LUẬN án TIẾN sĩ mối QUAN hệ GIỮA CON NGƯỜI và vũ KHÍ TRONG bảo vệ tổ QUỐC VIỆT NAM xã hội CHỦ NGHĨA CHỐNG CUỘC CHIẾN TRANH BẰNG vũ KHÍ CÔNG NGHỆ CAO

Với cách tiếp cận nào, con người và vũ khí cũng luôn luôn là hai yếu tố cơ bản tạo nên sức mạnh chiến đấu của quân đội và sức mạnh quân sự quốc gia, cơ sở để giành thắng lợi trong chiến tranh. Vì thế, việc nhận thức và giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí là một vấn đề lý luận và thực tiễnquan trọng của quá trình xây dựng quân đội và sức mạnh quân sự quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Với cách tiếp cận nào, con người và vũ khí cũng luôn luôn là hai yếu tố cơ bảntạo nên sức mạnh chiến đấu của quân đội và sức mạnh quân sự quốc gia, cơ sở đểgiành thắng lợi trong chiến tranh Vì thế, việc nhận thức và giải quyết mối quan hệgiữa con người và vũ khí là một vấn đề lý luận và thực tiễnquan trọng của quá trìnhxây dựng quân đội và sức mạnh quân sự quốc gia

Trong thế giới ngày nay, xu thế hoà bình, hợp tác phát triển đan xen với đấu tranhgiai cấp, đấu tranh dân tộc quyết liệt, tình hình tiếp tục diễn biến phức tạp, khólường Chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang vẫn tồn tại với tính chất ngày càngphức tạp Khoa học công nghệ, trong đó có Khoa học công nghệ quân sự ngày càngphát triển mạnh mẽ, dẫn tới sự ra đời vũ khí công nghệ cao, làm thay đổi nhiều quanniệm về cách thức chuẩn bị và tiến hành chiến tranh truyền thống Cuộc chiến tranhxâm lược bằng vũ khí công nghệ cao do Mỹ và đồng minh tiến hành ở I-rắc (1991),

ở Nam Tư (1999) và ở Áp-ga-ni-xtan (từ tháng 11 năm 2001) đã và đang đặt ra

những vấn đề rất cấp thiết trong lý luận về mối quan hệ giữa con người và vũ khí.Kết cục của tất cả các cuộc chiến tranh và xung đột nói trên đã để lại những nhậnthức và những cách lý giải khác nhau, thậm chí đối lập nhau, của các nhà nghiêncứu quân sự Nhận thức về mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong các trường

hợp đó sẽ có tác động không nhỏ tới sự thành bại của các cuộc chiến tranh bảo vệnền độc lập của các dân tộc trong tương lai.

Việc Mỹ một lần nữa ngang nhiên tuyên bố tiến công xâm lược I-rắc, đồng thời,tăng cường chạy đua vũ trang, can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của nhiềuquốc gia, đưa quân vào một số nước trên thế giới, đã làm cho việc chuẩn bị đất nước

ta sẵn sàng đánh thắng cuộc tiến công xâm lược hằng vũ khí công nghệ cao đã trởthành nhu cầu trực tiếp Do vậy, một mặt cần quán triệt sâu sắc, tạo nên sự nhất trítrong nhân dân và quân đội đối với quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và của Đảng ta về mối quan hệ giữa con người và vũ khí; mặt kháccần khắc phục tư tưởng, quan điểm cường điệu vũ khí công nghệ cao, tâm lý lo sợ,

bi quan trước sức mạnh của kẻ thù Đồng thời, phải không ngừng hoàn thiện các giảipháp nhằm phát huy vai trò quyết định của con người sử dụng hiệu quả các loại vũkhí hiện có để bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa chống cuộc tiếncông bằng vũ khí công nghệ cao Chúng ta cần sử dụng nhiều hình thức, phươngpháp để phát huy truyền thống nghệ thuật quân sự "lấy thô sơ, kém hiện đại thắnghiện đại", "lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn"; phát huy sức mạnh tổng hợp củaquốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân; xây dựng, củng cố và phát triển lòng tincủa cán bộ, chiến sĩ, nhân dân vào vũ khí trang bị hiện có, tin vào sự tất thắng củasức mạnh con người và vũ khí Việt Nam trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa chống cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao

Đó là những vấn đề lý luận và thực tiễn bức xúc hiện nay đòi hỏi phải đượcnghiên cứu hệ thống, sâu sắc, có tính khoa học và cách mạng, góp phần nâng caosức mạnh chiến đấu của quân và dân ta, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền vàtoàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa con người và vũkhí Ở Liên Xô (cũ) có tác phẩm "Những vấn đề phương pháp luận của lý luận vàthực tiễn quân sự" (nhiều tác giả) Ở Việt Nam có luận án PTS của Phạm Thanh Sơn

về "Mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong sức mạnh chiến đấu của Quân độinhân dân Việt Nam hiện nay", H 1994; "Chiến tranh trong thời đại hiện nay và việcchuẩn bị tinh thần cho quân đội trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa" do Đại tá PGS TS Lê Văn Quang chủ biên, H 2000; "Xây dựng chínhtrị - tinh thần của nhân dân và quan đội ta sẵn sàng đánh thắng cuộc tiến công hoảlực bằng vũ khí công nghệ cao của Mỹ đối với Việt Nam" do Đại tá, TS NguyễnVĩnh Thắng chủ biên, H.2001 Ngoài các công trình nghiên cứu chuyên sâu còn có:

"Vũ khí công nghệ cao và một số biện pháp phòng chống", Thông tin chuyên đề củaTrung tâm Thông tin khoa học - công nghệ - môi trường Bộ Quốc phòng, thángl0/1999; "Chiến tranh Cô-xô-vô nhìn từ góc độ quân sự", Thông tin chuyên san củaTrung tâm Thông tin khoa học - công nghệ - môi trường, Bộ Quốc phòng tháng11/1999 đều nhằm giới thiệu và đưa ra những nhận xét bước đầu về cuộc chiến

tranh Cô-xô-vô (1999) Trên tạp chí Khoa học quân sự số 1 (19) tháng 1/2001 có bàiviết của Võ Văn Bá về "Mối quan hệ giữa công nghệ và việc tiến hành chiến tranh".

Những công trình của các tác giả Việt Nam chủ yếu nghiên cứu bản chất, vai tròcủa mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong sức mạnh chiến đấu của quân độinhân dân Việt Nam hoặc nội dung, biện pháp xây dựng nhân tố chính trị - tinh thầncho quân đội và nhân dân trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa Tuy vậy, chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách hệ thống, cơ bản và trực

tiếp về mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa chống cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao.

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

Mục đích của Iuận án:

Nghiên cứu làm rõ thực chất mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiếntranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa chống cuộc tiến công bằng vũ khícông nghệ cao, đề xuất yêu cầu và các giải pháp cơ bản nhằm giải quyết đúng đắnmối quan hệ giữa con người và vũ khí nếu cuộc chiến tranh đó xảy ra

Nhiệm vụ của luận án:

- Luận giải mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh và những đặc điểm của nó trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa chống cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao

- Phân tích sự tác động của cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí và những yêu cầu mới đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa chống cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa nhằm đánh thắng cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án là quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về chiến tranh, quân đội, về mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh

Luận án kế thừa kết quả các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về các cuộc kháng chiến của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng và các cuộc chiến tranh bằng vũ khí công nghệ cao trong thời gian gần đây, đồng thời xử lý

số liệu điều tra và khảo sát của tác giả luận án

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, luận án còn vận dụng các phương pháp phân tích hệ thống, điều tra

xã hội học và phương pháp chuyên gia

5 Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

- Bước đầu nêu ra những đặc điểm cơ bản của mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa chống cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệ cao

- Đề xuất một số giải pháp giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đánh thắng cuộc tiến công bùng vũ khí công nghệ cao

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Góp phần khẳng định tính cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng; đồng thời góp phần nhận thức

và giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới

Luận án có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu khoa học, giảngdạy, học tập những vấn đề có liên quan đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong các nhà trường quân đội

7 Kết cấu của luận án

Luận án gồm phần mở đầu, ba chương (7 tiết), kết luận, danh mục công trình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục

Chương 1 THỰC CHẤT MỐI QUAN HỆ GIỮA CON NGƯỜI VÀ VŨ KHÍ TRONG CHIẾN TRANH BẢO VỆ TỔ QUỐC VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHỐNG CUỘC TIẾN CÔNG BẰNG VŨ KHÍ CÔNG NGHỆ CAO

1.1 Mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh và những nét mới của nó trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao

1.1.1 Khái niệm về mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh

Chiến tranh là một hiện tượng xã hội - chính trị có nhiều mối quan hệ phức hợp,

trong đó mối quan hệ giữa con người và vũ khí là một trong các mối quan hệ cơ bản.

Có nhiều cách khái quát về mối quan hệ này Theo chúng tôi, mối quan hệ giữa con

người và vũ khí trong chiến tranh cần được tiếp cận từ sự thống nhất, tương tác giữa con người với vũ khí nhằm tạo nên sức mạnh chiến thắng kẻ thù, bảo vệ lợi ích của một giai cấp, nhà nước, dân tộc nhất định.

Con người trong mối quan hệ với vũ khí trước hết là những cá nhân hiện thực,

những thực thể xã hội sinh động thống nhất giữa mặt sinh học và mặt xã hội, giữanhân tố vật chất và nhân tố tinh thần cùng toàn bộ hoạt động và ý nghĩa của các hoạtđộng ấy Trong chiến tranh, con người tác động vào vũ khí bằng tất cả phẩm chất,năng lực, sở trường và sở đoản vốn có của yếu tố người trong mối quan hệ với yếu

tố vũ khí Con người trong mối quan hệ với vũ khí còn là những tập thể quân sự

gồm các thành viên quan hệ với nhau theo một cơ chế tổ chức quân sự nhất định,nhằm tạo nên sự thống nhất về nhận thức và hành động trong quá trình sử dụng vũkhí để đạt được mục đích hoạt động của cả tập thể Song, dù là cá nhân hay tập thểvới những cách thực thực hiện chức năng nhiệm vụ khác nhau, thì toàn bộ hoạt độngnhận thức và hoạt động thực tiễn của con người trong mối quan hệ với vũ khí đềuhướng vào việc sử dụng và nâng cao hiệu quả chiến đấu của vũ khí Mặt khác, conngười trong mối quan hệ với vũ khí trong chiến tranh không chỉ là con người củaLLVT, mà còn là một bộ phận dân cư sử dụng vũ khí trực tiếp chiến đấu hoặc phục

vụ chiến đấu, tùy theo tính chất, đặc điểm của chiến tranh

Với quan niệm trên đây, khái niệm con người trong mối quan hệ với vũ khí có nội

dung không hoàn toàn đồng nhất với phạm trù nhân tố con người và phạm trù nhân

tố chủ quan - những phạm trù mà hiện nay đang có nhiều cách quan niệm khác

nhau Theo ý kiến của các nhà khoa học, "nhân tố con người chỉ là đặc trưng xã hội trong yếu tố người" [62, tr 31], còn nhân tố chủ quan phản ánh khía cạnh hoạt động của chủ thể nhằm tác động vào hoàn cảnh khách quan để biến đổi nó"[27, tr.555].

Rõ ràng, quan hệ giữa con người và nhân tố con người là quan hệ giữa sự vật vớibản chất của sự vật; còn quan hệ giữa con người và nhân tố chủ quan là quan hệgiữa hệ thống và yếu tố, giữa chỉnh thể và bộ phận Vì thế, phải có quan điểm toàndiện khi xem xét vai trò của con người trong mối quan hệ với vũ khí, không nêntuyệt đối hóa vai trò năng động chủ quan của họ, mặc dù phát huy vai trò năng động

chủ quan, tính tích cực sáng tạo của chủ thể là mục đích cao nhất của việc nghiêncứu sự tương tác khách quan - chủ quan trong mối quan hệ giữa con người và vũkhí.

Vũ khí là những “phương tiện kỹ thuật hoặc tổ hợp các phương tiện kỹ thuật dùng tiêu diệt đối phương trong đấu tranh vũ trang”, [76, tr 920-921] Về phương

diện kinh tế - kỹ thuật, vũ khí là sản phẩm của một nền kinh tế - xã hội nhất định,phản ánh khả năng lao động sáng tạo, trình độ khoa học - kỹ thuật - công nghệ, trình

độ phát triển của nền sản xuất xã hội Do vậy, tiềm lực kinh tế của đất nước cànglớn, trình độ KHCN càng cao thì khả năng cung cấp vũ khí càng tốt hơn về cả sốlượng, chủng loại và trình độ tinh xảo Điều đó được khái quát trong nguyên lý cơ

bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về sự phụ thuộc của bạo lực vào kinh tế, như

Ph.Ăng ghen khẳng định: “Không có gì phụ thuộc vào kinh tế nhiều hơn quân đội

và hạm đội”[1, tr 235] và V.I.Lênin cho “đó là một chân lý mà ai cũng biết”[40,tr.55] Về phương diện chính trị - xã hội, vũ khí thể hiện mối quan hệ giữa người vàngười trong xã hội có giai cấp đối kháng, là kết tinh sự phát triển những công cụ đặcbiệt của các giai cấp nhằm giành, giữ quyền thống trị xã hội của mình Nhu cầu lợiích của các giai cấp là cơ sở xác định đối tượng địch mà vũ khí cần hướng tới tiêudiệt trong chiến tranh

Như vậy, vũ khí trong chiến tranh cần được nhìn nhận như sự thống nhất giữa cácphương diện kinh tế - kỹ thuật và chính trị - xã hội đã đề cập trên đây

Trong đó, phương diện chính trị - xã hội giữ vai trò cơ bản, quyết định phươnghướng, quy mô, trình độ của các hoạt động sản xuất sử dụng vũ khí Đồng thời,phương diện kinh tế - kỹ thuật đóng vai trò rất quan trọng với tư cách cơ sở vật chấtcủa phương diện chính trị - xã hội Hơn nữa, vũ khí trong chiến tranh là phương tiện

kỹ thuật, nhưng không phải tất cả phương tiện kỹ thuật sử dụng trong chiến tranh

mà chỉ những phương tiện nào có khả năng và được con người sử dụng một cáchchuyên biệt để tiêu diệt đối phương mới được coi là vũ khí Điều đó làm cho kháiniệm vũ khí vừa xác định, vừa không xác định Là khái niệm xác định khi nó đượcphân biệt với các công cụ không chuyên biệt khác, chẳng hạn như “công cụ tinhthần” - một phương tiện rất lợi hại - được con người sử dụng trong chiến tranh Làkhái niệm không xác định, vì ngoài vũ khí chuyên dùng, còn có các phương tiện vậtchất mà trong những tình huống cụ thể có thể nhất thời được sử dụng với tư cách vũkhí

Các nhân tố cơ bản con người và vũ khí liên kết, tương tác với nhau theo một mộtphương thức kết hợp xác định hình thành nên mối quan hệ giữa con người và vũ khítrong chiến tranh

Có nhiều cách tiếp cận đối với phương thức kết hợp con người và vũ khí Theonghĩa rộng, phương thức kết hợp con người và vũ khí có nội dung cơ bản tương hợpvới phương thức tác chiến “bao gồm cả hình thức quy mô tác chiến trận chiến đấu,đợt tác chiến, chiến dịch chiến cuộc ”[9, tr 119] và tổng thể các cách thức, thủ

đoạn biện pháp sử dụng con người, vũ khí để đánh địch Tuy nhiên, nói tới phươngthức tác chiến chủ yếu là đề cập đến tổng thể các hình thức, quy mô, cách thức, biện

pháp sử dụng con người, vũ khí trong sự kết hợp theo một phương thức nào đó để

đánh địch phù hợp với những nguyên tắc tác chiến nhất định; còn nói đến phươngthức kết hợp con người và vũ khí chủ yếu là đề cập đến tổng thể các hình thức, cáchthức biện pháp để tạo ra những điều kiện và động lực nhằm duy trì, gia tăng sự liênkết, tương tác giữa con người và vũ khí, từ đó phát huy cao nhất sức mạnh củachúng trong chiến tranh

Sự ra đời, vận động, biến đổi của phương thức tác chiến cũng như phương thứckết hợp con người và vũ khí phụ thuộc có tính quyết định vào số lượng, chất lượngcon người, vũ khí Sự biến đổi của số lượng, chất lượng con người, vũ khí đến mộtmức độ nào đó buộc phương thức tác chiến phải thay đổi theo Song đến lượt nóiphương thức tác chiến cũng tác động trở lại rất lớn đến số lượng, chất lượng conngười, vũ khí Phương thức tác chiến phù hợp sẽ thúc đẩy số lượng, chất lượng conngười, vũ khí phát triển, theo đó kết quả đấu tranh vũ trang được củng cố, tăngcường và ngược lại Xét dưới góc độ phương pháp luận, đây là sự phù hợp trong sựthống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập, giữa xu hướng có tính ổn định tươngđối của phương thức tác chiến với xu hướng thường xuyên biến đổi của số lượng,chất lượng con người, vũ khí trong chiến tranh, và do đó, với phương thức kết hợpcon người và vũ khí Sự phù hợp luôn có xu hướng bị phá vỡ, và bản thân nó cũng

là quá trình thường xuyên vận động biện chứng từ phù hợp đến không phù hợp và đến phù hợp cao hơn.

Có nhiều phạm vi và cấp độ phù hợp khác nhau của phương thức tác chiến vớiphương thức kết hợp con người và vũ khí - lý luận và thực tiễn đã chỉ rõ: ngoàiphạm vi và cấp độ chung, sự phù hợp giữa phương thức tác chiến với phương thứckết hợp con người và vũ khí còn được thể hiện một cách độc lập tương đối ở các cấp

độ chiến lược, chiến dịch và chiến thuật Có thể có phương thức tác chiến chiến lượcphù hợp, nhưng phương thức tác chiến chiến dịch, chiến thuật lại không phù hợp vàngược lại Ngoài ra, một phương thức tác chiến được coi là phù hợp với phươngthức kết hợp con người và vũ khí còn phải được xem xét trong mối quan hệ với môitrường tác chiến, với điều kiện địa hình, thời tiết, thủy văn và tình hình so sánh lựclượng Vì thế, mức độ phù hợp của phương thức tác chiến phụ thuộc rất lớn vào khảnăng của con người nhận thức và khắc phục những khó khăn, bất cập của cả điềukiện khách quan và nhân tố chủ quan thường xuyên, liên tục tác động tới phươngthức tác chiến Nói cách khác, hạt nhân của phương thức kết hợp con người và vũkhí vẫn chính là con người

Từ sự phân tích trên đây cho thấy, mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh là sự thống nhất, tương tác giữa chủ thể điều khiển là con người với phương tiện bị điều khiển là vũ khí trong một phương thức kết hợp phù hợp với một phương thức tác chiến nhất định.

Như vậy con người vừa là một thành tố tham gia mối quan hệ giữa con người và

vũ khí vừa là chủ thể sáng tạo của mối quan hệ ấy Cho nên, tiếp cận bản chất mốiquan hệ con người và vũ khí trong chiến tranh theo quan điểm mác-xít phải đứngvững trên điểm xuất phát là con người, và cái đích cuối cùng của sự nghiên cứucũng chính là nâng cao vai trò chủ thể của con người Bởi vì xét đến cùng, vai tròchủ thể của con người đối với vũ khí có cơ sở lý luận và thực tiễn từ vai trò chủ thểcủa con người đối với tự nhiên, xã hội và bản thân mình, đối với toàn bộ tiến trìnhcủa lịch sử nhân loại, như triết học Mác đã khẳng định: Con người sáng tạo ra công

cụ và sử dụng công cụ ấy để sáng tạo ra đời sống xã hội Trong sức mạnh chiến đấucủa LLVT, con người không chỉ đơn thuần là một yếu tố tạo nên sức mạnh chiếnđấu, mà còn là trung tâm điều khiển sự vận động, phát triển và phát huy tiềm lực củacác yếu tố khác, kể cả sự tác động của môi trường bên ngoài tới sức mạnh chiếnđấu Hơn nữa, con người là trung tâm gắn kết, tiếp nối sự tác động lẫn nhau của cácyếu tố hợp thành sức mạnh chiến đấu của LLVT

Không chỉ đóng vai trò chủ thể sáng tạo ra vũ khí, mà trong chiến tranh, vai tròchủ thể của con người đối với vũ khí còn được thể hiện trên rất nhiều nội dung.Trước hết, con người điều khiển, định hướng, kiểm soát mọi quá trình sử dụng vũkhí như một quá trình thống nhất giữa mặt kỹ thuật - quân sự và mặt chính trị - xãhội, ở góc độ kỹ thuật - quân sự, trình độ, tính chất của quá trình điều khiển, sử dụng

vũ khí trong chiến tranh phụ thuộc trực tiếp vào trình độ KHCN, nên mỗi trình độ

KHCN sẽ có phương thức điều khiển vũ khí riêng Về mặt xã hội, điều khiển vũ khíthực chất là quá trình định hướng việc sử dụng vũ khí cho mục đích chiến thắng kẻthù, là mặt thể hiện tập trung nhất vai trò của con người đối với vũ khí trong chiếntranh Như vậy, nếu như về mặt kỹ thuật, việc điều khiển trực tiếp vũ khí ngày càngđược chuyển giao cho các phương tiện kỹ thuật và vai trò con người ngày càng trởnên gián tiếp, thì về mặt chính trị - xã hội, chỉ có con người mới xác định được mụcđích sử dụng vũ khí mà không thể có bất cứ một phương tiện kỹ thuật nào thay thếđược.

Vai trò của con người đối với vũ khí trong chiến tranh còn được thể hiện như mộttrung tâm điều phối, tiếp nhận, xử lý các Thông tin, hình thành mối liên hệ giữa vũkhí với các yếu tố khác, duy trì sự cân bằng, ổn định của sức mạnh chiến đấu, tạomôi trường thuận lợi thúc đẩy vũ khí phát triển Điều đó khẳng định một trongnhững nội dung quan trọng nhất thể hiện vai trò của con người đối với vũ khí là con

người quyết định hiệu quả thực tế của vũ khí Trước hết, môi trường sử dụng vũ khí

trong chiến tranh là môi trường nguy hiểm, mang tính đối kháng quyết liệt Đốitượng mà vũ khí hướng tới huỷ diệt là con người và các phương tiện kỹ thuật củađối phương Tất nhiên, đối phương cũng luôn luôn sẵn sàng tìm mọi cách phòngtránh, đánh trả, làm giảm thiểu, thậm chí triệt tiêu sức mạnh của vũ khí Đó là đặc

điểm lớn nhất, chi phối hiệu quả sử dụng vũ khí trong chiến tranh Thứ hai, môi

trường sử dụng vũ khí trong chiến tranh là tổng hoà sự tương tác bên trong và những

tác động bên ngoài khá đặc biệt mà kết cục của chiến tranh trực tiếp phụ thuộc vào

đó Hơn nữa, các yếu tố bảo đảm, phụ trợ duy trì hoạt động của vũ khí như thiết bịbảo dưỡng, phụ tùng thay thế thường ở trạng thái không đầy đủ hoặc hoàn toàn

không có Thứ ba, khó khăn, phức tạp vốn có của môi trường quân sự như điều kiện

địa hình, thời tiết cùng những khó khăn do đối phương tạo ra trở thành thách thứctổng hợp, làm tăng sự cản trở việc sử dụng vũ khí trong chiến tranh

Chính vì vậy, hiệu quả thực tế của vũ khí trong chiến tranh không chỉ phụ thuộcvào tính năng kỹ, chiến thuật của vũ khí mà chủ yếu phụ thuộc vào việc con ngườikhắc phục khó khăn, vượt qua những nguy cơ, thách thức Đó không chỉ là tài nghệcủa người chiến sĩ trực tiếp sử dụng vũ khí, mà còn là tiềm lực của cả quốc gia, dântộc, là trí tuệ và tài năng của các chính khách, các nhà khoa học, và cả những côngnhân tham gia quá trình nghiên cứu, sản xuất, cải tiến vũ khí Nói khác đi hiệu quảthực tế của vũ khí phụ thuộc vào kết quả cuộc đấu tranh giữa các bên tham chiến

nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa hoạt động nhằm duy trì, nâng cao hiệu quả việc sử dụng vũ khí với hoạt động chống lại việc duy trì đó nhằm vô hiệu hóa vũ khí Đây là

sự đối kháng quyết liệt và vô cùng khấc nghiệt, tuân theo đúng quy luật mạnh được, yếu thua, và sự phân định thắng bại, hơn thua, mạnh yếu chỉ trong gang tấc Vì thế,

mọi hoạt động nhằm duy trì và nâng cao hiệu quả thực tế của vũ khí trong chiếntranh luôn luôn là cuộc đấu tranh căng thẳng cả về trí lực và thể lực cả về kỹ thuật,chiến thuật, chiến dịch và chiến lược

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ dưới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thế kỷ XX đã để lại những bài học vôcùng quí báu về phát huy sức mạnh của con người Việt Nam trong sử dụng vũ khíthô sơ, kém hiện đại đánh thắng vũ khí hiện đại của địch Thực tiễn lịch sử cho thấy

kẻ địch xâm lược nước ta đều sử dụng những vũ khí hiện đại nhất (trừ vũ khí hạtnhân) kết hợp với những phương thức tác chiến và cách bố trí lực lượng luôn tínhđến sự an toàn về con người và vũ khí của chúng Hàng ngàn nhà bác học, chuyêngia quân sự hàng đầu thế giới thường xuyên được huy động để nghiên cứu cải tiếncác loại vũ khí Để đánh bại vũ khí hiện đại cùng những thủ đoạn xảo quyệt và tànbạo của địch, dân tộc ta không những dũng cảm, kiên cường, mà còn thông minh,sáng tạo, từng bước chế tạo và cải tiến vũ khí, đồng thời tạo nên những phương thứcđộc đáo kết hợp giữa con người và vũ khí, phù hợp với con người, vũ khí và môitrường tác chiến của Việt Nam

Chúng ta đã tạo ra phương thức kết hợp giữa con người Việt Nam với vũ khí ởnhiều trình độ khác nhau, từ thô sơ, tương đối hiện đại tới hiện đại; thực hiện kếthợp giữa con người và vũ khí ở nhiều quy mô và không gian khác nhau Con người

và vũ khí được kết hợp trong các trận đánh nhỏ, đánh vừa và đánh lớn; kết hợp ởtrên bộ, trên biển và trên không; ở cả rừng núi, đồng bằng và thành thị; ở tiền tuyến,hậu phương của ta và cả trong vùng tạm chiếm, hậu phương của địch Hình thức kếthợp đa dạng, nội dung kết hợp phong phú đã giúp chúng ta huy động được mọi lực

lượng của toàn dân tộc với tất cả các phương tiện VKTBKT của đất nước, thực hiệnchiến lược tiến công, làm cho địch ở đâu cũng bị đánh, đến đâu cũng bị diệt, luônluôn lâm vào thế bị động và buộc phải chấp nhận thất bại hoàn toàn.

Đặc biệt, sự kết hợp chặt chẽ giữa con người Việt Nam với VKTBKT ở nhiềutrình độ khác nhau là một sáng tạo lớn, tạo nên khả năng mới, chất lượng mới của

mối quan hệ Thứ nhất, trong một đội hình tác chiến, sự kết hợp đó cho phép huy

động được lực lượng chiến đấu đông đảo, bao gồm : dân quân du kích, bộ đội địaphương, bộ đội chủ lực để hình thành một thế trận liên hoàn, hiểm hóc, vừa có chiềurộng vừa có chiều sâu; có khả năng đánh địch ở mọi hướng, mọi tầm ; vừa có khảnăng phòng ngự kiên cường, vừa bảo đảm hiệu quả cơ động tiến công địch, tạo nên

lưới lửa vô hình luôn bủa vây quân thù Thứ hai, việc sáng tạo phương thức kết hợp

vũ khí thô sơ “có nguyên lý hoạt động và cấu tạo đơn giản, thường được chế tạobằng các phương pháp thủ công, tận dụng những nguyên liệu sẵn có, khai thác dễdàng”[76, tr 927] với những con người có bản lĩnh chính trị vững vàng, được trang

bị kiến thức KHCN hiện đại sẽ đem lại sức mạnh mới, hiệu quả to lớn đủ khả năngđánh bại cuộc tiến công bằng VKTBKT hiện đại của CNĐQ Trong cuộc chiến đấuchống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ(1964- 1972), chúng ta đã dùng dụng cụphá bom mìn thông thường và thô sơ gồm khung dây phóng từ đơn giản, kéo tôn,thép và vật kim khí để kích nổ 8287/12664 quả bom, mìn địch thả ở các cửa sông vàvùng ven biển, chiếm 65,4% số bom mìn được tháo gỡ trong đó có mìn từ trường -

vũ khí hiện đại kết tinh của những thành tựu KHCN cao của Mỹ lúc bấy giờ [4, tr.568].

Việc kết hợp phương thức tác động trực tiếp, thủ công với phương thức tác độnggián tiếp, thông qua hệ thống khí tài trong mối quan hệ giữa con người và vũ khí làmột sáng tạo đặc sắc, một thành công lớn trong giải quyết mối quan hệ giữa conngười và vũ khí của chúng ta; điều đó đã gia tăng khả năng sống còn và hiệu quảchiến đấu của các VKTBKT hiện đại trong điều kiện tác chiến khó khăn nhưng phảichống lại các vũ khí hiện đại hơn của kẻ thù Bởi vì, sự ra đời của thế hệ vũ khí sauluôn luôn là sự phủ định biện chứng thế hệ vũ khí trước nó Mục đích của việc sản

xuất các loại vũ khí mới của địch luôn hướng tới tiêu diệt hoặc loại bỏ những tính năng, tác dụng nổi trội mà vũ khí của chúng ta đang có Cho nên, khi chúng ta sử

dụng các biện pháp thủ công, trực tiếp để điều khiển vũ khí hiện đại là đã loại bỏđược sự chống phá của địch, tăng độ an toàn, tính chủ động cho ta, đẩy địch vào thếbất ngờ, bị động Trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), khi địch sử dụng nhiễudày đặc, để phát hiện B52 từ xa, bộ đội ra- đa đã sử dụng các vọng quan sát mắt để

hỗ trợ các trạm ra-đa; bộ đội tên lửa đã “kết hợp khí tài quang học (-100) với khítài điện tử để đánh địch trong nhiễu nặng” [49, tr.125] Chính những sáng tạo đặcsắc đó đã nhân bội sức mạnh của con người, vũ khí Việt Nam lên một tấm cao mới,chiến thắng mọi sức mạnh bạo tàn của CNĐQ Đúng như lời nhận xét của một chínhkhách cao cấp Mỹ: “Nếu dân tộc các ngài chỉ anh hùng thôi thì vũ khí Mỹ chúng tôi

có thể đè bẹp, nhưng vì các ngài thông minh quá Dũng cảm và thông minh đã làmcho sức một thành mười, mười thành một trăm”[23, tr 9].

Rõ ràng là, vũ khí chỉ được sử dụng với hiệu quả cao khi nằm trong tay nhữngcon người sung mãn về thể chất và tinh thần, về trí tuệ và mưu lược Và ngược lại,hiệu quả của vũ khí sẽ bị hạn chế, thậm chí phản tác dụng nếu những con người sửdụng nó yếu đuối, hèn kém cả về tư duy và hoạt động, bản lĩnh và tài năng, ý chí vànghị lực Thực tiễn của các cuộc chiến tranh gần đây như ở Trung Đông đã chứngminh rằng, nếu vũ khí ở trong tay những con người hèn nhát nhu nhược thiếu thôngminh sáng tạo thì nhất định hiệu lực của vũ khí sẽ suy giảm, thất bại là khó tránhkhỏi

Xét đến cùng, con người là chủ thể sáng tạo và sử dụng vũ khí Song, trong chiến

tranh, vũ khí tác động trở lại rất lớn đến con người Trước hết, vũ khí là phương tiện

vật chất chủ yếu nhất để đấu tranh vũ trang, để tiến hành hoạt động quân sự Không

có vũ khí, con người không thể tiêu diệt được kẻ thù, không thể tự bảo vệ đượcmình V.I.Lê nin chỉ rõ: “Một quân đội giỏi nhất, những người trung thành nhấtcũng đều lập tức bị kẻ thù tiêu diệt nếu họ không được vũ trang đầy đủ” [39, tr

497] Mặt khác, con người, với tư cách là nhân tố trung tâm điều khiển, xử lý, liên

kết, duy trì các mối liên hệ trong sức mạnh chiến đấu, cũng chỉ có thể điều khiển,định hướng, kiểm soát được vũ khí trên cơ sở nhận thức đúng đắn và đầy đủ về nó,đặc biệt là nhận thức về vai trò tác động trở lại của vũ khí đối với chính con người

Sự tác động của vũ khí đối với con người trong chiến tranh biểu hiện trên nhiềugóc độ khác nhau Vũ khí trở thành một trong những tiền đề khách quan cơ bản đểxác lập phương thức tư duy và hành động chiến đấu của con người Số lượng, chấtlượng của vũ khí là căn cứ của tư duy lý luận chiến lược, chiến dịch, chiến thuật vàcác hoạt động chiến đấu, bồi kỹ thuật quân sự bao giờ cũng là cơ sở của nghệ thuậtquân sự Việc hoạch định phương thức tiến hành chiến tranh, xác định nội dung vàhình thức của chiến dịch, của một trận chiến đấu đều có cơ sở khách quan từ thựctrạng số lượng, chất lượng và xu thế vận động, biến đổi của VKTBKT Vũ khíkhông chỉ tác động đến nhận thức và hoạt động tổng hợp của con người trong chiếntranh, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái tinh thần của nhân dân và quân đội.Nhận thức, đánh giá đúng về số lượng, chất lượng, tìm đúng điểm mạnh, điểm yếucủa vũ khí là cơ sở để hình thành, phát triển lý tưởng, quyết tâm chiến đấu, điềuchỉnh biên chế tổ chức, phát triển KHNTQS, đồng thời là cơ sở để con người chủđộng lựa chọn, cải tạo môi trường tác chiến, là cơ sở đánh giá so sánh lực lượngđịch ta Có ưu thế về số lượng, chất lượng vũ khí sẽ giúp con người vững tin hơn,phấn khởi, kiên quyết, mạnh dạn hơn trong chiến đấu Ngược lại, số lượng vũ khíkhông đầy đủ, chất lượng thấp sẽ là những lực cản trong tổ chức lực lượng, bố tríđội hình và xác định các giải pháp chiến lược, chiến dịch và chiến thuật, làm chotâm lý, tinh thần chiến đấu sút kém.

Như vậy, xuất phát từ nhu cầu tiêu diệt địch, bảo vệ mình, giành được thắng lợitrong chiến tranh, con người không ngừng cải tiến, đổi mới VKTBKT Và chính sựcải tiến, đổi mới đó đã làm cho vai trò của VKTBKT đối với con người tăng lên.Cho nên, vai trò của vũ khí đối với con người tỉ lệ thuận với sự hoàn thiện về tínhnăng tác dụng và sự phát triển về số lượng của nó; trong đó những bước phát triểnđột phá của vũ khí về nguyên lý cấu tạo, vận hành, theo đó là sự đột biến về khảnăng cơ động, độ chính xác, phạm vi hoạt động có tác động vô cùng to lớn tới conngười, tới phương thức kết hợp giữa con người và vũ khí Những bước phát triển đókhông chỉ trực tiếp tác động mạnh mẽ buộc phẩm chất, năng lực chiến đấu củangười cầm súng phát triển, mà còn dẫn tới những cuộc cách mạng toàn diện tronglĩnh vực quân sự, từ xây dựng tổ chức quân đội , phương thức chuẩn bị và tiến hành chiến tranh, KHNTQS.

Vai trò của con người đối với vũ khí không chỉ phụ thuộc vào những chỉ số sinhhọc về thể chất, tâm lý, trí tuệ của mỗi cá nhân mà còn phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch

sử xã hội Trong đó cái cơ bản, quyết định nhất là bản chất chế độ kinh tế- xã hội vàtính chất xã hội của chiến tranh, vì đó là những yếu tố gắn liền với lợi ích cơ bản,chi phối mục đích, động cơ, lý tưởng sử dụng vũ khí của con người Do vậy, mỗimột cuộc cách mạng xã hội thắng lợi cũng đồng thời là một bước nhảy vọt về vai tròcủa con người đối với vũ khí Bước nhảy vọt đó phụ thuộc vào mức độ giải phóngcon người của từng cuộc cách mạng cụ thể Điều này có thể thấy rất rõ đối với cuộc

cách mạng vô sản Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lê nin, bằng thế giớiquan, phương pháp luận khoa học đã dự đoán một cách đúng đắn rằng, với khả nănggiải phóng con người ở mức cao nhất, triệt để nhất, cách mạng vô sản sau khi giànhđược thắng lợi sẽ giúp giai cấp vô sản có một phương thức tiến hành chiến tranh ưuviệt hơn hẳn giai cấp tư sản Thực tiễn của cuộc nội chiến cách mạng ở nước Ngaxô-viết ( 1918 - 1922) diễn ra sau Cách mạng Tháng Mười (1917) cũng như cuộckháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của nhân dân ta diễn ra sau Cách mạngTháng Tám (1945) đã chứng minh điều đó

1.1.2 Những nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến sự vận động của mối quan hệ con người và vũ khí trong chiến tranh

Như mọi sự vật, hiện tượng khác mối quan hệ giữa con người và vũ khí cũngluôn luôn vận động, phát triển Sự vận động đó khởi đầu từ nhu cầu của con ngườidẫn đến sự phát triển, hoàn thiện của VKTBKT Và từ sự phát triển của VKTBKTlại làm bộc lộ sự hạn chế, bất cập về phẩm chất, năng lực của con người, buộc conngười phải hoàn thiện phẩm, chất năng lực chiến đấu của mình Sự phát triển củahai nhân tố này tới một giới hạn nhất định sẽ mâu thuẫn với phương thức kết hợpgiữa con người và vũ khí về phương thức tác chiến hiện có Sự vận động của mâuthuẫn đó chính là nguồn gốc, động lực của sự phát triển của mối quan hệ giữa conngười và vũ khí trong chiến tranh

Tuy nhiên, sự vận động, phát triển của mối quan hệ giữa con người và vũ khíkhông chỉ phụ thuộc vào mâu thuẫn ấy, mà còn phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác.Những nhân tố thường xuyên tác động tới con người, vũ khí, và phương thức kếthợp chúng từ đó chi phối sự vận động, phát triển của mối quan hệ giữa con người và

vũ khí Vì thế, việc nghiên cứu những nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến sự vận động,phát triển của mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh có ý nghĩa rấtlớn trong quá trình nhận thức và vận dụng nhằm xử lý đúng đắn và phát huy tốt nhất

tính ưu việt của nó trong chiến tranh

Trong chiến tranh số lượng, chất lượng của con người, vũ khí cũng như phươngthức kết hợp giữa con người và vũ khí bị quy định trước hết bởi sức mạnh quân sựquốc gia, bao gồm tổng thể các lực lượng vật chất và tinh thần của một nước và khảnăng huy động những lực lượng ấy vào thực hiện mục đích của chiến tranh Mỗitiềm lực kinh tế, chính trị, tinh thần, KHCN của sức mạnh quân sự quốc gia tácđộng tới mối quan hệ giữa con người và vũ khí theo những con đường khác nhau,nhưng tất cả đều phải thông qua sự lãnh đạo của giai cấp thống trị với tư cách làtrung tâm điều khiển, tổ chức, huy động, sử dụng mọi tiềm lực của đất nước trongchiến tranh, là trung tâm xử lý các tác động từ bên ngoài vào mối quan hệ giữa conngười và vũ khí Mặt khác, sự vận động, biến đổi, phát triển của tất cả các tiềm lực

và toàn bộ khả năng huy động tiềm lực ở trạng thái tiềm năng thành sức mạnh hiệnthực trong chiến tranh suy đến cùng phụ thuộc vào mục đích tiến hành chiến tranh

Mối quan hệ giữa con người và vũ khí còn chịu sự tác động của môi trường hoạtđộng quân sự của quốc gia trong chiến tranh, trong đó so sánh lực lượng giữa cácbên tham chiến, điều kiện địa hình, khí hậu, thủy văn và kết cấu hạ tầng của nềnkinh tế - xã hội là những nhân tố có tác động mạnh nhất.

Do đó, có thể coi mục đích tiến hành chiến tranh; sự lãnh đạo của giai cấp thốngtrị; tiềm lực KHCN quân sự; so sánh lực lượng giữa các bên tham chiến và môitrường tác chiến là những nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến sự tương tác giữa conngười và vũ khí trong chiến tranh

Mục đích tiến hành chiến tranh của các giai cấp, các nhà nước, các dân tộc là

nhân tố cơ bản trước hết tác động đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí trongchiến tranh Hơn thế, có thể coi mục đích tiến hành chiến tranh đóng vai trò hạtnhân của toàn bộ hệ thống các nhân tố quy định tính chất mối quan hệ giữa conngười và vũ khí Bởi vì, trước khi tiến hành chiến tranh, mỗi giai cấp, mỗi nhà nướcđều xác định mục đích tiến hành chiến tranh, với tư cách là hình ảnh một kết quảđược hình dung trước của chiến tranh mà toàn bộ hoạt động của giai cấp, nhà nướchướng tới nhằm biến nó thành hiện thực Mục đích tiến hành chiến tranh phản ánhnhững điều kiện khách quan nhất định, trong đó cái bản chất nhất chính là lợi ích cơbản, lâu dài, có ý nghĩa sống còn của giai cấp, nhà nước, dân tộc Vì thế mục đíchtiến hành chiến tranh không phải là động thái tư tưởng mang tính tự phát, nhất thời

mà là động lực cơ bản thường xuyên thúc đẩy mọi hoạt động của các giai cấp trong

cả thời bình và thời chiến, trong đó có hoạt động nhằm giải quyết mối quan hệ giữacon người và vũ khí Với ý nghĩa này, mục đích tiến hành chiến tranh như “một quyluật”, “quyết định phương thức hành động” của các bên tham chiến và “bắt ý chí của

họ phải phục tùng nó”[42, tr 267]

Mục đích tiến hành chiến tranh tác động đến mối quan hệ giữa con người và vũ

khí chủ yếu được thể hiện dưới hai hình thức Thứ nhất, mục đích tiến hành chiến

tranh là động lực thúc đẩy chính chủ thể đã sinh ra nó, tức là giai cấp thống trị, phải

nhận thức và xử lý đúng về mối quan hệ giữa con người và vũ khí Thứ hai, mục

đích tiến hành chiến tranh của giai cấp, nhà nước khi được chuyển hoá thành mụcđích của cả quốc gia, dân tộc sẽ là nhân tố quan trọng hàng đầu thúc đẩy toàn thểquần chúng nhân dân tham gia chiến tranh, từ đó làm chuyển hoá vai trò của conngười và vũ khí trong chiến tranh Cho nên, khả năng tác động của mục đích tiếnhành chiến tranh đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh phụthuộc trực tiếp vào tính chất xã hội của cuộc chiến tranh, cũng như hiệu quả các hoạtđộng tuyên truyền, giáo dục trong quân đội và nhân dân về mục đích đó Song, tínhchất tiến bộ hay phản động của mục đích tiến hành chiến tranh bao giờ cũng ảnhhưởng lớn nhất đến sự tương tác giữa con người và vũ khí trong chiến tranh

Mục đích tiến hành chiến tranh tiến bộ luôn luôn phù hợp với quy luật phát triểntất yếu của lịch sử, với xu thế của thời đại và với nguyện vọng chính đáng của nhândân lao động Cho nên, nó không chỉ đáp ứng lợi ích của những người lãnh đạo

chiến tranh mà còn đáp ứng nhu cầu, lợi ích của tuyệt đại bộ phận quần chúng nhândân, nhu cầu tồn tại của quốc gia, dân tộc Khi mỗi cộng đồng người trong quốc gia,dân tộc đều tìm thấy trong mục đích tiến hành chiến tranh trên bộ sự phù hợp với lợiích trước mắt và lợi ích cơ bản lâu dài của mình thì mối quan hệ giữa con người và

vũ khí sẽ có điều kiện giải quyết một cách tối ưu và phát huy cao nhất sức mạnhquân sự tổng hợp của đất nước Đó là cơ sở khách quan làm nảy sinh những tìnhcảm tốt đẹp, thôi thúc con người hành động sáng tạo nhằm tìm kiếm các giải phápcải tiến vũ khí và các phương thức sử dụng vũ khí có hiệu quả Đối lập với tính chấttiến bộ là tính chất phản động của mục đích tiến hành chiến tranh, thể hiện trước hết

ở chỗ cuộc chiến tranh đó chỉ mang lại lợi ích cho một bộ phận rất nhỏ trong cộng

đồng dân cư, phục vụ quyền lợi ích kỷ của giai cấp thống trị và hoàn toàn đi ngượclại nguyện vọng chính đáng của nhân dân lao động Khi quần chúng nhân dân nhận

ra mục đích phản động của cuộc chiến tranh thì dù vũ khí có tối tân, hiện đại đếnđâu cũng không thể khích lệ con người sử dụng Vũ khí trong chiến tranh phi nghĩakhông thể bảo vệ lợi ích người cầm súng mà trở thành công cụ phục vụ lợi ích củagiai cấp thống trị đang thúc ép người lính phải gánh chịu gian khổ, hy sinh vô ích

Vì thế, hoạt động sử dụng và khí của con người trong chiến tranh phi nghĩa luônchứa đựng mâu thuẫn giữa ý chí của giai cấp thống trị muốn duy trì hoạt động chiếnđấu với nguyện vọng của quần chúng muốn chối bỏ, phản đối hoạt động đó Mâu

thuẫn này không dễ gì giải quyết và là cái yếu “chí tử” trong quá trình giải quyếtmối quan hệ giữa con người và vũ khí của các đội quân xâm lược.

Trên thực tế, khả năng tác động của mục đích tiến hành chiến tranh đến mối quan

hệ giữa con người và vũ khí còn phụ thuộc vào hiệu quả công tác tuyên truyền giáodục mục đích ấy trong nhân dân và LLVT Công tác tuyên truyền giáo dục sẽ gópphần làm tăng lên hay giảm đi những tác động vốn có của mục đích tiến hành chiếntranh đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí Đương nhiên, hiệu quả công táctuyên truyền giáo dục về phương diện này phụ thuộc trước hết và chủ yếu vào nộidung, tính chất tiến bộ hay phản động của mục đích tiến hành chiến tranh, nhưngcũng phụ thuộc rất lớn vào cường độ, hình thức, phương pháp, nghệ thuật tuyêntruyền giáo dục Trong thực tiễn lịch sử, không ít giai cấp, dân tộc tiến hành chiếntranh với mục đích tiến bộ , nhưng do công tác tuyên truyền giáo dục chưa đạt đếnmức cần thiết, các hình thức, phương pháp tuyên truyền giáo dục chưa phù hợp,thiếu thuyết phục và sự sâu sắc nên không nhận được sự đồng tình của nhân dân thếgiới, thậm chí không nhận được sự ủng hộ, giúp dỡ của nhân dân trong nước Ngượclại, có những giai cấp tiến hành chiến tranh phi nghĩa, nhưng do thủ đoạn tuyêntruyền xảo quyệt nên đã lừa gạt được khá đông quần chúng, kích động cả một dântộc, một khối liên minh lao vào vòng chiến, gây nên những thảm họa khôn lường

Sự lãmh đạo của giai cấp thống trị cũng là một trong những nhân tố quyết định

thúc đẩy sự biến đổi mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh Giai

cấp thống trị lãnh đạo chiến tranh thông qua chính đảng và toàn bộ hệ thống tổ chứcchính trị của mình Đó là quá trình liên tục từ việc định ra đường lối, tổ chức thựchiện đường lối, đến kiểm tra thực hiện đường lối nhằm khơi dậy, phát huy mọi tiềmnăng của quốc gia, dân tộc, khối liên minh, tạo nên sức mạnh giành chiến thắng.Như vậy, quá trình lãnh đạo chiến tranh thực chất là quá trình giai cấp thống trị pháthuy vai trò năng động chủ quan để tác động vào tiến trình và kết cục chiến tranh,thông qua việc trực tiếp can thiệp vào mối quan hệ giữa con người và vũ khí Vì thế,

có thể xem sự lãnh đạo của giai cấp thống trị tác động tới mối quan hệ giữa conngười và vũ khí là sự tác động của chủ quan đến khách quan Đó là quá trình diễn rathường xuyên, liên tục, nhưng chủ yếu thông qua con đường xây dựng LLVT vềchính trị và xây dựng các tiềm lực để tạo nên sức mạnh quân sự quốc gia, cho nêncác giai cấp khác nhau sẽ có cách nhận thức và giải quyết mối quan hệ giữa conngười và vũ khí không giống nhau Mặt khác, hiệu quả của sự tác động này còn phụthuộc vào toàn bộ quá trình lãnh đạo và chất lượng của từng mắt khâu trong quátrình đó

Với tư cách nhân tố thúc đẩy sự biến đổi mối quan hệ giữa con người và vũ khí,

sự lãnh đạo của giai cấp thống trị mà trước hết là việc định ra đường lối tiến hànhchiến tranh luôn tác động đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí theo hai

phương thức cơ bản Thứ nhất, bằng hệ thống chính sách, pháp luật, nó trực tiếp

định hướng cho tất cả các hoạt động chuẩn bị và tiến hành chiến tranh, trong đó có

con người, vũ khí và phương thức kết hợp các thành tố ấy nhằm xác lập, củng cố,phát huy tính ưu việt của mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh.

Thứ hai, thông qua các phương tiện Thông tin đại chúng, dư luận, tâm trạng trong

đời sống tinh thần xã hội, nó hướng dẫn nhận thức, động viên, cổ vũ tình cảm, ý chícủa những người cầm súng, và như vậy cho phép phát huy tính ưu việt của mối quan

hệ giữa con người và vũ khí

Đường lối tiến hành chiến tranh đúng đắn là yếu tố quyết định đặt nền tảng vữngchắc cho toàn bộ hoạt động lãnh đạo của giai cấp thống trị đối với chiến tranh, là cơ

sở để xác định và thực hiện các kế hoạch sản xuất vũ khí, đào tạo con người, hoạtđộng nghiên cứu khoa học quân sự, hoàn thiện phương thức kết hợp tối ưu giữa conngười và vũ khí., và do đó thúc đẩy xu hướng ngày càng hoàn thiện của mối quan

hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh Ngược lại, nếu đường lối tiến hànhchiến tranh sai lầm, phản động thì sớm muộn cũng trở thành lực cản làm suy giảmsức mạnh của cả con người và vũ khí, cũng như dẫn đến lệch lạc, sai lầm không thểcứu vãn trong giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí Quá trình tổ chứcthực hiện đường lối tiến hành chiến tranh là quá trình chuyển hóa từ lý luận tới thựctiễn, từ nhận thức tới hành động Ở đây, sự tác động của giai cấp thống trị đến mốiquan hệ giữa con người và vũ khí biểu hiện ra hàng ngày, hàng giờ một cách sinhđộng, phong phú, thông qua giải quyết các quan hệ, mâu thuẫn đã và đang nảy sinhgiữa khả năng mọi mặt về kinh tế, xã hội, văn hóa, tinh thần, KHCN của đất nước

với nhu cầu về con người, vũ khí mà cuộc chiến tranh đó đặt ra Giai cấp thống trị

có năng lực tổ chức thực tiễn tốt sẽ huy động được cao nhất, sử dụng hợp lý nhấtcác tiềm lực, tạo ra động lực lớn nhất thúc đẩy mối quan hệ giữa con người và vũkhí phát triển Ngược lại, với năng lực yếu kém, giai cấp thống trị sẽ không tạo rađược động lực thúc đẩy phẩm chất, năng lực chiến đấu của con người, không giảiquyết đúng đắn mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh

Gắn liền với quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện đường lối tiến hành chiếntranh, vai trò lãnh đạo của giai cấp thống trị còn thể hiện ở quá trình kiểm tra, giámsát việc tổ chức thực hiện đường lối ấy Đây thực chất là quá trình tiếp tục điềuchỉnh nhằm phát triển, hoàn thiện và thực hiện đường lối chính trị, thông qua pháthiện và giải quyết mâu thuẫn, khắc phục sai lầm, phát huy nhân tố tích cực Điều đótác động rất lớn đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí, không chỉ thể hiện ởviệc nhân rộng, phát huy những thành tựu, những mặt tích cực những thắng lợi nhờgiải quyết đúng đắn mối quan hệ đó, mà còn thể hiện ở khả năng phát hiện, kiềmchế, sửa chữa sai lầm, khuyết điểm trong quá trình tổ chức thực hiện, vừa làm giảmthiểu sự tổn thất con người, vũ khí vừa củng cố niềm tin cho quần chúng và khẳngđịnh sức mạnh của giai cấp thống trị trong quá trình lãnh đạo chiến tranh Ngược lại,kiểm tra, giám sát thực hiện đường lối không tốt thì không chỉ làm thui chột nhữngnhân tố tích cực, những điều kiện thuận lợi, mà còn nhân thêm tổn thất, làm cho tổnthất từ cục bộ trở thành toàn cục, từ chiến thuật thành chiến lược

Tiềm lực khoa học quân sự là nhân tố thúc đẩy sự vận động biến đổi của mối

quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh, qua đó làm cho mối quan hệ ấyngày càng hoàn thiện Với trung tâm là KHNTQS, tiềm lực khoa học quân sự là cơ

sở lý luận cho đường lối tiến hành chiến tranh của một chính đảng, một giai cấp,định hướng toàn bộ quá trình chuẩn bị và huy động các lực lượng, phương tiện phục

vụ nhu cầu chiến tranh, cho nên không thể không tác động trực tiếp đến mối quan hệgiữa con người và vũ khí trong chiến tranh Phần lớn các nhà nghiên cứu đều thốngnhất rằng, khoa học quân sự là một hệ thống tri thức về tính chất, quy luật của chiếntranh và khởi nghĩa vũ trang, về chuẩn bị LLVT, xây dựng quốc phòng và chuẩn bịđất nước cho chiến tranh, về phương thức tiến hành chiến tranh và các hoạt độngquân sự khác của LLVT và nhân dân trong thời chiến cũng như thời bình Hệthống tri thức phong phú này phản ánh trình độ và trạng thái tiềm lực khoa học củamột quốc gia về lĩnh vực quân sự ở một thời điểm nhất định, đồng thời phản ánh tốc

độ, xu hướng, khả năng phát triển và hiệu quả của nó thông qua việc góp phần giảiquyết những nhiệm vụ quân sự Vì thế, trong chiến tranh, phải là một nền khoa họcquân sự có trình độ, tốc độ và hiệu quả hơn hẳn khoa học quân sự đối phương mớithật sự trở thành nhân tố trực tiếp hoàn thiện mối quan hệ giữa con người và vũ khítrong chiến tranh

Sự tác động của khoa học quân sự đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí thể

hiện trên hai bình diện Trước hết, khoa học quân sự là cơ sở lý luận để xây dựng

đường lối đúng đắn về tiến hành chiến tranh, về tổ chức nền quốc phòng, về xâydựng LLVT Đây là tác động lớn trên phạm vi toàn cục, có ý nghĩa lâu dài đối vớitất cả các lực lượng, các hoạt động nhằm xác lập, duy trì và phát huy mặt tích cực,

hạn chế mặt tiêu cực trong mối quan hệ giữa con người và vũ khí Thứ hai, khoa học

quân sự cung cấp những tri thức nhằm trực tiếp góp phần nâng cao hiệu quả cáchoạt động chiến đấu của LLVT, đem lại sự hiểu biết sâu sắc về hệ thống quy luậtchiến tranh Đây là điều kiện tiên quyết giúp con người nhận rõ tiến trình và kết cụccủa chiến tranh, bản chất và tính chất các hoạt động đấu tranh vũ trang, con đường

và biện pháp giành thắng lợi trong chiến đấu, chiến dịch và chiến lược; giúp họ dựkiến và chủ động xử lý các tinh huống, từ đó tích cực hành động cải biến tình hình,tranh thủ tận dụng những tình huống ngẫu nhiên có lợi, tạo điều kiện để các quy luậtchiến tranh, quy luật đấu tranh vũ trang tác động theo chiều hướng có lợi cho hoạtđộng của mình; giúp họ chủ động ngăn ngừa những biến cố ngẫu nhiên, những sailầm do hoạt động tự phát, duy ý chí gây nên, từ đó củng cố niềm tin, giữ vững ý chíchiến đấu, nâng cao trình độ sử dụng vũ khí

Hơn nữa, khoa học quân sự gồm nhiều bộ phận tri thức hợp thành, tùy theo

phương pháp và mục đích tiếp cận có thể phân chia thành các bộ phận khác nhau.Mỗi bộ phận tri thức này có phương thức tác động khác nhau đến mối quan hệ giữacon người và vũ khí trong chiến tranh

Với nội dung cơ bản là nghiên cứu tính chất, quy luật hình thành, vận động vàphát triển phẩm chất, năng lực chiến đấu của con người, tri thức KHXH-NTQS chủyếu tác động đến quá trình quản lý, giáo dục, huấn luyện, chỉ huy bộ đội, từ đó gópphần nâng cao chất lượng con người: nâng cao lòng trung thành, chủ nghĩa yêunước, tinh thần, ý chí, kỹ năng, kỹ xảo chiến đấu của mỗi con người; nâng cao tinhthần đoàn kết thống nhất, sức mạnh chiến đấu của các tổ chức quân sự KHXH-NVQS cung cấp cơ sở phương pháp luận đúng đắn để phân tích toàn diện vai tròcủa tất cả các yếu tố cấu thành sức mạnh tổng hợp trong chiến tranh, từ đó hoànthiện mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh.

Lý luận nghệ thuật quân sự là bộ phận trung tâm của khoa học quân sự, bao gồm

lý luận chiến lược, lý luận chiến dịch, lý luận chiến thuật, luôn tác động đến mốiquan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh Lý luận nghệ thuật quân sựđúng đắn, sáng tạo, đặc biệt là lý luận chiến lược, góp phần xác định đúng phươngthức tiến hành chiến tranh, đem lại sự chủ động trong xây dựng nguồn lực conngười và vũ khí, trong kế hoạch xây dựng thế trận, tạo thuận lợi phát huy cao nhấtmối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh Ngược lại, một nền nghệthuật quân sự lạc hậu sẽ là trở lực lớn, không chỉ gây bị động, lúng túng trong kếhoạch và sự chỉ đạo chiến lược, trong chuẩn bị nguồn lực con người, vũ khí, thế trậnchiến tranh, dẫn đến tổn thất nặng nề cho các hoạt động chiến dịch, chiến thuật, màcòn làm cho lòng dũng cảm, tính sáng tạo, sự chịu đựng hy sinh, gian khổ của nhân

dân và các LLVT trở nên vô nghĩa, từ đó tạo nên sự nghi kỵ đối với cách thức giảiquyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí KHKT- CNQS - lĩnh vực nghiêncứu các phương tiện kỹ thuật quân sự cùng các giải pháp kỹ thuật quân sự để chuẩn

bị và tiến hành chiến tranh - tác động mạnh mẽ tới mối quan hệ giữa con người và

vũ khí qua hai con đường cơ bản

Thứ nhất, nó là nền móng cơ bản của các quy trình công nghệ sản xuất, cải tiến,

sử dụng vũ khí, phương tiện quân sự Thứ hai, nó góp phần nâng cao nhận thức, kỹ

năng, kỹ xảo làm chủ vũ khí của con người; giúp con người nhận biết những điểmmạnh, yếu của trang bị vũ khí của kẻ thù để củng cố lòng tin, nâng cao sức mạnhtinh thần, tích cực tìm tòi các biện pháp sáng tạo phòng tránh, đánh trả có hiệu quả;vạch rõ tầm quan trọng của vũ khí và vai trò chủ thể của con người đối với vũ khí

Cả hai con đường ấy đều cho phép khẳng định tính ưu việt của mối quan hệ giữacon người và vũ khí

Đối tượng tác chiến cũng là nhân tố quan trọng tác động đến sự vận động của

mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh, bởi nó bao gồm toàn bộđiều kiện tự nhiên, xã hội trong đó diễn ra mối quan hệ giữa con người và vũ khí vàthường xuyên tác động tới khả năng phát huy sức mạnh của con người, vũ khí Môitrường tác chiến có nội dung rất rộng, song ở đây chủ yếu nghiên cứu các yếu tố địahình, thời tiết, khí hậu thủy văn, hệ thống kết cấu hạ tầng của nền kinh tế có liênquan trực tiếp đến kết quả đấu tranh vũ trang Mỗi loại vũ khí, mỗi phương thức tác

chiến chịu sự tác động khác nhau của môi trường tác chiến Tác động của môitrường tác chiến đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí là sự tác động mang tínhhai mặt Không có một dáng đất, địa hình, điều kiện khí hậu, thủy văn nào hoàn toànthuận lợi hoặc hoàn toàn khó khăn cho việc xác lập, duy trì, phát triển mối quan hệgiữa con người và vũ khí đối với một bên tham chiến.

Vấn đề quan trọng hơn là con người nhận thức, tận dụng, cải biến môi trường tácchiến ra sao để phục vụ lợi ích của mình, và điều đó ảnh hưởng như thế nào tới mốiquan hệ giữa con người và vũ khí đã được xác lập

So sánh lực lượng các bên tham chiến, nhất là trình độ ngày càng cao của con người và vũ khí là nhân tố khách quan trực tiếp tác động mạnh mẽ đến sự vận động của mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh Chiến tranh là cuộc đọ

sức toàn diện giữa các bên tham chiến So sánh lực lượng tổng hợp về chính trị tinh thần, kinh tế, KHCN, quân sự… chi phối tất cả các mặt, các yếu tố cấu thànhchiến tranh, trong đó có mối quan hệ giữa con người và vũ khí Như vậy, tác độngcủa so sánh lực lượng đến mối quan hệ gì giữa con người và vũ khí là tác động củacái toàn bộ đến cái bộ phận Cái bộ phận không chỉ là sự biểu hiện của cái toàn bộ

-mà còn mang “những thuộc tính và tính quy định về chất của chỉnh thể” [61, tr.112].Trong chiến tranh, khi một bên tham chiến đã có lợi thế hoàn toàn về so sánh lựclượng dù chất lượng nhân tố tinh thần của con người sẽ được nâng lên rõ rệt,phương thức tác chiến sẽ đạt tới trình độ linh hoạt rất cao, từ đó làm cho những số

lượng nhỏ về con người, vũ khí trang bị có thể lập nên những chiến công lớn, thắnglợi ở phạm vi chiến thuật có thể phát triển thành thắng lợi chiến dịch, chiến lược.

So sánh lực lượng trong chiến tranh luôn vận động theo xu hướng phức tạp, vàđiều đó ảnh hưởng lớn đến sự vận động của mối quan hệ giữa con người và vũ khí

So sánh lực lượng ở phạm vi chiến lược có khả năng chi phối, nhưng không thể thaythế cho so sánh lực lượng ở phạm vi chiến dịch, chiến thuật Mặt khác, so sánh lựclượng trên từng lĩnh vực cũng tác động một cách khác nhau tới mối quan hệ giữacon người và vũ khí Nếu so sánh về mặt chính trị - tinh thần tác động trực tiếp tớiyếu tố con người thì so sánh về mặt kinh tế, KHCN chủ yếu tác động tới số lượng,

chất lượng VKTBKT Đặc biệt, so sánh lực lượng trong điều kiện trình độ phát triển ngày càng cao của con người và vũ khí mà một trong những biểu hiện tập

trung của nó là sự xuất hiện chiến tranh bằng VKCNC đòi hỏi cách nhìn nhận mới

về mối quan hệ giữa con người và vũ khí Do đó, trong chiến tranh, tuy so sánh lựclượng chung lúc đầu bất lợi, nhưng nếu các bên tham chiến nhận thức đúng phạm vi,tính chất và phương thức tác động của các nhân tố tới mối quan hệ giữa con người

và vũ khí sẽ phát huy được ưu thế trên từng lĩnh vực, tạo ưu thế chiến thuật chiếndịch để từng bước giành lại thế chủ động, đi tới đảo ngược tình thế trên phạm vichiến lược Đó chính là biểu hiện sinh động của quy luật “lượng - chất” trong tiếntrình và kết cục của chiến tranh, được đang ta vận dụng thành công, trở thành nghệ

thuật “biết thắng từng bước” trên con đường đi tới thắng lợi hoàn toàn trong các

cuộc chiến tranh cách mạng ( 1954 - 1975)

Như vậy sự vận động của mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranhchịu tác động tổng hợp của nhiều nhân tố, trong đó sự lãnh đạo của giai cấp thốngtrị và mục đích tiến hành chiến tranh luôn quyết định hiệu quả tác động của các

nhân tố khác Chính sự tác động của các nhân tố này làm cho mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong mỗi cuộc chiến tranh có đặc điểm khác nhau.

Song, tác động của các nhân tố đó bao giờ cũng mang tính lịch sử, cụ thể Thôngthường, ở phạm vi chiến lược, đường lối tiến hành chiến tranh của giai cấp thống trị

sẽ tác động mạnh hơn so với phạm vi chiến dịch, chiến thuật; còn xét theo chiều thờigian thì càng về giai đoạn sau của chiến tranh, sự tác động của mục đích tiến hành

chiến tranh đến mối quan hệ giữa con người và vũ khí càng trở nên mạnh mẽ Đồng

thời hiệu quả tác động của các nhân tố không chỉ phụ thuộc vào bản thân nó, mà cònphụ thuộc vào sự vận động biến đổi của các mâu thuẫn, các quy luật chiến tranh vàđấu tranh vũ trang vào mức độ đồng thuận và đồng bộ với trình độ phát triển củacon người và VKTBKT, đặc biệt là phù hợp với phương thức kết hợp giữa conngười và vũ khí

Hơn nữa, tác động của các nhân tố đó đến mối quan hệ giữa con người và vũ khítrong chiến tranh rất phong phú, đa dạng về tính chất, nội dung và hình thức Có

những tác động tích cực, thuận lợi góp phần tăng cường, hoàn thiện mối quan hệgiữa con người và vũ khí, có những tác động tiêu cực gây bất lợi, làm suy giảmnhanh chóng mối quan hệ đó; nhưng, tất cả đều là những tác động khách quan nằmngoài ý muốn của con người Vì thế, mức độ phát triển, hoàn thiện của mối quan hệgiữa con người và vũ khí trong chiến tranh phụ thuộc nhiều vào khả năng của giaicấp lãnh đạo chiến tranh, các chủ thể quân sự tạo ra những điều kiện thuận lợi, thúcđẩy những tác động tích cực, kìm hãm, hạn chế những tác động tiêu cực trong quátrình giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí Vì thế, để tối ưu hoá mốiquan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh, các chủ thể quân sự phải thật sựtôn trọng khách quan, đồng thời phát huy năng động chủ quan trong nhận thức vàhoạt động chiến đấu; mặt khác, phải kiên quyết chống chủ nghĩa duy tâm, duy ý chíphủ nhận tác động khách quan, hoặc chủ nghĩa duy vật tầm thường phủ nhận vai trònăng động chủ quan trong quá trình giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũkhí.

1.1.3 Những nét mới của mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao

Xem xét vai trò của con người, vũ khí không những phải đặt chúng trong sựtương tác lẫn nhau, mà còn phải đặt chúng trong sự vận đống, phát triển Điều đó sẽgiúp chúng ta có cách nhìn khách quan, toàn diện, lịch sử cụ thể hơn đối với mốiquan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh Đặc biệt, việc phân tích những

nét mới của mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong điều kiện chiến tranh côngnghệ cao cho chúng ta cách nhìn thực tiễn sinh động về sự vận động, phát triển vaitrò của con người, vũ khí cũng như sự tương tác lẫn nhau giữa các yếu tố ấy “Cóthể coi chiến tranh vùng Vịnh (1990 - 1991) là hình mẫu đầu tiên của chiến tranhcông nghệ cao Ở thập kỷ 90, trong các cuộc chiến tranh cục bộ có sự can thiệp củaphương Tây, VKCNC đã được sử dụng rộng rãi”[72, tr.171] Tuy sự ra đời củaVKCNC không làm thay đổi bản chất mối quan hệ giữa con người và vũ khí trongchiến tranh, song làm cho mối quan hệ ấy có những nét đặc trưng mới.

Theo quan niệm chung, “VKCNC, vũ khí được nghiên cứu, thiết kế chế tạo dựatrên những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, có sựnhảy vọt về chất lượng và tính năng kỹ chiến thuật ” [76, tr 922] Với chất lượngđặc biệt hơn hẳn vũ khí thông thường ở uy lực, tầm bắn chính xác, “tinh khôn” vàkhả năng hoạt động trong điều kiện địa hình, thời tiết phức tạp, ban ngày và banđêm, VKCNC là một công cụ rất hiệu nghiệm, giúp con người có thể giải quyết tốt

những mâu thuẫn, khó khăn, bất cập phổ biến trong đấu tranh vũ trang - như: giữa

tiêu diệt địch và bảo vệ mình, giữa tập trung và phân tán VKCNC còn là tiền đềcho những tiến bộ quân sự mang tính cách mạng, làm xuất hiện nhiều quan niệm,khái niệm, học thuyết quân sự mới, làm biến đổi về nghệ thuật quân sự, tổ chức biênchế của quân đội nhiều nước trên thế giới Sự tinh khôn, thông minh của VKCNCbiểu hiện ở “khả năng nhận biết địa hình, nhớ được tọa độ và đặc điểm của mục tiêu

tự động chọn và diệt mục tiêu”, nên có thể đạt tới “hiệu quả cao từ vài chục tới hàngtrăm lần so với vũ khí thông thường” [76, tr 922].

Những đặc điểm mới ưu việt của VKCNC, nhất là hiệu quả tác chiến của nótrong những cuộc chiến tranh gần đây, đã làm cho quan điểm “vũ khí luận” tư sảnphát triển mạnh mẽ Thực chất của quan điểm này là tuyệt đối hóa vai trò và khí kỹthuật như yếu tố duy nhất quyết định sức mạnh chiến đấu của quân đội, hạ thấp vai

trò của con người Về lý luận, quan điểm này có nguồn gốc trực tiếp từ việc nhận

thức không đúng mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong chiến tranh, chỉ thấysức mạnh, ưu thế trên lý thuyết của vũ khí mà lờ đi tính có hạn, nhược giảm và

những điều kiện sử dụng nó trong chiến tranh Về thực tiễn, vũ khí trong tay bọn tư

bản “lái súng” trở thành một hàng hóa đặc biệt, không chỉ đem lại những món lợinhuận kếch sù, mà còn đem lại những lợi thế chính trị to lớn, giúp chúng khống chế,

nô dịch nhân dân lao động và các dân tộc trên thế giới Vì thế, quan điểm “vũ khíluận không chỉ là những sai lầm mang tính ngẫu nhiên của một cá nhân hoặc mộtnhóm người, mà là một hiện tượng đương nhiên và tất nhiên gắn liền với chủ nghĩa

tư bản, xuất phát từ chính bản chất của chế độ tư bản chủ nghĩa và giai cấp tư sảnphản động Đấu tranh chống quan điểm “vũ khí luận” thật sự là cuộc đấu tranh lâudài, quyết liệt, không chỉ trên lĩnh vực nhận thức lý luận về mối quan hệ giữa conngười và vũ khí, mà còn trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, quân sự, chính trị, xã hội.Hiệu quả cuộc đấu tranh đó thể hiện ở việc vạch ra nguồn gốc, bản chất, những biểu