LUẬN án TIẾN sĩ kết hợp TÍNH ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ với TÍNH KHOA học TRONG GIẢNG dạy các môn lý LUẬN CHÍNH TRỊ ởcác TRƯỜNG đại học QUÂN đội NHÂN dân VIỆT NAM HIỆN NAY

Cách mạng và khoa học, khoa học và cách mạng là hai đặc tính căn bản có mối liên hệ thống nhất, nội tại trong học thuyết Mác Lênin. V.I.Lênin viết: “Sức hấp dẫn không gì cưỡng nổi đã lôi cuốn những người xã hội chủ nghĩa của tất cả các nước đi theo lý luận đó, chính là ở chỗ nó kết hợp tính chất khoa học chặt chẽ và cao độ (đó là đỉnh cao nhất của khoa học xã hội) với tinh thần cách mạng... kết hợp trong chính bản thân lý luận ấy, một sự kết hợp nội tại và khăng khít

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cách mạng và khoa học, khoa học và cách mạng là hai đặc tính căn bản có mối liên

hệ thống nhất, nội tại trong học thuyết Mác - Lênin V.I.Lênin viết: “Sức hấp dẫn không

gì cưỡng nổi đã lôi cuốn những người xã hội chủ nghĩa của tất cả các nước đi theo lý luận đó, chính là ở chỗ nó kết hợp tính chất khoa học chặt chẽ và cao độ (đó là đỉnh cao nhất của khoa học xã hội) với tinh thần cách mạng kết hợp trong chính bản thân lý luận ấy, một sự kết hợp nội tại và khăng khít” [47, tr.421].

Tuy nhiên, quá trình giảng dạy LLCT, để đảm bảo tính cách mạng và tính khoa học vốn cótrong bản chất của chủ nghĩa Mác - Lênin, đòi hỏi người dạy phải chủ động ĐHCT trên cơ sởgắn bó nhuần nhuyễn với tính khoa học Tính chính trị và tính khoa học là hai yêu cầu cănbản trong một bài giảng, không đạt được yêu cầu ở mặt này thì đồng thời cũng không đáp ứngđược yêu cầu ở mặt kia và ngược lại Tính khoa học và chức năng ĐHCT trong giảng dạyLLCT không bài trừ nhau; trái lại, chúng thống nhất và bổ sung cho nhau Vì vậy, kết hợpchặt chẽ tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT là trực tiếp thể hiện bản chấtcách mạng và khoa học của học thuyết Mác-Lênin, là vận dụng nguyên tắc thống nhất giữatính Đảng với tính khoa học; giữa lý luận cách mạng với thực tiễn cuộc sống Do đó, đây làmột yêu cầu tất yếu, là nguyên tắc bảo đảm giảng dạy LLCT vận động đúng phương hướngchính trị trong đào tạo sĩ quan

Giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH trong những năm gần đây, đội ngũ giáo viênLLCT, thông qua nội dung và phương pháp đã thể hiện khá tốt vai trò ĐHCT của mình, giúpngười học tiếp cận nhanh hệ thống quan điểm, tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân, xâydựng và cũng cố BLCT vững vàng cho đối tượng đào tạo Tuy nhiên, bên cạnh những mặttích cực, người dạy vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định trong nhận thức và vận dụng

nguyên tắc kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học Biểu hiện rõ nhất là: ĐHCT thông qua nội

dung và phương pháp giảng dạy, còn thể hiện tính chất khiên cưỡng, áp đặt, nhồi nhét tri thức,dội một chiều Chưa có sự quan tâm nhiều đến tính khoa học, chưa khai thác tối đa yếu tốkhoa học để hỗ trợ làm tăng sức thuyết phục và niềm tin khoa học vào những quan điểm chínhtrị Do đó, tính Đảng Cộng sản, tính giai cấp công nhân chuyển hoá vào nhận thức, tư tưởng,niềm tin chính trị của người học chưa thực sự vững chắc Chất lượng giảng dạy LLCT chưathực sự đáp ứng tốt mục tiêu đào tạo sĩ quan Hơn nữa, hiện nay trước đòi hỏi của nhiệm vụxây dựng quân đội về chính trị và yêu cầu đấu tranh bảo vệ, phát triển học thuyết Mác-Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, đội ngũ giáo viên LLCT cần phảinhận thức sâu sắc và vận dụng linh hoạt, sáng tạo nguyên tắc kết hợp tính ĐHCT với tínhkhoa học nhằm đáp ứng tốt nhất chất lượng chính trị trong đào tạo sĩ quan ở các trườngSQBĐH hiện nay Vì vậy, tác giả cho rằng, việc nghiên cứu cơ bản, có tính hệ thống về sự

“Kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoa học trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường sĩ quan bậc đại học Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” là vấn đề vừa có ý nghĩa lý

luận và thực tiễn trước mắt vừa có ý nghĩa cơ bản, lâu dài trong đào tạo sĩ quan

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Mối quan hệ giữa tính chính trị với tính khoa học trong truyền bá hệ tư tưởng đều được cácgiai cấp trong lịch sử vận dụng và giải quyết Tuy nhiên, do mục đích và lợi ích chính trị củacác giai cấp khác nhau nên cách thức giải quyết vấn đề này cũng rất khác nhau Giai cấpthống trị, bóc lột, nhất là khi nó lỗi thời về lịch sử, phản động về chính trị thì việc giải quyếtquan hệ giữa chính trị với khoa học trong truyền bá hệ tư tưởng luôn tạo ra sự xung đột gaygắt Ngược lại, giai cấp công nhân với bản chất cách mạng và khoa học, nên việc giải quyếtmối quan hệ giữa tính chính trị và tính khoa học luôn có sự thống nhất, tác động qua lại, thúcđẩy lẫn nhau một cách tích cực

Mặc dù, không có những tác phẩm chuyên bàn về sự kết hợp tính định hướng chính trị vớitính khoa học, nhưng các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin đã để lại những quan điểm, tưtưởng, nguyên tắc có ý nghĩa phương pháp luận khoa học giúp chúng ta có căn cứ và phương

hướng đúng đắn vận dụng và giải quyết mối quan hệ giữa tính chính trị với tính khoa học trongcác lĩnh vực hoạt động khác nhau của đời sống xã hội, trong đó có hoạt động tuyên truyền,giảng dạy LLCT Đồng thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người đã cống hiến trọn đời mình chocách mạng và sự nghiệp “trồng người”, đã để lại nhiều quan điểm, tư tưởng có ý nghĩa địnhhướng phương pháp luận sâu sắc, vừa mang tính chiến lược lâu dài, vừa mang ý nghĩa thiếtthực, cụ thể trong vận dụng và giải quyết mối quan hệ giữa chính trị với khoa học, giữa mụcđích chính trị - thực tiễn với cách thức, phương pháp đào tạo cán bộ cách mạng; giữa yêu cầuđào tạo với công tác sử dụng cán bộ, giữa lý luận chính trị với thực tiễn cuộc sống

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta đã vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, thể hiện một cách tài tình khả năng và trình độ kết hợptính định hướng chính trị với tính khoa học trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhờ đó,cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo,Đảng ta luôn chú trọng xây dựng và triển khai các quan điểm, tư tưởng lớn để định hướng vàchỉ đạo các hoạt động trên lĩnh vực này Những quan điểm, tư tưởng đó được thể hiện xuyênsuốt trong các nghị quyết Đại hội của Đảng, đặc biệt, gần đây được thể hiện tập trung ở cácNghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 2, lần thứ 3 (Khóa VIII); Nghị quyết Đạihội Đảng toàn quốc lần thứ IX; Luật Giáo dục Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Về định hướng và ĐHCT trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, gần đây đã có nhiều bàiviết và công trình khoa học đề cập đến, như: Trần Xuân Trường, “Một số vấn đề về địnhhướng XHCN”, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000; Nguyễn Đức Bách, Lê Văn Yên và Nhị Lê, “Một

số vấn đề về định hướng XHCN ở Việt Nam”, Nxb Lao động, Hà Nội, 1998; Nguyễn VănOánh, "Về khái niệm định hướng xã hội chủ nghĩa", Tạp chí Cộng sản, Số 4, tháng 2/1996;

Hà Xuân Trường, "Định hướng xã hội chủ nghĩa - một khái niệm khoa học", Tạp chí Cộngsản, Số 7, tháng 4/1996; Trần Xuân Trường, "Về mục tiêu của định hướng xã hội chủ nghĩa",Tạp chí Cộng sản, Số 7, tháng 4/1996; Nguyễn Phú Trọng, “Định hướng XHCN và conđường đi lên CNXH ở nước ta”, Tạp chí Cộng sản, Số 5, tháng 3/1996"; Lê Hữu Nghĩa, “Vai

trò của chính trị trong việc bảo đảm định hướng XHCN”, Tạp chí Cộng sản, Số 5, tháng

3/1996 Các nghiên cứu đã đưa ra quan niệm về định hướng và định hướng chính trị cơ bản

thống nhất Khẳng định: định hướng chính trị ở nước ta hiện nay là định hướng xã hội chủnghĩa, định hướng con đường và mục tiêu phát triển tiến lên CNXH Cụ thể hơn, các côngtrình và bài viết đều khẳng định tính tất yếu và cấp thiết phải định hướng xã hội chủ nghĩatrên các lĩnh vực của đời sống xã hội Từ đó các nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của chủ thểđịnh hướng, đưa ra các giải pháp từ nhiều phương diện khác nhau nhằm đảm bảo các lĩnh vựcvận động đúng mục tiêu của cách mạng XHCN

Kế thừa và vận dụng các kết quả nghiên cứu trên, tác giả luận án cho rằng, ĐHCT tronggiảng dạy LLCT, nhất là giảng dạy LLCT ở các trường quân đội hiện nay là một tất yếu

Về mối quan hệ biện chứng giữa chính trị với khoa học trong hoạt động truyền bá hệ tưtưởng, trong giáo dục LLCT, đã có một số công trình khoa học trong và ngoài nước của cáctập thể tác giả và cá nhân tiếp cận, đề cập với các góc cạnh khác nhau, phạm vi nghiên cứukhác nhau Liên quan đến luận án có những công trình như: M.I.Ca-li-nin “Bàn về giáo dụcCộng sản”, Nxb Tiến bộ Mátxcơva 1956, “giáo dục Cộng sản”, Nxb Thanh niên, Hà Nội,1977; X.G.Lu-Cô- Nhin và V.V.Xê-rê-bri-an-ni-cốp, “Phương pháp giáo dục các môn khoahọc xã hội”, (Khổng Doãn Hợi dịch), Nxb QĐND, Hà nội, 1981; I.N.Sca-đốp, “Những vấn đềhuấn luyện và giáo dục trong các trường quân sự”, Tập 1, Nxb QĐND, Hà Nội, 1985;Đ.A.Vôn-cô-gô-nốp “Phương pháp luận công tác giáo dục tư tưởng”, (Khổng Doãn Hợi dịch),Nxb QĐND, Hà Nội, 1984; V.A.Xu-khôm-lin-xky, “Bàn về giáo dục”, Nxb Tiến bộMátxcơva 1973 Có thể nói, các Nghiên cứu đã đề cập nhiều nội dung khác nhau trong hoạtđộng giáo dục lý luận chính trị Trong đó, đã thể hiện sự vận dụng sáng tạo tư tưởng củaV.I.Lênin về những vấn đề có tính nguyên tắc trong công tác tư tưởng, lý luận Từ đó, chỉ ranhững nguyên tắc cơ bản trong giáo dục, huấn luyện, trong giảng dạy LLCT cho các đốitượng cụ thể Các nguyên tắc này có mối quan hệ thống nhất, biện chứng, trong đó nguyên tắctính đảng, tính khoa học đều được khẳng định là nguyên tắc cơ bản, có ý nghĩa và tầm quan

trọng đặc biệt trong hoạt động truyền bá hệ tư tưởng và trong giáo dục lý luận chính trị, bảođảm giữ vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin Thống nhất giữatính đảng với tính khoa học trong giáo dục lý luận chính trị được bắt nguồn từ bản chất cáchmạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin vì chủ nghĩa Mác - Lênin vốn từ khi ra đời đãkết hợp bản chất cách mạng và khoa học một cách nội tại và khăng khít Tuy nhiên, cho đếnnay chưa có một nghiên cứu chuyên biệt về kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoahọc trong giảng dạy lý luận chính trị cho một đối tượng cụ thể.

Ở nước ta trong những năm gần đây, về mối quan hệ biện chứng giữa tính chính trị và tínhkhoa học trong các hoạt động lãnh đạo của Đảng, trong truyền bá hệ tư tưởng của giai cấpcông nhân là vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng hàng đầu trong chiến lược giáo dục và đàotạo, đặc biệt là giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểmcủa Đảng, thu hút tâm huyết nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học trong và ngoài quân độithuộc chuyên ngành khoa học xã hội và nhân văn Liên quan đến luận án có nhiều công trình

khoa học như: “Cách mạng và khoa học”, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1977; “Cách mạng

và sáng tạo”, Nhà xuất bản sách giáo khoa Mác - Lênin, 1986; “Cách mạng và khoa học xã hội” của Nguyễn Khánh Toàn; “Một số vấn đề về khoa học chính trị” Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Nhà xuất bản Hà Nội; Đào Duy Tùng, “Một số vấn đề về công tác tư tưởng”, Nxb CTQG, Hà Nội, 1999; Nguyễn Đức Bình, “Một số vấn đề về công tác lý luận, tư tưởng và văn hóa” Nxb CTQG, Hà Nội, 2001; Trần Trọng Tân, “Góp phần đổi mới công tác lý luận, tư tưởng hiện nay”; Đậu Thế Biểu “Phát huy bản chất cách mạng và khoa học của Đảng trong giai đoạn cách mạng mới”, bài in trong sách "Cách mạng và sáng tạo", Nhà xuất bản Sách giáo khoa Mác - Lênin, 1986; Trần Hữu Tiến, “Đổi mới công tác tuyên truyền chính trị trong điều kiện hiện nay”; Đặc biệt, một số công trình khoa học, bài viết đã đi sâu đề cập đến tính

thống nhất giữa khoa học với chính trị và chỉ rõ sự đòi hỏi khách quan phải kết hợp giữa

chúng với nhau trong những lĩnh vực cụ thể Chẳng hạn: Ngô Thành Dương (chủ biên), “Sự thống nhất giữa tính cách mạng và tính khoa học trong phương pháp lãnh đạo” Nxb Sự thật

Hà Nội, 1982; Trần Thị Anh Đào, “Mối quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong họat động lãnh đạo của Đảng”, Luận án tiến sĩ Triết học (1999); Trần Hữu Tiến, “Kết hợp tính khoa học và tính chính trị trong nghiên cứu lý luận”, Tạp chí Nghiên cứu

lý luận, số 3/1992; Lê Hữu Nghĩa “Khoa học và chính trị", Tạp chí quốc phòng toàn dân, số

11/1992

Các Nghiên cứu đã tiếp cận đi từ mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa tính cách mạng

và tính khoa học trong lý luận Mác - Lênin đến khẳng định sự thống nhất chặt chẽ giữa tínhchính trị và tính khoa học trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của Đảng, của giai cấp côngnhân Trong đó, có hoạt động giảng dạy lý luận chính trị Đặc biệt, đi vào từng lĩnh vực hoạtđộng cụ thể, sự thống nhất giữa hai tính chất cần có sự kết hợp thông qua vai trò của chủ thể

hoạt động, điều này đã được tác giả Trần Hữu Tiến chỉ rõ: trong nghiên cứu lý luận, "Vấn đề

đặt ra đối với chúng ta không chỉ là lý giải về sự "thống nhất trong bản chất" giữa cách mạng

và khoa học, mà chủ yếu là làm rõ trong những điều kiện chủ quan và khách quan cho phép

hai tính gắn bó với nhau"[94, tr.16] Mặc dù vậy, cho đến nay chưa có công trình khoa học

nào đi sâu bàn về sự kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoa học trong giảng dạy

LLCT, nhất là giảng dạy LLCT ở các nhà trường quân đội hiện nay

Trong quân đội cũng có nhiều công trình và bài viết liên quan đến đề tài Như: Phạm Xuân

Hảo (Chủ nhiệm), "Định hướng chính trị - xã hội cho đội ngũ học viên đào tạo sĩ quan hiện nay", Đề tài khoa học cấp viện - Viện KHXH-NV Bộ Quốc phòng, 2003; Lê Minh Vụ (chủ nhiệm), “Đổi mới phương pháp dạy học trong các trường đại học quân sự”, Đề tài khoa học cấp Bộ Quốc phòng, Nxb QĐND, Hà Nội, 1999; Vũ Quang Lộc (chủ biên), “Mối quan hệ giữa nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn ở các trường quân đội”, Nxb QĐND, Hà Nội, 2001 Các nghiên cứu đã khai thác, làm rõ nhiều vấn đề lý

luận và thực tiễn, góp thêm nhiều giải pháp quan trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả giáodục và đào tạo cán bộ quân đội nói chung, trong đó có giảng dạy LLCT Tuy nhiên, chưa cómột công trình khoa học nào đi sâu vào nghiên cứu một cách chuyên biệt cơ sở lý luận và giải

pháp kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH Quân

đội nhân dân Việt Nam Vì vậy, tác giả luận án cho rằng, đây là vấn đề có ý nghĩa lý luận vàthực tiễn cơ bản, cấp thiết, cần được quan tâm đầu tư nghiên cứu nghiêm túc nhằm góp phầnnâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

* Mục đích của luận án:

Luận chứng cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT, từ đó đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH hiện nay.

* Nhiệm vụ của luận án:

- Làm rõ các khái niệm ĐHCT, “tính ĐHCT”, “tính khoa học” và quan niệm về sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT; đồng thời, làm rõ cơ sở khách quan

và vai trò của sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH hiện nay.

- Phân tích, đánh giá thực trạng sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy

LLCT ở các trường SQBĐH và chỉ ra mâu thuẫn của vấn đề này

- Xác định mục tiêu, đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm kết hợp tính ĐHCT vớitính khoa học trong giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH hiện nay

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn, phương pháp nghiên cứu của luận án

* Cơ sở lý luận:

Cơ sở lý luận chủ yếu là hệ thống các quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng về định hướng phát triển chiến lược conngười; về công tác đào tạo cán bộ, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

cho đất nước, trực tiếp là các chỉ thị, Nghị quyết của Đảng uỷ Quân sự Trung ương, BộQuốc phòng, Tổng cục Chính trị về đào tạo cán bộ, sĩ quan quân đội trong giai đoạn hiệnnay

* Cơ sở thực tiễn:

Luận án chủ yếu dựa vào quá trình nghiên cứu, khảo sát thực trạng kết hợp tínhĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT ở các học viện (có đào tạo SQBĐH) vàcác trường SQBĐH Dựa vào kết quả khảo sát chất lượng toàn diện của đội ngũ giáoviên LLCT; chất lượng và hiệu quả công tác của đội ngũ sĩ quan trẻ vừa mới tốt nghiệpđang công tác tại các đơn vị cơ sở Tác giả còn tham khảo kết quả điều tra xã hội họccủa nhiều công trình khoa học có liên quan đến đề tài nghiên cứu; các báo cáo tổng kếtcủa các trường đại học trong quân đội và các cơ quan chức năng của Bộ Quốc phòng, BộGiáo dục - đào tạo

* Phương pháp nghiên cứu

Vận dụng hệ phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử để nghiên cứu mối quan hệ thống nhất, biện chứng và yêu cầu kếthợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT Ngoài ra, luận án còn sử dụngnhiều phương pháp khác nhau để nghiên cứu như: kết hợp giữa lịch sử và lôgíc; phântích, tổng hợp; khái quát hoá, trừu tượng hoá; điều tra xã hội học; hệ thống- cấu trúc; vàphương pháp chuyên gia để thực hiện mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

5 Những đóng góp mới của luận án

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học vàđặc thù của nó trong giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH

- Khảo sát, phân tích thực trạng kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học, đề xuất cácgiải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học tronggiảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH hiện nay.

6 Ý nghĩa của luận án

Những luận giải có tính cơ bản, hệ thống sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa họctrong giảng dạy LLCT có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu, giảngdạy LLCT ở các học viện, trường đại học trong và ngoài quân đội

7 Kết cấu của luận án

Luận án được kết cấu: Phần mở đầu; phần nội dung (gồm 3 chương, 6 tiết); phần kếtluận; danh mục các công trình của tác giả; danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

1.1.1 Tính định hướng chính trị và tính khoa học trong giảng dạy lý luận chính trị

* Tính định hướng chính trị và biểu hiện của nó trong giảng dạy lý luận chính trị

Chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến mối quan hệ giữa các giai cấp, các

dân tộc, các quốc gia và các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của chính trị là vấn đề giành, duy trì

và sử dụng quyền lực nhà nước Chính trị còn bao hàm cả sự tham gia rộng rãi của quầnchúng nhân dân vào bộ máy nhà nước; là tổng hoà các phương châm, mục tiêu, nguyên tắcxác định bởi những lợi ích cơ bản của các giai cấp, đảng phái, nhà nước, được họ tuân thủtrong công việc đối nội, đối ngoại; trong hoạt động thực tiễn nhằm thực hiện đường lối vạch

ra và đạt được mục tiêu đã định trước Bất kỳ một vấn đề chính trị hay một mối liên hệ chính

trị nào cũng đều liên quan đến lợi ích của các giai cấp, nhà nước, các quốc gia, dân tộc, nhất

là trong điều kiện và xu thế toàn cầu hoá hiện nay Những tư tưởng chính trị và thể chế chínhtrị tương ứng xuất hiện từ khi xã hội phân chia thành giai cấp, nhà nước, nó là một bộ phậncủa kiến trúc thượng tầng được thiết lập trên một cơ sở hạ tầng nhất định Chính trị do kinh tếquyết định, là biểu hiện tập trung của kinh tế, nhưng chính trị có tính độc lập tương đối, có vaitrò tác động trở lại kinh tế Việc hình thành một quan điểm, tư tưởng chính trị đúng đắn trêncác lĩnh vực của đời sống xã hội là điều kiện cơ bản để giải quyết có hiệu quả những nhiệm

vụ trên các lĩnh vực đó Tuy nhiên, chính trị chỉ trở thành lực lượng cải tạo xã hội, thúc đẩy xãhội phát triển tiến lên khi chính trị phản ánh đúng đắn quy luật khách quan của lịch sử vànhững nhu cầu phát triển tất yếu của xã hội

Xét về cấu trúc, chính trị bao gồm hệ tư tưởng chính trị, ý thức chính trị gắn với một cơcấu, thiết chế bộ máy chính trị tương ứng và những hành vi chính trị, hoạt động chính trị củacác cá nhân và cộng đồng xã hội nhất định Mọi hoạt động của các nhân tố, bộ phận trong hệ

thống cấu trúc chính trị luôn luôn được qui tụ và được định hướng theo một phương hướng

chính trị – xã hội cụ thể của một giai cấp, nhà nước xác định

Định hướng là một khái niệm được sử dụng khá phổ biến trong nhiều lĩnh vực hoạt động của

đời sống xã hội Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, Uỷ ban Khoa học xã hội định nghĩangắn gọn: “Định hướng là xác định phương hướng”[106, tr.469] Từ điển Littre của Pháp viết:

Định hướng là “nghệ thuật nhận biết được mình đang ở đâu bằng cách xác định những điểm then

chốt” Theo định nghĩa này, hoạt động định hướng có mối quan hệ chặt chẽ với hoạt động tự giác,nhận thức quy luật khách quan của chủ thể định hướng, đòi hỏi chủ thể không chỉ nắm vững xuthế, quy luật vận động khách quan của sự vật, hiện tượng mà còn phải khám phá càng nhiều càng

tốt những đặc điểm cơ bản của quá trình vận động từ điểm xuất phát đến mục tiêu cần đạt được.

Từ đó, chủ thể xác định những vấn đề cốt lõi, then chốt, làm căn cứ, chỗ dựa cho mọi hoạt độngđịnh hướng đúng đắn, khoa học và hiệu quả

Định hướng là khái niệm có mối quan hệ gắn bó với khái niệm “con đường đi lên” hay

“phương hướng phát triển”, nhưng giữa chúng không đồng nhất với nhau “Con đường đi lên”hay “phương hướng phát triển” phản ánh trạng thái, xu hướng vận động, phát triển khách

quan của sự vật, hiện tượng mà chủ thể nhận thức được, còn định hướng thể hiện sâu sắc vai

trò của chủ thể trên cơ sở nhận thức quy luật khách quan, chủ động xác lập mục tiêu, tích cựctìm tòi các biện pháp để thúc đẩy sự vật vận động hướng đích, phù hợp với thực tiễn lịch sử,đáp ứng nhu cầu của cuộc sống Việc nắm chắc thực tiễn, phân tích đánh giá đúng đắn nhữngđiều kiện cụ thể, dự báo những ảnh hưởng tốt, xấu có thể xảy ra, vừa là yêu cầu nội tại, vừa làđiều kiện cơ bản bảo đảm định hướng đúng đắn và có tính khả thi trong hiện thực

Trong xã hội còn có giai cấp và nhà nước, giai cấp nắm chính quyền sử dụng quyềnlực nhà nước, chủ động xác lập hệ thống mục tiêu, phương hướng, tiến hành tổ chức,điều khiển mọi hoạt động của đời sống xã hội, đặt ra và không ngừng bổ sung các quyphạm pháp luật, các nguyên tắc, luật lệ, quy chế nhằm tạo ra một khuôn khổ hành langpháp lý, buộc mọi cá nhân, mọi tổ chức chính trị- xã hội và mọi lĩnh vực hoạt động khácnhau phải tuân theo phương hướng chính trị - xã hội của giai cấp nắm chính quyền, phùhợp với ý chí, lợi ích của giai cấp nắm quyền lực nhà nước, đó chính là những hoạt độngđịnh hướng mang tính chính trị, tính giai cấp sâu sắc

ĐHCT là quá trình hoạt động của chủ thể chính trị trong xác lập mục tiêu, phương hướng, xây dựng những điều kiện, lực lượng, biện pháp nhằm tổ chức, điều tiết, duy trì sự phát triển ổn định nhất định của chế độ - xã hội cụ thể

Nội dung cốt lõi của ĐHCT là định hướng về quan điểm, lập trường, tư tưởng, làm cho hệ

tư tưởng của giai cấp thống trị chiếm vị trí ưu thế, giữ vai trò chủ đạo trong đời sống chính

trị - xã hội Do đó, ĐHCT phản ánh tính giai cấp, tính lịch sử sâu sắc, gắn với điều kiện kinh

tế - xã hội xác định Chế độ xã hội khác nhau, ở từng giai đoạn lịch sử cụ thể, thì tính chất, nộidung, đặc điểm của ĐHCT cũng không giống nhau

Hiện nay, tình hình chính trị thế giới có những biến động to lớn, nhưng nội dung cơ bản củathời đại không thay đổi, loài người vẫn trong xu hướng vận động phát triển tiến lên CNXH bỏqua chế độ TBCN Do đó, ĐHCT theo quan điểm, lập trường giai cấp công nhân là định hướng

về mục tiêu và con đường đi lên XHCN; là đấu tranh loại bỏ sự xác lập địa vị thống trị của quan

hệ sản xuất TBCN và kiến trúc thượng tầng chính trị tư sản; từng bước xác lập địa vị làm chủ xãhội của đông đảo quần chúng nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng của giai cấp côngnhân; là xây dựng chế độ xã hội mới - XHCN phù hợp với nhu cầu, lợi ích và nguyện vọngchính đáng của nhân dân, phù hợp với quy luật vận động và phát triển khách quan của “lịch sử -

tự nhiên”

Nhận thức sâu sắc tình hình nhiệm vụ cách mạng và xu hướng phát triển tất yếu của thời

đại mới, ngay từ khi ra đời, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ động định hướng phong

trào cách mạng Việt Nam theo con đường XHCN Đó là việc nhanh chóng xác lập phươnghướng, mục tiêu, nhiệm vụ trước mắt cũng như lâu dài cho cách mạng Trong “Chính cươngvắn tắt” của Đảng do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi thảo đã được thông qua tại Hội nghị thànhlập Đảng ngày 3/2/1930 khẳng định: “Làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng

để tiến tới xã hội cộng sản”[68, tr.1] Cương lĩnh chính trị tháng 10/1930 do đồng chí TrầnPhú soạn thảo cũng khẳng định: “Trong lúc đầu cuộc cách mạng Đông Dương sẽ là một cuộccách mạng tư sản dân quyền bỏ qua thời kỳ tư bản mà tranh đấu thẳng lên con đườngXHCN”[23, tr.93-94] Có thể thấy, ngay từ đầu mục tiêu độc lập dân tộc gắn với CNXH đãđược đặt ra và nhanh chóng trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ đường lối của cách mạngViệt Nam

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH năm 1991 đã tổng kết vàmột lần nữa rút ra kết luận “Nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH, đó là bài họcxuyên suốt quá trình cách mạng nước ta Độc lập dân tộc là điều kiện tiên quyết để thực hiệnCNXH và CNXH là cơ sở bảo đảm vững chắc cho độc lập dân tộc”[18, tr.4] Nhờ có ĐHCTđúng ngay từ đầu và giữ vững định hướng trong suốt quá trình cách mạng nên ở mỗi thời kỳ

lịch sử, nhất là thời kỳ đổi mới, cách mạng Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn chophép đất nước ta chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theođịnh hướng XHCN

Bên cạnh thành tựu đạt được do đổi mới đúng ĐHCT, cũng còn có biểu hiện chệch hướngXHCN trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Sự chệch hướng đó không chỉ diễn ra ởcác phong trào hiện thực trên các lĩnh vực mà còn diễn ra trong cả nhận thức, tư tưởng, lý luận.Nguồn gốc của sự chệch hướng không chỉ bắt nguồn từ sự bảo thủ, trì trệ, tự phát theo conđường TBCN hoặc chủ quan, nóng vội, duy ý chí mà còn do kẻ thù chủ động tìm mọi thủđoạn làm chệch hướng chính trị của cách mạng Điều đó nói lên tính chất phức tạp, lâu dài, giankhổ của cuộc đấu tranh giữa tự giác ĐHCT theo con đường XHCN và tự phát theo con đườngTBCN Vì vậy, định hướng XHCN hiện nay là một nguyên tắc bất di bất dịch trong cuộc đấutranh giai cấp, đấu tranh dân tộc nhằm bảo đảm cho các lĩnh vực của cuộc sống vận động theođúng mục tiêu xác định Nhận thức sâu sắc về tính tất yếu, vai trò, tầm quan trọng của địnhhướng XHCN, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII tiếp tục khẳng định: “Phải giữ vững địnhhướng XHCN trong quá trình đổi mới kết hợp sự kiên định về nguyên tắc và chiến lược cáchmạng với linh hoạt trong sách lược, nhạy cảm nắm bắt cái mới, đi lên CNXH là tất yếu ở nướcta”[17, tr.52-53]

Chính trị và ĐHCT có vai trò to lớn chi phối đến các lĩnh vực hoạt động khác nhau của đờisống xã hội, trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo Hoạt động giáo dục và đào tạo phải đặtdưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, chịu sự quy định của điều kiện kinh tế,chính trị, văn hoá, xã hội Giảng dạy LLCT là một bộ phận hữu cơ trong chiến lược giáo dục

và đào tạo của Đảng và Nhà nước, tất yếu phải tuân thủ phương châm, nguyên tắc giáo dục,huấn luyện theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quanđiểm của Đảng Kết quả giáo dục - đào tạo, giảng dạy LLCT phải nhằm phục vụ sự nghiệpcách mạng của Đảng và dân tộc V.I.Lênin cho rằng: “Mục đích của văn hoá chính trị, của

nền giáo dục chính trị là đào tạo nên những người cộng sản chân chính”[57, tr.479] Đây là vấn đề

có tính quy luật trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo ở nước ta

LLCT là những tri thức khoa học trong chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,đường lối, quan điểm của Đảng; là khoa học về chính trị, phản ánh quan điểm, tư tưởng, mục

đích chính trị- thực tiễn của giai cấp công nhân Vì vậy, bản thân LLCT vốn đã chứa đựng tính Đảng Cộng sản, tính giai cấp công nhân sâu sắc Tuy nhiên, trong giảng dạy LLCT,

người học thấm nhuần tính Đảng, tính giai cấp công nhân ở mức độ nào, sự trưởng thành vềmặt chính trị đến đâu còn phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động ĐHCT của người dạy Như vậy,tính đảng, tính giai cấp vốn có trong bản thân LLCT không đồng nhất với tính đảng, tính giai

cấp trong giảng dạy LLCT Tuy có sự thống nhất, nhưng không phải cứ giảng dạy LLCT là tự nhiên nội dung, phương pháp của người dạy khắc chứa đựng tính đảng, tính giai cấp mà

không cần đến nhân tố tích cực từ người dạy Vì thực tế có bài giảng, giáo viên thể hiện rất tốttính Đảng, tính giai cấp, nhưng cũng có giáo viên thể hiện chưa tốt, thậm chí, đôi khi một vàitrường hợp còn có biểu hiện sai lệch tính Đảng Cộng sản, tính giai cấp công nhân Do đó,nhất thiết và không thể không chú trọng đến hoạt động ĐHCT của người dạy Cần khẳngđịnh, ĐHCT trong giảng dạy LLCT là một yêu cầu tất yếu, một nguyên tắc bất di bất dịch, có

giá trị cụ thể hoá và làm sâu sắc thêm tính Đảng Cộng sản, tính giai cấp công nhân vốn có trong LLCT, góp phần nâng cao chất lượng chính trị đào tạo sĩ quan Hơn nữa, hiện nay, trước

xu thế toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế phát triển, các yếu tố, các quá trình chính trị-xã hội ngàycàng có xu hướng xích lại gần nhau, đan xen vào nhau Ranh giới giữa bản chất với hiệntượng; giữa chính trị với kinh tế; giữa chính trị với nhân quyền, nhân đạo rất mỏng manh,nhất là khi kẻ thù lợi dụng thì rất khó phân biệt, đôi khi còn ra sự nhận thức mơ hồ về chínhtrị Điều đó càng cho thấy tính cấp thiết của ĐHCT trong giảng dạy LLCT và ý nghĩa của nóđối với nhiệm vụ xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị hiện nay

ĐHCT trong giảng dạy LLCT là thông qua nội dung, phương pháp, thao tác sư phạm của

người dạy để định hướng về nhận thức, tư tưởng, quan điểm, lập trường chính trị của giai

cấp công nhân cho người học phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo Do đó, ĐHCT là hoạt động phản ánh sâu sắc vai trò chủ quan của người giáo viên trong quá trình truyền đạt tri thức

LLCT Vai trò đó được thể hiện trước tiên ở việc chủ động quán triệt phương hướng, mụctiêu, yêu cầu đào tạo, xác lập hệ thống nội dung kiến thức, phương pháp sư phạm nhằm làmcho người học nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng Đội ngũ giáo viên LLCT càng nhậnthức sâu sắc mục tiêu, yêu cầu đào tạo, càng nắm vững đặc điểm đối tượng đào tạo, đối tượng

và phương pháp bộ môn khoa học họ đảm nhiệm, làm chủ toàn bộ nội dung, phương phápgiảng dạy thì chất lượng, hiệu quả của ĐHCT càng lớn Vì vậy, mỗi giáo viên cần phải nhậnthức sâu sắc về vai trò của ĐHCT, coi đó là một nguyên tắc, một nhiệm vụ chính trị xuyênsuốt mang tính cấp bách trong giảng dạy LLCT hiện nay, từ đó chuẩn bị đầy đủ mọi yếu tố,trước hết là nội dung và phương pháp giảng dạy nhằm thực hiện ĐHCT theo mục tiêu mô hìnhđào tạo đã xác định

Từ những vấn đề nêu trên, có thể đi đến quan niệm về ĐHCT trong giảng dạy LLCT nhưsau:

ĐHCT trong giảng dạy LLCT là hoạt động của giáo viên trong quán triệt, thực hiện mục tiêu, yêu cầu đào tạo, trong thiết kế nội dung, lựa chọn các hình thức, phương pháp, phương tiện giảng dạy phù hợp nhiệm vụ, đối tượng đào tạo, nhằm định hướng xây dựng những phẩm chất chính trị - xã hội phù hợp mục tiêu, yêu cầu đào tạo

Nhìn chung, chất lượng và hiệu quả của ĐHCT phụ thuộc chủ yếu vào nhân tố chủ quan vai trò người dạy Song, ĐHCT lại chứa đựng bên trong nội dung khách quan, phản ánh tínhtất yếu của nhiệm vụ chính trị trong giáo dục và đào tạo sĩ quan; phản ánh đặc điểm cụ thể vềmục tiêu, đối tượng đào tạo và điều kiện sư phạm cụ thể Nội dung khách quan của ĐHCT quiđịnh trở lại đối với các mặt hoạt động của chủ thể giảng dạy, đòi hỏi chủ thể giảng dạy phảitôn trọng quy luật khách quan, nắm vững đặc điểm cụ thể trong thực hiện ĐHCT Truyền đạtnội dung mang tính áp đặt, chủ quan, bất chất quy luật sẽ không đem lại kết quả tích cực trong

-ĐHCT Như vậy, ĐHCT trong giảng dạy là sự thống nhất chặt chẽ giữa yêu cầu tự thân củahọat động giảng dạy LLCT với vai trò năng động, tự giác, sáng tạo của chủ thể giảng dạy.

ĐHCT và tính ĐHCT trong giảng dạy LLCT là hai khái niệm gần gũi nhau nhưng không đồng

nhất Giữa chúng có mối quan hệ thống nhất, biện chứng tác động qua lại, quy định lẫn nhau,

chuyển hoá cho nhau trong những điều kiện sư phạm xác định Tính ĐHCT luôn gắn liền và phụ

thuộc tất yếu vào các hoạt động định hướng của chủ thể giảng dạy Nghĩa là, ĐHCT được tổ chức,

thực hiện như thế nào thì tính ĐHCT cũng được phản ánh trên các mặt hoạt động sư phạm một

cách tương ứng Ngược lại, tính ĐHCT trong giảng dạy luôn phản ánh một cách trung thực và

trực tiếp các hoạt động ĐHCT của chủ thể Tính ĐHCT càng sâu sắc bao nhiêu thì càng chứng

minh chủ thể đã thể hiện được khả năng, trình độ ĐHCT tốt bấy nhiêu Chẳng hạn, nếu chủ thểgiảng dạy chủ động, tự giác ĐHCT một cách vững chắc, mang tính khoa học cao, tính thực tiễn,

tính chiến đấu sâu sắc ở cả mục tiêu, nội dung chương trình và phương pháp giảng dạy thì tính chất chính trị của định hướng đó được thể hiện ở sự chuyển biến tích cực về nhận thức, tư tưởng,

về trình độ giác ngộ, thái độ, quan điểm niềm tin chính trị ở người học Do vậy, muốn tăng cườngtính ĐHCT theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy LLCT, nhất thiết phải bắt đầu từ

sự quan tâm ĐHCT trên tất cả các mặt, các nhân tố, bộ phận trong quá trình giảng dạy LLCT Có

thể thấy, tính ĐHCT trong giảng dạy là tính chất chính trị trên các mặt hoạt động sư phạm của

chủ thể giảng dạy, nó được thể hiện ở tất cả các khâu, các nhân tố, nhưng trước hết là ở nội dung,phương pháp và hiệu quả đạt được trong giảng dạy LLCT Thông qua nội dung, phương pháp,thao tác sư phạm của mình, giáo viên quán triệt, vận dụng các nguyên tắc tính Đảng Cộng sản,tính khoa học, tính thực tiễn, tính chiến đấu làm cho người học chuyển biến mạnh mẽ về nhậnthức, tư tưởng, tình cảm và hành động cách mạng Từ những quan niệm chung nêu trên có thểvận dụng làm rõ quan niệm về tính ĐHCT trong giảng dạy LLCT như sau:

Tính ĐHCT trong giảng dạy LLCT là tính chất chính trị của hoạt động sư phạm, được thực hiện trên cơ sở giáo viên quán triệt, vận dụng các nguyên tắc, phương châm giáo dục của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta vào trong nội dung và

phương pháp giảng dạy nhằm xây dựng, phát triển những phẩm chất chính trị - xã hội cần thiết cho người học, phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo

Biểu hiện của tính ĐHCT trong giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH

Giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH Quân đội nhân dân Việt Nam là một bộ phận hữu

cơ trong chương trình giáo dục và đào tạo của quốc gia Tính ĐHCT của hoạt động giảng dạyLLCT được thể hiện tập trung nhất ở mục đích chính trị - đào tạo đội ngũ cán bộ, sĩ quan củaĐảng trong quân đội, có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định với mục tiêu lý tưởng chiếnđấu của Đảng và quân đội, có phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng trong sáng, sẵn sàngchiến đấu hy sinh vì mục tiêu, lý tưởng của Đảng, vì nước, vì dân

Giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH là truyền thụ những kiến thức khoa học trong nội dung,chương trình các môn LLCT theo qui định và hướng dẫn của Bộ Giáo dục- đào tạo, Bộ quốc phòng,Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam Đó là hệ thống tri thức lý luận của chủ nghĩaMác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, bao gồmcác môn: Triết học Mác- Lênin; Kinh tế chính trị học Mác- Lênin; CNXH khoa học; Công tácĐảng, công tác chính trị; Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; Tư tưởng Hồ Chí Minh; Nhà nước vàpháp luật; Tâm lý giáo dục học quân sự; Lịch sử Văn hoá dân tộc; Dân tộc học, Tôn giáo học; Xãhội học quân sự

Tính ĐHCT trong giảng dạy LLCT được thể hiện rất phong phú, đa dạng trên nhiều nộidung và hình thức khác nhau, ở đây luận án tập trung bàn về một số nội dung biểu hiệnchủ yếu trong giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH

Một là, quán triệt nguyên tắc tính Đảng cộng sản, tính giai cấp công nhân trong toàn bộ

quá trình giảng dạy LLCT.

Tính Đảng Cộng sản, tính giai cấp công nhân trong giảng dạy LLCT là những khái niệm cómối quan hệ thống nhất biện chứng, đan xen vào nhau, chứa đựng trong nhau, trong mối quan

hệ xác định giữa chúng có thể chuyển hóa cho nhau Tuy nhiên, thống nhất nhưng không đồng

nhất Mỗi tính chất có tính độc lập tương đối, phản ánh một khía cạnh nhất định của tính chínhtrị trong giảng dạy Trong đó, tính Đảng Cộng sản là hạt nhân cốt lõi, linh hồn sống của tínhgiai cấp công nhân; đồng thời, tính Đảng phản ánh sự thống nhất chặt chẽ giữa tính cách mạng,tính khoa học, tính sáng tạo; giữa lý luận với thực tiễn; giữa lý thuyết với thực hành; giữa mụctiêu đào tạo với phương pháp đào tạo Ngược lại, tính giai cấp công nhân có nội hàm rộng hơn,phạm vi bao quát lớn hơn tính Đảng Cộng sản Chẳng hạn, khi giảng dạy, người dạy có thểtrình bày nhiều quan điểm, tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhưng chưa hẳn đã đạt đượctính Đảng Cộng sản vì những quan điểm, tư tưởng đó thiếu sự gắn bó với tính khoa học, xa rờithực tiễn, lý luận suông, chung chung

Tính Đảng Cộng sản, tính giai cấp công nhân là nguyên tắc lớn chỉ đạo mọi hoạt độnggiảng dạy LLCT, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ nội dung và bản chất của ĐHCT V.I.Lênin

đã nhận xét: Không có nội dung tư tưởng rõ ràng và được cân nhắc kỹ lưỡng thì công tác cổđộng sẽ rỗng tuếch Biểu hiện tập trung nhất của việc vận dụng nguyên tắc này trong giảngdạy LLCT là hướng toàn bộ nội dung và phương pháp vào đào tạo đội ngũ cán bộ, sĩ quan cóđầy đủ phẩm chất chính trị và năng lực công tác, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm

vụ chính trị được giao Quán triệt tính Đảng cộng sản, tính giai cấp công nhân là xuất phát từbản chất, mục đích chính trị- thực tiễn của lý luận Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đườnglối quan điểm của Đảng Nguyên tắc này đã được C.Mác và Ph.Ăngghen đề cập trong tácphẩm “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” Các ông cho rằng: trong xã hội có giai cấp, mọi hệ tưtưởng đều mang bản chất giai cấp, phản ánh quan điểm lập trường, thái độ, lợi ích của mộtgiai cấp nhất định Chính C.Mác và Ph.Ăngghen đã công khai thừa nhận học thuyết của mìnhmang tính Đảng, tính giai cấp công nhân, thể hiện rõ quan điểm và bảo vệ lợi ích của giai cấpcông nhân

Tính Đảng, tính giai cấp trong giảng dạy LLCT chịu sự quy định của hệ tư tưởng giai cấpcông nhân, nghĩa là việc truyền bá, hiện thực hoá chủ nghĩa Mác- Lênin cũng không ngoàimục đích phục vụ lợi ích giai cấp công nhân, mục tiêu lý tưởng của Đảng Tính Đảng cộng

sản, tính giai cấp công nhân đòi hỏi người dạy phải là người tuyệt đối trung thành với lýtưởng của giai cấp công nhân, đứng vững trên lập trường, thế giới quan Mác- Lênin, phươngpháp luận khoa học để tìm hiểu, lý giải, đánh giá các sự kiện, hiện tượng trong đời sống xãhội, làm cho nội dung bài giảng sống động, hấp dẫn, lôi cuốn và thuyết phục người nghe.

Tính ĐHCT trong giảng dạy LLCT thể hiện thông qua chương trình nội dung và hệphương pháp giảng dạy, làm cho người học nhận thức đúng, đủ và sâu sắc những nguyên lý,luận điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng,nắm vững tinh thần bản chất cách mạng và khoa học của học thuyết này Trên cơ sở đó, ngườihọc từng bước nâng dần trình độ giác ngộ chính trị, củng cố thế giới quan, phát triển phươngpháp luận khoa học, bồi dưỡng và nâng cao quan điểm lập trường giai cấp công nhân, làm cơ

sở khoa học xây dựng BLCT vững vàng, niềm tin khoa học sâu sắc, phát triển tư duy chính trịnhanh nhạy, sắc xảo, năng lực giải quyết các vấn đề chính trị- xã hội đặt ra trên tinh thần tínhĐảng cộng sản, tính giai cấp công nhân

Quán triệt nguyên tắc tính Đảng, tính giai cấp công nhân trong giảng dạy LLCT cũng đồng

thời đòi hỏi người dạy phải nhận thức và vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận cách mạng với thực tiễn cuộc sống Đây vừa là một nội dung quan trọng, vừa là nhân tố quy định

tính hiệu quả thực tế của tính Đảng, tính giai cấp trong ĐHCT Giảng dạy LLCT ở các trườngSQBĐH nhằm góp phần đào tạo những sĩ quan tương lai có khả năng hoạt động thực tiễn mộtcách năng động, sáng tạo để phục vụ Đảng, Tổ quốc và nhân dân, chứ không phải tạo ranhững “quan cách mạng”, chỉ nói mà không làm, chỉ giỏi lý thuyết mà không thạo thực hành.Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Học lý luận “là để làm việc, làm người, làm cán bộ chứ khôngphải học để trang sức”[75, tr.497] Do đó, ngay trong truyền thụ lý luận phải tập trung luậngiải làm sáng tỏ nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, làm rõ sự phát triển mới vềchức năng nhiệm vụ của quân đội nhằm xây dựng phương hướng chính trị- giai cấp đúng đắn,nâng cao năng lực nhận thức thực tiễn liên quan đến chức trách, nhiệm vụ trong tương lai củađối tượng đào tạo

Tính Đảng cộng sản, tính giai cấp công nhân cũng thể hiện ở sự tuân thủ và vận dụng nguyên tắc khách quan, toàn diện, lịch sử, cụ thể và phát triển Trình bày những quan điểm của chủ nghĩa

Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, người giáo viên phải phântích, giải thích đúng bản chất của sự vật, hiện tượng, phải đặt những quan điểm đó vào trong nhữngmối liên hệ xác định, trong điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể Có như vậy, người học mới hiểu hếtnhững giá trị lịch sử, ý nghĩa lý luận, thực tiễn của vấn đề học tập cũng như xây dựng nhận thức,niềm tin khoa học về học thuyết Mác - Lênin về sự vận dụng đúng đắn, sáng tạo trong đường lối,chiến lược, sách lược của Đảng ta qua các thời kỳ lịch sử Giáo viên càng nhận thức và vận dụngtriệt để nguyên tắc tính Đảng thì càng có khả năng sử dụng được nhiều tri thức khoa học một cáchkhách quan hơn, chính xác hơn trong huấn luyện và giáo dục học viên; đồng thời, nhận thức và tôntrọng quy luật khách quan, vận dụng linh hoạt nguyên tắc khoa học là điều kiện tốt nhất để thựchiện tính ĐHCT trong giảng dạy

Tính Đảng, tính giai cấp công nhân trong giảng dạy LLCT còn thể hiện ở việc đấu tranh phêphán những quan điểm sai trái, phản động, phản khoa học Đấu tranh vạch trần bản chất chính trịcủa quan điểm, tư tưởng phản động, phản khoa học, thù địch với chủ nghĩa Mác-Lênin và CNXH làmột nguyên tắc cơ bản trong giảng dạy LLCT Do đó, cùng với việc luận giải làm sáng tỏ tính cáchmạng và khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin, người dạy phải làm rõ cơ sở giai cấp-xã hội, nguồngốc, bản chất chính trị của các quan điểm phản diện; phải lập luận, chứng minh có sức thuyết phục,tránh tình trạng nêu ra rồi phê phán một cách chung chung, vô căn cứ; phải có sự chuẩn bị kỹ càng

và gắn chặt với nội dung học tập cụ thể, bài giảng cụ thể, lồng ghép vào nội dung giảng dạy để đấutranh phê phán nhằm định hướng nhận thức, tư tưởng, quan điểm đúng đắn cho người học về nộidung học tập Qua đó, củng cố quan điểm lập trường giai cấp công nhân, xây dựng BLCT, nâng caokhả năng và phương pháp đấu tranh tư tưởng, lý luận, nêu cao tinh thần cảnh giác cách mạng trênmặt trận chính trị, tư tưởng, nhất là trong điều kiện hiện nay

Hai là, tính hiệu quả chính trị thực tế của hoạt động giảng dạy LLCT

Đặc trưng cốt lõi nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin là “cải tạo hiện thực khách quan”.Ph.Ăngghen cho rằng: “Chủ nghĩa cộng sản không phải là một học thuyết mà là một cuộc vậnđộng”[2, tr.399].

Hiệu quả chính trị thực tế của hoạt động giảng dạy LLCT là sự chuyển biến trong nhậnthức, tư tưởng, tình cảm, là sự giác ngộ chính trị và chuyển hoá thành hành động cách mạngcủa người học Hiệu quả đó được thể hiện trước hết ở ý thức trách nhiệm chính trị, hoàn thànhtốt nhiệm vụ học tập, góp phần hoàn thành mục tiêu, yêu cầu đào tạo Trang bị tri thức LLCTkhông chỉ nhằm tăng khối lượng kiến thức một cách thuần tuý mà cần chú trọng xây dựng thếgiới quan duy vật, phương pháp luận khoa học, nâng cao năng lực nhận thức các vấn đề chínhtrị- xã hội và năng lực hoạt động nghề nghiệp trong lực lượng vũ trang Đặc biệt, từ trang bịkiến thức, tập trung xây dựng phương hướng chính trị-xã hội vững vàng để trong mọi hoàncảnh, mọi tình huống họ không chao đảo, dao động trước những diễn biến phức tạp

Hiệu quả chính trị thực tế của hoạt động giảng dạy LLCT còn được biểu hiện ở mức độ

chuyển hoá kiến thức lý luận, tình cảm cách mạng thành lý tưởng, niềm tin chính trị.

Lý tưởng và niềm tin chính trị có được chủ yếu dựa trên cơ sở nhận thức sâu sắc chủ nghĩa

Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng ta Mục tiêu lý tưởng

chiến đấu của mỗi quân nhân cách mạng, của người sĩ quan quân đội phù hợp với mục tiêu lýtưởng chiến đấu của Đảng, của quân đội Đó là sự tận trung với nước, tận hiếu với dân, sẵnsàng chiến đấu hy sinh vì độc lập dân tộc và CNXH Niềm tin cộng sản là sự kết hợp nhuầnnhuyễn giữa nhận thức sâu sắc chân lý của chủ nghĩa Mác- Lênin với tình cảm và đạo đứccách mạng được nâng lên và hun đúc thành ý chí cách mạng Người có niềm tin cách mạng làngười có khả năng tự mình đứng vững trên lập trường của chủ nghĩa Mác- Lênin, có khả năngphân tích khoa học các quá trình, hiện tượng xã hội Để người học có được niềm tin và lýtưởng chính trị một mặt, người dạy phải có phẩm chất chính trị, niềm tin chính trị sâu sắc,đạo đức cách mạng trong sáng, đặc biệt phải có năng lực sư phạm giỏi, thể hiện nội dung vàphương pháp giảng dạy thực sự khoa học, chất lượng cao, có sức thuyết phục mạnh mẽ Mặt

khác, người học phải có thái độ, động cơ, phương pháp học tập đúng đắn, khoa học “Phải tựnguyện, tự giác xem công tác học tập cũng là một nhiệm vụ mà người cán bộ chuyên mônphải hoàn thành cho được, do đó mà tích cực, tự động hoàn thành kế hoạch học tập, nêu caotinh thần chịu khó, cố gắng, không lùi bước trước bất kỳ khó khăn nào trong việc học tập”[75,tr.499].

Một nội dung quan trọng biểu hiện về hiệu quả tính ĐHCT trong giảng dạy LLCT là năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn cuộc sống của người học Năng lực vận dụng lý luận vào

thực tiễn là tiêu chuẩn quan trọng nhất cần phải chiếm lĩnh trong giảng dạy LLCT, đây đượccoi là khâu cuối cùng của quá trình giảng dạy LLCT Nắm vững bản chất cách mạng, khoahọc của chủ nghĩa Mác- Lênin đã khó, việc vận dụng kiến thức vào hoạt động thực tiễn cònkhó khăn hơn nhiều Bởi vậy, trong giảng dạy, giáo viên vừa phải định hướng người học nắmthực chất các nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, vừa phải chỉ ra cách thức vận dụng lý luậnvào điều kiện cụ thể, đặc biệt, sự vận dụng lý luận của Đảng ta vào thực tiễn cách mạng ViệtNam Dùng lý luận để soi sáng thực tiễn lịch sử, nhất là thực tiễn liên quan trực tiếp đến hoạtđộng nghề nghiệp của họ, kể cả thực tiễn của chính bản thân họ trên các mặt nhận thức, tưtưởng, quan điểm, lập trường và hành vi hàng ngày của họ Cùng với việc giúp người họcnắm thực chất lý luận chủ nghĩa Mác- Lênin, trong giảng dạy cần chú trọng trang bị cho họphương pháp luận mác-xít để phân tích sâu sắc các vấn đề, các tình huống, nhất là tình huốngchính trị- xã hội liên quan đến hoạt động nghề nghiệp của họ Calinin cho rằng: “một ngườimác xít chỉ có giá trị khi nào họ biết vận dụng phương pháp mácxít để giải quyết các vấn đề

cụ thể”[13, tr.493] Do đó, trên cơ sở trang bị tri thức LLCT, người dạy giúp người học biết

dựa vào quy luật khách quan, nhận thức và giải quyết đúng đắn mâu thuẫn, định hướng đúngđắn công việc, ra quyết định chính xác, giải quyết vấn đề có chủ đích, có mục tiêu cụ thể

* Tính khoa học và biểu hiện của nó trong giảng dạy LLCT

Từ điển tiếng Việt (Nxb Đà Nẵng, 1997) định nghĩa: Khoa học với tính cách là một danh

từ dùng để chỉ hệ thống tri thức phản ánh đúng đắn qui luật tự nhiên, xã hội và tư duy con

người, giúp con người có khả năng vận dụng để cải tạo hiện thực Với tính cách là một tính

từ, khoa học chỉ tính chất nhận thức và hành động của con người phù hợp với những đòi hỏi

của khoa học (khách quan, chính xác, có hệ thống ) để nhận thức và hành động của họ phùhợp với chân lý khách quan, với thực tiễn cuộc sống có khả năng cải tạo hiện thực hiệu quả

nhất Với quan niệm như vậy, ta thấy tính khoa học trong giảng dạy LLCT trước hết đòi hỏi

người dạy phải lựa chọn nội dung thể hiện sự tôn trọng chân lý, diễn đạt chính xác chân lý

Đồng thời, phải nhận thức và vận dụng đúng đắn những vấn đề có tính qui luật trong quá

trình giảng dạy Đó là những vấn đề phản ánh bản chất, đặc trưng cốt lõi, chi phối sự vậnđộng và phát triển cũng như mục đích, hiệu quả đạt được của quá trình giảng dạy LLCT Bao

gồm: một là, sự phụ thuộc tất yếu của hoạt động giảng dạy LLCT vào mục đích, lợi ích chính

trị của Đảng, của giai cấp công nhân nói chung và yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng quân đội trong

giai đoạn cách mạng mới nói riêng Hai là, sự phụ thuộc của các nhân tố, bộ phận, các khâu,

các bước trong quá trình giảng dạy vào đặc điểm của đối tượng đào tạo, trước hết là đặc điểm

về nhận thức, tư tưởng, tâm, sinh lý, thái độ, quan điểm Ba là, sự tác động khách quan của

tình hình kinh tế- xã hội, điều kiện và môi trường sư phạm cụ thể đến quá trình giảng dạyLLCT

Như vậy, giảng dạy LLCT là loại hình hoạt động rất phong phú, đa dạng, chứa đựng đồngthời nhiều khía cạnh hoạt động khác nhau, đan xen vào nhau Nó vừa là hoạt động mang tínhmục đích chính trị – thực tiễn sâu sắc, vừa là hoạt động mang tính khoa học sáng tạo Chínhtrị của giai cấp công nhân là chính trị cách mạng, phù hợp với qui luật vận động và xu hướngphát triển tất yếu của xã hội loài người Vì vậy, chủ thể giảng dạy càng nhận thức và vận dụngđúng đắn các qui luật khách quan trong quá trình sư phạm, càng thể hiện sự trung thành vàvận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bao nhiêu, thì càng làm chođối tượng đào tạo nhanh chóng giác ngộ mục tiêu, lý tưởng chính trị bấy nhiêu Ph.Ăngghenviết: “Khoa học càng được tiến hành dũng cảm và kiên quyết thì nó càng phù hợp với lợi ích

và nguyện vọng của giai cấp công nhân”[3, tr.451]

Từ những điều phân tích trên, có thể quan niệm tính khoa học trong giảng dạy LLCT nhưsau:

Tính khoa học trong giảng dạy LLCT là tính chất hợp qui luật của nhận thức và hoạt động của chủ thể giảng dạy tác động đến đối tượng đào tạo, nhằm xây dựng, phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết cho người học, phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo.

Biểu hiện tính khoa học trong giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH.

Học thuyết Mác- Lênin là hệ thống lý luận khoa học và cách mạng, ra đời từ nhu cầu cuộcđấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân và trở thành hệ tư tưởng của giai cấp công nhân.Học thuyết Mác- Lênin là vũ khí lý luận sắc bén của giai cấp công nhân và nhân dân lao độngtrong cuộc đấu tranh chống lại CNTB- chế độ bóc lột cuối cùng trong lịch sử, nhằm giảiphóng giai cấp, dân tộc, nhân loại và con người khỏi ách áp bức, bóc lột, bất công, khỏi nghèonàn, lạc hậu Học thuyết Mác- Lênin tự thân đã mang tính khoa học sâu sắc, bởi nó được xâydựng không phải từ những mong muốn chủ quan hay những suy nghĩ tư biện của C.Mác vàPh.Ăngghen mà trên cơ sở phân tích đúng đắn các quy luật vận động khách quan và nhữngmâu thuẫn nội tại của lịch sử xã hội đã phát triển đến một mức độ nhất định

Cùng với tính cách mạng, tính khoa học là đặc trưng bản chất, vốn có trong lý luận Lênin, nhưng không phải cứ giảng dạy LLCT là tính khoa học ở các quan điểm trong họcthuyết này được đem lại cho người học một cách trọn vẹn và tự nhiên, vì nó còn phụ thuộcvào khả năng truyền đạt của chủ thể và khả năng tiếp nhận của người học như thế nào Thực

Mác-tế, có những giáo viên truyền thụ nội dung đã làm sáng rõ tính khoa học trong các quan điểm

lý luận, nhưng cũng có những giáo viên giảng dạy chưa đem lại cho người học sự hiểu biếtđúng, đủ về bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin Khi giáo viên nhậnthức và vận dụng đúng đắn những vấn đề có tính quy luật trong những điều kiện sư phạm cụthể thì tính khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác- Lênin được thể hiện tốt, chất lượng

giảng dạy LLCT được nâng cao Ngược lại, nếu chủ thể không tôn trọng quy luật khách quan,vận dụng không linh hoạt, sáng tạo thì tính khoa học và tính cách mạng bị giảm sút, thậm chí

bị triệt tiêu Vì vậy, khi nói tính khoa học trong giảng dạy LLCT là nói đến những đòi hỏi khách quan từ thực tiễn giảng dạy mà giáo viên cần phải đáp ứng Song, tính khoa học có mối

quan hệ chặt chẽ với hoạt động của chủ thể và phụ thuộc trực tiếp vào trình độ, năng lực sưphạm của chủ thể giảng dạy Tính khoa học trong giảng dạy LLCT được biểu hiện cụ thể ởnhững khía cạnh chủ yếu sau:

Thứ nhất; tính khách quan, chính xác, có hệ thống về tri thức LLCT, phù hợp với đối

tượng và mục tiêu, yêu cầu đào tạo.

Xét về nguyên tắc và phương pháp luận, có thể khẳng định, chỉ có trên cơ sở giáo viên luôn quántriệt sâu sắc những yêu cầu thực tiễn, bám sát mục tiêu, mô hình và đối tượng đào tạo, cũng nhưviệc nắm vững đối tượng, phương pháp giảng dạy bộ môn khoa học mình đảm nhiệm thì mới có thểđạt được tính khoa học trong xác lập, lựa chọn, sử dụng nội dung giảng dạy LLCT

Tính khoa học trong nội dung giảng dạy được thể hiện trước hết ở việc trang bị cho học viênmột khối lượng kiến thức có tính hệ thống, toàn diện, hiện đại và chính xác về các lĩnh vực hoạtđộng cơ bản của đời sống xã hội, trước hết là lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp quân sự Hệ thống trithức đó phản ánh sự tích hợp những tinh hoa văn hoá nhân loại, lịch sử dân tộc, lịch sử truyền thốngxây dựng và chiến đấu của quân đội ta Những vấn đề lý luận cơ bản được sắp xếp đưa vào giảngdạy phải thể hiện tính liên thông, liên kết có mối quan hệ chặt chẽ, tác động, ảnh hưởng hỗ trợ nhautạo thành một chỉnh thể thống nhất, chứa đựng nội dung khoa học sâu sắc Nội dung đó vừa bảođảm tính cụ thể, chân thực của sự vật hiện tượng, vừa chứa đựng sự khái quát hoá cao, sâu sắc vàmang tính phổ quát, có như vậy mới đem lại cho người học sự cuốn hút mạnh mẽ, sức hấp dẫn vàtính thuyết phục cao, tạo được nhận thức đúng đắn, hình thành quan điểm tư tưởng rõ ràng và niềmtin khoa học vững chắc

Đặc trưng cơ bản của nội dung khoa học trong giảng dạy là phản ánh đúng quy luật khách quan,phù hợp với điều kiện lịch sử, cụ thể và gắn chặt với thực tiễn đời sống chính trị- xã hội, với yêucầu, nhiệm vụ xây dựng và chiến đấu của quân đội, có tác dụng định hướng chính trị, tư tưởng vàhành động cách mạng cho người học Nội dung phản ánh đúng quy luật khách quan là thể hiện đầy

đủ bản chất, đặc trưng sự vật, hiện tượng trong quá trình vận động, phát triển của nó, lý giải đúngđắn sự tồn tại của hiện thực, chỉ ra phương hướng tác động có hiệu quả tới hiện thực, thúc đẩy nóvận động, phát triển theo quy luật của lịch sử xã hội V.I.Lênin nhấn mạnh rằng: “Điều kiện quantrọng nhất của một sự nghiên cứu khoa học là không quên mối quan hệ lịch sử căn bản là xemxét mỗi vấn đề theo quan điểm sau đây: một hiện tượng đã xuất hiện trong lịch sử như thếnào, hiện tượng đó đã trải qua những giai đoạn phát triển chủ yếu nào và đứng trên quan điểmcủa sự phát triển đó để xem xét hiện nay nó đã trở thành như thế nào”[54, tr.78]

Tính khoa học của nội dung giảng dạy được biểu hiện ở tính chất hiện đại của nó Hiện đại

hoá nội dung, cập nhật hoá những thông tin mới, gắn chặt với thực tiễn cuộc sống hiện đại, đó

là nguyên tắc cơ bản trong giảng dạy LLCT Ngày nay, các ngành khoa học khác nhau vừa có

xu hướng phân ngành ngày càng sâu vừa có xu hướng liên ngành cùng tồn tại và phát triển.Mặt khác, xu hướng phát triển của xã hội đòi hỏi con người hiện nay vừa phải đa năng vừaphải giỏi chuyên môn Vì vậy, nội dung giảng dạy được gọi là khoa học khi nó gắn với nhữngthành tựu mới nhất của khoa học hiện đại, cập nhật những thông tin đa diện, đa chiều, bám sátvới “nhịp thở” của cuộc sống để kịp thời bổ sung và phát triển, phù hợp với yêu cầu nhận thứccủa người học V.I.Lênin cho rằng: “Phải dạy những kiến thức, tất cả những kiến thức mànhân loại đã thu được từ trước bởi vì người ta chỉ có thể trở thành người cộng sản khi biết làmgiàu trí óc của mình bằng sự hiểu biết tất cả những kho tàng tri thức mà nhân loại đã tạora”[55, tr.362] Trong quá trình xây dựng học thuyết của mình, các nhà kinh điển của chủnghĩa Mác- Lênin luôn căn cứ vào thực tiễn cách mạng đang biến đổi, phát triển để kiểm tra,đánh giá, bổ sung nhận thức của mình Trong Lời tựa viết cho bản tiếng Đức (1872) của tácphẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, Ph.Ăngghen nhấn mạnh rằng: Bất cứ ở đâu và bất

cứ lúc nào, việc áp dụng những nguyên lý cũng phải tuỳ theo hoàn cảnh lịch sử đương thời,V.I.Lênin- người học trò xuất sắc của C.Mác và Ph.Ăngghen đã vận dụng sáng tạo tư tưởngnày Người cho rằng: “Chúng ta không hề coi lý luận của Mác như là một cái gì đã xong xuôihẳn và bất khả xâm phạm, trái lại, chúng ta tin rằng lý luận đó chỉ đặt nền móng cho mônkhoa học mà những người XHCN cần phải phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ khôngmuốn trở thành lạc hậu đối với cuộc sống”[49, tr.232].

Chủ nghĩa Mác-Lênin là một hệ thống lý luận mở Phát triển là đặc trưng bản chất của họcthuyết này Có phát triển và thông qua phát triển thì chủ nghĩa Mác-Lênin mới bảo vệ đượcchính mình Giảng dạy LLCT cũng là một phương diện tiếp tục bổ sung, phát triển chủ nghĩaMác- Lênin Do đó, phát triển, bổ sung cập nhật tri thức là một yêu cầu cơ bản để nội dung vàphương pháp giảng dạy mang tính khoa học

Tính khoa học của nội dung giảng dạy LLCT được thể hiện ở việc quán triệt nguyên tắc

“gắn chặt lý luận với thực tiễn” Đây được coi là nguyên tắc mácxít quan trọng nhất trong

hoạt động truyền bá lý luận Trong công tác tuyên truyền cổ động, V.I.Lênin là người kịch liệtphản đối những lời nói suông, trừu tượng, những ý kiến vô căn cứ, những câu nói ồn ào, trốngrỗng Người đặt ra yêu cầu đối với những người làm công tác này: “Trước hết cần phải làmcho quần chúng tham gia xây dựng đời sống kinh tế chung Đó phải là nội dung chủ yếu vàcăn bản của công tác của mỗi người cán bộ cổ động và tuyên truyền, và khi người đó hiểuthấu điều đó thì thắng lợi trong công tác của họ sẽ được bảo đảm”[57, tr.484] Lý luận chínhtrị phải gắn với thực tiễn cuộc sống, trước hết và chủ yếu là thực tiễn đổi mới đất nước, thựctiễn xây dựng và chiến đấu của quân đội ta, thực tiễn thực hiện chức trách, nhiệm vụ củangười sĩ quan sau khi tốt nghiệp ra trường Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Trong lúc học lýluận, phải nghiên cứu công việc thực tế, kinh nghiệm thực tế, lúc học rồi họ có thể tự mìnhtìm ra phương hướng chính trị, có thể làm những công việc thực tế, có thể trở nên người tổ

chức và lãnh đạo Thế là lý luận thiết thực, có ích”[69, tr.280] Nội dung giảng dạy LLCT

phải cụ thể, sát với từng loại đối tượng đào tạo, sát với từng lĩnh vực, từng ngành nghề cụ thể

Bất luận thế nào, giảng dạy LLCT cũng phải định hướng vận dụng vào lĩnh vực hoạt độngquân sự, quán triệt quan điểm xây dựng nền quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân Phảivận dụng làm sáng tỏ đường lối chính trị, quan điểm quân sự của Đảng gắn với điều kiện kinh

tế, xã hội; khoa học kỹ thuật, truyền thống văn hoá dân tộc, quân đội, điều kiện địa hình, thờitiết.v.v Phải làm rõ âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù chống phá cách mạng nước ta để người họcnhận thức đúng đắn, có quan điểm, thái độ rõ ràng, sẵn sàng có hành động chủ động đối phóvới kẻ địch trong bất kỳ tình huống nào

Thứ hai, tính tiên tiến, hiện đại của hình thức, phương pháp, phương tiện giảng dạy

LLCT.

Cùng với nội dung khoa học, hình thức, phương pháp giảng dạy LLCT cũng đóng vai tròrất quan trọng trong nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy LLCT Thông qua hệ phươngpháp khoa học, LLCT trở nên sống động, hấp dẫn, định hướng người học phát triển óc tư duyđộc lập, sáng tạo Phương pháp giảng dạy khoa học - phù hợp với hoàn cảnh sư phạm cụ thể

sẽ giúp cho người học chiếm lĩnh tri thức nhanh, nắm thực chất chủ nghĩa Mác- Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, làm kim chỉ nam định hướng giải quyết, xử lý mọi tình huống trong cuộcsống xã hội và hoạt động nghề nghiệp của họ một cách đúng đắn, sáng tạo

Phương pháp giảng dạy LLCT trước hết phải giúp người học hình thành thế giới quan,phương pháp luận khoa học Đó là hai mặt gắn bó chặt chẽ không tách rời, nghĩa là trang bị trithức LLCT cho họ không chỉ giúp họ nhận thức và “giải thích thế giới”, mà còn cung cấp cho

họ vũ khí để “cải tạo thế giới” Phương pháp giảng dạy đạt đến trình độ tính khoa học cao làphương pháp trình bày chủ nghĩa Mác- Lênin như “một hệ thống hoàn bị và chặt chẽ, nó cungcấp cho người ta một thế giới quan hoàn chỉnh, không thoả hiệp với bất cứ một sự mê tín nào,một thế lực phản động nào, một hành vi nào bảo vệ sự áp bức của tư sản”[52, tr.50] Hìnhthành thế giới quan, phương pháp luận khoa học ở người học là quá trình lâu dài, công phu, làsản phẩm của sự tác động tổng hợp từ nhiều yếu tố Song, phương pháp giảng dạy mang tínhkhoa học, tập trung vào xây dựng cho người học có quan điểm đúng đắn trong nhận thức về

tự nhiên, xã hội và tư duy, xây dựng động cơ, thái độ và phương hướng chính trị - giai cấp sâusắc, ý thức giác ngộ chính trị rõ ràng; biết đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân, cókhả năng và trình độ vận dụng phương pháp luận Mác- Lênin để phân tích, đánh giá, xử lý cácvấn đề, các tình huống nảy sinh trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, cũng như trong hoạtđộng nghề nghiệp quân sự của họ.

Phương pháp giảng dạy không thể gọi là có tính khoa học, nếu như không bám sát, khôngphù hợp với mục tiêu, yêu cầu, đối tượng đào tạo Phải xuất phát từ yêu cầu của mô hình, mụctiêu đào tạo, phải đi từ những đòi hỏi của chức trách, nhiệm vụ mà tương lai họ đảm nhiệm,phải bắt đầu từ đặc điểm toàn diện của đối tượng đào tạo cụ thể thì mới có thể kiến tạo đượcphương pháp, hình thức giảng dạy phù hợp mang tính khoa học Mặc dù những yêu cầu củathực tiễn đối với phương pháp rất đa dạng, nhưng chung quy lại, nó đòi hỏi các hình thứcphương pháp giảng dạy phải hoà quyện vào nội dung, làm cho nội dung giảng dạy có đầy đủtính lý luận, tính chính trị, tư tưởng, tính thực tiễn, tính sáng tạo và tính phê phán Phải kiênquyết khắc phục những nhược điểm của lối giảng dạy có tính chất thông báo- ghi nhớ- táihiện, làm cho người học không cần động não, phát sinh tâm lý ỉ lại, không chịu tìm tòi, khámphá Đồng thời, phải tăng cường phương pháp giảng dạy nêu vấn đề, gợi mở, đề xuất nhữngvấn đề lý luận và thực tiễn sát với chức trách nhiệm vụ.v.v luôn đặt người học vào trạng thái

“có vấn đề”, nhằm đánh thức tư duy, kích thích tính năng động, sáng tạo, tìm kiếm lời giảicho những vấn đề đặt ra trong thực tiễn hoạt động của chính họ

Tính khoa học của hình thức, phương pháp giảng dạy, không những hướng đến hình thànhthế giới quan, phương pháp luận; không những nhằm phát triển trí tuệ, nâng cao trình độ nhậnthức, mà còn tập trung xây dựng, phát triển các phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, cácgiá trị văn hoá tích cực của người sĩ quan Phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng là một bộphận cấu thành nhân cách của người cán bộ, sĩ quan Nếu đào tạo ra một người cán bộ lãnhđạo, chỉ huy mà bản thân họ thiếu lập trường chính trị, BLCT không vững vàng; cơ hội, thiếutrung thực, thiếu gương mẫu, đặt lợi ích riêng lên trên lợi ích chung, thì chắc chắn họ không

những không hoàn thành chức trách nhiệm vụ được giao mà còn có hại cho tập thể đơn vị,cho quân đội và cách mạng Hơn nữa, đây còn là một vấn đề rất bức xúc hiện nay, đòi hỏigiảng dạy LLCT cần tập trung đầu tư giải quyết Dù biết rằng, sử dụng các hình thức, phươngpháp giảng dạy để chuyển hoá kiến thức LLCT thành những phẩm chất chính trị, đạo đức, lốisống văn hoá cách mạng là vấn đề rất khó khăn, phức tạp, lâu dài, đòi hỏi chủ thể giảng dạyLLCT phải có đức tính công phu, kiên nhẫn, có kiến thức khoa học và nghệ thuật sư phạmvững chắc trong sử dụng các hình thức, phương pháp giảng bài LLCT.

Thứ ba, giảng dạy LLCT phù hợp với quy luật nhận thức, đặc điểm tâm sinh lý, tình cảm

của người học.

Giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH vừa là một hoạt động có mục đích chính trị - xã hội,văn hoá vừa là một hoạt động mang tính khoa học, sáng tạo, nghệ thuật sư phạm, lấy việc xâydựng các giá trị chính trị - xã hội trong nhân cách đội ngũ cán bộ, sĩ quan quân đội làm đốitượng chủ yếu và trực tiếp Do đó, trong quá trình giảng dạy, không thể không tính toán đếntính chất phong phú, đa dạng, phức tạp của các quy luật nhận thức, quy luật tâm sinh lý vànhững biến đổi về tư tưởng, tình cảm của đối tượng đào tạo, cũng như sự đa dạng, nhiều vẻ củacác loại đối tượng học viên ở nhà trường SQBĐH

Giảng dạy LLCT, vừa phải chịu tác động của quy luật chung vừa bị chi phối bởi nhóm quyluật đặc thù, đó là nhóm quy luật xuất phát từ những hoạt động lĩnh hội tri thức của đối tượngđào tạo, biểu thị xu hướng thống nhất giữa khách quan với chủ quan, khách thể với chủ thể,người dạy và người học Việc nhận thức và vận dụng tốt các quy luật của quá trình giảng dạyLLCT sẽ giúp cho giáo viên xác định đúng đắn phương pháp và phương thức tác động sưphạm đến người học một cách linh hoạt, sáng tạo, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng của nhữngphương pháp, quan điểm máy móc, cứng nhắc, áp đặt trong giảng dạy LLCT

Quá trình tiếp nhận tri thức của đối tượng đào tạo cũng là một quá trình hoạt động mangtính khoa học, đòi hỏi người dạy cũng phải có quan điểm và phương pháp đối xử với nó thật

sự khoa học Phải xuất phát từ đặc điểm toàn diện của đối tượng đào tạo để xây dựng, sắp xếpmột dung lượng nội dung, chương trình phù hợp, phản ánh tính hệ thống, tính lôgíc, khoa học,tính tư tưởng và vừa sức người học Đồng thời, cùng với xác định nội dung khoa học, là việclựa chọn các hình thức, phương pháp, thao tác sư phạm phù hợp với quy luật nhận thức: từtrực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và trở về với thực tiễn Trong giảng dạy LLCT,giáo viên có thể kết hợp vừa thuyết trình để giảng giải làm sáng tỏ những kết luận, chân lýkhoa học vừa sử dụng mô hình trực quan, các phương tiện kỹ thuật truyền tin, truyền hìnhảnh, kết hợp với chứng minh bằng thực tiễn sinh động, tạo nên sự chú ý cao độ đối với ngườihọc Hoặc dựa vào tâm lý lan truyền, giáo viên có thể lựa chọn phương pháp nêu gương, bắtchước để tạo ra sự đồng cảm, thán phục; đồng thời có thái độ phê phán, lên án những biểuhiện xấu, tiêu cực trong quá trình lĩnh hội kiến thức.

Trong giảng dạy LLCT, việc giáo viên lựa chọn, sử dụng đúng đắn các hình thức, phươngpháp, phương tiện phù hợp với nhận thức, tư tưởng và đặc điểm tâm lý xã hội, lứa tuổi củangười học sẽ làm tăng tính chất hấp dẫn, sinh động, tính thuyết phục của LLCT, lôi cuốn sựchú ý cao độ và giúp người học nhanh chóng tiếp cận chân lý khoa học, hình thành thế giớiquan, phát triển niềm tin khoa học, nâng cao năng lực và trình độ tư duy khoa học, thúc đẩytích cực quá trình tham gia vào các hoạt động thực tiễn, nhất là hoạt động học tập, rèn luyệncủa người học có hiệu quả hơn

* Quan hệ biện chứng giữa tính định hướng chính trị với tính khoa học trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường SQBĐH Quân đội nhân dân Việt Nam

Chủ nghĩa Mác - Lênin là một học thuyết khoa học hoàn bị, khoa học về chính trị của giai

cấp công nhân Tính hoàn bị của chủ nghĩa Mác – Lênin được thể hiện trước hết ở sự thốngnhất cao độ giữa tính cách mạng và tính khoa học; giữa khả năng nhận thức thế giới với sứcmạnh cải tạo hiện thực khách quan Tính hoàn bị không có nghĩa là “hoàn hảo” không cần bổsung và phát triển Trái lại, tính hoàn bị bao hàm cả đặc tính phát triển, hơn nữa, nhờ có đặctính phát triển, học thuyết Mác - Lênin mới trở nên hoàn bị Đó là một học thuyết chính trị có

sức sống mãnh liệt và trường tồn Cho đến nay, chủ nghĩa Mác - Lênin vẫn là một khoa họcchính trị duy nhất đáp ứng được yêu cầu phát triển mới của lịch sử mà chưa có bất kỳ một học

thuyết nào có thể thay thế được Cách mạng và khoa học, khoa học và cách mạng là hai đặc

tính căn bản có mối liên hệ thống nhất, nội tại trong học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đường lối quan điểm của Đảng Tuy nhiên, trong hoạt động giảng dạy LLCT, để đảmbảo được tính cách mạng và tính khoa học đòi hỏi chủ thể giảng dạy phải thể hiện sâu sắc tínhđảng gắn với tính khoa học Không có sự chia cắt, biệt lập giữa tính đảng và tính khoa học, vì

đó là hai mặt của một vấn đề, không đạt được yêu cầu ở mặt này thì đồng thời cũng khôngđáp ứng được yêu cầu ở mặt kia và ngược lại Song, mỗi mặt có tính độc lập tương đối, phảnánh những khía cạnh khác nhau trong cùng bản chất của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh, đường lối quan điểm của Đảng Trong những hoàn cảnh xác định, cần thiết phảinhận thức, vận dụng và giải quyết mối quan hệ này một cách linh hoạt, sáng tạo

Sự nhất trí cao giữa mục đích, nhiệm vụ đào tạo cán bộ, sĩ quan với sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN; giữa mục đích giảng dạy LLCT với đáp ứng nhiệm vụ xâydựng quân đội, nhất là xây dựng quân đội về chính trị hiện nay là cơ sở, nền tảng quan trọng

hàng đầu tạo sự thống nhất chặt chẽ giữa tính Đảng, tính giai cấp với tính khoa học trong

giảng dạy LLCT Tính khoa học và chức năng ĐHCT trong giảng dạy LLCT không bài trừlẫn nhau, trái lại, chúng thống nhất và bổ sung cho nhau Nội dung và phương phương phápgiảng dạy không thể hiện sâu sắc tính Đảng, tính giai cấp, thì đồng thời hoạt động giảng dạyLLCT cũng chưa đáp ứng được yêu cầu về tính khoa học Ngược lại, nội dung, phương phápgiảng dạy thiếu tôn trọng chân lý, diễn đạt thiếu chính xác chân lý thì cũng không thể thựchiện được tính Đảng, tính giai cấp, không thể đem lại cho người học sự giác ngộ và niềm tinchính trị sâu sắc

Vì vậy, thống nhất chặt chẽ giữa tính ĐHCT và tính khoa học là nguyên tắc quan trọng bậc nhất trong giảng dạy LLCT Đồng thời, còn là tiêu chí cơ bản để xem xét, đánh giá chất

lượng, hiệu quả chính trị của một bài giảng Quá trình giảng dạy, trong những điều kiện, hoàn

cảch cụ thể, gắn với một đối tượng, mục tiêu đào tạo xác định thì việc giải quyết mối quan hệ

này đòi hỏi phải linh hoạt, sáng tạo, mang tính xác định và tính hiệu quả thực tế Tuyệt đốihoá, đề cao hoặc hạ thấp, coi nhẹ một mặt nào đó sẽ làm phương hại đến cả yêu cầu về tínhĐHCT lẫn yêu cầu về tính khoa học Trong đó, ĐHCT nhất thiết phải trên cơ sở khoa học,dựa vào khoa học vì tính khoa học quyết định tính thuyết phục và niềm tin chính trị Song,nhìn chung, việc nhận thức, vận dụng và giải quyết mối quan hệ này phải nhằm bảo đảm sựthống nhất cao giữa mục tiêu yêu cầu đào tạo ở trường với việc đáp ứng cao nhất nhiệm vụcủa cách mạng và quân đội, đặc biệt là nhiệm vụ xây dựng quân đội về chính trị trong tìnhhình hiện nay

1.1.2 Thực chất sự kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoa học trong giảng dạy

lý luận chính trị ở các trường sĩ quan bậc đại học

+ Quan niệm về sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT ở các

trường SQBĐH

Tính chính trị và tính khoa học là hai đặc tính thống nhất trong chủ nghĩa Mác-Lênin.Nhưng trong giảng dạy thì sự thống nhất ấy lại phụ thuộc chủ yếu vào vai trò của người dạy.Bởi tính chính trị và tính khoa học trong giảng dạy LLCT đã được chuyển hoá thành nhữngyêu cầu tất yếu trong một bài giảng, sự thống nhất giữa hai yêu cầu không tự phát hình thành,

mà phải có sự chủ động kết hợp với nhau thông qua nhận thức và hoạt động sư phạm của

người dạy Kết hợp giữa hai yếu tố một cách nhuần nhuyễn sẽ đem lại chất lượng chính trịcao, kết hợp không tốt, chất lượng giảng dạy LLCT thấp, thậm chí người học có thể hiểu sailệch vấn đề Do đó, để kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học một cách chặt chẽ, đòi hỏi ngườidạy vừa có tinh thần cách mạng tiến công vừa có trình độ khoa học cao mới tạo nên sự thốngnhất chặt chẽ giữa hai yêu cầu

Kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học là trực tiếp thể hiện và cụ thể hóa bản chất cách mạng

và khoa học vốn có trong chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở môi trường sư phạm

cụ thể Thực chất là vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa tính Đảng với tính khoa học; lý luậnvới thực tiễn cuộc sống Do đó, kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học sẽ làm cho hoạt độnggiảng dạy LLCT vận động đúng hướng, đúng mục tiêu xác định Mặt khác, kết hợp giữa hai yếu

tố còn là phương châm quan trọng bậc nhất được đúc rút từ hoạt động thực tiễn của công táctuyên truyền, giảng dạy LLCT của Đảng và Quân đội trong nhiều thập kỷ qua Nhận thức đúngđắn và vận dụng linh hoạt, sáng tạo nguyên tắc này là mắt khâu then chốt trong đổi mới toàndiện, nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH hiện nay

Tính ĐHCT và tính khoa học trong giảng dạy LLCT là những yêu cầu tồn tại khách quan,phản ánh những phương diện khác nhau trong quá trình thống nhất thực hiện mục tiêu giảngdạy Khi nói tính ĐHCT trong giảng dạy, thường nhấn mạnh đến tính hành động hướng đíchchính trị - thực tiễn của chủ thể giảng dạy, thông qua nội dung và phương pháp sư phạm để đàotạo những quân nhân cách mạng, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì lợi ích của Đảng, Tổ quốc vànhân dân Khi nói tính khoa học trong giảng dạy, thường đề cập đến thái độ của người dạy trongnhận thức và vận dụng các quy luật, trong tôn trọng chân lý khách quan của quá trình sư phạm.Tính ĐHCT sẽ không sâu sắc nếu người dạy không tự giác, chủ động gắn chặt với tính khoahọc, không lấy khoa học làm cơ sở, nền tảng, chỗ dựa cho ĐHCT Chủ thể càng tôn trọng tínhkhoa học, thì càng có giá trị hiện thực hoá mục tiêu chính trị trong đào tạo; đồng thời, gắn vớiĐHCT theo quan điểm của Đảng, của giai cấp công nhân, tính khoa học trong giảng dạy LLCT

sẽ ngày càng được bổ sung và phát triển lên tầm cao mới

Vấn đề có tầm quan trọng hàng đầu đối với người dạy là nhận thức sâu sắc mối quan hệ biệnchứng giữa tính chính trị và tính khoa học trong chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,đường lối quan điểm của Đảng Vì đây là điểm tựa mấu chốt làm tiền đề để người dạy kết hợptính ĐHCT với tính khoa học Quá trình kết hợp, không chỉ lý giải sự “thống nhất trong bảnchất” giữa tính chính trị với tính khoa học, mà quan trọng là trong điều kiện sư phạm xácđịnh, vai trò người dạy thể hiện sự kết hợp giữa hai yêu cầu trên như thế nào Cho nên, kếthợp tính ĐHCT với tính khoa học phản ánh tính năng động, khả năng và trình độ người dạy

trong việc gắn kết chặt chẽ giữa hai yếu tố, làm cho tính ĐHCT luôn hoà quyện và dựa trên cơ

sở nền tảng của tính khoa học; ngược lại, tính khoa học luôn xâm nhập và hỗ trợ đắc lực chotính ĐHCT, để cùng nhau vận động hướng đến mục tiêu giảng dạy đã xác định Muốn kết hợpđúng hướng, có hiệu quả, chủ thể phải huy động tối đa khả năng sư phạm, tập trung nâng caotính khoa học ở nội dung chương trình, phương pháp, phương tiện giảng dạy, đáp ứng tốt nhấtyêu cầu đặt ra từ tính ĐHCT; đồng thời, phải quán triệt sâu sắc tính Đảng Cộng sản, tính thựctiễn, tính chiến đấu trong nội dung, phương pháp giảng dạy, trên cơ sở gắn với tính khoa học.Khắc phục biểu hiện “phi tính ĐHCT”, “nhạt tính ĐHCT” hoặc hạ thấp những yêu cầu về tínhkhoa học, buộc tính khoa học phải khuôn theo những điều kiện hạn chế, mang tính áp đặt củatính ĐHCT

Từ điển tiếng Việt định nghĩa: “Kết hợp là gắn kết với nhau để bổ sung cho nhau”[106,tr.469] Theo định nghĩa này, cùng với những lập luận trên, có thể vận dụng quan niệm về sự

kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH: Kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT là quá trình sư phạm, trong đó chủ thể giảng dạy chủ động gắn kết chặt chẽ giữa tính chất chính trị với tính chất hợp quy luật của nhận thức và hoạt động sư phạm nhằm xây dựng, phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết cho người học, phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo ở các trường SQBĐH

+ Thực chất của sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT ở các

yếu tố là nhằm hạn chế, khắc phục khuynh hướng tự phát tác động qua lại mang tính tiêu cựctrong quá trình giảng dạy.

Giảng dạy LLCT vừa là hoạt động mang tính chính trị- xã hội, vừa là hoạt động mang tínhkhoa học sáng tạo Tính chính trị của hoạt động này được bắt nguồn trước hết từ tính mụcđích đào tạo đội ngũ cán bộ của Đảng trong quân đội Đồng thời, đây còn là hoạt động mangtính khoa học - khoa học xây dựng con người vì nó tác động trực tiếp vào con người nhằm cảitạo con người cả về nhận thức, tư tưởng, tình cảm, cả về thái độ chính trị và hành động cáchmạng Tính tất yếu của sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học không chỉ bắt nguồn từ bảnchất, mục đích của hoạt động giảng dạy LLCT, mà còn xuất phát từ sự đòi hỏi lẫn nhau giữahai yếu tố trong cùng tồn tại của hoạt động giảng dạy LLCT Tính ĐHCT với tính khoa họctrong giảng dạy LLCT tuy hai nhưng là một, tuy một nhưng là hai, tồn tại trong sự thống nhất,đan xen, lồng ghép, ràng buộc lẫn nhau Càng thể hiện sâu sắc tính ĐHCT bao nhiêu thì càngchứng tỏ nội dung và phương pháp giảng dạy đạt được tính khoa học bấy nhiêu Ngược lại,chủ thể càng tôn trọng khoa học, tôn trọng chân lý khách quan bao nhiêu thì tính ĐHCT tronggiảng dạy càng được thể hiện sâu sắc trên các nhân tố, các mặt của quá trình sư phạm bấynhiêu

Kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học không phải là sự cộng lại hay làm cho hai yếu tố

đứng bên cạnh nhau một cách thuần tuý mà chính là tạo sự tác động lẫn nhau một cách nhịp nhàng, cân đối, tạo mối quan hệ hai chiều, cái này là điều kiện, tiền đề cho cái kia và ngược lại Chú trọng thực hiện để đáp ứng yêu cầu này là đồng thời buộc phải quan tâm giải quyết

yêu cầu kia, hai bên phụ thuộc tất yếu vào nhau, trong cả nội dung và phương pháp giảng dạy

Kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT diễn ra một cách liên tục, đòihỏi tính công phu, kiên trì huy động sức mạnh tổng hợp của nhiều yếu tố, giải quyết nhiềumối quan hệ khác nhau Quá trình kết hợp không ngừng được điều chỉnh, bổ sung, phát triển

và hoàn thiện Trong đó, sự phối hợp thống nhất giữa tính chính trị với tính khoa học, mụcđích với phương tiện, khách quan với chủ quan, khách thể với chủ thể, lý luận với thực tiễn;

nhận thức với hành động và giữa nội dung với phương pháp giảng dạy gắn bó chặt chẽ vớinhau, tạo điều kiện, tiền đề, chuyển hoá cho nhau nhằm hướng vào thực hiện mục tiêu, yêucầu, nhiệm vụ đào tạo cán bộ ở các trường SQBĐH Quân đội nhân dân Việt Nam.

Như vậy, kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT, thực chất là quá trình thực hiện đồng bộ, có hệ thống các nội dung, hình thức và phương pháp trên cơ sở giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa tính chính trị và tính khoa học trong một bài giảng, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy LLCT, đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo SQBĐH

+ Những nét đặc thù cơ bản của sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạyLLCT ở các trường SQBĐH

Kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học là một nguyên tắc mang tính phổ biến trong giảngdạy LLCT ở tất cả các học viện, nhà trường trong và ngoài quân đội, và ở các bậc đào tạokhác nhau Tính phổ biến của sự kết hợp không làm lu mờ hay bài trừ tính đặc thù của nó Ởmỗi trường, mỗi bậc đào tạo có đặc điểm, nhiệm vụ, đối tượng đào tạo riêng, theo đó, cấu trúcnội dung chương trình, lựa chọn các hình thức, phương pháp giảng dạy cũng rất khác nhau Vìthế, nội dung, hình thức kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT cũng cónhững đặc điểm riêng, phản ánh tính cụ thể, tính độc đáo, phong phú, đa dạng của sự kết hợp.Việc nắm vững đặc điểm toàn diện trong quá trình giảng dạy LLCT, nhất là đặc điểm về mụctiêu và đối tượng đào tạo cụ thể, là cơ sở quan trọng nhất để chủ thể vận dụng có hiệu quả yêucầu kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT

- Xét về mục tiêu đào tạo, với các trường đại học dân sự, chủ yếu đào tạo theo trình độhọc vấn, trong khi các trường SQBĐH đào tạo theo chức danh gắn với đào tạo theo trình độhọc vấn Mục tiêu đào tạo đòi hỏi phải bắt đầu từ chức danh, xem cán bộ cần đào tạo trongtương lai sẽ đảm nhiệm cương vị, chức vụ gì, thuộc ngành nghề nào, từ đó trang bị kiến thứctheo trình độ học vấn tương ứng

Tốt nghiệp một trường đại học dân sự, các cử nhân sau khi ra trường có thể đảm nhiệm cáccương vị, chức vụ khác nhau, lần lượt từ thấp đến cao mà có thể không nhất thiết phải quaylại trường đại học để tiếp tục học (trừ đào tạo sau đại học) Nhưng các trường SQBĐH thìkhác, mỗi trường vừa thực hiện đào tạo theo chuyên ngành vừa gắn với đào tạo theo chứcdanh qui định Tốt nghiệp ra trường, các cử nhân quân sự được sắp xếp, bố trí công tác theochức danh được đào tạo Sau một thời gian nhất định (có thể vài ba năm), nếu cán bộ đó cókhả năng, chiều hướng, triển vọng phát triển tốt và có thể đảm nhiệm được các cương vị, chức

vụ cao hơn so với chức danh đào tạo ban đầu thì nhất định phải quay trở lại các học viện đểtiếp tục đào tạo ở trình độ học vấn và chức danh cao hơn

Mục tiêu đào tạo theo chức danh gắn với đào tạo trình độ học vấn ở các trường SQBĐH,quy định cả về nội dung, hình thức và phương pháp kết hợp tính ĐHCT với tính khoa họctrong giảng dạy LLCT Việc kết hợp giữa hai yếu tố đòi hỏi vừa phải tuân thủ nguyên tắcchung trong giảng dạy LLCT, vừa phải vận dụng phù hợp với đặc điểm cụ thể ở các trườngSQBĐH Mục tiêu đào tạo ở các nhà trường quân sự đòi hỏi, cùng với việc trang bị kiến thứckhoa học, đáp ứng yêu cầu về trình độ học vấn của chuyên gia khoa học trên một lĩnh vựcnhất định, thì trong giảng dạy LLCT phải nhằm hình thành hệ thống các phẩm chất, nhân cáchcủa người cán bộ lãnh đạo, chỉ huy, quản lý đơn vị Nghĩa là, để đảm nhiệm được chức vụ vàcương vị theo chức danh đào tạo, ngoài mặt bằng về trình độ học vấn, kiến thức, kinh nghiệmchuyên môn thì nhất thiết họ phải được đào luyện thành người cán bộ, sĩ quan ưu tú củaĐảng, của quân đội Từ đặc điểm này cho thấy, sự đòi hỏi về phẩm chất chính trị, tư tưởng,đạo đức cách mạng như: lòng trung thành vô hạn, đức chiến đấu hy sinh cao cả vì Đảng, vì Tổquốc, vì nhân dân; BLCT và lập trường giai cấp công nhân vững vàng, sự giác ngộ về mụctiêu lý tưởng CSCN sâu sắc Đó là những yêu cầu căn bản có tính vượt trội so với những yêucầu tương tự đặt ra trong giảng dạy LLCT cho các sinh viên dân sự Bên cạnh đó, những đòihỏi khắt khe về sức bền chịu đựng khó khăn, gian khổ, sự căng thẳng về tâm lý, tinh thần, đòihỏi phải có lòng dũng cảm, “gan không núng, chí không mòn”, thậm chí có cả sự mất mát hy

sinh xương máu, tính mạng con người Do đó, kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học tronggiảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH đòi hỏi từ nội dung, chương trình đến phương pháp,phương tiện; từ giáo viên đến học viên, từ những hoạt động sư phạm đến môi trường xungquanh phải thể hiện sâu sắc tính ĐHCT, định hướng thực tiễn, nhằm hình thành những phẩmchất nhân cách của người cán bộ lãnh đạo, chỉ huy, trên cơ sở khách quan, khoa học Mọi biểuhiện mờ nhạt tính ĐHCT hoặc ĐHCT thiếu cơ sở khoa học, thiếu tính thực tiễn, tính chiếnđấu đều không thể đáp ứng được mục tiêu yêu cầu đào tạo ở các trường đại học nói chung,nhất là ở các trường đại học trong quân đội.

Những yêu cầu về phẩm chất, năng lực của giáo viên giảng dạy LLCT ở các trườngSQBĐH cũng có nét khác so với giáo viên giảng dạy LLCT ở các trường đại học dân sự Giáoviên LLCT là chủ thể giảng dạy các môn LLCT, đồng thời, là lực lượng chủ đạo, quyết địnhchất lượng, hiệu quả vận dụng nguyên tắc kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảngdạy LLCT Yêu cầu đặt ra với họ, không chỉ có kiến thức sâu rộng về chủ nghĩa Mác- Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng, mà trước hết phải có sự giác ngộchính trị sâu sắc, có phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng trong sáng Bởi lẽ, ngoài tư cáchnhà sư phạm, nhà khoa học giáo dục, nhất thiết họ phải là người cán bộ, sĩ quan, người đảngviên Cộng sản; sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu, nhận và hoàn thành bất cứ nhiệm vụ gì theo sựphân công của tổ chức Như vậy, những yêu cầu về phẩm chất, nhân cách, đạo đức của giáoviên LLCT bắt nguồn từ đặc điểm đối tượng và nhiệm vụ đào tạo, nó ảnh hưởng trực tiếp đếntính chất, hiệu quả kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT và theo đó,ảnh hưởng đến nhân cách của người học

- Cách thức tổ chức, quản lý quá trình giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH theo phươngthức quản lý chất lượng học tập, kết hợp với quản lý hành chính quân sự

Sinh viên ở các trường đại học dân sự thường được tổ chức theo từng lớp học với phươngthức tự quản là chủ yếu Trong khi đó, các trường SQBĐH được tổ chức theo phương thức kếthợp chặt chẽ giữa quản lý chất lượng giảng dạy và học tập với quản lý hành chính quân sự

Việc ăn, ở, sinh hoạt, học tập, rèn luyện mang tính tập trung, thống nhất dưới sự chỉ đạo, địnhhướng của hệ thống các tổ chức chỉ huy, tổ chức Đảng, tổ chức Đoàn giúp cho việc quản lýchặt chẽ, không chỉ quản lý việc học tập mà cả trong sinh hoạt, rèn luyện tác phong, lối sống,nếp sống và các mối quan hệ xã hội khác; không chỉ trang bị học vấn, kiến thức lý luận màchú trọng cả xây dựng phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức trong nhân cách người sĩ quantương lai Nếp sống tập thể quân sự còn tạo ra sự đoàn kết, gắn bó bền chặt giữa những người

có cùng mục đích lý tưởng, cùng chí hướng phấn đấu, đây là điều kiện tốt để chuyển hoá quátrình kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT thành quá trình tự kết hợp

ở ngay trong mỗi học viên Phương thức quản lý hành chính quân sự đã tạo ra môi trường ảnhhưởng tích cực đến hoạt động giảng dạy LLCT; đồng thời, hạn chế rất nhiều sự tác động tiêucực từ mặt trái của cơ chế thị trường Đây là một môi trường sư phạm khá thuận lợi cho việcgieo trồng, nẩy mầm và phát triển những phẩm chất chính trị - xã hội trong nhân cách đốitượng đào tạo Tuy nhiên, môi trường có tính đặc trưng này lại ảnh hưởng trên hai góc độkhác nhau khi vận dụng sự kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT Mộtmặt, nhờ có môi trường hành chính quân sự chặt chẽ, nghiêm minh, tính hướng đích chính trị-thực tiễn rõ ràng, nên khi giảng dạy, định hướng về quan điểm chính trị, lập trường giai cấpcông nhân có nhiều thuận lợi hơn so với các môi trường giáo dục khác Tuy nhiên, môi trườnghành chính quân sự dễ đem lại cho người dạy thói quen vận dụng phương pháp độc thoại,diễn đạt nội dung mang tính áp đặt, gò bó, khiên cưỡng; tính chất đối thoại, dân chủ trong dạy -học có thể bị hạn chế nhất định Người học có cơ hội nhanh chóng hình thành hệ thống quan điểmchính trị, nhất trí với đường lối quan điểm của Đảng, trên cơ sở tác động của môi trường nói trên,song phương pháp nhận thức và tư duy chính trị của người học thường là xuôi chiều, máy móc,giáo điều

Ngoài những đặc điểm trên, đối tượng đầu vào của các trường SQBĐH cũng có nét khác

so với các trường đại học ngoài quân đội Cùng với việc thi tuyển chặt chẽ với những yêu cầucao về kiến thức, gắn với từng loại chức danh và chuyên ngành đào tạo, thì việc tuyển sinh