Một nhà thơ đã nói rằng: “ Thơ như bài hát ru ngây ngất đầu giường thơ bé”.Đối với trẻ mầm non đặc biệt là trẻ 2536 tháng, trẻ chưa hiểu gì về tác phẩm văn học, nhưng từ lúc còn nằm nôi trẻ được nghe những bài ca dao, tục ngữ trong lời ru của mẹ hay những câu chuyện cổ tích thần kỳ qua lời kể thì thầm của bà thì đã đưa trẻ đến một thế giới bình yên hạnh phúc ở đó có những con người tốt làm những điều tốt, việc tốt . Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là giúp trẻ có một tâm hồn trong sáng hơn, giúp trẻ cảm nhận về tình mẹ, tình thân trong gia đình, tình yêu quê hương đất nước, yêu tất cả những gì xung quanh trẻ. Qua các tác phẩm văn học trẻ biết kính trọng lễ phép với người trên biết nhường nhịn em nhỏ đoàn kết giúp đỡ mọi người biết đánh giá hành vi tốt xấu để từ đó trẻ có những hành vi đẹp và ước muốn tạo ra cái đẹp.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC HUYỆN NGA SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN TRẺ 25 – 36 THÁNG TUỔI LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG
TRƯỜNG MẦM NON NGA YÊN
Người thực hiện: Mai Thị Nguyệt Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị công tác : Trường Mầm non Nga Yên SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn
THANH HÓA, NĂM 2015
Trang 2A - ĐẶT VẤN ĐỀ Tác phẩm văn học là loại hình nghệ thuật, là một kho tàng trí thức giữ vai trò
lớn đối với con người nói chung và đặc biệt là đối với trẻ mầm non nói riêng Là con đường hướng con người đến vẻ đẹp hoàn thiện cả về trí thức lẫn tâm hồn, hướng con người đến cái chân, thiện, mỹ Cũng chính vì điều này nên các tác phẩmvăn học luôn là đề tài hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu, nhà văn, nhà thơ Có lẽ vì vậy mà khi nhắc đến tác phẩm văn học là ta lại cảm thấy rất quen thuộc, rất gần gũi nhưng không vì thế mà nhàm chán mà ngược lại ta lại thấy rất hấp dẫn và lôi cuốn Qua bao thời gian tác phẩm văn học vẫn mãi trường tồn vẫn như thách thức với thời gian bởi giá trị cuộc sống và tính nghệ thuật của nó Một nhà thơ đã nói rằng:
“ Thơ như bài hát ru ngây ngất đầu giường thơ bé”
Đối với trẻ mầm non đặc biệt là trẻ 25-36 tháng, trẻ chưa hiểu gì về tác phẩm văn học, nhưng từ lúc còn nằm nôi trẻ được nghe những bài ca dao, tục ngữ trong lời ru của mẹ hay những câu chuyện cổ tích thần kỳ qua lời kể thì thầm của bà thì đã đưa trẻ đến một thế giới bình yên hạnh phúc ở đó có những con người tốt làm những điều tốt, việc tốt
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là giúp trẻ có một tâm hồn trong sáng hơn, giúp trẻ cảm nhận về tình mẹ, tình thân trong gia đình, tình yêu quê hương đất nước, yêu tất cả những gì xung quanh trẻ Qua các tác phẩm văn học trẻ biết kính trọng lễ phép với người trên biết nhường nhịn em nhỏ đoàn kết giúp
đỡ mọi người biết đánh giá hành vi tốt xấu để từ đó trẻ có những hành vi đẹp và ước muốn tạo ra cái đẹp
Những bài thơ câu chuyện ngắn gọn, dễ hiểu là chiếc cầu nối là phương tiện dìu dắt trẻ những tiếng nói đầu tiên, những bước đi đầu tiên Ngôn ngữ trong những bài ca dao, bài thơ câu chuyện là tấm gương mẫu mực về lời ăn tiếng nói cho trẻ học tập đồng thời kích thích ngôn ngữ, tư duy, trí tưởng tượng của trẻ phát triển làm cho trẻ hoạt động tích cực hơn, trẻ thể hiện được mong muốn của bản thân từ đó có mối quan hệ tốt với mọi người xung quanh.Vì vậy việc dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học là quan trọng và cần thiết, có thể tận dụng ở mọi lúc mọi nơi khi ở nhà cũng như khi đến trường Đặc biệt trường mầm non là một môi trường thuận lợi để cung cấp kiến thức cho trẻ thông qua hoạt động văn học
Nhận thức được tầm quan trọng của văn học đối với trẻ mầm non như vậy,
là giáo viên đang trực tiếp dạy trẻ tôi thấy mình cần có phương pháp như thế nào
để giúp trẻ ham thích hoạt động và tiếp nhận một cách nhẹ nhàng hơn Chính vì
vậy nên tôi chọn Đề Tài “Một số biện pháp hướng dẫn trẻ 25-36 tháng tuổi làm quen tác phẩm văn học” để nghiên cứu và tìm ra phương pháp dạy học như
Trang 3B- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
Hoạt động văn học rất quan trọng đối với trẻ mầm non, là phương tiện để ngôn ngữ trẻ phát triển giúp trẻ có đủ vốn từ để nói năng lưu loát, diễn đạt gãy gọn, sử dụng từ đúng lúc, đúng chỗ
Ở độ tuổi 25-36 tháng tuổi thì tư duy của trẻ là tư duy trực quan hành động và đang chuẩn bị bước vào giai đoạn tư duy trực quan hình tượng, trẻ đã có khả năng cảm thụ được các tác phẩm có nội dung và hình thức nghệ thuật tương đối phức tạp, trẻ có khả năng xác định được thái độ của mình đối với các nhân vật và sự kiện phản ánh trong tác phẩm
Song không phải trẻ nào cũng đạt được như vậy với nhóm 25-36 tháng tuổi
mà tôi chủ nhiệm thì việc cảm thụ tác phẩm văn học của trẻ còn chưa đồng đều
đa số trẻ chưa biết đọc đúng nhịp và diễn cảm các bài thơ, các bài đồng dao, ca dao, khả năng kể chuyện của trẻ còn hạn chế trẻ chưa biết thể hiện ngữ điệu các nhân vật trong câu chuyện Sự chú ý của trẻ trong giờ học chưa cao và thời gian chưa lâu, đa số trẻ chưa mạnh dạn tự tin khi cô gọi lên Nhiều trẻ chưa biết đọc biết kể diễn cảm tác phẩm văn học
II - THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ.
1.Thực trạng chung.
Ban giám hiệu luôn quan tâm và chỉ đạo sát sao về công tác chăm sóc giáo dục trẻ
Bản thân luôn không ngừng học tập và nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, nhiệt tình trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ
Phụ huynh luôn quan tâm tới lớp, tới việc học tập của con em mình
Trình độ nhận thức của trẻ không đồng đều, số trẻ nam nhiều hơn số trẻ nữ
do đó gặp rất nhiều khó khăn
Cơ sở vật chất của trường còn thiếu vườn thiên nhiên, vườn cổ tích để cho trẻ quan sát và học tập
2 Đối với giáo viên.
Năm hoc 2014-2015 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm nhóm 25-36 tháng tuổi với tổng số trẻ trong lớp là 24 cháu là một giáo viên trực tiếp đứng lớp nên tôi nắm vững được khả năng tiếp thu của từng cháu
Song nhìn chung mỗi cháu có mỗi đặc điểm, mỗi cá tính khác nhau nhưng có một đặc điểm chung là dễ nhớ, chóng quên.Vì thế để thực hiện đề tài này tôi đã gặp không ít khó khăn
3 Đối với học sinh.
- Sự phát triển khả năng cảm thụ tác phẩm văn học của mỗi trẻ là khác nhau Tuy cùng một lứa tuổi nhưng lại ở mức nhận thức khác nhau
- Đa số trẻ trong lớp đều là con em gia đình bố mẹ có điều kiện nên được quan tâm và chiều chuộng
Trang 44 Kết quả thực trạng trên.
Vào đầu năm học tôi đã khảo sát chất lượng trẻ với kết quả như sau:
S
S
T
Số
trẻ
1 24
Số trẻ
trẻ
trẻ
trẻ
%
Trẻ chú ý lằng nghe
cô đọc thơ kể
chuyện
2 24
Trẻ thuộc thơ,
chuyện
3 24
Trẻ hiểu nội dung
tác phẩm
4 24
Trẻ đọc thơ kể
chuyện diễn cảm
5 24 Khả năng diễn đạt
mạnh lạc
Với kết quả trên tôi băn khoăn trăn trở để tìm ra phương pháp,biện pháp khắc phục thực trạng trên Tôi đã mạnh dạn áp dụng một số biện pháp để nâng cao chất lượng cho trẻ 25-36 tháng tuổi làm quen với tác phẩm văn học mà tôi chủ nhiệm
III- GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1 Các giải pháp.
1.1: Sử dụng đồ dùng trực quan.
1.2: Xây dựng môi trường cho trẻ làm quen tác phẩm văn học.
1.3: Tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học thông qua hoạt động
chơi-tập có chủ định cho trẻ
1.4: Lồng ghép cho trẻ làm quen tác phẩm văn học thông qua các hoạt động
khác
1.5: Cho trẻ làm quen với văn học ở mọi lúc mọi nơi.
1.6: Tuyên truyền và phối hợp với các bậc phụ huyh.
2 Tổ chức thực hiện
2.1: Sử dụng đồ dùng trực quan
Với trẻ mầm non thì việc sử dụng đồ dùng trực quan là khâu quan trọng nó quyết định tiết dạy có thành công hay không Với trẻ nhóm 25-36 tháng tuổi thì
tư duy của trẻ là tư duy trực quan hành động và đang phát triển sang loại tư duy
Trang 5sắc tươi sáng có đường nét rõ ràng an toàn và thuận tiện khi sử dụng Khi sử dụng đồ dùng trực quan trong các hoạt động chơi - tập có chủ định thì phải sử dụng triệt để, có tính khoa học, gọn nhẹ tránh rườm rà rắc rối để làm sao cho trẻ
dễ quan sát, dễ hiểu và nắm được nội dung tác phẩm một cách dễ dàng nhất đồng thời phải đưa ra hợp lý đúng lúc thì mới đạt được hiệu quả cao
Ví dụ : Ở chủ đề: “Bé với cây, rau, quả và những bông hoa đẹp” khi dạy
trẻ bài thơ “ bắp cải xanh” tôi chuẩn bị mô hình về các loại cây, rau thật để giới thiệu bài cho trẻ làm cho trẻ hứng thú để vào bài học một cách nhẹ nhàng hơn
(Hình ảnh rau bắp cải) Hay ở trong các câu chuyện tôi có thể sử dụng bộ rối dẹt khi kể chuyện cho trẻ nghe
Ví dụ: Khi kể cho trẻ nghe câu chuyện : “Quả thị”
Tôi tạo hứng thú cho trẻ bằng cách: cho trẻ xem các hình rối: Bà cụ, Bạn Mèo, Bạn vịt, quả thị áo xanh, quả thị áo vàng và gọi tên các hình rối này, sau
đó trò chuyện với trẻ về nội dung câu chuyện.Từ đó làm cho trẻ hứng thú và hiểu nội dung câu chuyện một cách dễ dàng hơn
Bên cạnh đó khi cho trẻ làm quen tác phẩm văn học tôi còn sử dụng sa bàn chọn những nhân vật mà trẻ thích kết hợp di chuyển nhân vật đó trên sa bàn, nói đến đâu đưa nhân vật ra đến đó, lời kể đi theo nhân vật sử dụng
Ví dụ :Khi kể cho trẻ nghe câu chuyện “Thỏ con nhanh trí” tôi làm sa bàn
về câu chuyện có nhân vật Thỏ mẹ, Thỏ con và chó sói Lời dẫn “Trong khu rừng nọ có một chú Thỏ mẹ và một chú Thỏ con Một hôm trước khi ra đông ăn
cỏ Thỏ mẹ dặn Thỏ con” thì đồng thời cô cũng đưa nhân vật Thỏ mẹ và Thỏ con chuyển động từ trong cánh gà ra giữa sa bàn sao cho lời kể khớp với con vật đang di chuyển Ngoài ra tôi còn sưu tầm, lựa chọn các loại băng đĩa có hình ảnh phù hợp với nội dung của các tác phẩm văn học có trong chủ đề để cho trẻ được trải nghiệm
Trang 6
Ví dụ : Trong nội dung câu chuyện “ Đôi bạn nhỏ” tôi đã chọn băng đĩa có các con vật như Gà con, Vịt con, Con cáo
Hay trong câu chuyện “ Thỏ ngoan “ tôi đã dùng đầu đĩa ti vi ghi âm tiếng
gõ cửa, tiếng mưa rơi, tiếng gió thổi ào ào và bật mở cho trẻ nghe, tôi thấy trẻ rất thích được xem, được nghe những hình ảnh, tiếng động đó và phần nào hiểu được nội dung của tác phẩm văn học
Như vậy việc sử dụng đồ dùng trực quan mà tôi tiến hành đã gây được hứng thú rất cao trẻ chăm chú nghe cô kể chuyện và hiểu nội dung một cách dễ dàng
Víi từng hoạt động và đề tài cụ thể, tôi dùng các thủ thuật khác nhau để dẫn dắt vào bài chuyển hoạt động một cách linh hoạt, hơn nữa với mỗi hoạt
Trang 7động phải chuẩn bị hệ thống câu hỏi có tính lôgic để đàm thoại với trẻ một cách sôi nổi, luôn lấy trẻ làm trung tâm cho mọi hoạt động để phát huy trí tưởng tượng, cũng như cảm xúc của trẻ, tính liên hệ thực tiễn phù hợp với từng nội dung hoạt động mà trẻ không bị áp đặt một cách gò bó
2.2: Xây dựng môi trường cho trẻ làm quen tác phẩm văn học.
Môi trường giáo dục có vai trò hết sức to lớn đối với công tác chăm sóc giáo
dục trẻ, đặc biệt môi trường văn học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng hơn bởi tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật, cần giúp trẻ nhận ra các mối quan hệ biểu hiện giữa hoàn cảnh, trạng thái tình cảm, tình huống truyện và nhân vật, giữa lời kể, lời thuật, lời bạch trữ tình và ngôn ngữ nhân vật, giữa không khí, âm sắc, giọng điệu chung của tác phẩm văn học và hành động của nhân vật Chưa yêu cầu trẻ phải nhớ hết mối quan hệ phức tập và chưa đòi hỏi trẻ phân biệt được chính, phụ trong truyện mà chỉ nhằm giúp trẻ nhận ra tính liên tục của cốt truyện trong mối liên quan đến nhân vật trung tâm của tác phẩm
Để giúp trẻ cảm thụ tốt tác phẩm văn học thì việc tạo cơ hội cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học phải thường xuyên vì vậy xây dựng môi trường văn học trong và ngoài lớp học là điều tôi luôn chú trọng
2.2.1:Xây dựng môi trường trong lớp học.
Ngay từ đầu năm học tôi đã xây dựng một góc thư viện mang nội dung văn học bằng cách đưa các hình ảnh bài thơ, câu chuyện nổi bật vào góc thư viện Trang bị cho góc các loại truyện tranh trong chương trình, sưu tầm các loại sách ngoài chương trình phù hợp với trẻ như: chuyện nhi đồng, tạp chí tập san, những bài thơ câu chuyện ngoài chương trình có nội dung phù hợp với lứa tuổi
và chủ đề thực hiện
Để cho góc thư viện được phong phú hơn tôi đã làm những cuốn truyện tranh
và viết chữ to ở phía dưới dán lên những mảng tường trống hướng dẫn trẻ tri giác những tranh truyện giúp trẻ có thể tự đọc
Ví dụ: Ở chủ đề: “Những con vật đáng yêu” tôi đã trang trí hình ảnh các con vật ngộ nghĩnh gần gũi với trẻ như trong câu chuyện: “Đôi bạn nhỏ”
“ Thỏ con không vâng lời”
Trong bài thơ: “Đàn gà con” tôi làm mô hình bài thơ có mấy chú gà con lông vàng đang đứng trên mâm tròn và những hạt thóc vàng để trưng bày trong góc để cho trẻ nhìn thấy mô hình mà hình dung nhớ lại nội dung của bài thơ
Để cho góc thư viện thêm phong phú tôi xây dựng góc văn học với tiêu đề
“Thư viện thân thiện” tôi chuẩn bị hình ảnh, nhân vật trong bài thơ, câu chuyện trẻ đã học, khi cho trẻ hoạt động yêu cầu trẻ chọn hình ảnh trong bài thơ hay
Trang 8nhân vật trong câu chuyện mà trẻ thích rồi đọc, kể lại bài thơ câu chuyện có hình ảnh nhân vật mà trẻ đã chọn với sự hướng dẫn và giúp đỡ của giáo viên
Ngoài ra tôi còn đi sâu vào làm một số đồ dùng trực quan cho trẻ hoạt động như: Một số con rối dẹt có bánh xe, có cử động tay chân để trẻ học kể chuyện, đọc thơ
Điều đặc biệt nữa là tôi suy nghĩ làm các loại rối tay Qua nghiên cứu tìm tòi tôi đã vận dụng làm từ các quả bóng, chổi rơm,đĩa nhựa đồ chơi, để làm mặt rối sau đó dùng vải hoặc len móc làm váy, thân tay để khi sử dụng không bị thô
và cứng các khuôn mặt có thể thay đổi tuỳ vào nội dung bài thơ hay câu chuyện cho trẻ làm quen
Ví dụ: Tôi may các con giống bằng vải, con rối bằng len, rạ làm nhà tranh
để làm mô hình cho các câu chuyện
Trang 9Ở góc thư viện của lớp ngoài các tranh ảnh, sách thì lớp tôi còn được nhà trường đầu tư về phương tiện nghe nhìn với các loại đĩa CD về các câu chuyện cổ tích phù hợp với nội dung chương trình
(Hình ảnh các con rối )
2.2: Môi trường ngoài lớp học.
Với môi trường ngoài lớp học trên những mảng tường trống ở bên ngoài lớp tôi đã vẽ những hình ảnh, các nhân vật có trong bài thơ câu chuyện để khi hoạt động dạo chơi ngoài trời tôi gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện
Ví dụ : Tôi vẽ hình ảnh các con vật nghộ nghĩnh như: con gà, con vịt, con cáo, con thỏ…
Kết quả : Tôi đã làm được bộ tranh thơ, mô hình về rối dẹt phục vụ cho
truyện kể, tranh về câu chuyện sáng tạo
Như vậy việc tạo môi trường văn học cho trẻ làm quen là việc làm vô cùng quan trọng bởi đó là chỗ dựa, là cơ sở gợi mở cho trẻ có cảm xúc về tác phẩm văn học
Trang 102.3 Tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học thông qua hoạt động
chơi - tập có chủ định cho trẻ.
Đối với trẻ 25-36 tháng tuổi việc tổ chức hoạt động chơi - tập có chủ định là yêu cầu quan trọng đòi hỏi cao về kiến thức, kỹ năng sư phạm và khả năng truyền thụ của người giáo viên đặc biệt là văn học Để thu hút, lôi cuốn trẻ tham gia vào hoạt động một cách tích cực, chủ động tôi chọn lựa các hình thức tổ chức phù hợp, hấp dẫn như qua tổ chức hội thi: “Bé yêu thơ”, sử dụng câu đố và đặc biệt là lựa chọn những hình ảnh thật đẹp, những nhân vật thật ngộ nghĩnh, sáng tạo đưa vào công nghệ thông tin để trẻ hoà nhập, hoá thân thành nhân vật
mà tôi lắp ghép được, từ đó trẻ chú ý xem, lắng nghe cô kể chuyện dẫn đến trẻ nắm bắt được, nội dung câu truyện và tham gia hoạt động một cách chủ động và sáng tạo.Với từng chủ đề cụ thể tôi đưa ra hệ thống câu hỏi đã chuẩn bị có tính lôgic để đàm thoại với trẻ Vì vậy khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học tôi luôn nghiên cứu kỹ tác phẩm, xác định được mục đích, lựa chọn hình thức cho phù hợp, cách giới thiệu bài, giọng đọc, kể diễn cảm tác phẩm văn học
Muốn cho trẻ hứng thú vào hoạt động của mình thì tôi luôn tìm tòi cách giới thiệu bài như thế nào cho hay, hấp dẫn Có nhiều hình thức giới thiệu bài hay, hấp dẫn và nhẹ nhàng bằng các hình thức như qua câu đố, bài hát, lời dẫn và qua tranh ảnh, các phương tiện công nghệ thông tin.Trước khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nào tôi cần phải giới thiệu về tác phẩm văn học đó cho trẻ được làm quen với bối cảnh, các nhân vật, hình ảnh và tạo mọi điều kiện, thời gian tạo không khí học tập vui vẻ, thoải mái để trẻ có thể tham gia vào tác phẩm một cách có ý nghĩa.Ví dụ1: Ở hoạt động kể chuyện: “Đôi bạn nhỏ”
Tôi đọc câu đố: “Con gì chân ngắn
Mà lại có màng
Mỏ bẹt màu vàng Hay kêu cạp cạp ” Các con cùng xem đó là con gì nhé! Tôi kích vào hình ảnh con vịt trong vi tính cho trẻ xem
Bây giờ cô có câu đố khó hơn các con hãy chú ý nhé!
“Cái mỏ xinh xinh Hai chân tý xíu Lông vàng mát dịu Chiếp, chiếp suốt ngày”
Tôi kích hình ảnh gà con trong vi tính