bài đồng dao gì ? - Con Kiến
- Các con biết gì về con kiến ? - Nhỏ nhưng hay leo cây
- Cuối cùng tôi cho trẻ quan sát qua hình ảnh, hoặc tranh vẽ để đàm thoại về conkiến
Trang 10Hình ảnh " Con Kiến"
Đồng dao tạo điều kiện để dẫn dắt trẻ hòa nhập vào cuộc sống giúp trẻ cónhững cơ hội gần gũi với thế giới xung quanh Từ những bài đồng dao còn giúptrẻ biết thể hiện, bộc lộ tình cảm trước cái đẹp, sáng tạo cái đẹp Những bài đồngdao mang tính giáo dục cao và phù hợp với lứa tuổi mầm non Nó còn nâng caotình cảm tâm hồn của các em Trẻ biết yêu cảnh thiên nhiên quê hương, trẻ cảmnhận trách nhiệm bảo vệ và làm đẹp thêm cho quang cảnh sống xung quanhmình
* Với hoạt động khám phá khoa học Làm quen với Toán :
- Trong quá trình tổ chức hoạt động tôi không giải quyết ngay vào vấn đề như
thế sẽ làm cho tâm lý trẻ trở nên nặng nề và kiến thức truyền đạt đến với trẻ trởnên cứng nhắc Mà tôi đã lồng ghép đan xen các bộ môn khác, ở đây tôi có thể
sử dụng những bài đồng dao có nội dung liên quan đến bài dạy, tôi cho trẻ đọchoặc hát các bài đồng dao ở phần giới thiệu bài nhằm gợi cảm xúc gây ấn tượng.Đồng thời gián tiếp giao nhiệm vụ luôn cho trẻ, từ đó kích thích trẻ hướng sựchú ý của mình vào bài học sẽ tốt hơn
Ví dụ : Chủ đề : Thế giới động vật
Đề bài ;‘‘Dạy trẻ xác định phía trước , phía sau của trẻ và của bạn khác” Để
hướng trẻ vào bài học một cách say mê tôi cho trẻ đọc bài đồng dao “ Con vỏi
con voi” và cùng tôi làm điệu bộ con voi theo lời của bài đồng dao
- Con vỏi con voi => Làm con voi cúi khom người
- Cái vòi đi trước => Lấy bàn tay đưa ra trước đầu vẫy vẫy giả làm vòi voi
- Hai chân trước đi trước => Hai tay chia thẳng xuống đất kẽ đưa đi đưa lại làmbước đi
- Hai chân sau đi sau => Hai chân bước đi
- Còn cái đuôi đi sau rốt => Bàn tay đưa lại phía sau giả làm đuôi ve
Sau khi đọc và làm điệu bộ tôi hỏi :
