LUẬN án TIẾN sĩ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO dục CHỦ NGHĨA yêu nước TRONG QUÂN đội NHÂN dân VIỆT NAM HIỆN NAY

Tinh thần yêu nước là một giá trị văn hóa tinh thần cao đẹp của dân tộc Việt Nam, là một thành tố rất quan trọng, có vai trò quyết định trong sức mạnh dứg nước và giữ nước của nhân dân ta nói chung, trong sức mạnh chiến đấu của quân đội ta nói riêng. Tinh thần yêu nước ấy là biểu hiện cụ thể của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại. Chủ nghĩa yêu nước là sự phát triển ở trình độ cao của tinh thần yêu nước, là sự kết hợp chặt chẽ giữa lý trí và tình cảm, là tinh thần yêu nước đã đạt tới tình độ tự giác và độ bền vững cao. Trên ý nghĩa đó, giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội đã góp phần to lớn vào vệic nâng cao tinh thần yêu nước của mọi quân nhân, tạo nên sức mạnh chính trị tinh thần vô địch trong lịch sử, đảm bảo cho quân đội ta luôn vững mạnh và chiến thắng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tinh thần yêu nước là một giá trị văn hóa - tinh thần cao đẹp của dân tộcViệt Nam, là một thành tố rất quan trọng, có vai trò quyết định trong sức mạnh dứgnước và giữ nước của nhân dân ta nói chung, trong sức mạnh chiến đấu của quânđội ta nói riêng Tinh thần yêu nước ấy là biểu hiện cụ thể của chủ nghĩa yêu nướcViệt Nam từ truyền thống đến hiện đại Chủ nghĩa yêu nước là sự phát triển ở trình

độ cao của tinh thần yêu nước, là sự kết hợp chặt chẽ giữa lý trí và tình cảm, là tinhthần yêu nước đã đạt tới tình độ tự giác và độ bền vững cao Trên ý nghĩa đó, giáodục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội đã góp phần to lớn vào vệic nâng cao tinhthần yêu nước của mọi quân nhân, tạo nên sức mạnh chính trị - tinh thần vô địchtrong lịch sử, đảm bảo cho quân đội ta luôn vững mạnh và chiến thắng Đó là bàihọc hết sức quý báu mà ngày nay cần được tiếp tục phát huy có hiệu quả hơn trongnhững điều kiện mới

Trong điều kiện lịch sử mới, dưới tác động của nhiều hoàn cảnh khách quan

và nhân tố chủ quan, vấn đề giáo dục chủ nghĩa yêu nước nói chung, trong quânđội nói riêng đang đứng trước những thuận lợi cơ bản, đồng thời cũng đang phảiđối mặt với không ít thách thức Vì vậy, nâng cao chất lượng giáo dục chủ nghĩayêu nước trong quân đội đang là một đòi hỏi bức thiết Để làm được điều đó cần có

sự luậ giải một cách khoa học những cơ sở lý luận và thực tiễn, cần tìm ra n1giảipháp hữu hiệu

Những năm qua công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội đã thuđược nhiều thành tựu đất nướcág kể, góp phần quan trọng làm cho quân đội ta tiếptục phát huy truyền thống vẻ vang: " trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàngchiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì CNXH Nhiệm vụ nào cũnghoàn thành, khó khăn nào cũng vợt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng" (34, 349).Tuy vậy, trước tình hình mới công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội

ta nói chung, trong từng đơn vị nó riêng còn bôc lộ nhiều bất cập, đang gặp nhiềukhó khăn và lúng túng cả về nhận thức, nội dung, chương trình, hình thức, phươngpháp và cách thức tổ chức giáo dục

Từ những lý do trên, việc nghiên cứu " Nâng cao chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay" là một đề tài rất

cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng cả về llv à thực tiễn, góp phần xây dựng quân đội

ta về chính trị làm cơ sở để nâng cao chất lượng tổng hợp của quân đội đáp ứngyêu cầ nhiệm vụ mới của cách mạng

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chủ nghĩa yêu nước và giáo dục chủ nghĩa yêu nước luôn luôn là một đề tàirộng lớn thu hút sự quan tâm của các lãnh tụ cách mạng, của các nhà lãnh đạoĐảng, Nhà nước và quân đội, của cac sự nghiệpàh khoa học trong và ngoài nước.

Ở nước ngoài đã có nhiều công tình khoa học, sách chuyên khảo về chủnghĩa yêu nước và giáo dục chủ nghĩa yêu nước nói chung, trong quân đội nóiriêng Tuy nhiên, những tài liệu đó chỉ có thể dùng để tham khảo trên một số vấn

đề lý luận chung, bởi lẽ chủ nghĩa yêu nước và giáo dục chủ nghĩa yêu nước baogiờ cũng gắn liền với những đặc điểm, điều kiện, truyền thống cụ thể của một dântộc nhất định Những tài liệu đó bàn về những vấn đề rất khác chúng ta từ phươngpháp tiếp cận đến quan điểm và nội dung các vấn đề nghiên cứu

Ở trong nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta và các lãnh tụ cảu Đảng luônquan tâm đến chủ nghĩa yêu nước và giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong nhân dân

và quân đội, nhất là thế hệ trẻ, đã để lại nhiều bài nói, bài viết và nghị quyết bàn vềvấn đề đó Tiêu biểu là: những bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về yêunước và thi đua yêu nước (trong Hồ Chí Minh toàn tập); Lê Duẩn với: "Chủ nghĩayêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản"; "Chủ nghĩa yêu nước của dân tộc ViệtNam"; "Yêu nước ngày nay phải gắn liền với yêu CNXH" Trường Chinh với

"Nhận định về cái yêu nước trước khi có Đảng" ; Phạm Văn Đồngvới "Chủ nghĩayêu nước và CNXH"; "Kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vôsản"

Các nhà khoa học ở nước ta và trong quân đội cũng đã có nhiều công trìnhkhoa học, sách và bài báo bàn về những vấn đề liên quan tới đề tài Tiêu biểu như:

"Chủ nghĩa yêu nước - tình cảm và tư tưởng lớn nhất của con người Việt Nam";

"Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam" của GS Trần Văn Giàu;

"Mấy vấn đề chủ nghĩa yêu nước ở Việt Nam" và "Chủ nghĩa yêu nước Việt Namthời địa Hồ Chí Minh" của GS Trần Xuân Trường; "Tìm hiểu hoạt động giáo dụctruyền thống yêu nước bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử dân tộc" (Thế kỷ X đến trước1930), đề tài Nhà nước KX.07.19; "Đẩy mạnh giáo dục yêu nước trong quân độidưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh" của PGS Lê Hồng Quang; "Sự thống nhấtgiữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản trong cách mạng Việt Nam" -Luận án TS Triết học của Lương Gia Ban; "Nhận thức tính qui luật sự phát triểntinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay" -Luận án TS Triết học của Lê Như Cử

Các công tình khoa học, sách chuyên khảo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cácnhà lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, các nhà khoa học đã đề cập đến những vấn đề

cơ bản như:

- Quan niệm về chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa yêu nước truyền thống ViệtNam và chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thờiđại Hồ Chí Minh

- Những cơ sở và điều kiện hình thành, phát triển chủ nghĩa yêu nước ViệtNam

- Quá tình hình thành, phát triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

- Nội dung cơ bản của chủ nghĩa yêu nước truyền thống và hiện đại

- Mối quan hệ giữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản; giữatruyền thống và hiện đại

- Về giáo dục chủ nghĩa yêu nước ở một số đối tượng cụ thể

- Về thi đua yêu nước

Tuy nhiên đến nay chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu cơ bản, toàn diện và trực tiếp mang tính chất chuyên biệt về nâng cao chất lượng giáo dục

chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam trước tình hình mới

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn của

nâng cao chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân ViệtNam hiện nay; trên cơ sở đó đề xuất, kiến giải mục tiêu, yêu cầu và giải pháp cơbản nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội, gópphần xây dựng quân đội ta về chính trị - tinh thần

Để thực hiện mục tiêu trên đề tài có những nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản sau:

- Làm rõ thêm về chủ nghĩa yêu nước Việt Nam từ truyền thống đến hiệnđại; biểu hiện của nó trong nhận thức và hành động của cán bộ, chiến sĩ quân đội tahiện nay

- Luận giải vai trò của giáo dục chủ nghĩa yêu nước đối với nâng cao chấtlượng chính trị - tinh thần của quân đội ta

- Phân tích, đánh giá thực trạng chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nướctrong quân đội ta hiện nay và nguyên nhân của thực trạng đó

- Làm rõ những nhân tố tác động đến chất lượng và hiệu quả giáo dục chủnghĩa yêu nước trong quân đội những năm đầu thế kỷ 21

- Xác định mục tiêu, yêu cầu và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam trước tìnhhình mới

4 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Đề tài được thực hiện trên cơ sở những quan điểm cơ abrn vảu chủ nnml, tưtưởng Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam, của Đảng ủy Quân sự Trungương về chủ nghĩa yêu nước và giáo dục chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong nhândân và quân đội

Đề tìa cũng tiếp thu, kế thừa, tham khảo những kết quả nghiên cứu có liênquan đã được công bố của các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội, của các nhàkhoa học trong và ngoài nước.

Cơ sở thực tiễn của đề tài là dựa vào những kết quả khảo sát thực tiễn đãđược thực hiện trước đây và hiện nay (chủ yếu của ban đề tài) về giáo dục chủnghĩa yêu nước nói chung, trong quân đội nói riêng

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa Mác Lênin và các KHXH&NV khác Trong đó đặc biệt chú ý các phương pháp kết hợpnghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn; kết hợp lôgíc và lịch sử; điều tra xã hộihọc; sử dụng chuyên gia; mô hình hóa; trừu tượng hóa

-6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa tổng quát của đề tài là góp phần xây dựng quân đội ta về chính trị tinh thần

-Những kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lýluận và thực tiễn của hoạt động giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội; cungcấp những luận cứ khoa học, định hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượnggiáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội ta trước thời kỳ mới của cách mạng

Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu về chủnghĩa yêu nước Việt Nam và giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong các nhà trường,đơn vị quân đội

7 Kết cấu của đề tài:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tàiđược kết cấu thành 2 chương (6 tiết)

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN

VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1 Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại

1.1.1 Khái niệm chủ nghĩa yêu nước

Để làm rõ mục tiêu, yêu cầu, đề xuất những giải pháp hữu hiệu nâng caochất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội ta hiện nay, trước hết cầnlàm rõ: chủ nghĩa yêu nước là gì? cơ sở hình thành, phát triển chủ nghĩa yêu nướcViệt Nam; biểu hiện của chủ nghĩa yêu nước trong quân đội ta hiện nay? Thiếtnghĩ một khái niệm đúng, mang tính khoa học về chủ nghĩa yêu nước sẽ là cơ sở

phương pháp luận, là điểm xuất phát để giải quyết những vấn đề tiếp theo của đềtài.

Hiện nay trong nhiều tài liệu, văn phẩm cả trong và ngoài nước, chủ nghĩa

yêu nước được quan niệm khác nhau.

Theo Bách khoa thư Liên Xô 1973: "Chủ nghĩa yêu nước - tình yêu Tổ quốc, trung thành với Tổ quốc, ước vọng phục vụ lợi ích của Tổ quốc bằng hành động của mình.

Về mặt lịch sử, các yếu tố của chủ nghĩa yêu nước dưới dạng tình cảm gắn

bó với mảnh đất, ngôn ngữ và truyền thống quê hương đã hình thành từ cổ xưa Trong xã hội có giai cấp, nội dung của chủ nghĩa yêu nước mang tính giai cấp vì mỗi một giai cấp thể hiện thái độ của mình với Tổ quốc thông qua lợi ích đặc biệt của riêng mình".

Bách khoa thư Trung Quốc 1994 định nghĩa: "chủ nghĩa yêu nước - những quan điểm, tư tưởng và cách ứng xử, hành vi của con người xuất phát từ tình cảm nồng nàn đối với Tổ quốc Đó cũng là qui phạm, chuẩn mực đạo đức để diều tiết giữa lợi ích cá nhân và lợi ích Tổ quốc, biểu hiện là cương quyết bảo vệ lợi ích Tổ quốc, làm tròn nghĩa vụ đối với Tổ quốc, khi cần có thể hy sinh vì Tổ quốc Đồng thời căn cứ vào đó để đánh giá hành vi là thiện hay ác, phù hợp với chuẩn mực đạo đức không.

Chủ nghĩa yêu nước là một phạm trù lịch sử, biểu hiện cụ thể là yêu dân tộc, yêu mảnh đất nuôi dưỡng dân tộc mình, yêu chữ viết, văn hóa và lịch sử của đất nước mình Vì sự phồn vinh, giàu mạnh của Tổ quốc ra sức học tập, công tác và lao động, bảo vệ độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, kiên quyết chống lại sự xâm nhập của kẻ thù bên ngoài, kiên quyết chống lại sự phân biệt chủng tộc và phân biệt quốc gia".

Grand Larousse universel của Pháp, 1995 quan niệm: "Chủ nghĩa yêu nước

-sự gắn bó tình cảm với đất nước, với Tổ quốc biểu hiện thành ý chí bảo vệ và thúc đẩy sự phát triển của đất nước mình".

Theo Từ điển Triết học: "Chủ nghĩa yêu nước - tình yêu, lòng trung thành với tư, ý thức phục vụ Tổ quốc" (54,577) Từ điển Chính trị lại cho rằng "Chủ nghĩa yêu nước là tình yêu Tổ quốc, dân tộc mình Chủ nghĩa yêu nước là một hiện tượng xã hội - lịch sử có nội dung xã hội khác nhau, trong các thời kỳ khác nhau" (53, 455) Trong khi đó Từ điển CNXH khoa học đưa ra định nghĩa của V.I.Lênin về chủ nghĩa yêu nước là " một trong những tình cảm sâu sắc nhất đã được củng cố qua hàng trăm, hàng nghìn năm tồn tại của các Tổ quốc biệt lập" (56,

433 - 435)

Ở nước ta, Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: "Chủ nghĩa yêu nước là lòng thếit tha đối với Tổ quốc của mình, thường biểu hiện ở tinh thần sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc" (52, 173) Còn Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam lại quan niệm chủ

nghĩa yêu nước là " nguyên tắc đạo đức về chính trị mà nội dung là tình yêu, lòng trung thành, ý thức phục vận động Tổ quốc Xã hội nguyên thủy đã có những mầm mống của chủ nghĩa yêu nước, dựa trên tinh thần máu mủ giữa các thành viên của thị tộc hay bộ tộc Từ khi xã hội nguyên thủy ta rã, tình cảm tự nhiên gắn bó với quê hương, tiến mẹ đẻ, các truyền thống kết hợp với nhận thức về nghĩa vụ của người dân đối với cả cộng đồng xã hội đã được thiết lập Cùng với sự hình thành dân tộc và nhà nước dân tộc, chủ nghĩa yêu nước từ chỗ chủ yếu là một số yếu tố trong tâm lý xã hội, đã trở thành hệ tư tưởng Nó trở thành lực lượng tinh thần vô cùng mạnh mẽ, động viên mọi người đứng lên bảo vệ Tổ quốc chống lại mọi cuộc xâm lược Chủ nghĩa yêu nước chân chính thể hiện ở lòng tủng thành với Tổ quốc

vì lợi ích của dân tộc, của nhân dân bảo vệ sự sinh tồn của dân tộc và đấu tranh cho sự phồn vinh của đất nước" (55, 518).

Qua những quan niệm trên, tuy còn có sự khác nhau nhưng có thể rút ra một

số nội dung cơ bản về chủ nghĩa yêu nước theo quan điểm của chúng ta

- Chủ nghĩa yêu nước là một hệ thống quan điểm, tư tưởng, tình cảm đối với đất nước, Tổ quốc, biểu hiện ở tình yêu quê hương, xử sở, tiếng nói, văn hóa; ở sự

gắn bó vì những lợi ích chung của cộng đồng, của quốc gia - dân tộc; ở ý thức xâydựng và bảo vệ đất nước

- Chủ nghĩa yêu nước là một phạm trù lịch sử, hình thành, phát triển và biến đổi qua các thời kỳ lịch sử Tinh thần yêu nước, lòng yêu nước có thể nảy sinh từ

rất sớm từ khi nhà nước mới hình thành, cộng đồng quốc gia mới xuất hiện Nhưngchủ nghĩa yêu nước đòi hỏi một bước phát triển cao của tinh thần yêu nước, khitình cảm yêu nước được nâng lên một trình độ nhận thức sâu sắc, có hệ thống, chiphối một cách có ý thức mọi hành vi và ứng xử của con người

- Chủ nghĩa yêu nước là tình cảm vừa có tính phổ quát của nhân dân các quốc gia, dân tộc, vừa mang tính đặc thù của từng quốc gia dân tộc do điều kiện tự

nhiên, đặc điểm tộc người và hòan cảnh, nội dung lịch sử cụ thể của từng nước quiđịnh Trong xã hội có giai cấp, chủ nghĩa yêu nước mang tính giai cấp, biểu thịquyền lợi và nguyện vọng khác nhau, của các giai cấp khác nhau, nhưng vẫnkhông loại trừ tình cảm yêu nước của cả cfộng đồng và trước lợi ích chung củacộng đồng các giai cấp có thể liên kết lại trong cuộc đấu tranh chung vì lợi íchcộng đồng Về phương diện này, chủ nghĩa yêu nước được coi là một chuẩn mựcđạo đức và có thể giữ vai trò điều tiết lợi ích và mối quan hệ giữa các giai cấp, cácnhòm xã hội trong cộng đồng

Tuy nhiên, các định nghĩa trên chưa nói rõ được chủ thể, khách thể trongkhái niệm chủ nghĩa yêu nước, đồng thời cũng chưa nó rõ các thuộc tính căn bản,đặc trưng chủ yếu của nó

Dựa trên chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tiếp thu có chọn lọctính hợp lý trong cấu trúc, nội dung nghiên cứu của các nhà khoa học, từ thực tiễn

Việt Nam bước đầu có thể nêu lên một định nghĩa tổng quát: Chủ nghĩa yêu nước

là một hệ thống những quan điểm, tư tưởng, tình cảm đối với đất nước, biểu hiện ở tình yêu quê hướng, xứ sở, yêu thương đồng bào; sự cống hiến sức lực, tài năng và trí tuệ, tinh thần xả thân vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là một giá trị văn hóa quý báu và bền vững, một động lcực tinh thần to lớn phát huy sức mạnh dân tộc.

Chủ nghĩa yêu nước được biểu hiện trên các phương diện sau:

Thứ nhất, chủ nghĩa yêu nước là một hệ thống những quan điểm, tư tưởng, tình cảm, thái độ yêu quý và trách nhiệm cao với Tổ quốc Người yêu nước nhất

của mõi dân tộc phải là những người chân chính, đem lợi ích của mình gắn liền với

sự phồn vinh, vận mệnh của Tổ quốc Chủ nghĩa yêu nước gắn liền với mỗi dântộc, là nguồn sức mạnh của dân tộc Chủ nghĩa yêu nước là ìtnh cảm, tình yêu chânchính của nhân dân đối với đất nước, trước hết là đối với quê hương, gia đình, làngxóm, phố phường, nơi họ sinh ra và lớn lên Đso còn là tình yêu đối với các cảnhquan thiên thiên, những giá trị văn hóa - tinh thần do nhân dân sáng tạo nên, là tìnhcảm bao la, rộng lớn, cao quý của con người với con người, của mỗi dân tộc riêngbiệt và đó còn là ý thức tự tôn, tự hào về các giá trị văn hóa dân tộc Chủ nghĩa yêunước chân chính đòi hỏi mỗi người phải biết nâng niu, quý trọng, bảo tồn, pháttriển những giá trị văn hóa của dân tộc mình

Chủ nghĩa yêu nước hàm chứa những tình cảm, thái độ chính trị của mỗi conngười với thể chế chính trị của dân tộc mình đnag sống Chủ nghĩa yêu nước baogiờ cũng mang bản chất giai cấp nhất định, không thể có thứ chủ nghĩa yêu nướcchung chung, phi giai cấp Giai cấp vô sản có chủ nghĩa yêu nước triệt để Hìnhthức cao nhất chủ nghĩa yêu nước của giai cấp vô sản là chủ nghĩa yêu nước xã hộichủ nghĩa, đoàn kết tất cả giai cấp công nhân, nông dân, đội ngũ trí thức dưới sựlãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Chủ nghĩa yêunước xã hội chủ nghĩa kết hợp hữu cơ với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp côngnhân Chủ nghĩa yêu nước chân chính của nhân dân lao động thống nhất với chủnghĩa yêu nước XHCN, với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân

Thứ hai, chủ nghĩa yêu nước không chỉ là tư tưởng, tình cảm mà còn được biểu hiện thành ý chí, hành động, trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi người đối với Tổ quốc.

Chủ nghĩa yêu nước đòi hỏi mỗi người, nhóm xã hội phải đem sức lực, trítuệ của mình ra để xây dựng Tổ quốc, làm cho Tổ quốc phồn vinh, bình yên mãimãi Một khi Tổ quốc bị lâm nguy chủ nghĩa yêu nước trở thành sức mạnh vô địchnhấn chìm bè lũ cướp nước, bán 'nước; đòi hỏi mỗi con người dám xả thân vìnước, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc Tổ quốc và nhândân mãi mãi tôn vinh những người anh hùng dân tộc Trong lịch sử tư tưởng củamỗi dân tộc không thể thiếu được thể loại anh hùng ca Chủ nghĩa yêu nước của

mỗi dân tộc từng bước đề cao anh hùng cá nhân, tiến lên hình thành chủ nghĩa anhhùng tập thể của mỗi dân tộc.

Thứ ba, chủ nghĩa yêu nước là một hiện tượng xã hội - lịch sử gắn với một dân tộc nhất định Bất cứ dân tộc nào từ lúc sơ khai đến độ trưởng thành đều mang

trong mình một chủ nghĩa yêu nước

Chủ nghĩa yêu nước của mỗi dân tộc bao giờ cũng phản ánh những giá trịchung về đặc điểm tâm lý xã hội, quyền lợi, nghĩa vụ của mỗi công dân trong cộngđồng quốc gia dân tộc đó Chủ nghĩa yêu nước được coi là chất keo liên kết giữacác thành viên trong xã hội với nhau và là cơ sở để điều tiết các mối quan hệ xã hộicủa cộng đồng theo xu hướng đồng thuận trong những điều kiện lịch sử cụ thể,nhất là trước những biến cố lịch sử đe dọa đến sự tồn vong của dân tộc

Chủ nghĩa yêu nước gắn với một dân tộc cụ thể, nhưng không thể đồng nhấtchủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa dân tộc

Chủ nghĩa yêu nước chân chính hội tụ những phẩm chất tốt đẹp nhất của dântộc, tọa nên sức mạnh vô địch của dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc Chủ nghĩa dân tộc vị kỷ, hẹp hòi, cực đoan, sô vanh nước lớn đều đi ngượclại với lợi ích của dân tộc, kìm hãm sự phát triển của dân tộc và sự mở rộng giaolưu quốc tế Điều đó vừa có hại cho dân tộc mình vừa hại cho cuộc đấu tranhchung của các dân tộc vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và CNXH [51,15]

1.1.2 Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống.

"Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống" là một quan niệm được dùng

để phân biệt và so sánh với một giai đoạn phát triển mới của nó là "Chủ nghĩa yêunước Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh" - Yêu nước XHCN

1.1.2.1 Nội dung cơ bản của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống là nội dung cốt lõi của tư tưởngViệt Nam, của nhân sinh quan và thế giới quan Việt Nam; là lý luận và đường lốichính trị, quân sự của Nhà nước phong kiến dân tộc Việt Nam Giáo sư Trần Văn

Giàu viết: "Chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam hẳn không phải là một truyền thuyết thâm viễn, ctĩng không phải là một tín ngưỡng

huyền diệu; nó là một hệ thống tư tưởng nhận thức và ứng xử đơn giản nhưng vừa

đủ để cho dân tộc Việt Nam tồn tại và tồn tại trong danh dự" [15,6].

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống được thể hiện trên những nộidung cơ bản sau đây:

* Tình yêu quê hương, đất nước, con người

Trong ý niệm về Tổ quốc của con người Việt Nam bao giờ cũng có ý niệm

về quê hương cụ thể nơi họ sinh ra va flớn lên với bao hình ảnh thân thương: cây

đa, giếng nước, sân đình, con người cụ thể trên mảnh đất đó Tổ quốc chung, rộnglớn bao giờ cũng gắn với một cái làng riêng biệt Trong thực tế đã hình thành lênmối quan hệ Nhà - Làng - Nước trong sự hình thành, phát triển của dân tộc Việt

Nam, trong tổ chức nhà nước, trong tư tưởng, tình cảm con người Việt Nam Điều

đó làm cho chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam có độ sâu sắc, mạnh mẽ vàđộc đáo

Yêu nước của người dân Việt Nam là một tình yêu cụ thể, không trừu tượng,

từ yêu những cảnh quan thiên nhiên nơi mảnh đất họ sinh ra, đến tình yêu Tổ quốcbao la

Tư tưởng yêu nước gắn với thương nòi, đã sản sinh ra những hành động yêunước rất cụ thể, hành động của chủ nghĩa anh hùng trong sản xuất, chiến đấu hìnhthành nên những tình cảm yêu thương, đùm bọc lẫn nhau của những người conLạc, cháu Hồng

*Tình cảm gắn bó, cố kết cộng đồng, hướng về dân, lấy dân làm gốc.

Thực tiễn sản xuất để mưu sinh, chiến đấu bảo vệ, giữ vững độc lập dân tộc,đòi hỏi một cách khách quan các tầng lớp dân cư phải có sự đoàn kết, cố kết vớinhau tạo thành sức mạnh cộng đồng vững mạnh, sức mạnh của tất cả quần chúngnhân dân, sức mạnh ấy được ví như "nước" Nói như Nguyễn Trãi : chở thuyềncùng là dân, lật thuyền cũng là dân Trong lịch sử dân tộc Việt Nam trải qua các

triều đại khác nhau, nhưng có cùng mục đích: "Việc nhân nghĩa, cốt ở yên dân", tạo

nên sự bình yên của mỗi làng quê và trên toàn bộ mọi vùng của Tổ quốc Ở ViệtNam ngoài ba mối quan hệ Vua - Tôi, Cha - Con, Chồng - Vợ còn có mối quan hệthứ tư là quan hệ giữa Nước và Dân, "Nước lấy dân làm gốc"

* Ý thức bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc.

Nền văn hoá, văn minh Việt Nam là kết quả của quá trình lao động chinhphục thiên nhiên, xây dựng cuộc sống, của các cuộc đấu tranh chống xâm lược,chống sự đổng hoá của các thế lực bên ngoài đối với dân tộc Việt Nam

Ý niệm về lịch sử và văn hoá chung giữ vai trò rất quan trọng trong nhậnthức và tình cảm yêu nước (huyền thoại, truyền thuyết, truyện lịch sử, lễ hội dângian)

Quan niệm bảo vệ văn hoá dân tộc chủ yếu là bảo vệ bản lĩnh, bản sắc dântộc gắn với độc lập, chủ quyền quốc gia, không mang tính bảo thủ, hẹp hòi Theo

đó, chủ nghĩa yêu nước đòi hỏi mỗi cư dân, cả cộng đồng phải có trách nhiệm bảo

vệ những bản sắc văn hoá của dân tộc mình, gắn với bảo vệ độc lập chủ quyềnquốc gia Bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc nhưng cũng biết tiếp thu có chọn lọc, hợp

lý tinh hoa văn hoá thế giới Bảo vệ nhưng không đóng cửa, bảo vệ gắn liền với sựphát triển Ở mỗi bước phát triển của lịch sử dân tộc có bước phát triển của mộtnền văn hoá cao hơn Đó là tính quy luật của sự phát triển văn hoá Việt Nam

* Ý thức bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, chúng ta đã có ba bản Tuyênngôn độc lập Bản Tuyên ngôn lần thứ nhất vào mùa xuân 1077 sau khi chiếnthắng quân Tống xâm lược, Lý Thường Kiệt viết bài thơ bất hủ:

"Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư"

Năm 1428 sau khi cuộc chiến tranh giải phóng khỏi ách đô hộ của nhà Minh

- Nguyễn Trãi người anh hùng dân tộc đã viết "Bình ngô đại cáo", bản Tuyên ngôn

độc lập lần thứ II

Bản Tuyên ngôn độc lập lần thứ II do Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố ngày

02 tháng 9 năm 1945 khai sinh Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà

Tất cả các bản Tuyên ngôn đều khẳng định quyền dân tộc tự quyết của ViệtNam; ý chí quyết tâm giữ vững độc lập dân tộc, giữ vững bản sắc văn hoá ViệtNam; nghị lực, quyết tâm của dân tộc trong sự nghiệp xây dựng một nước ViệtNam độc lập, dân chủ và giàu mạnh

Từ tình yêu quê hương, xứ sở nâng lên thành ý thức bảo vệ non sông đất

nước, giang sơn, tổ quốc, sơn hà xã tắc (ý niệm sâu sắc về lãnh thổ quốc gia) là bước trưởng thành của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống

Thế kỷ XV Lê Thánh Tông đã khẳng định: "Một thước núi, một tấc sông của

ta không thể vất bỏ Ai dám đem một thước núi, một tấc sông của Vua Thái Tổ để lại làm mồi cho giặc thì tội phải tru di".

Ngay trong thời kỳ phân liệt Đàng Trong - Đàng Ngoài, nhân dân 2 miềncũng không ai coi mỗi miền là quốc gia riêng

* Ý thức sâu sắc về độc lập dân tộc và lòng tự tôn dân tộc

Biểu hiện cao nhất của chủ nghĩa yêu nước là ý thức coi độc lập dân tộc làthiêng liêng, bất khả xâm phạm - tinh thần tự tôn dân tộc

Mỗi lần Tổ quốc bị xâm lăng thì mọi tầng lớp nhân dân luôn đặt lợi ích đấtnước lên trên hết và sẵn sàng gạt bỏ mọi lợi ích riêng, chấp nhận mọi gian nan, thửthách, hy sinh vì độc lập dân tộc

Tuy nước nhỏ, có lúc bị mất nước hàng trăm, hàng nghìn năm, những vẫngiữ vững niềm tự tin, tự tôn dân tộc Chính trên tinh thần đó về sau Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã khái quát: "Không có gì quý hơn độc lập , tự do".

Ý thức tự tôn, tự lập của dân tộc được hình thành rất sớm và các triều đại nốitiếp nhau đều có ý thức bảo vệ lòng tự tôn, tự lập của dân tộc, xây dựng nên bảnsắc, cốt cách riêng của dân tộc Việt Nam Dân tộc Việt Nam luôn luôn hoà nhậpvới thế giới, nhưng không bao giờ chúng ta bị hoà tan, mất đi cái bản sắc riêng cócủa mình

* Ý thức xây dựng đất nước.

Việt Nam là một nước có tiềm năng lớn về tài nguyên, nhưng nền kinh tếkém phát triển Vì vậy, trong tâm thức của mỗi người Việt Nam qua các thế hệ đềucoi việc xây dựng đất nước phồn vinh sánh vai cùng các cường quốc là một biểu

hiện rất cụ thể của lòng yêu nước Chính trong quá trình cùng nhau chung lưng,đấu cật lao động xây dựng đất nước, chống chọi với thiên nhiên mà tình yêuthương con người, yêu quê hương, đất nước nảy nở và không ngừng được củng cố,phát triển Nhân dân ta rất quý trọng những nhân tài của đất nước, những người cócông lao trong lao động, sản xuất làm cho đất nước ngày càng thêm giàu đẹp Đó

là một giá trị văn hoá cao đẹp thể hiện chủ nghĩa

yêu nước Việt Nam

1 2 2 2 Cơ sở hình thành và phát triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống.

* Điều kiện khách quan.

Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của Việt Nam đã gắn bó con người với

thiên nhiên, quê hương đất nước

Nước ta nằm trên bán đảo Đông Dương, trong vùng nhiệt đới gió mùa; dođiều kiện kiến tạo của trái đất, nên đất nước ta nằm trong vùng có nhiều tài nguyênthiên nhiên quý, hiếm Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên đó đã tạo nên những tiềmnăng to lớn của sự phát triển kinh tế, nhưng cũng tạo ra những khó

khăn thử thách lớn đối với dân tộc ta

Trong quá trình lao động sản xuất, xây dựng đất nước chúng ta vừa tìmcách thích nghi với điều kiện tự nhiên, vừa tìm cách khai thác điều kiện tự nhiên đểphục vụ cho sự tồn tại, phát triển của mình Trong quá trình săn bắn, trồng trọt,chăn nuôi, những cư dân Việt Nam đã có cuộc sống ổn định, với một nền sản xuấtvật chất, những giá trị tinh thần mang bản sắc riêng và đạt đến trình độ cao của nềnvăn minh lúa nước

Qua thực tiễn đấu tranh chống lại thiên nhiên hà khắc, những cư dân ViệtNam dần dần liên kết lại với nhau, cùng nhau làm thuỷ lợi, đắp đê sông, đê biển đểchống đỡ lụt lội, hạn hán Kinh tế phát triển, sự giao lưu giữa các vùng trong nướctừng bước được mở mang Đó là quá trình từng bước tạo nên sự gắn bó giữa các cưdân, cộng đồng với nhau; là cơ sở hình thành tình yêu quê hương, đất nước, sự gắn

Việt Nam không giống như nhiều nước trên thế giới, không trải qua tuần tự

5 hình thái kinh tế - xã hội một cách tự nhiên Việt Nam không trải qua thời kỳchiếm hữu nô lệ, từ chế độ công xã nguyên thuỷ chúng ta tiến lên chế độ phongkiến Chế độ phong kiến Việt Nam là chế độ phong kiến phương Đông, nó cũng

khác với chế độ phong kiến phương Tây Chế độ phong kiến Việt Nam không cóthời kỳ tồn tại chế độ lãnh địa với quan hệ lãnh chúa - nông nô; không trải qua thời

kỳ phân quyền, cát cứ lâu dài, đặc điểm này có ảnh hưởng chi phối đến sự cố kếtcộng đồng và sự phát triển của dân tộc

Từ khi thực dân Pháp xâm lược nước ta (1858) xã hội Việt Nam chuyển từ

xã hội phong kiến sang xã hội thuộc địa nửa phong kiến Xã hội đó tồn tại hai mâuthuẫn cơ bản là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế quốc Pháp xâmlược và mâu thuẫn giữa nhân dân lao động với bọn địa chủ phong kiến Sự vậnđộng của hai mâu thuẫn cơ bản trên dẫn đến mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn giữatoàn thể dân tộc Việt Nam với bọn đế quốc Pháp xâm lược và bè lũ tay sai Nhữngchuyển biến đó tác động sâu sắc đến việc hình thành sự đoàn kết, cố kết dân tộctrong đấu tranh giành độc lập dân tộc, tự do của nhân dân

Trong thời kỳ thống trị của chủ nghĩa thực dân, giai cấp tư sản Việt Nam cónảy sinh và phát triển ở mức độ nào đó, song rất non yếu Do đó, chủ nghĩa dân tộc

tư sản tuy có một số ảnh hưởng nhất định, nhưng không giữ vai trò chi phối vàkhông thay thế cho chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc Việt Nam

Dân tộc Việt Nam từ khi có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đã có bước pháttriển nhảy vọt về chính trị, giành được độc lập dân tộc, xây dựng chế độ dân chủnhân dân và từng bước tiến lên CNXH Đó là quá trình biến đổi căn bản về sự đoànkết dân tộc Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam cũng chuyển sang giai đoạn phát triểnmới về chất, yêu nước gắn liền với yêu CNXH, chủ nghĩa yêu nước gắn liền vớichủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân Đó là cơ sở tạo nên sức mạnh tinh thần

và sức mạnh vật chất mới, là nguồn gốc sâu xa và nguyên nhân quan trọng của mọithắng lợi cách mạng Việt Nam

Lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta hun đúc nên tinh thần đoàn kết, ý chí đấu tranh bất khuất, kiên cường, niềm tự tôn dân tộc tác động sâu sắc đến sự

phát triển của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Nước Việt Nam nằm ở khu vực án ngữ đường giao lưu giữa Bắc Á và Nam

Á, Đông Á sang Tây Á, nơi có nhiều đường giao thông quan trọng, cửa ngõ thôngthương với các nơi trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nơi có nhiều tàinguyên thiên nhiên quý hiếm Vì vậy, từ xưa đến nay, nước ta luôn bị ci là "miếngmồi béo bở", mảnh đất đầy hấp dẫn đối với nhiều đế quốc hung bạo Kể từ cuộckháng chiến quân Tần (thế kỷ II - trước Công nguyên, đến năm 1975 kế thúc cuộckháng chiến chống Mỹ cứu nước) trong vòng 22 thế kỷ, dân tộc ta có tới 12 thế kỷphải tiến hành kháng chiến chống lại nhiều kẻ thù thường có tiềm lực kinh tế vàquân sự vượt trội hơn ta gấp nhiều lần

Những cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống quân xâm lược phương Bắctrước đây, kháng chiến chống chủ nghĩa thực dân kiểu cũ, kiểu mới trong thời hiệnđại đều là những cuộc chiến đấu không cân sức, diễn ra rất ác liệt cả về quy mô và

tính chất chiến tranh Trong điều kiện như vậy, không có con đường nào khác, cảdân tộc đồng lòng nhất tề đứng dậy, cố kết với nhau, tạo thành sức mạnh to lớn

chiến đấu và chiến thắng quân thù Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: "Dân

ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước " [27, 171]

Những điều kiện đó đã tác động sâu sắc tới quá trình hình thành và phát

triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, hình thành truyền thống đoàn kết, cố kết dântộc trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước hình thành nên những phẩm chất đặcbiệt của chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam

Sự thống nhất trong tính đa dạng của nền văn hoá dân tộc tác động lớn đến

sự hình thành và phát triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Văn hoá, văn minh Việt Nam là một bộ phận của văn hoá, văn minh nhânloại, đồng thời có bản sắc riêng, rất rõ nét của dân tộc Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia dân tộc thống nhất, mỗi dân tộc có truyền thốngvăn hoá riêng của mình (phong tục, tập quán, ngôn ngũ, tiếng nói) tạo nên một nềnvăn hoá đa dạng, phong phú của nền văn hoá thống nhất Thống nhất trong tính đadạng, phức tạp

Hơn thế, Việt Nam nằm ở vị trí chiến lược quan trọng, là dải đất hẹp nằmgiữa núi cao trùng điệp, vừa tiếp giáp với các quốc gia trên đất liền vừa nối liền vớicác quần đảo phía Nam Việt Nam nằm giữa hai trung tâm văn hoá lớn nhất châu Á

là văn hoá ấn Độ và văn hoá Trung Hoa Hai nền văn hoá ấy đã xâm nhập mạnh

mẽ vào đời sống văn hoá Việt Nam Tuy vậy, nền văn hoá Việt Nam không bịđồng hoá với văn hoá bên ngoài Trái lại, chúng ta vẫn giữ được cốt cách, bản sắcriêng của mình Đó là sự vững vàng về bản lĩnh, cốt

cách văn hoá Việt Nam, con người Việt Nam, đồng thời rất nhạy bén thích nghi,biết hội nhập, biết lựa chọn tinh hoa văn hoá thế giới biến nó thành giá trị văn hoámang bản sắc dân tộc Việt Nầm Tinh thần tự tôn dân tộc, ý thức yêu nước, thươngnòi là một bộ phận cơ bản tạo thành văn hoá Việt Nam Nó vừa kết tinh những giátrị tiêu biểu của truyền thống dân tộc, vừa kế thừa phát triển của nền văn hóa củacác dân tộc như là một cơ sở quan trọng để hình thành phát triển chủ nghĩa yêunước Việt Nam

Quá trình thống nhất quốc gia và sớm hình thành dân tộc độc lập dã tác

động mạnh mẽ đến sự hình thành phát triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Dân tộc Việt Nam hình thành rất sớm, do yêu cầu chống thiên nhiên, chinhphục thiên nhiên và do sự cố kết nhau lại để chống ngoại xâm Truyền thống công

xã nông thôn Việt Nam đã là một yếu tố đóng vai trò đáng kể trong việc củng cốkhối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam

Quá trình hình thành, phát triển của nhà nước, gắn liền với quá trình thốngnhất quốc gia.

Tuy mỗi thời kỳ có tên gọi khác nhau, nhưng dân tộc Việt Nam được hìnhthành là do nhu cầu trị thuỷ, nhu cầu chống ngoại xâm và do nhu cầu trao

đổi kinh tế, văn hoá ngày càng gia tăng giữa các vùng, các miền lại với nhau, sớmhình thành ý thức cộng đồng, đoàn kết cố kết dân tộc Đó là cơ sở của chủ nghĩayêu nước truyền thống

* Nhân tố chủ quan.

Ngoài những điều kiện khách quan nêu trên tác động đến quá trình hình

thành, phát triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, chúng ta cần làm rõ những nhân tốchủ quan - nhân tố quan trọng quyết định đến nội dung, hình thức của chủ nghĩayêu nước Việt Nam

Từ khi hình thành nhà nước, từ nhà nước sơ khai ban dầu, đến nhà nước hiệnđại, bất kỳ nhà nước nào cũng quan tâm chăm lo giáo dục, bồi dưỡng, kế thừa vàphát triển truyền thống yêu nước của các thế hệ ông cha trong quá trình dựng nước

và giữ nước

Trong xã hội phong kiến Việt Nam, nội dung giáo dục truyền thống yêunước tập trung vào các mối quan hệ như: vua - nước (trung quân - ái quốc), làng -nước (giữ làng - giữ nước), nước - nhà (nước mất - nhà tan), nước - dân (yêu nước

- thương dân) Đó là các mối quan hệ rường mối của xã hội, trong đó quan hệ vua

- nước là cơ bản nhất Với hệ tư tưởng Nho giáo, giáo dục tư tưởng trung quân là

cơ bản nhất Giai cấp thống trị luôn giáo dục ý thức bảo vệ độc lập dân tộc, giữvững sự thong nhất đất nước Với mục đích bảo vệ quyền lợi, địa vị thống trị củagiai cấp bóc lột Đất nước độc lập, quyền lợi kinh tế và địa vị chính trị của họ đượcbền vững, còn khi đất nước không được độc lập thì điền trang, thái ấp, quyền uycủa giai cấp thống trị cũng không còn Đương nhiên, giáo dục ý thức độc lập dântộc không phải chỉ vì đặc quyền, đặc lợi của giai cấp thống trị, mà trong đó còn cóquyền lợi của nhân dân Chính vì vậy phong trào yêu nước chống giặc ngoại xâmcủa quần chúng, chủ yếu là phong trào nông dân liên tiếp diễn ra dưới sự lãnh đạocủa các triều đại phong kiến Quá trình đấu tranh của nhân dân đã khơi dậy, hunđúc, động viên, khích lệ tinh thần yêu nước sôi nổi của cả một dân tộc đặc biệttrước hoạ xâm lăng

Dân tộc ta thời nào cũng có những tấm gương yêu nước của các anh hùng,nghĩa sĩ, các danh nhân trong các tầng lớp nhân dân đứng lên chống thiên tai, ngoạixâm (nhưng chủ yếu là những tấm gương trong đánh giặc, giữ nước - gắn liền vớinhững chiến công, những sự nghiệp vẻ vang của lịch sử dân tộc) Những hình ảnh

về Lạc Long Quân, Thánh Gióng, Sơn Tinh trước kia, những tấm gương Bà Trưng

- Bà Triệu, Lê Lợi, Quảng Trung mãi mãi là những hình tượng sáng ngời trongbán đại anh hùng ca dựng nước, giữ nước bất hủ của dân tộc ta Những tấm gương

đó được lưu truyền, kế tiếp và nâng lên tầm cao mới Trong thời đại mới, cáchmạng Việt Nam do giai cấp vô sản lãnh đạo, tiếp tục giành, giữ, phát triển nền độclập của dân tộc theo tinh thần mới thì chủ nghĩa yêu nước có bước phát triển vềchất so với chủ nghĩa yêu nước thời phong kiến.

Tình yêu quê hương đất nước, yêu thương giống nòi luôn được gắn và bệnquyện với nhau trong ý thức của người dân Việt Nam Từ xa xưa, tình yêu đó đãđược chuyển thành ý thức biết nâng niu, quý trọng những giá trị văn hoá - tinh thầncủa quần chúng, trở thành hành động thiết thực của quần chúng trong sự nghiệpxây dựng đất nước Đặc biệt trước hoạ xâm lăng, tình yêu ấy được chuyển sangthái độ căm thù, ý chí quyết tâm chiến đấu của từng người dân, của cả cộng đồngdân tộc đối với kẻ thù bán nước, cướp nước Thái độ căm thù, khinh ghét kẻ thù,tình yêu đất nước bao la đã trở thành giá trị đạo đức của truyền thống lịch sử dântộc ta trong suốt mdy nghìn năm lịch sử Đó là nhân tố chính trị, tinh thần tạo nêntruyền thống sức mạnh của dân tộc ta Trải qua các triều đại khác nhau, sự giáo dụctruyền thống đó đều được quan tâm, phát triển đúng mức, một yếu tố quan trọnghình thành, phát triển truyền thống yêu nước Việt Nam [4, 14]

Từ sự phân tích những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trên đâychúng ta có thể kết luận rằng: lịch sử dân tộc Việt Nam từ khi ra đời đến nay là lịch

sử dựng nước đi đôi với giữ nước Sự đoàn kết, cố kết dân tộc, thống nhất Tổ quốc

là xu hướng cơ bản, chủ yếu của dân tộc ta Trong mọi thời kỳ lịch sử của dân tộcđều tồn tại, phát triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam - một sức mạnh tinh thần, vậtchất mạnh mẽ trong sự nghiệp dựng nước, giữ nước và phát triển của dân tộc ViệtNam

1.1.3 Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại.

"Chỉ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại" là một quan niệm dùng để chỉ một

giai đoạn phát triển của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh

- yêu nước XHCN

1 1 3 1 Bản chất của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại.

Một trong những bài học kinh nghiệm tổng quát của cách mạng Việt Nam

do Đại hội toàn quốc lần thứ tư của Đảng (1976) nêu ra là: "Giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH, đường lối đó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng, là ngọn cờ bách chiến bách thắng của cách mạng Việt Nam" [57,183] Với việc giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH,

Đảng ta cũng đồng thời nâng chủ nghĩa yêu nước Việt Nam lên tầm cao mới - chủ

nghĩa yêu nước thời đại Hồ Chí Minh Đó là " Sự kết hợp nhuần nhuyễn trong nội dung của nó truyền thống tinh hoa hàng nghìn năm của dân tộc ta với tinh thần cách mạng của thời đại mới, với chủ nghĩa Mác-Lênin, hệ tư tưởng cách mạng và khoa học của giai cấp công nhân hiện đại" [51, 48].

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại ra đời từ khi cách mạng Việt Nam cóĐảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Hơn 70 năm qua chủ nghĩa yêu nước ViệtNam hiện đại đã đóng vai trò động lực tinh thần to lớn trong việc huy động sứcmạnh của dân tộc vào sự nghiệp đấu tranh giành, giữ độc lập dân tộc trong giaiđoạn đã qua, đang và sẽ đóng vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng đấtnước từng bước quá độ lên CNXH và bảo vệ Tổ quốc XHCN hiện nay Chủ nghĩayêu nước Việt Nam hiện đại đó là chủ nghĩa yêu nước XHCN, dựa trên cơ sở lậptrường của giai cấp công nhân, lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh - chủ nghĩa yêu nước thời đại Hồ Chí Minh.

Từ khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, xã hội Việt Nam trở thành xã hộithuộc địa nửa phong kiến Để giải phóng dân tộc, đưa lại hạnh phúc cho nhân dân,nhiều phong trào cứu nước đã vùng lên dưới sự lãnh đạo của các sĩ phu yêu nước,tiêu biểu như các phong trào Cần Vương, Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục,phong trào Duy Tân, kháng thuế ở Trung kỳ - đã liên tiếp nổ ra và thất bại Điều đóchứng tỏ không thể dùng sức mạnh của một chế độ đang suy tàn (chế độ phongkiến) để chống lại một chế độ đang lên (CNTB); không thể giương cao ngọn cờdân chủ tư sản để chống lại chủ nghĩa tư bản hiện đại Cách mạng Việt Nam đầuthế kỷ XX đen tối, khủng hoảng về đường lối, không có đường ra Vào thời điểmnhư thế, Nguyễn ái Quốc, người thanh niên Việt Nam yêu nước xuất hiện, pháthiện ra những nhu cầu lịch sử và tìm cách đáp ứng được nhu cầu đó của đất nước.Trải qua chiêm nghiệm của những cuộc khởi nghĩa trước đó, nghiên cứu sự thànhcông và thất bại của các cuộc cách mạng trên thế giới, tìm hiểu bản chất của chủnghĩa đế quốc và tiếp thu chủ nghĩa Mác-Lênin, Người rút ra những kết luận quan

trọng: "Muôn cứu nước giải phóng dân tộc không có con đường nào khác, con đường cách mạng vô sảm, [29, 314] và "Chỉ có giải phóng giai cấp vô sản thì mới giải phóng được dân tộc, cả hai cuộc giải phóng này chỉ có thể là sự nghiệp của chủ nghĩa cộng sản và cách mạng thế giới" [27,4161.

Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác-Lênin, đi theo con đường của cách mạngTháng Mười Nga vĩ đại, Hồ Chí Minh đã tìm ra con đường cứu nước đúng đắn củacách mạng Việt Nam Đảng Cộng sản Việt Nam do Hồ Chí Minh sáng lập và lãnhđạo ra đời, với cương lĩnh đúng đắn ngay từ đầu đã chấm dứt thời kỳ khủng hoảngđường lối cách mạng Việt Nam trong hơn 70 năm đô hộ của thực dân Pháp (l858-1930)

Chủ tịch Hồ Chí Minh từ người yêu nước đến với chủ nghĩa Mác- Lênin, trởthành người cộng sản Người đã tìm ra con đường cứu nước đúng đắn và chínhngười cùng những người cộng sản Việt Nam đã thực hiện con đường cứu nướcmới Một chủ nghĩa yêu nước mới của dân tộc Việt Nam xuất hiện Chủ nghĩa yêunước theo hệ tư tưởng cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác-Lênin ra đời vàđóng vai trò động lực tinh thần mạnh mẽ của nhân dân ta trong hai cuộc kháng

chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược, giành độc lập tự do cho Tổquốc; mở ra thời đại mới cả nước độc lập thống nhất đi lên CNXH.

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh là tiếp thu, kế thừa vàphát triển những giá trị tinh hoa truyền thống yêu nước do lịch sử để lại Tình yêuquê hương đất nước, yêu thương giống nòi; đùm bọc che chở lẫn nhau, ý thức phục

vụ Tổ quốc; tinh thần sẵn sàng hy sinh vì dân, vì nước Tuy nhiên, chủ nghĩa yêunước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh có bản chất giai cấp hoàn toàn khác và cóbiểu hiện cụ thể khác với chủ nghĩa yêu nước truyền thống

Cơ sở lý luận - Tư tưởng của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại là chủnghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; là lý tưởng cách mạng độc lập dântộc gắn liền với CNXH

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh đứng trên lập trườngcủa giai cấp công nhân để xem xét, lý giải các vấn đề về quê hương đất nước, conngười với văn hoá dân tộc, chế độ chính trị của đất nước Chủ nghĩa yêu nước ViệtNam hiện đại có hệ tư tưởng chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh soisáng, lập trường yêu nước hiện đại có thế giới quan, niềm tin cộng sản chỉ đạohướng dẫn Mục tiêu, phương hướng hành động của chủ nghĩa yêu nước hiện đạibao giờ cũng được xác định từ những cơ sở lý luận, thực tiễn sâu sắc, đồng thời chỉ

ra những điều kiện, phương thức để thực hiện mục tiêu đề ra

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại là sự hoà quyện các yếu tố dân tộc,giai cấp, quốc gia, quốc tế; dân tộc, giai cấp và nhân loại không đối lập nhau

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện lại !à động lực tinh thần, vật chất mạnh

mẽ, hướng mọi khả năng, sức mạnh của dân tộc vào cuộc đấu tranh giành độc lậpdân tộc thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước tiến lên CNXH

1.1.3.2 Nội dung của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại không đó lập mà kế thừa và pháttriển chủ nghĩa yêu nước truyền thống lên tầm cao mới, chất lượng mới Đó là chủ

nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa, " đòi hỏi phải gắn liền làm một lòng yêu Tổ quốc với lòng yêu chế độ xã hội mới, chế độ xã hội chủ nghĩa" (50, 60) Những nội

dung chủ yếu của chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa là:

Đó là một chủ nghĩa yêu nước theo lập trường chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam Khi giai cấp công nhân bước lên vũ đãi chính trị đảm nhận sư

mệnh lịch sử lãnh đạo cách mạng, một giai cấp có khả năng nắm vững và giảiquyết đúng đắn về dân tộc, đưa dân tộc tiến lên thì cũng đồng thời làm cho chủnghĩa yêu nước Việt Nam mang hệ tư tưởng mới, tiên tiến nhất của thời đại, hệ tưtưởng cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin Giai cấp công nhân trởthành địa biểu chân chính cho dân tộc, đại biểu qyền lợi cho dân tộc và cho nhândân lao động Lợi ích của giai cấp công nhân gắn chặt và thống nhất với lợi ích củanhân dân lao động, của dân tộc

Tình cảm yêu nước của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại là tình yêu quê hương, đất nước một cách toàn diện (yêu quê hương làng xóm, nơi "chôn rau,

cắt rốn" của mỗi con người, tiến lên yêu quý sự toàn vẹn, thống nhất Tổ quốc ViệtNam, đấu tranh với những tư tưởng cát cứ, chia cắt đất nước, miền Nam - miềnBắc, miền ngược, miền xuôi) Tình yêu Tổ quốc bắt nguồn từ tình yêu gia đình,dòng họ, huyết thống tiến lên tình yêu đồng bào bao la rộng lớn, yêu quý, kínhtrọng tất cả các tộc người trong cộng đồng dân tộc Việt Nam Tình yêu quê hương,đất nước còn được biểu hiện ở tình đồng chí, đồng đội, tình yêu của những ngườicùng chí hướng, mục đích Tình yêu Tổ quốc gắn bó chặt chẽ với yêu chế độXHCN, người yêu nước phải là con người XHCN, yêu CNXH là người yêu nướcnhất

Về ý chí và hành động, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại đề cao tinh thần sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập dân tộc và CNXH Độc lập dân tộc gắn

liền với CNXH là đường lối cơ bản, chỉ đạo cách mạng Việt Nam từ khi có ĐảngCộng sản Độc lập dân tộc trong thời đại mới có nội dung sâu sắc hơn đó là độc lập

vê fmặt lãnh thổ (không có sự xâm lược, nô dịch của nước ngoài) độc lập về kinh

tế, chính trị, văn hóa Độc lập dân tộc loại trừ khả năng nạn dân tộc này đe dọa,thôn tính dân tộc khác Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH; xây dựng thành côngCNXH là tạo ra những tiền đề cần thiết để bảo vệ, củng cố vững chắc nền độc lậpdân tộc Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại đòi hỏi mọi người phải biết kếthừa, bảo vệ, phát triển bản sắc văn hóa dân tộc Đặc biệt trong điều kiện mở rộnggiao lưu quốc tế và tham gia ngày càng sâu, rộng vào các quan hệ quốc tế đaphương, đa dạng, chúng ta thực hiện hòa nhập, nhưng không hòa tan Trong quátrình tham gia hợp tác với cac sns khu vực và trên thế giới chúng ta vẫn giữ vữngmục tiêu CNXH, giữ vững cốt cách, bản sắc văn hóa Việt Nam Chủ nghĩa yêunước hiện đại không cho phép chúng ta cam chịu đói nghèo lạc hậu Mỗi ngườiphải phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến đấu và sự nghiệp xâydựng đất nước theo don đường xã hội chủ nghĩa, biến nước ta thành nước xã hộichủ nghĩa có công nghiệp phát triển, hiện đại

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại là sự hoà quyện, kết hợp hài hoà các mối quan hệ giai cấp, dân tộc, nhân loại; chủ nghĩa yêu nước chân chính với

chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân; giải quyết hài hoà giữa lợi ích cá nhân gia đình - tập thể - xã hội Sự kết hợp này được biểu hiện thông qua từng conngười, từng tổ chức và cả cộng đồng dân tộc

-Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại đối lập hoàn toàn với chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa sô vanh nước lớn, sự kỳ thị dân tộc, sắc tộc, chủng

tộc, tính tự ty dân tộc, dân tộc hẹp hòi, từ bỏ sự giúp đỡ quốc tế đối với các dân tộckhác

Như vậy, nội dung của chủ nghĩa yêu nước hiện đại thể hiện tập trung mụctiêu, lý tưởng của dân tộc ta, nhân dân ta là xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc

Việt Nam XHCN: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

1.1.4 Biểu hiện của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong quân đội ta hiện nay.

Quân đội nhân dân Việt Nam là một tổ chức xã hội đặc biệt, công cụ bạo lựcsắc bén của nhà nước chuyên chính vô sản Quân đội ra đời là do yêu cầu của cuộcđấu tranh dân tộc, đấu tranh giai cấp, luôn tồn tại, phát triển cùng với sự tồn tại,phát triển của nhà nước kiểu mới, nhà nước của dân, do dân, vì dân

Quân đội nhân dân Việt Nam, thành phần nòng cột của lực lượng vũ trangnhân dân Việt Nam, là quân đội từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà phục vụ mangbản chất của giai cấp công nhân, đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọimặt của Đảng Cộng sản Việt Nam

Quân đội nhân dân Việt Nam có trách nhiệm cùng toàn dân bảo vệ vữngchắc độc lập dân tộc, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc và chế độ XHCN,bảo vệ nhân dân, bảo vệ mọi thành quả cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng.Nhiệm vụ chủ yếu của quân đội là sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu thắng lợi trongmọi tình huống; vận động, giúp đỡ nhân dân phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội,thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Nhà nước; laođộng sản xuất; làm tròn nhiệm vụ quốc tế

Quân đội nhân dân Việt Nam là đội quân cách mạng của dân, do dân, vì dân,dưới sự lãnh đạo của Đảng, bao gồm những người khoẻ, trẻ, tiêu biểu cho ý chí,hành động mưu trí, sáng tạo, dũng cảm nhất của quần chúng nhân dân trong mọigiai đoạn cách mạng Môi trường, điều kiện hoạt động của quân đội ta là nơi thểhiện đầy đủ các nội dung của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại Mặt khác, dotính chất, nhiệm vụ đặc thù của quân đội nên những nội dung đó vừa có nhữngbiểu hiện chung của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, vừa có những nét đặc thùriêng Những biểu hiện chủ yếu của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong quân đội

ta hiện nay là:

Nhận thức sâu sắc trách nhiệm bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, bảo vệ Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa và nhân dân, bảo vệ mọi thành quả cách mạng trong bất kể tình huống nào.

Ngày nay Tổ quốc đã giành được độc lập, thống nhất đang từng bước quá độ

đi lên CNXH Tuy vậy, nền độc lập dân tộc của chúng ta đang đứng trước nhữngthách thức mới, kẻ thù đang tiến hành âm mưu xoá bỏ nền độc lập dân tộc, sựthống nhất của Tổ quốc ta, xoá bỏ chế độ XHCN ở nước ta Chúng không từ mộtthủ đoạn nào: "diễn biến hoà bình" kết hợp với bạo loạn lật đổ gây xung đột xã hội

và không loại trừ khả năng chúng dùng lực lượng trực tiếp phát động cuộc chiếntranh bằng vũ khí công nghệ cao tiến hành xâm lược nước ta như chúng đã làm ở

một số nơi trên thế giới Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ của mình, hơn lúc nàohết chủ nghĩa yêu nước của quân đội phải thể hiện ở sự nhận thức sâu sắc nhiệm vụbảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệĐảng, bảo vệ nhân dân trong bất kỳ tình huống nào Đảng, Tổ quốc, nhân dânluôn tin tưởng, trông đợi vào quân đội Về phần mình, quân đội cũng luôn ý thứcđược trọng trách nặng nề nhưng vô cùng vẻ vang của mình trước Đảng, Tổ quốc,nhân dân Nhận thức sâu sắc về nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc của quân đội phải đượcthể hiện ở nhận thức và kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH;kiên định chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; tăng cường vai trò lãnhđạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong tiến trình đổi mới hiện nay; giữ vững bảnchất giai cấp công nhân và tăng cường vai trò, năng lực quản lý xã hội của Nhànước ta; giữa vững định hướng XHCN trong quá trình phát triển của đất nước ta

vô hạn với Tổ quốc của quân đội được kiểm nghiệm thực tế bằng hành động chiếnđấu và chiến đấu thắng lợi chống kẻ thù xâm lược Ngày nay, lòng trung thành đólại có những yêu cầu và nội dung mới hơn, gắn với những tiêu chí về nhận thức,tình cảm và hành động bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN trong điềukiện mới [38]

Quân đội luôn được giao những nhiệm vụ khó khăn, gian khổ, ác liệt, khẩntrương với yêu cầu phải hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ đó trong mọi tìnhhuống Do đó, mọi cán bộ, chiến sĩ trong quân đội phải xây dựng cho mình sự kiênđịnh, vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọinhiệm vụ Đảng, Nhà nước, nhân dân giao phó, luôn làm tròn chức năng đội quânchiến đấu, sản xuất, công tác

Chủ nghĩa yêu nước trong quân đội hiện nay được biểu hiện cụ thể ở nhận thức sâu sắc về đối tượng tác chiến và có thái độ đúmg, hành động kịp thời, kiên quyết, sáng suốt trước mọi âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù.

Nhận rõ kẻ thù (kẻ thù cơ bản lâu dài, kẻ thù nguy hiểm trực tiếp trước mắt)

và bản chất, âm mưu thủ đoạn của chúng là yêu cầu thường xuyên được đặt ra đốivới quân đội, và hiện nay lại càng hết sức cấp thiết Bởi lẽ, âm mưu, thủ đoạn củachúng ngày càng tinh vi, xảo quyệt Trong suy nghĩ, hành động của mình, hơn aihết, quân đội ta phải luôn hiểu rõ mình hành động, chiến đấu và chiến đấu thắnglợi với kẻ thù nào, chiến đấu vì ai, cho ai? Không một chút mơ hồ, lơ là mất cảnhgiác với các loại kẻ thù hiện nay

Lịch sử chứng minh, quân đội ta luôn phải chiến đấu với những kẻ thù hunghãn có vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại, với nhiều thủ đoạn thâm độc Để đánhthắng chúng, đòi hỏi quân đội ta không những phải có bản hành chính trị vữngvàng, có ý chí quyết chiến, quyết thắng, mà phải biết thắng kẻ thù bằng đường lối,nghệ thuật quân sự, cách đánh sáng tạo, tài tình của dân tộc Việt Nam Qua thựctiễn, quân đội ta từng bước hình thành nên cách đánh phù hợp, từ đánh du kích tiếnlên đánh chính quy, từ vận động chiến, tiến lên đánh tập trung tiêu diệt cụm tậpđoàn cứ điểm của địch; lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn Đó vừa là nghệ thuậtquân sự và cách đánh độc đáo, vừa thể hiện ý chí, quyết thắng, biết đánh, biếtthắng đúng lúc, dúng cách của quân đội ta đối với mỗi ke thù trong những điềukiện, tình huống cụ thể

Chủ nghĩa yêu nước trong quân đội hiện nay còn được biểu hiện ở tinh thần

vì nhân dân chiến đấu, vì nhân dân phục vụ, vì nhân dân quên mình.

Quân đội ta là quân đội của dân do dân, vì dân, chức năng chủ yếu của quânđội là chiến đấu đồng thời quân đội ta còn là đội quân sản xuất và đội quân côngtác Hơn ai hết mỗi cán bộ, chiến sĩ đều hiểu rõ mục đích chiến đấu, công tác của

họ là vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân trong đó có quêhương, gia đình người thân của họ Trong chiến tranh ác liệt cũng như trong hoàbình xây dựng, kiến thiết Tổ quốc, ở đâu quân đội cũng thể hiện rõ tinh thần vìnhân dân quên mình, tận tâm, tận lực phục vụ nhân dân, bảo vệ, che chở, giúp đỡnhân dân Biết bao tấm gương sáng dám hy sinh quyền lợi, thậm chí tính mạng củagia đình, bản thân mình để cứu dân, giúp dân trong những trận chiến đấu ác liệttrong phòng chống thiên tai, trong xoá đói giảm nghèo trong cuộc sống hàngngày hiện nay là biểu hiện rực rỡ của chủ nghĩa anh hùng cách mạng của quân đội

ta Đảng, Tổ quốc và nhân dân mãi mãi tin cậy, tự hào về quân đội ta

Chủ nghĩa yêu nước trong quân đội hiện nay còn được thể hiện ở tình cảm gắn bó, yêu mến của mỗi cán bộ, chiên sĩ đối với đơn vị mình nói riêng, với quân đội nói chung.

Chủ nghĩa yêu nước là một phạm trù có nội hàm rất rộng lớn nhưng lại đượcbiểu hiện rất cụ thể ở lý trí và tình cảm của mỗi con người gắn với vai trò xã hội vàmôi trường hoạt động cụ thể, không có chủ nghĩa yêu nước chung chung, trừutượng Vì vậy, đối với cán bộ, chiến sĩ quân đội thì yêu nước phải được biểu hiện ở

sự quan tâm chăm lo xây dựng đơn vị mình luôn vững mạnh với tình cảm thực sựyêu thương, gắn bó; phải giải quyết đúng đắn, hài hoà các mối quan hệ xã hộitrong đơn vị với tinh thần trách nhiệm chính trị cao (quan hệ cán bộ - chiến sĩ,chiến sĩ - chiến sĩ, cá nhân - tập thể, tập thể - tập thể, lãnh đạo, chỉ huy và phụctùng) Không có từng đơn vị mạnh, sẽ không có quân đội mạnh và do đó cũngkhông có lực lượng nòng cốt bảo vệ Tổ quốc mạnh Đối với cán bộ, chiến sĩ trongquân đội hiện nay không thể nói "tôi yêu nước" mà lại không yêu mến đơn vịmình, không đưa hết sức lực và trí tuệ của mình để xây dựng đơn vị mình vữngmạnh, không góp phần tô thắm thêm truyền thống vẻ vang của đơn vị và của quânđội, không nâng cao lòng tự hào về người quân nhân cách mạng và về Quân độinhân dân Việt Nam Hiện nay, trong điều kiện thời bình, trước tác động của nhiềuyếu tố xã hội thì những vấn đề trên tưởng như cũ mà lại mang những sắc thái, yêucầu và nội dung rất mới cần phải có ở những người quân nhân cách mạng yêunước, yêu CNXH

Quân đội nhân dân Việt Nam không những đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụđối với dân tộc, mà còn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quốc tế bằng mọi khả năng,điều kiện của mình Từ giúp đỡ bằng tinh thần, ủng hộ các cuộc chiến tranh chínhnghĩa của nhân dân các dân tộc, lên án các cuộc chiến tranh phi nghĩa, đến sự giúp

đỡ vật chất, thậm chí cả xương máu của mình cho độc lập tự do, hạnh phúc củanhân dân các dân tộc anh em Do yêu cầu của các dân tộc anh em, quân đội ta sẵnsàng giúp bạn chiến đấu Khi hoàn thành nhiệm vụ, quân đội ta lại trở về Tổ quốc

Vì nghĩa vụ quốc tế cao cả, với tinh thần quốc tế trong sáng của quân đội cáchmạng, mang bản chất của giai cấp công nhân, hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ" luôn toảsáng, được kính trọng trong lòng nhân dân các dân tộc trên thế giới Đó chính làmột biểu hiện sáng ngời của chủ nghĩa yêu nước XHCN Việt Nam hiện nay cầnđược phát huy hơn nữa

Những biểu hiện trên đây của chủ nghĩa yêu nước trong quân đội ta đòi hỏi

rất cao ở sự thống nhất ý chí, hành động muôn người như một; ở sự giác ngộ sâu sắc, đồng đều, ổn định, bền vững của mọi cán bộ, chiến sĩ các đơn vị và toàn quân; ở tinh thần hy sinh quên mình, luôn đặt lợi ích cách mạng, dân tộc lên trên lợi ích cá nhân; ở lòng trung thành vô hạn, tuyệt đối với Tổ quốc với Đảng, với nhân dân; lòng thuỷ chung với bè bạn trên thếgiới; xử lý kịp thời, kiên quyết, có hiệu quả các tình huống đem lại thắng lợi cho sự nghiệp cách mạng.

Tóm lại, biểu hiện tập trung của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong quân

đội ta hiện nay là cụ thể hoá, hiện thực hoá với yêu cầu mới, chất lượng mới truyền

thống, bản chất của quân đội trong điều kiện mới: Trung với Đảng,

Hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng như lời khen tặng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và sự tôn vinh

của nhân dân ta

1 2 Vai trò của giáo dục chủ nghĩa yêu nước và các nhân tố quy định chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội ta hiện nay.

1 2.1 Vai trò của giáo dục chủ nghĩa yêu nước đối với quân đội ta.

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội là hoạt động tự giác của các chủ thể với mục tiên, yêu cầu, nội dung và phương pháp cụ thểphù hợp với tình hình, nhiệm vụ của quân đội và cách mạng trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể, với những điều kiện giáo dục nhất định tác động tới mỗi quân nhân và tập thể quân nhân nhằm nâng cao giác ngộ chủ nghĩa yên nước, cả về tư tưởng, tình cảm, ý chí

và hành động yêu nước, thực hiện "toàn quân một ý chí" "quân với dân một ý chí" nhằm xây dựng thành công và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Đó là quá trình diễn ra thường xuyên, liên tục theo những tư tưởng chỉ đạo

nhất quán và bằng nhiều hình thức, biện pháp phong phú, đa dạng

Phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức của mỗi quân nhân và tập thể quânnhân nói chung, chủ nghĩa yêu nước trong họ nói riêng, không bao giờ hình thành

và phát triển một cách tự phát Quân nhân trong quân đội ta, dù là những chiến sĩmới, trong mỗi người đều có tinh thần yêu nước ở các mức độ khác nhau Đó là kếtquả của hoạt động giáo dục trong từng gia đình, ở nhà trường, của xã hội và quânđội Nhưng để đạt tới trình độ giác ngộ sâu sắc về chủ nghĩa yêu nước Việt Namtrong thời đại Hổ Chí Minh thì họ cần phải được giáo dục, bồi dưỡng một cách cơbản, thường xuyên, có mục đích rõ ràng, có kế hoạch cụ thể, chặt chẽ, khoa học đểnâng tinh thần yêu nước vốn có trong họ lên một trình độ cao hơn về chất - chủnghĩa yêu nước

Mục tiêu của giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho quân nhân được quy định bởiyêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng và quân đội Mỗi quân nhân phải cógiác ngộ sâu sắc chủ nghĩa yêu nước cả về tư tưởng, tình cảm, ý chí, hành động,trung với nước và sẵn sàng xả thân vì đất nước Mỗi giai đoạn cách mạng, đều cónhững mục tiêu cụ thể phù hợp với tình hình, nhiệm vụ của giai đoạn đó Mục tiêugiáo dục chủ nghĩa yêu nước càng rõ ràng và cụ thể bao nhiêu thì tính tự giác củaquá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước, chất lượng, hiệu quả giáo dục chủ nghĩayêu nước càng cao bấy nhiêu

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước cũng như bất cứ loại hình giáo dục nào khácđều có chủ thể giáo dục và đối tượng giáo dục Tuy nhiên, không thể có ranh giớituyệt đối giữa chủ thể và đối tượng giáo dục Mối quan hệ giữa chúng là mối quan

hệ biện chứng

Xét về hoạt động giáo dục thì chủ thể giáo dục chủ nghĩa yêu nước trongquân đội là những cán bộ lãnh đạo, chỉ huy và các cán bộ chuyên môn, kỹ thuậtkhác; là những đảng viên và các tổ chức Đảng; Đoàn thanh niên cộng sản Hồ ChíMinh, các tổ chức quần chúng và tập thể quân nhân Các lực lượng giáo dục đóhoạt động dưới sự lãnh đạo của các tổ chức Đảng, sự điều hành, quản lý của hệthống chỉ huy, sự chỉ đạo, hướng dẫn của cơ quan chính trị các cấp Hoạt động củachủ thể giáo dục giữ vai trò quyết định về phương hướng, mục tiêu, nội dung vàchất lượng của giáo dục chủ nghĩa yêu nước Tuy nhiên, chủ thể giáo dục chủnghĩa yêu nước muốn thực hiện tốt vai trò đó phải đặt trong mối quan hệ và chịu

sự tác động của các yếu tố cấu thành quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước

Trong hoạt động giáo dục thì đối tượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước là tất

cả các quân nhân không phân biệt cấp bậc, chức vụ, nghề nghiệp, tuổi đời và tuổiquân Nhưng trong hoạt động tự giáo dục thì họ lại là chủ thể Như vậy họ vừa làkhách thể vừa là chủ thể của quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước Không aiđược phép đứng ra ngoài quá trình ấy Hoạt động của đối tượng giáo dục chịu sựđiều khiển của chủ thể giáo dục và chịu sự chi phối của mục tiêu, nội dung,phương pháp, hình thức, phương tiện của quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước

Phương pháp, hình thức, phương tiện giáo dục chủ nghĩa yêu nước hợpthành những điều kiện giáo dục nói chung nhưng với nội dung cụ thể là chủ nghĩayêu nước, trong một môi trường với khách thể và chủ thể cụ thể là quân đội

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là một nội dung cơ bản, có vị trí đặc biệt quan trọng trong công tác giáo dục chính trị - tư tưởng của quân đội ta.

Công tác giáo dục chính trị - tư tưởng luôn có vai trò to lớn trong nâng caosức mạnh tổng hợp của quân đội mà trước hết là sức mạnh chính trị - tinh thần.Công tác giáo dục chính trị - tư tưởng góp phần quan trọng bảo đảm cho quân đội

ta hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó Công tácgiáo dục chính trị - tư tưởng trong quân đội ta bao gồm nhiều nội dung như: giáodục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm, chínhsách của Đảng và Nhà nước; tình hình nhiệm vụ của cách mạng, nhiệm vụ củaquân đội, của đơn vị; giáo dục về truyền thống lịch sử dựng nước và giữ nước củadân tộc; vạch trần các âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù; giáo dục về văn hóa, đạo đức,lối sống, pháp luật, Trong đó, giáo dục chủ nghĩa yêu nước vừa là một nội dung

cơ bản vừa là mục tiêu xuyên suốt của công tác giáo dục chính trị - tư tưởng Sựgiác ngộ sâu sắc chủ nghĩa yêu nước của quân nhân và tập thể quân nhân vừa là kếtquả trực tiếp của giáo dục chủ nghĩa yêu nước, vừa là kết quả tổng hợp do sự tác

động của các loại hình giáo dục khác Giáo dục chủ nghĩa yêu nước không những

là nội dung cơ bản của giáo dục chính trị - tư tưởng mà nó còn thúc đẩy sự pháttriển và nâng cao hiệu quả hoạt động của tất cả các hoạt động giáo dục khác trongquân đội; ngược lại, chất lượng của giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân độiphụ thuộc vào kết quả của các hoạt động giáo dục khác Đó là sự tác động biệnchứng của các quá trình giáo dục có cùng một mục tiêu nhằm hình thành nhữngphẩm chất cần thiết của người quân nhân cách mạng và bảo đảm cho quân độihoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng, nhân dân giao cho

Những điều trình bày trên đây cho thấy, giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội có vai trò cực kỳ quan trọng trong nâng cao sức mạnh chiến đấu và chất lượng tổng hợp của quân đội trước hết là chất lượng chính trị.Vai trò quan trọng

đó của giáo dục chủ nghĩa yêu nước được biểu hiện trên những nội dung cơ bảnsau:

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là cơ sở để mọi quân nhân và quân đội kiên định lý tưởng chiến đấu, lập trường cách mạng; nâng cao bản lĩnh chính trị, lòng trung thành với Đảng, đối với Tổ quốc và dân tộc.

Lý tưởng chiến đấu, lập trường cách mạng, bản lĩnh chính trị vững vàng,lòng trung thành vô hạn với Đảng, với Tổ quốc và dân tộc là yêu cầu quan trọnghàng đầu và là phẩm chất chủ yếu, cơ bản nhất của mọi cán bộ, chiến sĩ quân đội.Đây là những yếu tố vừa phản ánh bản chất, nguồn gốc sức mạnh của quân đội,vừa nói lên mục tiêu, phương hướng, yêu cầu xây dựng và chiến đấu của quân đội

ta trong tất cả các giai đoạn phát triển của mình Những phẩm chất này có ý nghĩaquan trọng hàng đầu toàn trong bộ các hoạt động của quân đội

Sự hình thành những phẩm chất đó ở người quân nhân và các tập thể quânnhân do sự tác động của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan khác nhau, trong đógiáo dục chủ nghĩa yêu nước giữ vai trò hết sức quan trọng

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước góp phần làm cho người quân nhân cách mạnggiác ngộ sâu sắc lý tưởng chiến đấu của quân đội ta, nhận rõ mối quan hệ biệnchứng giữa yêu nước và yêu CNXH trong thời đại ngày nay Trên cơ sở đó màluôn kiên định, vững vàng trước mọi biến động và thử thách, vượt qua mọi khókhăn, gian khổ, cống hiến hết sức mình cho mục tiêu lý tưởng đã lựa chọn

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh giúp chongười quân nhân có khả năng "tự miễn dịch" trước tác động chiến lược "diễn biếnhoà bình" của chủ nghĩa đế quốc và những tiêu cực xã hội, làm cho họ luôn có bảnlĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc với nhândân Họ có cơ sở để nhận thức sâu sắc rằng trung với Đảng, trung với nước, hiếuvới dân cũng chính là nhằm bảo vệ lợi ích của chính gia đình họ và bản thân họ,của chính quê hương, làng xóm thân yêu của họ

Như vậy, người chiến sĩ thiếu giác ngộ chủ nghĩa yêu nước thì không thể có

sự kiên định vững vàng về mục tiêu chiến đấu, về lập trường cách mạng, về bảnlĩnh chính trị; lòng trung thành đối với Đảng, với đất nước, với dân, do đó cũngthiếu sự sâu sắc, chắc chắn Vì thế coi nhẹ, lơ là giáo dục chủ nghĩa yêu nước choquân nhân và quân đội, tức là coi nhẹ việc rèn luyện những phẩm chất, yêu cầuquan trọng hàng đầu của người quân nhân cách mạng và của cả quân đội

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là một cơ sở quan trọng để quân nhân và quân đội quán triệt sâu sắc và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụ quân đội và của mọi người.

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là nhằm nâng cao giác ngộ chủ nghĩa yêu nướccho mọi quân nhân và quân đội Sự giác ngộ chủ nghĩa yêu nước làm cho quânnhân quán triệt sâu sắc, có cơ sở khoa học nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụ quânđội; có tinh thần, ý chí kiên định, vững vàng, quyết tâm phấn đấu hoàn thành tốtnhiệm vụ được giao Người quân nhân có giác ngộ chủ nghĩa yêu nước cao, có tinhthần yêu quê hương đất nước mãnh liệt thì sẽ cống hiến hết sức lực và trí tuệ củamình, không tiếc máu xương mình vì đất nước

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước không phải tuyên truyền, hô hào, kêu gọi tinhthần chung chung, mà bao giờ cũng gắn liền với những yêu cầu cụ thể của tinhthần yêu nước trong từng giai đoạn cách mạng Điều đó sẽ làm cho cán bộ, chiến sĩquân đội quán triệt nhiệm vụ sâu sắc hơn; tạo điều kiện để quân nhân và quân độihoàn thành tốt hơn các nhiệm vụ được Tổ quốc và nhân dân giao phó

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước góp phần quan trọng hình thành xu hướngchính trị - tư tưởng cho quân nhân trên cơ sở tình yêu quê hương, đất nước Do đó

họ nhận thức tốt hơn những yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của cách mạng, của quân đội.Với sự giác ngộ chủ nghĩa yêu nước, quân nhân sẽ nhận thức và thực hiện tốt hơnnhiệm vụ, chức trách của mình

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là một cơ sở quan trọng để xây dựng, củng cố

và phát huy tinh thần đoàn kết, sự thống nhất cao về nhận thức và hành động, nâng cao ý thức chấp hành ky luật nghị lực chịu đựng gian khổ, khó khăn và ý chí quyết chiến, quyết thắng.

Tinh thần đoàn kết "toàn quân một' ý chí"; ý thức chấp hành nghiêm kỷ luậtquân đội; tinh thần và nghị lực vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ

trong bất kỳ tình huống nào; ý chí, quyết tâm cao là những phẩm chất đặc biệt

quan trọng của mọi quân nhân, của các tập thể quân nhân và yêu cầu cao đối với toàn quân Những phẩm chất quan trọng đó được hình thành bởi quá trình giáo dục

và rèn luyện trong quân đội, trong đó giáo dục chủ nghĩa yêu nước đóng vai trò hếtsức quan trọng

Lòng yêu nước nồng nàn của mỗi quân nhân sẽ quy tụ mọi suy nghĩ và hànhđộng, mọi nguồn sức mạnh thể lực và trí tuệ của mọi quân nhân và cùng hướng

vào một mục đích, tạm gác lại mọi tính toán riêng tư để chung sức, chung lònghoàn thành nhiệm vụ chung, tạo nên sự thống nhất cao về nhận thức và hành động.

Lòng yêu nước là mẫu số chung quy định tính tự giác ở mỗi quân nhân và

cả các tập thể quân nhân trong chấp hành kỷ luật quân đội, pháp luật của nhà nước,quy định của từng đơn vị

Lòng yêu nước nồng nàn là động lực bên trong thôi thúc mạnh mẽ ngườiquân nhân cách mạng không ngừng nâng cao trình độ về mọi mặt, hành động tíchcực hơn, có hiệu quả hơn trong thực hiện các nhiệm vụ; biến nhận thức, tinh thầncách mạng thành ý chí, quyết tâm mãnh liệt hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụđược giao

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội góp phần hình thành và pháttriển những phẩm chất cần thiết cho cán bộ, chiến sĩ tạo điều kiện để họ luôn vữngvàng vượt mọi thử thách luôn hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao Nó còn

là "chất keo" kết dính tất cả các thành viên, các tổ chức trong toàn quân thành mộtthể thống nhất về ý chí và hành động vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xãhội chủ nghĩa

Thực tế chỉ ra rằng, đơn vị nào xem nhẹ giáo dục chủ nghĩa yêu nước thìđơn vị đó không thể tạo nên sự thống nhất cao cả về ý chí và hành động Do vậy,không thể hoàn thành tốt nhiệm vụ

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là cơ sở tăng cường đoàn kết quân dân, tinh thần và hành động vì nhân dân phục vụ, vì nhân dân chiến đấu.

Quân đội ta mang bản chất giai cấp công nhân, từ nhân dân mà ra, vì nhândân chiến đấu Đoàn kết quân dân vừa là bản chất, truyền thống tốt đẹp, vừa là cộinguồn sức mạnh chiến thắng của quân đội ta Về bản chất, mối quan hệ quân dân ta

là mối quan hệ thống nhất, bền chặt Tuy nhiên, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, mốiquan hệ quân dân phải không ngừng được củng cố và tăng cường Khi nào và ởđâu buông lỏng, xem nhẹ việc củng cố đoàn kết quân dân thì khi đó và ở đó giatăng vi phạm kỷ luật quân đội trong quan hệ với nhân dân, quân đội sẽ "xa" dânhơn Đoàn kết với nhân dân, thực hiện quân với dân một ý chí là yêu cầu có tínhnguyên tắc trong xây dựng quân đội ta, là một tiêu chí cơ bản đánh giá chất lượng

và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của mỗi quân nhân và tập thể quân nhân Bởi lẽ,

lý tưởng chiến đấu của quân đội ta là vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, là vì

tự do và hạnh phúc của nhân dân Người quân nhân cầm súng bảo vệ Tổ quốc,chiến đấu, hy sinh vì Tổ quốc cũng chính là bảo vệ công cuộc lao động hòa bình vàcuộc sống yên lành của nhân dân, vì hạnh phúc của nhân dân Người chiến sĩ đượcgiác ngộ chủ nghĩa yêu nước sẽ là người có tình cảm, yêu dân sâu sắc Do đượcgiác ngộ chủ nghĩa yêu nước và tình cảm yêu dân đó mà ở họ càng tăng thêmquyết tâm chiến đấu vì Tổ quốc, vì nhân dân Đó là một động lực tinh thần to lớnbảo đảm cho việc hoàn thành nhiệm vụ của mỗi quân nhân, bảo đảm cho sự trưởng

thành và chiến thắng của quân đội ta Động lực tinh thần to lớn đó được hình thànhthông qua nhiều con đường và biện pháp, trong đó giáo dục chủ nghĩa yêu nước làmột con đường cơ bản Điều đó cho thấy, giáo dục chủ nghĩa yêu nước là cơ sởquan trọng để tăng cường đoàn kết quân dân, nâng cao hơn nữa ở mỗi quân nhân,toàn quân tinh thần và quyết tâm chiến đấu vì hạnh phúc của nhân dân.

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là cơ sở để nhận rõ kẻ thù; đối tượng tác chiến, nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng.

Nhận rõ bản chất, âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù đối với cách mạng ViệtNam, xác định rõ đối tượng tác chiến của quân đội trong từng giai đoạn cụ thể để

từ đó có tinh thần cảnh giác cách mạng cao là những yêu cầu đặc biệt quan trọngđối với quân đội và mỗi quân nhân Không xác định được kẻ thù của cách mạng,không thấy được âm mưu, thủ đoạn cũng như điểm mạnh, điểm yếu của chúng,quân đội sẽ mất phương hướng, mục tiêu chiến đấu

Vì thế giáo dục để cán bộ, chiến sĩ quân đội nhận rõ kẻ thù, đối tượng tácchiến, nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng là việc làm thường xuyên, liên tục,cần được tiến hành với nhiều nội dung, hình thức và phương pháp phong phú, đadạng

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là cơ sở để mọi quân nhân và quân đội làm tròn nhiệm vụ quốc tế cao cả của mình.

Chủ nghĩa yêu nước hiện nay của quân đội ta là yêu nước trên lập trườngcủa giai cấp công nhân Làm nhiệm vụ quốc tế vừa là nhiệm vụ cao cả của quânđội ta, vừa phản ánh đặc trưng, bản chất của chủ nghĩa yêu nước của quân đội tahiện nay Chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân là haimặt của sự kết hợp hữu cơ, chúng gắn bó chặt chẽ với nhau Chủ nghĩa yêu nướcchân chính của giai cấp công nhân bao giờ cũng gắn liền và hàm chứa chủ nghĩaquốc tế trong sáng

Trong quá trình xây dựng và chiến đấu, quân đội ta đã hoàn thành xuất sắcnhiệm vụ quốc tế cao cả của mình Có được điều đó bởi vì quân đội ta đã giác ngộsâu sắc chủ nghĩa yêu nước chân chính, yêu nước trên lập trường của giai cấp côngnhân

Tách rời chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân với chủ nghĩa yêu nướcchân chính sẽ dẫn đến chủ nghĩa dân tộc cực đoan Quân đội muốn làm tròn nhiệm

vụ quốc tế của mình thì phải dựa trên nền tảng tinh thần vững chắc là sự giác ngộsâu sắc về chủ nghĩa yêu nước Việc giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho quân độichính là nhằm tạo nên nền tảng tinh thần vững chắc đó

Những điều đã phân tích cụ thể trên đây cho phép khẳng định rằng, giáodục chủ nghĩa yêu nước luôn luôn đóng vai trò quan trọng góp phần tạo nên sứcmạnh chính trị - tinh thần của quân nhận và quân đội Nhân tố chính trị - tinh thầnbao giờ cũng là một nhân tố cơ bản quyết định sự trưởng thành và chiến thắng của

quân đội ta trong tất cả các giai đoạn phát triển Do đó, giáo dục chủ nghĩa yêunước cho quân đội là công việc thường xuyên, liên tục, không được khi nào ngừngnghỉ, với những nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục ngày càng phongphú, đa dạng Nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước là yêucầu cơ bản của việc nâng cao sức mạnh chính trị - tinh thần cho quân đội trong giaiđoạn cách mạng mới.

1 2.2 Các yếu tố cấu thành và quy định chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.

Trình độ giác ngộ chủ nghĩa yêu nước của quân đội phụ thuộc trực tiếp vàochất lượng và hiệu quả giáo dục chủ nghĩa yêu nước Sự giác ngộ chủ nghĩa yêunước lại là thước đo hiệu quả thực tế của hoạt động giáo dục chủ nghĩa yêu nước.Không thể đòi hỏi sự giác ngộ cao của mỗi quân nhân và quân đội về chủ nghĩayêu nước mà lại không quan tâm tới việc nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dụcchủ nghĩa yêu nước Chất lượng và hiệu quả giáo dục chủ nghĩa yêu nước bị quyđịnh bởi chất lượng của các yếu tố cấu thành toàn bộ quá trình giáo dục chủ nghĩayêu nước

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là một loại hình của giáo dục nói chung, vì vậy

nó bao gồm các yếu tố cấu thành của quá trình giáo dục nói chung Nâng cao chấtlượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước chính là nâng cao chất lượng các yếu tố cấuthành quá trình giáo dục ấy Do đó, phân tích các yếu tố cấu thành và quy định chấtlượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay,làm rõ nội dung, yêu cầu cụ thể của các yếu tố ấy có ý nghĩa rất quan trọng, làm cơ

sở cho việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của giáo dục chủ nghĩa yêu nướctrong quân đội

Các yếu tố cấu thành và quy định chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay gồm: mục tiêu, yêu cầu giáo dục; nội

dung giáo dục; phương pháp, hình thức, phương tiện giáo dục; phương thức quản

lý giáo dục; năng lực giáo dục của chủ thể;'trình độ, phẩm chất, năng lực của đốitượng giáo dục; môi trường, điều kiện giáo dục Mỗi một yếu tố đó đều có vai trò,

vị trí quan trọng nhất định góp phần vào quá trình nâng cao chất lượng giáo dụcchủ nghĩa yêu nước trong quân đội ta

Mục tiêu, yêu cầu giáo dục chủ nghĩa yêu nước.

Mục tiêu, yêu cầu giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho quân đội là những phẩm chất về chủ nghĩa yêu nước được mô hình hóa thành những đặc trưng cơ

bản với những chỉ số xác đinh về nhận thức, tư tưởng, ý chí, tình cảm và hành động yêu nước của quân nhân và quân đội cần phải đạt được.

Mục tiêu, yêu cầu giáo dục chủ nghĩa yêu nước định hướng cho tất cả cácyếu tố cấu thành của quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội Mụctiêu, yêu cầu giáo dục đó phản ánh đòi hỏi khách quan của nhiệm vụ cách mạng,

nhiệm vụ quân đội trong từng giai đoạn cụ thể và nhiệm vụ chức trách của mỗiquân nhân Do đó, trong từng giai đoạn cách mạng, với mỗi yêu cầu cụ thể củanhiệm vụ quân đội và từng đối tượng cụ thể thì mục tiêu, yêu cầu giáo dục chủnghĩa yêu nước phải có sự phù hợp tương ứng.

Mục tiêu, yêu cầu giáo dục chủ nghĩa yêu nước có quan hệ hữu cơ với cácyếu tố khác của quá trình giáo dục Trong mối quan hệ ấy thì mục tiêu, yêu cầugiáo dục giữ vai trò định hướng, chi phối toàn bộ hoạt động giáo dục chủ nghĩa yêunước Trên cơ sở mục tiêu, yêu cầu giáo dục mà xác định nội dung giáo dục,phương hướng, lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức, sử dụng phương tiệngiáo dục; đồng thời quy định tiêu chuẩn kiểm tra đánh giá chất lượng giáo dục chủnghĩa yêu nước

Mục tiêu, yêu cầu giáo dục chủ nghĩa yêu nước không phải là những địnhước chung chung, trừu tượng, mà phải là những tiêu chí rất cụ thể về nhận thức, tưtưởng yêu nước, ý chí, tình cảm yêu nước và hành động yêu nước của mỗi quânnhân sau mỗi đợt giáo dục Những yêu cầu cụ thể về sự giác ngộ chủ nghĩa yêunước phải được thể hiện ngay trong quá trình giáo dục và được phản ánh bằng kếtquả của phong trào thi đua yêu nước, thực hiện nhiệm vụ của đơn vị, của quân đội

Tuy nhiên, mục tiêu và yêu cầu giáo dục chủ nghĩa yêu nước mới chỉ là yếu

tố đầu tiên của quá trình giáo dục dù nó có vai trò định hướng, chi phối trong quátrình giáo dục ấy Sẽ là sai lầm nếu chúng ta tuyệt đối hóa mục tiêu, yêu cầu giáodục, nhưng rõ ràng mục tiêu, yêu cầu giáo dục chủ nghĩa yêu nước được xác địnhcàng chính xác bao nhiêu, càng cụ thể bao nhiêu thì quá trình giáo dục chủ nghĩayêu nước cho quân đội càng mang tính tự giác và có hiệu quả thiết thực bấy nhiêu

Nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước.

Nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước là truyền thống, bồi dưỡng những kiến thức, những giá trị, những đặc trưng của chủ nghĩa yêu nước (cả truyền thông và hiện đại), những kinh nghiệm, tấm gương về chủ nghĩa yêu nước của dân tộc và quân đội được chọn lọc phù hợp với mục tiêu yêu cầu giáo dục.

Nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước là sự cụ thể hóa mục tiêu, yêu cầugiáo dục đã được xác định Nội dung này được xem như "văn kiện cơ bản" có "tínhpháp lý", là cơ sở để chủ thể giáo dục và đối tượng giáo dục sử dụng trong việctruyền thụ và lĩnh hội suốt quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước

Như vậy, việc lựa chọn nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước phải căn cứvào mục tiêu, yêu cầu giáo dục Lựa chọn đúng đắn nội dung giáo dục có ý nghĩaquan trọng hàng đầu đối với việc thực hiện mục tiêu yêu, cầu giáo dục Nội dunggiáo dục chủ nghĩa yêu nước cần bám chắc vào những giá trị đặc trưng cơ bản củachủ nghĩa yêu nước Việt Nam, bao hàm cả chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyềnthống và chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại Nội dung giáo dục đó phải thể

hiện đầy đủ chủ nghĩa yêu nước trên lập trường của giai cấp công nhân Nội dunggiáo dục phải đảm bảo nâng cao giác ngộ chủ nghĩa yêu nước cho quân nhân vàquân đội cả về mặt nhận thức và tư tưởng, ý chí và hành động yêu nước; làm chomọi quân nhân có hiểu biết sâu hơn về chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, có tình cảmyêu thương sâu nặng hơn đối với Tổ quốc, với nhân dân, với đồng chí, đồng đội vàchất lượng hoàn thành nhiệm vụ cao hơn Đó cũng chính là thước đo để đánh giá

sự phù hợp, sát đúng của nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước, đồng thời đâycũng là cơ sở để chủ thể giáo dục và đối tượng giáo dục thực hiện những khâukhác của quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước

Phương pháp, hình thức, phương tiện giáo dục chủ nghĩa yêu nước.

Xác định mục tiêu, yêu cầu giáo dục và lựa chọn nội dung giáo dục dù cóchính xác và cụ thể nhưng chất lượng giáo dục sẽ không cao nếu như không cóphương pháp và hình thức giáo dục phù hợp, không sử dụng một cách hiệu quả cácphương tiện giáo dục Vì vậy, đây là yếu tố cần thiết cấu thành chất lượng giáo chủnghĩa yêu nước trong quân đội

Phương pháp và hình thức giáo dục là toàn bộ những cách thức, biện pháp được chủ thể và đối tượng giáo dục sử dụng trong quá trình giáo dục để truyền đạt

và lĩnh hội những nội dung giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu, yêu cầu giáo dục đã

đề ra.

Phương pháp, hình thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước hết sức phong phú, đadạng; có thể được thực hiện bằng các buổi lên lớp chính thức, nói chuyện thời sự,thông qua các buổi sinh hoạt chính trị quán triệt nhiệm vụ của đơn vị, của quân đội

và cách mạng, các đợt học tập truyền thống, thăm di tích lịch sử, các hoạt động vănhóa nghệ thuật Nghĩa là, tùy tình hình cụ thể mà chủ thể giáo dục, người tổ chứcgiáo dục và cả đối tượng giáo dục sử dụng phương pháp, hình thức cho thích hợp.Phương pháp, hình thức giáo dục không những được vận dụng trong các đợt giáodục chủ nghĩa yêu nước có tính chất chuyên đề mà còn cần phải được đan xen,lồng ghép vào tất cả các hoạt động khác của quân đội, của đơn vị và của mỗi quânnhân, đảm bảo cho giáo dục chủ nghĩa yêu nước được thực hiện trong mọi lúc, mọinơi, mọi hoàn cảnh Có như vậy, nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước mới thực

sự "thấm" sâu trong mỗi quân nhân, tạo ra động lực cho hành động tích cực của họ

Hiệu quả giáo dục chủ nghĩa yêu nước sẽ được nâng cao nếu như có được hệthống phương tiện giáo dục phù hợp Phương tiện giáo dục với ý nghĩa trực tiếp lànhững công cụ mang thông tin sư phạm vào quá trình tích cực hóa hoạt động nhậnthức của quân nhân Phương tiện giáo dục là yếu tố nối liền giữa nội dung, phươngpháp, hình thức và kết quả giáo dục Thông qua phương tiện giáo dục, chủ thể vàđối tượng giáo dục thực hiện phương pháp và nội dung giáo dục Phương tiện giáodục có liên quan trực tiếp đến trình độ trang bị cơ sở vật chất của đơn vị cho quátrình giáo dục Vì vậy, việc lựa chọn và sử dụng phương tiện giáo dục phải hết sức

linh hoạt nhằm tăng tính hiệu quả của từng loại phương tiện Hiện nay các phươngtiện thông tin đại chúng, hệ thống sách báo của quân đội, của đơn vị ngày càngphong phú, đa dạng và góp phần ngày càng quan trọng trong quá trình giáo dụcchính trị - tư tưởng nói chung, giáo dục chủ nghĩa yêu nước nói riêng Cần phảiphát huy hiệu quả thiết thực của các loại phương tiện ấy để góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội

Phương thức quản lý giáo dục

Phương thức quản lý giáo dục là một khâu quan trọng quy định chất lượng

giáo dục chủ nghĩa yêu nước Đó là hình thức tổ chức giáo dục, là toàn bộ cách thức phối hợp và cách thức tổ chức các hoạt động giáo dục chủ nghĩa yêu nước nhằm thực hiện nội dung và mục tiêu, yêu cầu giáo dục đã được xác định.

Chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước sẽ không cao nếu không có phươngthức quản lý giáo dục phù hợp Mỗi loại hình giáo dục đều cần có một phươngthức quản lý thích ứng Việc xác định phương thức quản lý giáo dục chủ nghĩa yêunước phải tính đến tính đặc thù của loại hình giáo dục này, điều kiện đặc thù củaquân đội, đối tượng cụ thể là cán bộ - chiến sĩ trong quân đội

Sẽ là sai lầm nếu sử dụng phương pháp quản lý giáo dục một cách tùy tiện,thiếu chọn lọc, không tính đến tính đặc thù của đối tượng giáo dục

Phương thức quản lý giáo dục phải mang tính khoa học Nó thể hiện ở chỗphải có kế hoạch giáo dục chặt chẽ và cụ thể, từ việc xác định mục tiêu, yêu cầugiáo dục, nội dung giáo dục cho đến việc đánh giá chất lượng giáo dục Trên ýnghĩa nào đó thì phương thức quản lý giáo dục bao trùm lên và điều tiết tất cả cácyếu tố của quá trình giáo dục Vì vậy, nếu có phương pháp quản lý giáo dục khoahọc, phù hợp thì chất lượng của tất cả các yếu tố khác sẽ được nâng cao, do đó quátrình giáo dục chủ nghĩa yêu nước sẽ đạt hiệu quả tích cực Phương thức quản lýgiáo dục cần phải phát huy được tính tích cực, tự giác, ý thức làm chủ của mọiquân nhân, mọi tổ chức trong quân đội vào quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước.Bản thân đối tượng giáo dục cũng phải được tham gia vào việc quản lý giáo dục.Làm điều đó cũng chính là khơi dậy và phát huy tinh thần làm chủ, lòng yêu nướctrong mỗi người ngay trong quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước

Năng lực giáo dục của chủ thể

Như đã phân tích, chủ thể giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội baogồm cán bộ chỉ huy, cán bộ chính trị, các tổ chức Đảng, Đoàn thanh niên cộng sản

Hồ Chí Minh, tập thể quân nhân, các tổ chức quần chúng khác với tư cách lànhững cá nhân và tập thể thực hiện việc tổ chức và điều hành quá trình giáo dục.Chủ thể giáo dục thông qua phương pháp, hình thức và phương tiện giáo dục thựchiện việc truyền thụ nội dung giáo dục cho đối tượng giáo dục nhằm đạt tới mụctiêu, yêu cầu giáo dục đã xác định

Hoạt động của chủ thể giáo dục là nhân tố năng động giữ vai trò quyết địnhđến chất lượng và hiệu quả của toàn bộ quá trình giáo dục, chi phối và nâng caovai trò, hiệu quả các yếu tố khác Chất lượng giáo dục, mục tiêu, yêu cầu giáo dục

sê không đạt được nếu như chủ thể giáo dục thiếu những phẩm chất cần thiết, trướchết là những phẩm chất về năng lực của chủ thể giáo dục

Năng lực giáo dục của chủ thể giáo dục chủ nghĩa yêu nước được biểu hiện

ở trình độ kiến thức, sự hiểu biết sâu sắc về chủ nghĩa yêu nước và những nội dung cụ thể của nó, ở trình độ sư phạm, khả năng truyền đạt kiến thức, khả năng

sử dụng các hình thức và phương pháp giáo dục nhằm đạt hiệu quả giáo dục tối

ưu Giáo dục chủ nghĩa yêu nước còn đòi hỏi chủ thể giáo dục phải mẫu mực về sự

giác ngộ chủ nghĩa yêu nước, có tư tưởng và tình cảm thiết tha với quê hương đấtnước, sự gắn bó say mê nghề nghiệp, tận tụy với công việc Có như vậy, tính hiệuquả của những nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước mà chủ thể giáo dục truyềnthụ cho đối tương giáo dục mới đạt chất lượng cao, mới biến những nội dung đókhông chỉ là sự nhận thức, hiểu biết đơn thuần, mà quan trọng nó trở thành độnglực mạnh mẽ cho những hành động yêu nước của mọi quân nhân

Muốn đạt được yêu cầu đó, chủ thể giáo dục trước hết phải được giáo dục

Họ phải được đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên để không ngừng nâng cao cả nănglực và phẩm chất của nhà sư phạm trọng lĩnh vực giáo dục chủ nghĩa yêu nước choquân đội Chủ thể giáo dục không những phải đặt mình trong mối liên hệ chặt chẽ

và chịu sự tác động các yếu tố khác của quá trình giáo dục, mà phải biết khai tháctriệt để và sử dụng có hiệu quả vai trò của các yếu tố đó Trong mối liên hệ ấy thì

sự thống nhất biện chứng giữa chủ thể giáo dục và đối tượng giáo dục là điều kiệntất yếu, quan trọng để điều chỉnh một cách đúng đắn, hợp quy luật và có hiệu quảcác yếu tố "tĩnh" của quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước

Trình độ, phẩm chất, năng lực của đối tượng giáo dục.

Đối tượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội là tất cả các quânnhân với các nhiệm vụ và chức trách khác nhau, là các tập thể quân sự tiếp nhậncác tác động giáo dục Họ vừa là khách thể vừa là chủ thể của quá trình giáo dục.Với tư cách là khách thể, hoạt động của đối tượng giáo dục chịu sự điều khiển củachủ thể giáo dục và chịu sự chi phối của mục tiêu, yêu cầu, nội dung, phươngpháp, hình thức, phương tiện và kết quả giáo dục Với tư cách là chủ thể của quátrình giáo dục, đối tượng giáo dục lại là nhân tố trung tâm có vai trò năng động,tích cực, độc lập sáng tạo trong việc tiếp nhận và xử lý những tác động giáo dục,trong việc tạo nên hiệu quả giáo dục Đối tượng giáo dục là nhân tố trực tiếp quyđịnh trình độ biến đổi và phát triển của chính mình Sự giác ngộ chủ nghĩa yêunước đến đâu quy định phần lớn là do đối tượng giáo dục Họ là người trực tiếplĩnh hội, tiếp thu những tri thức và tình cảm yêu nước mà chủ thể giáo dục truyềnthụ, đồng thời họ còn là người biến những tri thức và tình cảm yêu nước đó thành

tri thức và tình cảm yêu nước của chính nình được thể hiện ra bằng những hànhđộng yêu nước cụ thể của họ.

Vì vậy phẩm chất năng lực tiếp thu của đối tượng giáo dục có ý nghĩa đặcbiệt quan trọng Nếu đối tượng giáo dục không có khả năng tiếp thu nội dung giáodục thì việc giáo dục không thể đạt được kết quả mong muốn Nếu đối tượng giáodục thiếu những phẩm chất cần thiết để lĩnh hội nội dung giáo dục thiếu tình cảm,đạo đức cần có thì những tri thức giáo dục cũng khó mà trở thành niềm tin, tìnhcảm, ý chí và hành động yêu nước trong họ Vì thế, nâng cao chất lượng giáo dụcchủ nghĩa yêu nước cho quân nhân và quân đội phải bao hàm nâng cao trình độphẩm chất năng lực của chính đối tượng giáo dục Theo đó, việc nâng cao hiệu quảcủa hoạt động chính trị tư tưởng, hoạt động quân sự, chuyên môn, nghiệp vụ trong quân đội phải đồng thời được tiến hành nhằm tạo ra môi trường giáo dụcthuận lợi nhất, bồi dưỡng và phát triển trình độ, phẩm chất và năng lực của đốitượng giáo dục

Môi trường, điều kiện giáo dục.

C Mác từng nói: con người là sản phẩm của hoàn cảnh, đồng thời là chủ thểtạo ra hoàn cảnh Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là nhằm xây dựng những con người

có giác ngộ sâu sắc về chủ nghĩa yêu nước cả về nhận thức, tư tưởng, ý chí và hànhđộng yêu nước Công việc ấy nhất thiết và đòi hỏi phải có môi trường và điều kiệngiáo dục đúng với yêu cầu của nó

Môi trường, điều kiện giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội là toàn

bộ những yếu tố khách quan và chủ quan của xã hội, của quân đội, của đơn vị và tập thể quân nhân liên quan trực tiếp đến hoạt động giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội.

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước sẽ không thể có chất lượng và hiệu quả caonếu như quá trình ấy thiếu một môi trường thích ứng mang tính giáo dục Dù cácyếu tố khác của quá trình giáo dục có được thực hiện tốt bao nhiêu nhưng nó sẽkhông được phát huy đầy đủ tác dụng tích cực trong một môi trường, điều kiệnkhông phù hợp, thậm chí phản giáo dục Điều đó cho thấy tầm quan trọng của môitrường, điều kiện giáo dục trong giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho quân đội

Việc nâng cao chất lượng môi trường, điều kiện giáo dục cũng chính lànhằm nâng cao chất lượng giáo dục Một tập thể đơn vị đoàn kết, thống nhất ý chí

và hành động từ cán bộ đến chiến sĩ, thân ái thương yêu giúp đỡ lẫn nhau dù cơ

sở vật chất còn thiếu thốn nhưng đó là môi trường mang tính giáo dục quyết địnhtrực tiếp đến việc hành thành và phát triển nhân cách người chiến sĩ cách mạng,đến sự phát triển chủ nghĩa yêu nước trong mọi quân nhân Do đó, vấn đề xâydựng đơn vị "vững mạnh toàn diện", còn có ý nghĩa là tạo ra môi trường, điều kiệngiáo dục, nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho quânđội

Chúng ta đã phân tích các yếu tố cấu thành và quy định chất lượng giáo dụcchủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay Các yếu tố đó làmột tổng thể thống nhất, quan hệ chặt chẽ với nhau không thể tách rời Hiệu quả,chất lượng của các yếu tố ấy quy định chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước.Các yếu tố cấu thành quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhândân Việt Nam hiện nay đều quan trọng, không thể xem nhẹ một yếu tố nào Khimột yếu tố bị xem nhẹ, không được chú ý đúng mức, không thực hiện một cách cóhiệu quả thì chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước sẽ bị suy giảm, thậm chí quátrình giáo dục cụ thể ấy sẽ không thành công Vì vậy, muốn nâng cao chất lượnggiáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, nhấtthiết phải nâng cao chất lượng các yếu tố cấu thành quá trình giáo dục đó Do đó,các yếu tố trên còn là cơ sở để xem xét, đánh giá chất lượng giáo dục chủ nghĩayêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.

Chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước được thể hiện ở hiệu quả của nó Hiệu quả giáo dục cao hay thấp cần được xem xét và phân tích ở hai vấn đề cơ

Chất lượng sản phẩm giáo dục là thước đo cuối cùng và chính xác chất

lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước Đó là thước đo sự giác ngộ chủ nghĩa yêunước của quân nhân và quân đội Sự giác ngộ đó bao gồm:

- Nhận thức, tư tưởng yêu nước.

- Tình cảm, thái độ yêu nước.

- Ý chí, quyết tâm trong thực hiện nhiệm vụ được giao.

- Hành động yêu nước (chủ nghĩa yêu nước trong hành động) được thể hiện

trực tiếp, cụ thể ở hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ

Như vậy, sự giác ngộ chủ nghĩa yêu nước trong quân đội bao hàm cả nhậnthức, tư tưởng và tình cảm yêu nước, được biểu hiện ở hành động yêu nước Nhưthế sự giác ngộ chủ nghĩa yêu nước của quân nhân và quân đội mới đạt đến sự toàndiện, đầy đủ

Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm giáo dục (các giá trị, các mặt của sự giácngộ chủ nghĩa yêu nước) phải đạt đến độ bền vững, ổn định Tính bền vững, ổnđịnh của những nội dung, giá trị trên là thước đo cụ thể chất lượng sản phẩm giáo

dục, là tiêu chí xem xét đánh giá chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước Thước

đo trình độ giác ngộ chủ nghĩa yên nước của quân nhân và quân đội được biển hiện cụ thể ở ý chí, tinh thần trong hoạt độngthực tiễn sinh động, ở hiệu quả hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ Vì thế, ý chí, tinh thần và hiệu quả hoàn thành nhiệm

vụ là những tiêu chí chủ yếu, cuối cùng của chất lượng sản phẩm giáo dục và là mục tiêu chi phối của giáo dục chủ nghĩa yên nước trong quân đội.

Tóm lại, chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước được đánh giá cụ thể ở

việc tọa ra chất lượng cao của sản phẩm giáo dục Biểu hiện tập trung chất lượngcủa sản phẩm giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội ta là: Trung với Đảng,hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì CNXH.Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũngđánh thắng

Từ những phân tích trên đay có thể khẳng định rằng: chất lượng giáo dụcchủ nghĩa yêu nước trong quân đội ta là tính qui định mức độ đạt được của quátrình giáo dục và sự giác ngộ các giá trị chủ nghĩa yêu nước thể hiện trong ý thức

và hành động yêu nước, so với yêu cầu khách quan của xã hội và mục tiêu, yêu cầugiáo dục đặt ra trong điều kiện lịch sử nhất định

Nội dung cụ thể của giác ngộ chủ nghĩa yêu nước trong quân đội, trong từnggiai đoạn lịch sử có khác nhau Mỗi giai đoạn lịch sử nhất định, trước yêu cầukhách quan của xã hội trong giai đoạn lịch sử đó mà đặt ra mục tiêu, yêu cầu giáodục chủ nghĩa yêu nước cho quân đội Chất lượng cao nhất của giáo dục chủ nghĩayêu nước chính là đạt được đầy đủ với trình độ cao mục tiêu, yêu cầu đã được xácđịnh Như vậy, chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước không phải là chungchung, trừu tượng mà bao giờ cũng có nội dung mang tính lịch sử cụ thể nhất định

1.3 Chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam - Thực trạng, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm.

1.3.1 Thực trạng chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.

Bằng cái nhìn lịch sử chúng ta dễ nhận thấy, chính lòng yêu nước thươngnòi đã thúc giục các thế hệ thanh niên Việt Nam không quản ngại hy sinh, gian khổcống hiến sức lực, trí tuệ và tài năng của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc vàbảo vệ Tổ quốc; cũng chính lòng yêu nước đã thúc giục họ gia nhập quân đội đểthực hiện ước vọng cứu nguy dân tộc của mình Như vậy, có thể nhận định rằng,ngay từ ngày đầu thành lập quân đội, tinh thần yêu

nước đã là một thành tố trong nền tảng chính trị - tinh thần của quân đội ta, cấuthành sức mạnh chiến đấu và chiến thắng của quân đội

Nhận rõ vai trò to lớn của tinh thần yêu nước trong sức mạnh chiến đấu củaquân đội, chúng ta đã thường xuyên tiến hành giáo dục chủ nghĩa yêu nước chocán bộ chiến sĩ quân đội, vì thế mà đã hun đúc tinh thần yêu nước, ý chí sẵn sàng

xả thân vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong cán bộ chiến sĩ quân đội, làmcho tinh thần yêu nước là một dòng chảy liên tục từ thế hệ quân nhân này đến thế

hệ quân nhân khác Tinh thần yêu nước là một nét đẹp trong truyền thống vẻ vangcủa quân đội ta qua hơn 55 năm xây dựng, chiến đấu, trưởng thành.

Trong mỗi thời kỳ, xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng, yêu cầunhiệm vụ của quân đội và thực trạng chính trị - tinh thần của quân nhân mà xácđịnh nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quânđội Những năm gần đây, cùng với quá trình đổi mới công tác tư tưởng, công tác tổchức trong quân đội, giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho quân nhân cũng có nhiềuđổi mới về nội dung, hình thức, phương pháp và đã đạt được nhiều thành tựu tolớn

1.3.1.1 Về nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước

Cần thống nhất nhận thức rằng giáo dục chủ nghĩa yêu nước vừa là nội dungcủa công tác chính trị - tư tưởng trong quân đội, đồng thời là một trong những mụctiêu cơ bản, chủ yếu của công tác tư tưởng Do vậy, giáo dục chủ nghĩa yêu nước

có thể là một nội dung mang tính độc lập, cũng có thể được thực hiện thông quacác nội dung khác trong hệ thống chương trình, nội dung tuyên truyền, giáo dụctrong quân đội Ví dụ, tuyên truyền giáo dục về chủ nghĩa xã hội là một nội dungnhằm nâng cao giác ngộ mục tiêu lý tưởng chiến đấu cho quân đội; đồng thời, cũng

là một nội dung trong giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho quân nhân, bởi yêu nước

xã hội chủ nghĩa là yêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Giáo dục chủnghĩa yêu nước cho quân nhân mang tính chất định hướng cho toàn bộ quá trìnhtuyên truyền, giáo dục trong quân đội

Những năm qua, giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội được thực hiện với nhiều nội dung nhằm nâng cao nhận thúc đúng đắn về nhiệm vụ, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc; về chủ nghĩa xã hội; tự hào về truyền thống dân tộc, cách mạng

và quân đội; nhận rõ kẻ thù

a Giáo dục tình cảm, trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc.

Xuất phát từ tình hình cụ thể, giáo dục về trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc choquân nhân trong những năm qua tập trung nâng cao tình yêu quê hương đất nước, ýchí quyết tâm bảo vệ sự thống nhất, độc lập, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, bảo vệĐảng, bảo vệ chế độ XHCN trước những diễn biến phức tạp của bối cảnh quốc tế,thực trạng xã hội của đất nước và đáp ứng yêu cầu giáo dục chủ nghĩa yêu nướctrong điều kiện mới

Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, độc lập tự do và chủ quyền dân tộc là vấn

đề quan tâm hàng đầu của các quốc gia Giáo dục về độc !ập tự do và chủ quyềndân tộc cũng là mối quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta trong những nămqua

Hiện nay, đại đa số cán bộ chiến sĩ quân đội đều sinh ra và lớn lên trong điềukiện đất nước hoà bình, họ chưa hiểu hết cái giá phải trả cho độc lập tự do của Tổquốc Vì vậy, công tác tuyên truyền giáo dục làm cho quân nhân thấm nhuần giá trị

cao cả của độc lập, tự do góp phần xây dựng tinh thần yêu nước cho cán bộ chiến

sĩ quân đội là cấp thiết và quan trọng

Cùng với giáo dục giá trị độc lập, tự do của Tổ quốc cho quân nhân nhữngnăm vừa qua quân đội còn tập trung tuyên truyền sâu rộng về những thắng lợi vàthành tựu của công cuộc đổi mới đất nước Những thắng lợi và thành tựu về kinh tế

- xã hội của đất nước trong những năm đổi mới đã củng cố và nâng cao lòng tự hào

về Đảng, về Tổ quốc và nhân dân trong quân nhân, và do đó làm cho tình yêu quêhương đất nước thêm bền chặt

Tuyên truyền về con người Việt Nam thông qua các bài học về truyền thốngvăn hoá Việt Nam để từ đó xây dựng lòng tự hào về quê hương đất nước, tự hào vềcon người Việt Nam, thắt chặt thêm mối quan hệ quân đội và nhân dân cũng là mộtthành công trong giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho quân nhân những năm qua

Giáo dục về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đã được các đơn vị

tiến hành thành nề nếp, có chất lượng; từ giáo dục nội dung bảo vệ Tổ quốc xã hộichủ nghĩa trong giai đoạn cách mạng mới đến giáo dục về các nhiệm vụ cụ thể; từquán triệt chức trách đến giáo dục nhiệm vụ, chức năng của quân đội và đơn vị.Đặc biệt, những năm qua quân đội đã tập trung tuyên truyền, giáo dục làm rõ yêucầu trọng tâm mới của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện hiện nay là bảo vệchế độ XHCN, bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, bảo vệ nhân dân gắn bó chặt chẽvới bảo vệ độc lập dân tộc và chủ quyền, toàn vnẹ lãnh thổ; đồng thời giáo dục vềmối quan hệ biện chứng giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trách nhiệm của quânđội trong tăng cường mối quan hệ đó tất cả những vịêc làm đó đã nâng cao nhậnthức của cán bộ chiến sĩ quân đội về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa,nhiệm vụ và chức năng của quân đội, của đơn vị trong giai đoạn cách mạng mới

Thông qua tuyên truyền, giáo dục nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đã nâng cao tinh thần trách nhiệm, ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc trong cán

bộ, chiến sĩ quân đội; nâng cao tinh thần cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu cao, sẵnsàng nhận và hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao Vấn đề

có ý nghĩa hơn cả là đã phát huy tinh thần yêu nước trong thực hiện chức năng nhiệm vụ của quân đội và đơn vị, định hướng tinh thần yêu nước trong cán bộ chiến sĩ quân đội vào thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Các nội dung giáo dục về tình cảm trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc những năm qua đã củng cô' tình yêu quê hương đất nước trong quân nhân, đặt nền móng vững chắc cho việc xây dựng chủ nghĩa yêunước trong quân đội.

b Giáo dục về chủ nghĩa xã hội.

Cùng với giáo dục về tình cảm, trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc, giáo dục vềCNXH được các đơn vị quân đội xác định là nội dung trọng tâm, cốt lõi trong giáodục chủ nghĩa yêu nước cho quân nhân

Trên thực tế, giáo dục về CNXH cho quân nhân là nội dung giáo dục thườngxuyên, là vấn đề xuyên suốt trong công tác tuyên truyền, giáo dục, trong hoạt độngcủa các đơn vị và các tổ chức quân đội những năm qua.

Giáo dục về CNXH được triển khai trên các vấn đề chủ yếu về tính tất yếu,khả năng và con đường đi lên CNXH ở nước ta; kiên định mục tiêu độc lập dân tộcgắn liền với CNXH; mô hình CNXH mà chúng ta đnag xây dựng; tính chất thời đạingày nay - thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH Nội dung giáo dục về CNXH đãđược triển khai phù hợp với từng đối tượng sĩ quan, binh sĩ, học viên sĩ quan, côngnhân viên chức quốc phòng Giáo dục về CNXH được xây dựng thành các chủ đềđộc lập hoặc nằm trong chương trình học tập về chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh, học tập các Nghị quyết của Đảng

Giáo dục về chủ nghĩa xã hội trong quân đội những năm qua đã nâng caohiểu biết về chủ nghĩa xã hội, xây dựng tình thần kiên định con đường xã hội chủnghĩa và ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, thông qua đó làmchuyển hoá tình thần yêu nước trong quân nhân từ cảm xúc, tình cảm đến trình độtrí tuệ, từ ý thức thông thường đến ý thức chính trị, từ cái cụ thể đến trình độ khái

quát trừu tượng Tinh thần yêu nước trong quân nhân là sự kết hợp chặt chẽ tình yêu quê hương, đất nước và yêu chủ nghĩa xã hội; độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa yêu nước thời đại Hồ Ch Minh đã được thẩm thấu, đọc định hình trong nhận thức, tình cảm, tư tưởng của cán bộ chiên sĩ quân đội Trong quân đội, chủ nghĩa yêu nước đã phát triển từ truyền thống đến hiện đại; tinh thần yêu nước đã được phát triển vững chắc trên lập trường giai cấp công nhân.

c Giáo dục truyền thống

Giáo dục truyền thống được tiến hành thường xuyên liên tục trong những

năm vừa qua Nội dung giáo dục truyền thống khá toàn diện: truyền thống củaĐảng; truyền thống dân tộc; truyền thống quân đội và đơn vị; truyền thống quêhương; truyền thống địa phương nơi đóng quân Trong đó truyền thống dân tộc,truyền thống quân đội và đơn vị được tuyên truyền giáo dục nhiều hơn Tuy vậy, ởtừng đơn vị, căn cứ vào tình hình nhiệm vụ cụ thể mà thứ tự ưu tiên giáo dụctruyền thống có những điểm khác biệt

Kết quả khảo sát bằng phiếu trưng cầu ý kiến về nội dung giáo dục truyềnthống ở các đơn vị cho thấy: với sĩ quan, giáo dục truyền thống quân đội và đơn vị

= 74,26%, truyền thống quê hương = 20,24%, truyền thống địa phương nơi đóngquân = 30,48%; tương tự như vậy, với hạ sĩ quan, binh sĩ: 81,48%, 10,73% và

18,4% [Phụ lục đề tài, trang 8, 16, 24, 24, 29, 30].

Thông qua giáo dục truyền thống đã nâng cao lòng tự hào về quê hương đấtnước, tự hào về quân đội và đơn vị cho cán bộ chiến sĩ quân đội Trên cơ sở đóxây dựng tinh thần noi theo truyền thống, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới Truyền thống của Đảng, dân tộc,

quân đội và truyền thông quê hương đã hun đúc tinh thần yêu nước cho cán bộ, chiến sĩ quân đội; đã thực sự là một động lực,định hướng hành động cho cán bộ, chiên sĩ quân đội trong huấn luyện và sẵn sàng chiên đấu.

d Giáo dục nhận rõ bản chất, âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù.

Giáo dục về kẻ thù là một nội dung được các đơn vị tiến hành thường xuyênvới nhiều hình thức và biện pháp cụ thể

Vấn đề được các đơn vị tập trung làm rõ là: bản chất, âm mưu, thủ đoạn của

kẻ thù, nhất là trong chiến lược "diễn biến hoà bình" kết hợp với bạo loạn lật đổcủa chúng Tuy nhiên, căn cứ vào tình hình cụ thể và căn cứ vào đối tượng giáodục mà nội dung giáo dục được tiến hành với tính chất và mức độ khác nhau

Những năm qua, thông qua công tác giáo dục đã làm cho cán bộ, chiến sĩquân đội ngày càng nhận rõ hơn về kẻ thù của cách mạng nước ta cùng với âm

mưu, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, của chúng Thông qua giáo dục, làm rõ bản chất,

âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù đã khơi dậy trong cán bộ chiên sĩ quân đội tinh thần cảnh giác cách mạng, lòng căm thù những kẻ rắp tâm thôn tính nước ta và phá hoại cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta bằng các phương thức khác nhau Trong điều kiện thời bình, khơi đậy được lòng căm thù những thế lực có âm

mưu phá hoại, thôn tính nước ta trong cán bộ chiến sĩ quân đội là một thành côngcủa giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội

Như vậy, trong những năm qua, nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội tương đội toàn diện, kết cấu khá chặt chẽ và luôn đổi mới Nội

dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước đã góp phần nâng cao nhận thức về độc lập dântộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; vun đắp tình yêu quê hương đất nước, yêu Tổquốc; nâng cao lòng tự hào vào Đảng, tin tưởng ở sự lãnh đạo của Đảng và quyếttâm bảo vệ Đảng, thực hiện thắng lợi đường lối đổi mới của Đảng; lòng quý trọng

và tinh thần yêu quý; bảo vệ dân; tinh thần xây dựng và bảo vệ Nhà nước; tình cảmthiết tha với chế độ XHCN Nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước đã khơi dậy,hun đúc ý chí sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; quyết tâmhoàn thành nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới Thôngqua các nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước dã làm chuyển hoá tinh thần yêunước trong cán bộ chiến sĩ quân đội từ trạng thái tâm lý, tình cảm trở thành bảnlĩnh chính trị và mang tính tự nguyện, tự giác

Tuy nhiên, nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quân đội thời qua còn bộc lộ một số hạn chế:

- Chưa hình thành một chương trình giáo dục mang tính hệ thống với từng

đối tượng; chưa có nhiều chủ đề giáo dục tinh thần yêu nước trực tiếp mà thườngthông qua nội dung giáo dục khác, mang tính thường xuyên của công tác giáo dục,tuyên truyền trong quân đội