Môn Ngữ văn: - Cảm nhận được tình cha con sâu nặng trong hoàn cảnh éo le của cha con ông Sáu.. - Từ những kiến thức của dự án và cách vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác nhau để gi
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI
PHÒNG GD&ĐT MỸ ĐỨC
TRƯỜNG: THCS HƯƠNG SƠN
TỔ: KHOA HỌC XÃ HỘI
NGƯỜI THỰC HIỆN: TẠ THỊ LƯƠNG ĐIỆN THOẠI: 0167 274 33 68
EMAIL: tathiluongc2hs@gmail.com
Trang 2PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DẠY HỌC – MÔN NGỮ VĂN
1 Tên dự án dạy học
BÀI 15, TIẾT 71: CHIẾC LƯỢC NGÀ – Nguyễn Quang Sáng
2 Mục tiêu dạy học
2.1 Kiến thức:
2.1.1 Môn Ngữ văn:
- Cảm nhận được tình cha con sâu nặng trong hoàn cảnh éo le của cha con ông Sáu
- Nắm được nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật, đặc biệt là nhân vật bé Thu ;
nghệ thuật xây dựng tình huống truyện bất ngờ mà tự nhiên của tác giả
- Lời kể ở ngôi thứ nhất dung dị, đậm chất Nam Bộ
2.1.2 Môn Lịch sử:
- Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
- Hoàn cảnh đất nước ta trong năm 1966
- Cuộc kháng chiến chống Mĩ trên chiến trường miền Nam
+ Lớp 9: Bài 29 tiết PPCT 42+43+44
2.1.3 Môn Địa lý
- Địa bàn Mĩ chiếm đóng,
- Khu căn cứ của ta
+ Lớp 6: Bài 23 Sông và hồ
+ Lớp 8: Bài 33 Đặc điểm sông ngòi Việt Nam
+ Lớp 9: Bài 31, 32 Vùng Đông Nam Bộ
2.1.4 Môn Toán:
- Thống kê số lượng bom, mìn mà Mĩ đã rải trên chiến trường niềm Nam
- Thống kê số lượng lính Mĩ được huy động vào chiến trường miền Nam Việt Nam năm 1966
2.1.5 Môn Âm nhạc:
- Ngoài những tác phẩm văn học còn có những bài hát được sáng tác và hát vang trong thời kỳ chống Mĩ của quân và dân ta
2.1.6 Điện ảnh:
- Những thước phim tư liệu liên quan đến cuộc chiến
2.1.7 Môn Giáo dục công dân:
Từ nội dung bài học giáo dục các em học sinh có thái độ sống với gia đình, những người thân yêu, với lớp người đã hy sinh xương máu để bảo vệ nền độc lập tự do cho dân tộc, cho quê hương đất nước…
2.1.8 Môn Mỹ thuật:
- Học sinh có thể tưởng tượng vẽ chân dung các nhân vật mà mình yêu thích: Bé Thu, ông Sáu…
2.2 Kỹ năng
2.2.1 Môn Ngữ văn
- Kể chuyện diễn cảm
- Phát hiện và phân tích những chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong truyện ngắn
- Định hướng phát triển năng lực của học sinh
Trang 32.2.2 Môn Lịch sử
- Lớp 9: Bài 29 tiết PPCT 42+43+44
2.2.3 Môn Địa lý
- Lớp 8: Bài 33 Đặc điểm sông ngòi Việt Nam
- Lớp 9: Bài 31, 32 Vùng Đông Nam Bộ
2.3 Thái độ
- Yêu mến, trân trọng tình cảm sâu nặng mà bé Thu dành cho ba
- Yêu những con người quả cảm, giàu lòng hi sinh…
- Tình cảm bạn bè, tình đồng chí đồng đội sâu sắc
- Bộc lộ lòng biết ơn sâu sắc đối với thế cha ông, sống với đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”
- Có trách nhiệm đối với non sông, đất nước
- Yêu thích và đam mê với môn học Ngữ văn THCS và các môn học khác
3 Đối tượng dạy học
- Học sinh trường THCS Hương Sơn – Mỹ Đức – Hà Nội
+ Số lượng: 82 học sinh
+ Số lớp: 2 lớp (9A1+9A2)
+ Khối lớp: 9
4 Ý nghĩa của dự án
4.1 Ý nghĩa của dự án đối với thực tiễn dạy học
- Qua việc dạy học của dự án, giúp học sinh tư duy, vận dụng được kiến thức của nhiều môn học khác nhau: Lịch sử, Địa lý, Toán, Mỹ thuật, Âm nhạc, Giáo dục công dân Từ đó các em có hứng thú hơn trong việc tiếp cận tác phẩm văn học và cũng giúp cho giờ dạy của giáo viên thêm phong phú và sâu sắc
- Từ những kiến thức của dự án và cách vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác nhau để giải quyết vấn đề mà học sinh có thể vận dụng đối với các tình huống khác
4.2 Ý nghĩa của dự án đối với thực tiễn đời sống
- Nhận biết được tình cảm sâu nặng của cha con ông Sáu và bé Thu trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh
- Học sinh có được những kiến thức để vận dụng vào cuộc sống hàng ngày Biết nâng niu, trân trọng tình cảm với cha mẹ, với gia đình và quê hương đất nước
- Nâng cao ý thức bảo vệ quê hương đất nước và khắc sâu tội ác chiến tranh
5 Thiết bị dạy học và học liệu
5.1 Thiết bị dạy học
- Tranh ảnh in phun khổ lớn về văn bản
- SGK, sách bài tập, bài giảng điện tử
- Phòng học bộ môn
5.2 Học liệu
5.2.1 Một số hình ảnh về tình cảm cha con ông Sáu và bé Thu
5.2.2 Một số đoạn Clip về chiến tranh của Việt Nam
5.2.2 Một số bài hát về tình cảm cha con, gia đình
5.3 Ứng dụng công nghệ thông tin
- Sử dụng phần mềm Microsoft Office PowerPoint 2010
Trang 4- Sử dụng phần mềm VideoStudio 11.
- Sử dụng phần mềm FormatFactory
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Nội
dung
Cần
ứng
dụng
Cntt
A.Kiểm tra bài cũ: (Hình thức trắc nghiệm)
1 Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long được sáng tác vào năm nào?
2.Từ truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, vẻ đẹp nào của nhân vật anh
thanh niên được bộc lộ?
A Yêu công việc, yêu và ham đọc sách
B Ngăn nắp, khoa học, biết quan tâm tới người khác
C Khiêm tốn, chân thật
D Tất cả các ý trên
Đáp án: Câu 1 (B) Câu 2 (D)
B Giới thiệu bài:
Các em thân mến! Với đề tài chiến tranh và người lính, những tiết học trước các em đã được làm quen với hai thi phẩm “Đồng chí” của Chính Hữu và “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật Các
em đã thấy được tất cả những tính chất khốc liệt của chiến tranh Cũng với đề tài này, nhưng Nguyễn Quang Sáng không viết nhiều về bom rơi đạn nổ nơi chiến trường, mà lại viết về những chia li, xa cách trong tình cảm của gia đình Truyện ngắn “Chiếc lược ngà” là một câu chuyện như thế Hôm nay, cô sẽ hướng dẫn các em tìm hiểu
C Bài mới:
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Qua phần chú thích SGK Trang 201
Em hãy nêu những nét chính về tác giả Nguyễn Quang Sáng?
- Nguyễn Quang sáng(1932- 2014)
- Quê ở An Giang
- Trong kháng chiến chống Pháp, ông tham gia bộ đội, hoạt động ở chiến trường Nam Bộ
- Sau năm 1954, ông tập kết ra Bắc và bắt đầu viết văn
- Những năm chống Mĩ, ông trở về Nam
Bộ, tham gia kháng chiến và tiếp tục sáng tác văn học
- Sau năm 1975, là Tổng thư kí Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh
- Viết về cuộc sống và con người Nam Bộ Với lối viết giản dị,mộc mạc, sâu sắc, đằm thắm
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: (1932- 2014)
Trang 5ứng
dụng
Cntt
- Sáng tác nhiều thể loại: Tiểu thuyết, truyện
ngắn, kịch bản phim
- Tác phẩm tiêu biểu: Chiếc lược ngà, Mùa
gió chướng, Đất lửa, Cánh đồng hoang.
- Năm 2000, ông được Nhà nước tặng Giải
thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
Với những công lao đóng góp lớn lao của
Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Văn Đua-
Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh
đã viết: “Nguyễn Quang Sáng đã ra đi
mãi mãi nhưng những tác phẩm được kết
tinh từ khối óc, con tim, từ cuộc chiến
đấu cần lao của ông vẫn sống mãi trong
trái tim bạn đọc và luôn là hành trang
cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau ”
Nêu hoàn cảnh sáng tác truyện
ngắn“Chiếc lược ngà”?
- Viết năm 1966, khi tác giả đang hoạt động
tại chiến trường Miền Nam
- In trong tập truyện ngắn cùng tên
- Vị trí đoạn trích: Thuộc phần giữa truyện
Giáo viên tích hợp với môn Lịch sử, Địa lí
và Điện ảnh:
HS xem Clip minh họa cuộc kháng chiến
chống Mĩ năm 1966.
-Vậy là với năm 1966 là năm mà cuộc
kháng chiến chống Mĩ bước vào giai đoạn
khó khăn với nhiều thử thách khốc liệt
- Đế quốc Mĩ tiến hành cuộc hành quân
“Tìm Diệt”, Bình Định trên chiến trường
miền Nam Việt Nam
Tích hợp với môn Toán: Để thực hiện cho
chiến lược trên Mĩ đã huy động một lược
lượng rất lớn: Quân trang, quân dụng, súng
ống,đạn dược…
- Đặc biệt là một đội lính Mĩ rất lớn được
chi viện sang chiến trường miền Nam Việt
Nam:
+ Tháng 1/1966: 180.000 tên
+ Tháng 5/1966: 280.000 tên
+ Tháng 6/1966: 300.000 tên
+ Tháng 9/1966: 325.000 tên
=> Tổng cộng: 10.085.000 tên
* GV: Nói về hoàn cảnh viết nên truyện
2 Tác phẩm : (1966)
Trang 6ứng
dụng
Cntt
ngắn này, tác giả đã tâm sự:
“Năm 1966 tôi từ miền Bắc trở về miền
Nam Vùng Tháp Mười mênh mông nước
trắng Tôi đi ghe vào sâu trong rừng và
sống ở một nhà sàn treo trên ngọn cây Lúc
đó đoàn giao liên dẫn đường toàn là nữ
Tôi rất có ấn tượng với một câu chuyện của
một cô giao liên có chiếc lược ngà trắng
Sau khi nghe cô kể chuyện, tôi ngồi viết một
ngày một đêm là hoàn thành tác phẩm
này.”
Như vậy, các em thấy tác phẩm “Chiếc
lược ngà” đã được khơi nguồn từ một câu
chuyện có thực và chính điều đó khiến câu
chuyện của tác giả vô cùng chân thực và
làm cho người đọc như bị cuốn hút ngay
theo nội dung và như thấy được rõ hơn hình
ảnh những người chiến sĩ trong cuộc kháng
chiến chống Mĩ của dân tộc ta
* Ngôi kể:
Ai là người dẫn dắt và kể lại câu chuyện?
Bác Ba – người bạn, người chứng kiến
- Ngôi thứ nhất
- Tác dụng: vừa mang tính khách quan
(chứng kiến và kể lại), vừa bộc lộ suy nghĩ,
thái độ của mình (chủ quan)
=>Câu chuyện tăng độ tin cậy và thấm
đượm chất trữ tình
* Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp với
miêu tả, biểu cảm
* Từ khó:
Tìm những từ toàn dân tương đương với
những từ địa phương sau:
Từ địa phương Từ toàn dân
Cửa kênh(rạch)Áo
bông
Áo vải hoa
Nói trổng Nói trống không
Lòi tói Dây xích sắt
- HS nối từ tương ứng
* Ý nghĩa nhan đề: Vừa có ý nghĩa cụ thể 3 Đọc và tóm tắt:
Trang 7ứng
dụng
Cntt
vừa có ý nghĩa biểu tượng
* Gợi ý cách đọc:
- Giọng kể của nhân vật ông Ba xưng “tôi”:
trầm tĩnh, cảm động, hơi buồn
- Đoạn miêu tả tâm lí của bé Thu – ông Sáu
(nhất là một đoạn đối thoại ngắn) cần đọc
với giọng điệu phù hợp để thể hiện tâm
trạng của các nhân vật
- Giáo viên cho học sinh đọc phân vai
* Tóm tắt:
Dựa vào các tình tiết sau em hãy tóm tắt
câu chuyện ?
+ Ông Sáu đi kháng chiến
+ Ông Sáu về thăm nhà
+ Bé Thu không nhận cha
+ Bé Thu nhận ra cha thì ông Sáu phải trở
về đơn vị
+ Tại khu căn cứ
- Tóm tắt : Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến
lúc bé Thu chưa đầy một tuổi Mãi khi con
gái 8 tuổi ông mới có dịp về thăm nhà, thăm
con.
- Bé Thu không nhận ra cha vì vết thẹo trên
má làm cho ông không giống với người cha
mà nó đã thấy trong ảnh
-Nó nhất định không chịu gọi ba và đối xử
như người xa lạ
- Đến lúc bé Thu nhận ra cha, tình cha con
thức dậy mãnh liệt trong em thì cũng là lúc
ông Sáu phải lên đường.
- Ở khu căn cứ, ông Sáu ân hận vì đã đánh
con, ông dồn hết tình cảm vào việc làm cây
lược ngà tặng con Trong một trận càn, ông
Sáu đã hi sinh
-Trước lúc nhắm mắt ông đã kịp trao lại
cây lược cho người bạn chiến đấu là bác Ba
nhờ bác chuyển cho con gái.
Truyện được xây dựng trên những tình
huống nào?
II Đọc – Tìm hiểu văn bản
1 Tình huống truyện :
Trang 8ứng
dụng
Cntt
Cần
ứng
dụng
Cntt
-Tình huống 1: Cuộc gặp gỡ của hai cha
con sau tám năm xa cách, bé Thu không
nhận cha, đến lúc em nhận ra ba thì cũng là
lúc ông Sáu phải lên đường.
- Tình huống 2: Ở khu căn cứ, ông Sáu làm
chiếc lược ngà để tặng con nhưng chưa kịp
trao món quà ấy thì ông đã hi sinh.
Em có nhận xét gì về cách xây dựng tình
huống truyện của tác giả?
Nếu tình huống 1 thể hiện tình cảm mãnh
liệt của bé Thu với cha thì tình huống 2 lại
bày tỏ một cách sâu sắc tình cảm của người
cha đối với đứa con
Diễn biến tâm lí, tình cảm của bé Thu
được chia ra làm mấy giai đoạn ? Đó là
những giai đoạn nào?
- Trước khi Thu nhận ra cha
- Khi Thu nhận ra ông Sáu là cha
Thời điểm để bé Thu bộc lộ rõ tâm lí, tình
cảm của mình với ông Sáu?
- Thấy người lạ gọi.
- Trong ba ngày ông Sáu ở nhà.
- Khi má bảo gọi ba vào ăn cơm
- Khi má sai trông nồi cơm
- Khi ông Sáu gắp trứng cá vào chén nó
Phản ứng của bé Thu khi thấy một người
lạ mặt gọi “con”, xưng “ba”?
- Nghe gọi, con bé giật mình, tròn mắt
nhìn ngơ ngác, lạ lùng
- “ mặt nó bỗng tái đi rồi vụt chạy và kêu
thét lên: “Má! Má!”
Cử chỉ, và tiếng kêu ấy biểu thị cảm xúc
gì của bé Thu?
- GVB: Khi thấy một người đàn ông xa lạ
bỗng nhận mình là con và gọi tên thì bé Thu
rất ngạc nhiên, nó giật mình, tròn mắt nhìn,
ngơ ngác, lạnh lùng mặt tái, vụt chạy, kêu
thét
=>Là phản ứng hết sức tự nhiên thể hiện
tâm trạng hốt hoảng, sợ hãi
Chuyển ý
Thế rồi, với ba ngày ít ỏi ông Sáu ở nhà,
ông càng cố gắng gần gũi vỗ về con nhưng
=> Bất ngờ, độc đáo, góp phần biểu lộ cảm xúc của nhân vật
2 Diễn biến tâm lí, tình cảm của bé Thu.
a Trước khi Thu nhận
ra cha:
- Thấy người lạ gọi:
->Ngạc nhiên, hốt hoảng, sợ hãi
Trang 9ứng
dụng
Cntt
Mở
rộng
thêm
kiến
thức
Tích
hợp
với
các
môn
học
khác
càng cố gắng vỗ về thì bé Thu càng đẩy ông
ra xa.
Khi má sai gọi ba vào ăn cơm, bé Thu đã
nói với ông Sáu như thế nào?
- Vô ăn cơm!
- Cơm chín rồi!
Từ lời nói đó đã bộc lộ thái độ gì của bé
Thu?
Ngoài ra bé Thu còn gọi ông Sáu là gì?
- Gọi “người ta”
Cách gọi ấy thể hiện điều gì?
GV: Rồi một tình huống xảy ra mà bác Ba
và ông Sáu nghĩ rằng nó phải đầu hàng
không thể ương ngạnh được nữa: Mẹ đi mua
thức ăn, bắt nó trông nồi cơm to, cơm sôi
không thể tự chắt nước, mọi người nghĩ nó
thua, phải gọi “ba”
Trước thế bí như thế, bé Thu đã xử lí
như thế nào? (lời nói, việc làm)
- Nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
+ Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái!
+ Cơm sôi rồi, nhão bây giờ!
=> Nói trống không
- Loay hoay nhón gót lấy cái vá múc ra
từng vá nước.
Lời nói, việc làm của bé Thu chứng tỏ
điều gì?
- Với việc làm: đảm đang, tháo vát, thông
minh.
- Với ông Sáu: bất cần sự giúp đỡ.
GVB: Phải nói rằng, tuy nhỏ tuổi nhưng bé
Thu rất thông minh, đảm đang, tháo vát Bị
dồn vào thế bí ,nồi cơm thì to, nước trong
nồi nhiều, lại đang sôi lên sùng sục như thúc
giục nó, nó luýnh quýnh, nó loay hoay
nhưng rồi tự biết thoát ra khỏi những khó
khăn mà không cần sự giúp đỡ Đó cũng là
một minh chứng chứng minh con bé không
chịu nhận ông Sáu là ba Phải nói bé Thu là
một em bé đáo để thật!
Chuyển ý:Trong bữa cơm đó, để thể hiện sự
quan tâm săn sóc với con, ông Sáu đã gắp
cho nó một cái trứng cá to, vàng
- Trong ba ngày nghỉ phép:
+ Nói trống không, coi như người dưng
+ Bất cần sự giúp đỡ
Trang 10Trước sự quan tâm của ông Sáu, bé Thu
đã có hành động như thế nào?
- Lấy đũa soi vào chén bất thần hất tung
cái trứng cá ra, cơm văng tung tóe cả mâm
Hành động đó chứng tỏ Thu là một em bé
như thế nào?
Bị đánh, bé Thu đã có phản ứng ra sao?
- Không khóc, ngồi im, đầu cúi gằm xuống
- Cầm đũa gắp lại cái trứng cá để vào chén
rồi lặng lẽ đứng dậy bước ra khỏi mâm
- Bỏ về nhà ngoại, cố ý khua dây cột xuồng
kêu rổn rảng
- Mách với ngoại và khóc ở bên đó
Tất cả những hành động trên của bé Thu
minh chứng cho điều gì?
CÂU HỎI THẢO LUẬN:
1 Có ý kiến cho rằng: Khi hất tung cái
trứng cá, bị đánh mắng, lặng lẽ nhặt lại,
lặng lẽ đứng dậy, bỏ ra xuồng, bỏ về nhà
ngoại là lúc bé Thu bày tỏ tình yêu mãnh
liệt đối với cha mình Ý kiến của em?
- Học sinh tự bộc lộ
- Giáo viên: => Phản ứng tâm lí của bé Thu
+ Bướng bỉnh, đáo để,
ương ngạnh
-> Cự tuyệt một cách quyết liệt
Trang 11là hoàn toàn tự nhiên Trong hoàn cảnh xa cách và trắc trở của chiến tranh, Thu còn quá nhỏ để có thể hiểu được tình thế nghiệt ngã éo le của cuộc sống Còn người lớn cũng không lường trước để chuẩn bị cho em đón nhận những khả năng bất thường nên
em không chấp nhận ông Sáu là ba, chỉ vì vết sẹo trên mặt ông khác với hình ảnh người cha mà nó biết…
Tất cả những phản ứng trên cho thấy tình cảm của bé Thu dành cho người ba thật như thế nào?
* Tiểu kết:
Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể chuyện của tác giả?
- Lựa chọn ngôi kể thích hợp
- Tình huống truyện bất ngờ, hợp lí
- Miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật tinh tế, sâu sắc
- Từ ngữ mang đậm màu sắc Nam Bộ
Qua đoạn trích vừa tìm hiểu, em cảm nhận được điều gì từ nhân vật bé Thu?
- Một em bé có cá tính mạnh mẽ, cứng cỏi, một tình yêu sâu sắc với người cha (trong ảnh)
=> Một tình yêu nguyên vẹn sâu sắc, mãnh liệt cho người ba
7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập
Sử dụng phiếu học tập (thời gian 5 phút)
CÂU HỎI THẢO LUẬN: Hình thức thảo luận theo nhóm:
Nhóm 1: Chi tiết bé Thu không nhận cha (khi ông Sáu đi kháng chiến trở về thăm nhà )gợi cho em suy nghĩ gì?