VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN môn để tìm HIỂU và ỨNG DỤNG bài tục NGỮ về THIÊN NHIÊN và LAO ĐỘNG sản XUẤT vào THỰC TIỄN CUỘC SỐNG môn ngữ văn 7

Đề tài: VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ TÌM HIỂU VÀ ỨNG DỤNG BÀI " TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT" VÀO THỰC TIỄN CUỘC SỐNG.. Dùng kiến thức liên môn để tìm hiểu và vận dụng

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN PHÚ XUYÊN ***************************

BÀI DỰ THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN

ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN.

Đề tài:

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ TÌM HIỂU VÀ ỨNG DỤNG BÀI " TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT"

VÀO THỰC TIỄN CUỘC SỐNG.

Môn: Ngữ văn 7

- Họ và tên: 1 Nguyễn Thị Duyên

- Sinh ngày: 20/03/2002

2 Nguyễn Thị Kiều Trang

- Sinh ngày: 28/03/2002

- Lớp 7C

- Trường THCS Khai Thái

- Địa chỉ: xã Khai Thái - huyện Phú Xuyên - thành phố Hà Nội

- Điện thoại:

- Email:

"

Thuở còn thơ ngày hai buổi đến trường Yêu quê hương qua từng trang sách nhỏ "

Trong trái tim mỗi người, quê hương có lẽ là tình cảm thiêng liêng nhất, quê hương là nơi ta sinh ra và lớn lên, nơi chôn nhau cắt rốn, nơi lưu giữ những kỉ niệm ngọt ngào và tuổi thơ tươi đẹp

Quê hương em – một làng quê vùng chiêm trũng, nơi những đồng lúa xanh tươi thẳng cánh cò bay, nơi có dòng sông êm ả vỗ về, nơi tuổi thơ em cùng bạn

bè vây quanh cây đa, giếng nước, sân đình, Và hơn cả là từ những bài giảng của thầy cô, từ trang sách học trò, từ những câu hò, tục ngữ, ca dao quê hương yêu dấu đó càng trở nên thân thiết, tự hào, gắn bó thiêng liêng!

I Tên tình huống:

Trải qua hàng nghìn năm gắn bó với nền kinh tế nông nghiệp, sản xuất lúa nước truyền thống lâu đời, tổ tiên chúng ta đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu để khắc phục những khó khăn do thiên nhiên gây ra, phát huy khả năng của con người trong lao động sản xuất; thể hiện tình cảm gắn bó, hòa mình với thiên nhiên, đồng thời ấp ủ khát vọng chinh phục, cải tạo thiên nhiên Kinh nghiệm đó đã được đúc kết lại trong những câu tục ngữ ngắn gọn, có sức khái quát cao nhưng cũng rất sinh động, hấp dẫn, được nhiều thầy cô giáo sử dụng trong các môn học nhà trường

Chính vì vậy, chúng em muốn bằng sự hiểu biết của mình từ chính những môn học đó để tìm hiểu và vận dụng nội dung của những câu tục ngữ tiết 73, môn Ngữ văn 7 vào thực tiễn cuộc sống Đó là lí do mà chúng em chọn đề tài:

Dùng kiến thức liên môn để tìm hiểu và vận dụng bài "Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất" vào thực tiễn cuộc sống.

II Mục tiêu giải quyết tình huống:

Tục ngữ là một trong những thể loại của Văn học dân gian Khác với ca dao, dân ca là những khúc hát tâm tình thiên về khía cạnh tinh thần, tình cảm; tục ngữ

có chức năng chủ yếu là đúc kết kinh nghiệm sống trên rất nhiều lĩnh vực của cuộc sống hằng ngày Vì thế tục ngữ được xem là kho kinh nghiệm và tri thức thực tiễn vô cùng phong phú

Với đặc thù của một thể loại Văn học mang tính chất xã hội và đời sống sản xuất, chúng em cảm thấy các bài tục ngữ có phần khô khan và trừu tượng, có

lẽ là do chúng em chưa có biện pháp học tập đúng đắn, chưa có kĩ năng vận dụng kiến thức của các môn học khác để tìm hiểu nội dung bài học Nhưng chính nhờ vào những kiến thức về Địa lí, Vật lí, Sinh học, Giáo dục công dân, Công nghệ

mà cô giáo lồng ghép trong bài đã giúp chúng em biết xâu chuỗi các sự vật, hiện tượng khô khan thành một bài học sinh động, hấp dẫn, dễ hiểu, dễ nhớ và có khả năng vận dụng trong thực tiễn cuộc sống tốt hơn

* Học theo chủ đề tích hợp và vận dụng kiến thức liên môn để tìm hiểu bài

"Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất" giúp chúng em phát huy được năng lực tư duy, khuyến khích sự sáng tạo Việc học như vậy sẽ có những tác dụng:

- Tạo ra sự hứng thú trong học tập, tiết học, bớt khô cứng, căng thẳng.

- Học sinh nào cũng có những quan điểm, cái nhìn riêng về một vấn đề.

- Trao đổi được quan điểm, kiến thức, thế mạnh của nhau.

- Tăng cường khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu.

- Nâng cao kỹ năng làm việc theo nhóm, đặt biệt là kỹ năng sống.

III Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống:

1 Cơ sở lí luận của việc vận dụng kiến thức liên môn:

Các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống đều có mối quan hệ mật thiết với nhau, cùng một sự vật nhưng có thể có nhiều cách nhìn và cách tiếp cận đánh giá khác nhau Những câu tục ngữ nói về thiên nhiên và những kinh nghiệm trong lao động sản xuất trước đây chúng em mới chỉ được biết đến dưới góc độ môn Ngữ văn, nhưng những câu tục ngữ này có thể hiểu dưới góc độ môn Vật lí, Địa

lí, Hoá học, Sinh học, Giáo dục công dân, Công nghệ

Ở đây, chúng em thấy sự liên hệ không thể tách rời của những bộ môn khoa học Nếu giải thích vấn đề bằng kiến thức riêng của một bộ môn Ngữ văn là chưa thấu đáo, chưa có một cái nhìn tổng quan để cùng giải quyết một vấn đề

Vì vậy mục tiêu của việc vận dụng kiến thức liên môn nhằm giúp cho chúng

em phát huy được năng lực sáng tạo, có kiến thức cơ bản, hiểu các vấn đề diễn ra xung quanh trong cuộc sống; qua đó chúng em có hành động và thái độ đúng đắn trong cuộc sống; biết yêu quý, trân trọng, tự hào hơn về những giá trị của quê hương, đất nước

2 Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng kiến thức liên môn:

Theo chúng em, việc học theo chủ đề tích hợp và vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực tiễn sẽ giúp chúng em giảm bớt áp lực, đồng thời phát huy được khả năng tự nghiên cứu, độc lập trong suy nghĩ, đánh giá và giải quyết vấn đề nêu ra một cách thấu đáo

Chúng em thấy việc học như vậy sẽ gắn kết giữa lí thuyết và thực hành trong nhà trường với thực tiễn đời sống, đẩy mạnh việc thực hiện học theo phương châm: “học đi đôi với hành”, tránh kiểu học thụ động, làm cho buổi học thêm thoải mái, không khô cứng, bớt căng thẳng

3 Các nguồn nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống:

- Sách giáo khoa Ngữ văn 7.

- Sách giáo khoa Địa lý 6, 9

- Sách giáo khoa Hóa học 9

- Sách giáo khoa Vật lý 7

- Sách giáo khoa Công Nghệ 7.

- Sách giáo khoa Giáo dục công dân 7.

- Sự giúp đỡ, tư vấn của các thầy (cô) giáo dạy bộ môn Ngữ văn, Địa lí, Vật lí, Sinh học, Giáo dục công dân, Công nghệ

IV Giải pháp giải quyết tình huống:

- Vận dụng kiến thức liên môn để hiểu nội dung bài "Tục ngữ về thiên nhiên và

lao động sản xuất":

+ Văn học: sử dụng từ ngữ, phương thức diễn đạt kết nối bài viết sao cho diễn

cảm,

nói lên cách nhìn của người xưa trước các hiện tượng tự nhiên và tình cảm của con người đối với thiên nhiên và khát khao chinh phục thiên nhiên

+ Vật lí: hiện tượng tán xạ ánh sáng.

+ Hóa học: thành phần các kim loại trong tự nhiên

+ Địa lí: quá trình vận động của trái đất, các hiện tượng tự nhiên, đất và những

điều kiện tự nhiên trong đất

+ Sinh vật: sự phát triển của thế giới động- thực vật theo thời tiết, theo mùa + Giáo dục công dân: đất là nguồn tài nguyên thiên nhiên có giá trị.

- Vận dụng kiến thức liên môn để ứng dụng cuộc sống thực tiễn: biết cách sắp xếp thời gian học tập, làm việc hợp lí phù hợp điều kiện thời tiết, khí hậu; biết chủ động phòng chống với các hiện tượng thiên tai khắc nghiệt; có biện pháp để bảo vệ tài nguyên đất và môi trường sống, phát huy những giá trị và tiềm năng của địa phương

V Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống:

1 Tim hiểu hoàn cảnh ra đời:

Nước ta là nước có nền sản xuất nông nghiệp từ lâu đời, trong quá trình lao động, cha ông ta đã có những hiểu biết tối thiểu về quy luật của tự nhiên

=========================================================== Những kinh nghiệm ấy thông qua tập thể, được truyền miệng trong dân gian bằng những câu ca dao, tục ngữ có vần điệu duyên dáng, sinh động Đó là những câu ca dao, tục ngữ nói về thời tiết, khí hậu, chăn nuôi, cày cấy, các quan hệ giữa con người với tự nhiên Tổ tiên luôn có ý thức gìn giữ, lưu truyền những kinh nghiệm quý báu và chúng ta là những thế hệ nối tiếp, phải biết trân trọng và gìn giữ những thành quả đó

2 Vận dụng kiến thức liên môn để tìm hiểu và ứng dụng nội dung bài " Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất" vào thực tiễn cuộc sống:

a Trước tiên chúng ta cần hiểu đơn giản nội dung các câu tục ngữ đó theo nghĩa đen Nội dung của những câu tục ngữ trong bài là những kinh nghiệm cơ bản về thiênnhiên và lao động sản xuất

Có thể chia những câu tục ngữ thành hai nhóm:

- Nhóm câu tục ngữ về thiên nhiên: câu 1,2,3,4

- Nhóm câu tục ngữ về lao động sản xuất: câu 5,6,7,8

b Phân tích nội dung từng câu tục ngữ:

Câu 1:

“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.

Ngày tháng mười chưa cười đã tối.”

Câu tục ngữ nêu lên nhận xét về thời gian đêm ngày trong tháng năm (âm

lịch) và tháng mười (âm lịch) Tháng năm đêm ngắn, tháng mười ngày ngắn Hiện tượng đêm dài, ngày ngắn và ngược lại không chỉ xảy ra trong hai tháng nói trên mà đó còn là hiện tượng chung của cả hai mùa đông, hè Mùa hè được chiếu sáng nhiều hơn mùa đông (mùa hè ngày dài, mùa đông ngày ngắn) Câu tục ngữ giúp con người có ý thức về thời gian làm việc theo mùa Áp dụng kinh nghiệm này, người ta chú ý phân bổ thời gian biểu làm việc cho phù hợp, chú ý khẩn trương khi làm việc, bố trí giấc ngủ hợp lí

bài 9 "Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa" giúp em hiểu hơn nội dung của câu tục ngữ trên Hiện tượng ngày, đêm dài ngắn theo mùa là hệ quả sự chuyển động của trái đất quanh mặt trời Quỹ đạo chuyển động của trái đất quanh mặt trời là hình e líp gần tròn, trong quá trình chuyển động trục của trái đất luôn giữ một độ nghiêng không đổi và hướng về trái đất Vào giữa mùa hạ (22/6), trái đất đến gần mút của quỹ đạo, lú này nửa cầu Bắc ngả về phía mặt trời, thời gian chiếu sáng nhiều hơn thời gian khuất trong bóng tối nên thời kì này nửa cầu Bắc

có ngày dài đêm ngắn “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng” Vào giữa mùa đông (22/12) nửa cầu Nam ngả về phía mặt trời nhiều hơn nên nửa cầu Bắc thời gian được chiếu sáng ít hơn thời gian khuất trong bóng tối, đêm dài hơn ngày

“Ngày tháng mười chưa cười đã tối.”

- Vận dụng thực tiễn: Từ việc tìm hiểu câu tục ngữ dưới nhiều góc độ khác

nhau, chúng em hiểu sâu hơn ý nghĩa thực tiễn của câu tục ngữ và thấy mình cần phải có cách sắp xếp thời gian học tập, làm việc giúp đỡ gia đình, nghỉ ngơi trong ngày một cách khoa học để tận dụng thời gian sống có ích nhất; biết cách chủ động trong giao thông đi lại (nhất là đi xa) Về mùa hè, chúng em sắp xếp thời gian biểu học tập và làm việc của mình vào những lúc mát mẻ, nghỉ ngơi lúc nắng gắt để đạt hỉệu quả công việc được cao, giữ gìn sức khỏe bản thân Về mùa đông phải tranh thủ thời gian ngắn ngủi trong ngày để học tập, làm việc được nhiều

Câu 2: " Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa"

- Câu tục ngữ phản ánh hiện tượng trong tự nhiên, khi trời nhiều sao (mau sao)

thì biết trời trong, hơi nước ít, độ ẩm không khí thấp biết rằng ngày hôm sau sẽ

=========================================================== nắng; khi trời không có hoặc ít sao (vắng sao) thì mưa Đây là hiện tượng tự nhiên liên quan đến quy luật khí tượng được cha ông đúc kết thành kinh nghiệm để đoán mưa nắng, phục vụ trực tiếp đến công việc sản xuất nông nghiệp và mùa màng Câu tục ngữ giúp con người nhìn sao có thể đoán trước được thời tiết ngày mai để sắp xếp công việc hợp lí

nước trong không khí.Mưa", chúng em hiểu khi hơi nước bốc lên cao, bị lạnh dần, hơi nước sẽ ngưng tụ tạo thành mây Gặp điều kiện thuận lợi, hơi nước tiếp tục ngưng tụ, làm cho hạt nước to dần, rồi rơi xuống đất tạo thành mưa Khi trời

ít mây, ít có khả năng mưa nên nhìn thấy nhiều sao; khi trời nhiều mây, khả năng mưa sẽ có nhiều nên nhìn thấy ít sao

- Vận dụng thực tiễn: Kinh nghiệm của cha ông được hiểu thông qua cái

nhìn của một bộ môn khoa học giúp chúng em cảm thấy yên tâm khi quan sát trời sao để sắp xếp, chủ động trong công việc ngày mai, tránh được những vất vả do bất trắc về thời tiết xảy ra Chúng em có thể dựa vào kinh nghiệm trên để sắp xếp cho mình tư trang cần thiết để bảo vệ sức khoẻ, hoặc bố trí thời gian sớm hơn khi đến trường khi đến trường trong những ngày mưa nên không bao giờ bị nhỡ nhàng hoặc gặp khó khăn gì trong sinh hoạt cũng như trong học tập Gia đình chúng em cũng thường xuyên vận dụng sự phán đoán này để bố trí các công việc

sản xuất nông nghiệp và thu hoạch mùa màng được thuận lợi

Câu 3: " Ráng mỡ gà có nhà thì giữ"

Câu tục ngữ nêu lên một kinh nghiệm quan sát hiện tượng tự nhiên, khi trời

có ráng mỡ gà, sẽ có mưa bão lớn Ráng mỡ gà là những đám mây màu vàng giống như mỡ gà , khi đám mây này xuất hiện trên đỉnh đầu thì có bão, vì vậy phải chú ý chống bão cho nhà cửa Câu tục ngữ nhắc nhở con người ý thức phòng chống bão lụt

=========================================================== Ráng mỡ gà: ráng có sắc vàng như màu mỡ gà (sắp có dông bão) … có nhà thì giữ … có nhà thì giữ

- Dưới góc độ của bộ môn Vật lí: Từ môn Vật lí 7, tiết 2, bài 2 "Sự truyền

ánh sáng",chúng em biết được nguyên nhân của sự xuất hiện những áng mây vàng giống như những đám mây mỡ gà xuất hiện ở chân trời vào sáng sớm hay hoàng hôn Khi bão tới gần, không khí ở trong bão xáo động mạnh làm gia tăng những hạt hơi nước nhỏ trong không khí Ánh mặt trời chiếu qua lớp không khí này sẽ bị tán xạ mạnh hơn, khiến các tia sáng có bước sóng ngắn tán xạ ra hết xung quanh, chỉ còn lại ánh sáng màu vàng chiếu xuống cho ta nhìn thấy

- Vận dụng thực tiễn: Kinh nghiệm dự báo thời tiết của cha ông được chứng

minh trên cơ sở nghiên cứu khoa học Đó quả là một kinh nghiệm rất hữu ích trong cuộc sống của con người, giúp cho tất cả mọi người dù ở đâu, trong điều kiện nào cũng có thể dự đoán có bão để chủ động phòng chống nhà cửa, bảo vệ tài sản trước khi có bão; nhất là ở những vùng sâu, vùng xa khi phương tiện thông tin bị hạn chế Bản thân chúng em có thể dựa vào việc quan sát sự xuất hiện của những đám mây này để báo cho gia đình chủ động thu hoạch rau màu, che chắn nhà cửa, cùng bạn bè bảo vệ tài sản của nhà trường được tốt, tránh những thiệt hại do bão gây ra

Câu 4: "Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt"

Câu tục ngữ cho thấy, vào tháng bảy, nếu thấy kiến di chuyển thì khả năng sắp có mưa lớn và lụt lội xảy ra.Cha ông ta có thể dựa vào điều này để dự đoán thời tiết sắp xảy ra Câu tục ngữ được đúc kết từ quan sát thực tế, nó nhắc nhở về

ý thức phòng chống thiên tai bão lụt ở nước ta

- Dưới góc độ của bộ môn Sinh học: Từ kiến thức môn sinh học 7, tiết 30, bài

27 "Đặc điểm chung và vai trò của ngành chân khớp" chúng em biết kiến là loại côn trùng có hệ cảm biến rất nhạy cảm với sự thay đổi khí hậu, thời tiết, sợ nước Khi độ ẩm không khí thay đổi ắt trời sẽ có mưa lụt, kiến phải di cư để lánh nạn, đặc biệt là kiến đen, kiến lửa, kiến mối Nên mỗi khi trời sắp có mưa, kiến thường tha trứng, tha mồi chạy từ thấp lên cao, kiến cánh vỡ tổ bay ra khắp nơi

- Vận dụng thực tiễn: Câu tục ngữ cho ta một kinh nghiệm không được chủ

quan trước các hiện tượng bất thường của tự nhiên Đến tháng bảy (âm lịch) thường là giai đoạn cuối của mùa mưa bão, nhưng nếu thấy kiến bò thì mưa bão lớn vẫn có thể xảy ra trong những tháng sau Căn cứ vào hiện tượng này em và gia đình vẫn luôn có ý thức đề phòng lũ lụt sau tháng bảy khi thấy kiến bò nhiều

từ chỗ thấp lên chỗ cao

Câu 5: " Tấc đất, tấc vàng"

Câu tục ngữ rất ngắn gọn nhưng chứa đựng một tư tưởng tiến bộ về giá trị của đất Đất được so sánh với vàng, quý như vàng vì đất là tư liệu sản xuất chính trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, đất nuôi sống con người Tiềm năng của đất là vô hạn nếu con người biết khai thác hợp lí Dùng đơn vị tính của đất để chỉ đơn vị của vàng cho thấy đất có giá trị như vàng Người xưa sử dụng câu tục ngữ này để nhắc nhở mọi người biết giá trị của đất là rất lớn nên phải biết khai thác, sử dụng hợp lí, tránh lãng phí, bỏ hoang đất

- Dưới góc độ của bộ môn Địa lí, môn Giáo dục công dân: Từ kiến thức

Địa lí 6, tiết 32, bài 26 "Đất Các nhân tố hình thành đất"; từ kiến thức Công dân

7, tiết 22, bài 14"Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên" giúp chúng em hiểu đất là đát là thành phần có trong tự nhiên, là lớp vật chất mỏng, vụn bở, bao phủ trên bề mặt các lục địa và đảo có đặc trưng bởi độ phì; là nguồn tài nguyên thiên nhiên, cung cấp các loại khoáng sản và các chất hữu cơ , giúp cho các loài động thực vật sinh trưởng phát triển và phục vụ cuộc sống của con người Đất

thường tính bằng đơn vị diện tích Nói "tấc đất " là muốn nói đơn vị nhỏ nhất

của đất

- Dưới góc độ của bộ môn Hoá học: Từ kiến thức Hoá học 9, tiết 22, bài 16

"Tính chất học học của kim loại", chúng em nhận thấy vàng là một thứ kim loại quý, hiếm, khai thác được từ trong lòng đất, được tính đếm bằng chỉ, bằng cây (dùng cân tiểu li để cân đong)

- Vận dụng thực tiễn : Câu tục ngữ này giúp chúng em thấy đất đai là vô cùng

quý giá, vì vậy cần phải bảo vệ từng tấc đất Trong sản xuất, chúng ta cần phải

có các biện pháp cải tạo đất làm tăng độ phì nhiêu của đất như trồng cây, bón phân đúng cách; hạn chế việc sử dụng phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật; tránh các hoạt động làm ô nhiễm môi trường đất, môi trường sống Để bảo đất, tạo môi trường sống thân thiện và gần gũi với thiên nhiên, chúng em luôn có ý thức giữ gìn môi trường sống xung quanh trường học và ở gia đình, địa phương; không vứt rác thải bừa bãi, túi ni nông ra đất; làm kế hoạch nhỏ trồng hoa theo lớp là đẹp khuôn viên nhà trường

Câu 6: "Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền"

Câu tục ngữ nói về giá trị kinh tế khi khai thác ao - vườn - ruộng, khẳng

định thứ tự lợi ích của các nghề nuôi cá, làm vườn, làm ruộng Người xưa đã tổng kết về giá trị đó để con người có thể áp dụng khai thác tốt các điều kiện tự nhiên, làm ra nhiều của cải vật chất