Dạy học tích hợp các môn học ngữ văn 7 bài qua đèo ngang

Kiến thức: hiểu giá trị tư tưởng-nghệ thuật đặc sắc của bài thơ Đường luật chữ Nôm tả cảnh ngụ tình tiêu biểu nhất của bà Huyện Thanh Quan.. Ý nghĩa văn bản: Bài thơ thể hiện tâm trạng c

Tiết:29

QUA ĐÈO NGANG.

(Bà Huyện Thanh Quan)

NS:

NG:

A Mục tiêu:

1 Kiến thức: hiểu giá trị tư tưởng-nghệ thuật đặc sắc của bài thơ Đường luật chữ Nôm tả cảnh ngụ tình tiêu biểu nhất của bà Huyện Thanh Quan

2 Kĩ năng: Đọc hiểu văn bản thơ Nôm viết theo thể thơ thất ngôn bát cú ĐL.Phân tích được một sô chi tiết nghệ thuật đặc sắc của bài thơ

3 Thái độ: giáo dục tình yêu nước

B.Chuẩn bị: HS: Soạn bài Phân công chép thơ lên bảng phụ

GV: Chuẩn bị tư liệu về 6 bài thơ của tác giả

C.Tổ chức hoạt động:

HĐ1 Bài cũ:

1/Đọc thuộc lòng bài thơ Bánh trôi nước.Phân tích tính đa nghĩa của bài thơ.

2/Nêu vài nét về Hồ Xuân Hương.Qua bài thơ em hiểu gì về Hồ Xuân Hương

HĐ2:Giới thiệu bài: Đèo Ngang thuộc dãy Hoành Sơn ranh giới giữa Hà Tĩnh và Quảng

Bình là một cảnh quan đẹp.Là đề tài cho biết bao thi nhân ngâm vịnh:

-Cao Bá Quát: Đăng Hoành Sơn

-Nguyễn Khuyến:Quá Hoành Sơn

Tổ chức hoạt động:

HĐ: Bài mới

@MT: Sơ giản về tác giả Đặc điểm thơ Bà Huyện Thanh

Quan qua bài thơ.Thể thơ Rèn Kn nhận diện thể thơ Thất

ngôn bát cú ĐL

* Tích hợp lịch sử: đến thế kỉ 18 và đầu thế kỉ 19 sự nghiệp

nhà Nguyễn ở miền Nam bắt đầu với vị vua Gia Long

( Nguyễn Phúc Ánh )- là vị vua đầu tiên cai trị một nước

thống nhất với hai đồng bằng phì nhiêu nói với nhau bằng

một dải duyên hải Từ đây nước ta chính thức có tên Việt

Nội dung:

I/ Tìm hiểu chung :

1/Tác giả:Bà Huyện Thanh Quan(XI X)

2/Tác phẩm:-Để lại cho đời

6 bài thơ chữ Hán.Mang phong cách trang nhã, đậm chất hoài cổ

-được viết khi bà vào Nam nhậm chức

Nam Triều đại nhà Lê đã đi suy yếu và đi vào dĩ vãng Nối

tiếp sự nghiệp của Gia Long là con trai ông – vua Minh

Mạng Là vị vua năng động và quyết đoán, ông đã đề xuất

hàng loạt các cải cách từ nội trị đến ngoại giao Trong đó

có việc mời bà huyện Thanh Quan vào cung làm Cung

trung giáo tập

-Giúp HS hiểu về thể thơ Đường luật

-Tác giả,tác phẩm(để lại cho đời 6 bài thơ đậm chất hoài

cổ với phong cách trang nhã)

-Đời Đường(618-907)

Thể thơ: 8 câu,7 chữ

+Vần:1,2,4,6,8

+Đối: 3><4; 5><6

+Niêm luật chặt chẽ

-HS:Nhận diện thể thơ

-Về bố cục một bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật thường

có bố cục gồm 4 phần:đề, thực,luận ,kết

@MT: Cảnh Đèo Ngang và tâm trạng của tác giả thể hiện

trong bài thơ.-Nghệ thuật tả cảnh, tả tình độc đáo trong

bài thơ.

-KN: Phân tích các chi tiết nghệ thuật trong thơ.Đọc diễn

cảm thơ.

@Tích hợp địa danh Đèo Ngang

*Địa lý :

- Địa hình: Trường Sơn Bắc gồm nhiều dãy núi chạy song

song theo hướng TB-ĐN và nằm so le nhau với chiều dài

khoảng 600km , hiện lên suốt dọc đất nước như xương sống

của cơ thể Đây là vùng núi thấp, có hai sườn không đối

xứng Sườn đông hẹp và dốc, có nhiều nhánh nằm ngang

2/Thể thơ :Thất ngôn bát cú Đường luật

II Đọc -hiểu văn bản:

1 Cảnh Đèo Ngang :

- Thời gian:Bóng xế tà: 

gợi buồn

-Không gian: trời, non, nước

 cao rộng, bát ngát

-Chen  chen chúc,xô

bồ,rậm rạp,hoang sơ

-Lom khom,lác đác từ láy

nhỏ nhoi,ít ỏi

-Tiều vài chú,chợ mấy nhà 

đảo ngữ -Tiếng chim: quốc quốc,gia gia từ tượng thanh khắc khoải,buồn

* Cảnh thiên nhiên núi đèo bát ngát, thấp thoáng có sự sống của con người nhưng còn hoang sơ, vắng lặng,

chia cắt đồng bằng miền Trung như dãy Hoành Sơn, Bạch

Mã Và Đèo Ngang nằm trên dãy Hoành Sơn thuộc Bắc

Trung Bộ là ranh giới tự nhiên của hai tỉnh Quảng Bình và

Hà Tĩnh Dãy Hoành Sơn dài 50km, chạy từ dãy Trường

Sơn ở phía tây ra biển Đông Trước kia muốn vượt núi

thường phải leo đèo Ngang cao tới 256m và dài tới 6km rất

khó đi Đến nay một hầm đường bộ được hoàn thành giúp

cho việc đi lại từ bắc vào nam dễ dàng Đặc biệt đây là

vùng được xem là cầu nối bắc – nam và nối Lào, Đông bắc

Thái Lan ra biển nên hàm đường bộ này không chỉ có ý

nghĩa trong nước và cả quốc tế

- Khí hậu : Dãy Hoành Sơn cũng làm cho khí hậu nước ta

không thuần nhất Đây là ranh giới của gió mùa đông bắc

Từ Hoành Sơn ( vĩ tuyến 18 ) trở ra có mùa đông lạnh ít

mưa – hạ nóng mưa nhiều, từ Hoành Sơn trở vào gió mùa

đông bắc đã suy yếu dần mùa mưa lệch về mùa thu đông

- Cảnh quan- bảo vệ môi trường :do địa hình hiểm trở cộng

với điều kiện khí hậu nên ở đây rừng nhiệt đới phát triển

mạnh với nhiều giống loài bản địa có tốc tăng trưởng và

phát triển nhanh, bên cạnh đó do nằm ở vị trí giao lưu của

các luồng gió mùa : gió mùa Đông Bắc từ cao nguyên Tây

Tạng, gió Tây Nam từ nam Ấn Độ Dương, gió đông nam

từ nam Thái Bình Dương lên - thực sự là khu vực độc đáo

về sự đa dạng sinh học gồm những giống loài bản địa của

vùng nhiệt đới : trắc gụ, sâm, gõ, cẩm lai Cộng với các

luồng sinh vật du nhập như luồng từ Hi-ma-lay-a chủ yếu

các loại cây lá kim: pơ-mu, thông hai lá Luồng từ phía

nam Ma-lai-xi-a và In-đô-nê-si-a lên với các loài cây họ

dầu Luồng từ Ấn Độ phía tây sang là các giống loại rụng

2/Tâm trạng của Bà Huyện Thanh Quan:

-Ẩn dụ, đối: làm nổi bật tâm trạng nhớ nước,thương nhà -Câu cuối biểu cảm trực tiếp

-Mảnh tình riêng: loi,nhỏ bé

-Ta với ta: cô đơn tuyệt đối, một mình phải đối diện với chính mình

-Tâm sự sâu kín, một mình mình biết,một mình mình hay.Tình thương nhà, nỗi nhớ nước da diết,âm thầm, lặng lẽ

*Nỗi buồn, cô đơn, hoài cổ của tác giả.

II/ Tổng kết:

a./ Nghệ thuật :

-Sử dụng thể thơ Đường Luật một cách điêu luyện

-Bút pháp tả cảnh ngụ tình

lá vào mùa khô Với thảm thực vật phong phú nên là nơi

trú ngụ của nhiều loại động vật trong đó có những loại

động vật quý hiếm gần như tuyệt chủng được đưa vào sách

đỏ của thế giới, mặc dù nơi đây từng là vùng chiến trường

vô cùng khốc liệt.Hiện nay diện tích rừng giảm sút đáng kể,

cần có biện pháp mạnh để bảo tồn nguồn gen quý hiếm ở

đây

* Lịch sử : Dãy Hoành Sơn đánh dấu mốc quan trọng của

lịch sử

- Xưa kia, đèo Ngang được dùng làm nơi ranh giới giữa

Đại Việt và Chiêm Thành Năm 1069 trước sự đánh phá

của ChămPa vua Lý Thánh Tông thân chinh đánh thẳng

vào kinh đô Chà Bàn bắt sống vua Chế Củ Để chuộc tội

Chế Củ dâng ba châu : Bố Chính, Địa lý, Ma Linh tương

ứng với lãnh thổ của hai tỉnh Quảng Bình và một phần

Quảng Trị Từ đó với cuộc hon nhân của công chua Huyền

Trân với vua Chế Mân lãnh thổ Đại Việt tiếp tục mở rộng

dần vào phía nam

- 450 năm trước, câu nói đầy ẩn dụ của Trạng trình

Nguyễn Bỉnh Khiêm nói với chúa Nguyễn Hoàng sau khi

người anh ruột của ông là Nguyễn Uông bị anh rể sát hại :

Hoành Sơn nhất đái vạn đại dung thân Đã tạo một bước

ngoặc quan trọng của vân mệnh dân tộc Sự tranh giành

quyền lực của họ Trịnh đã tạo biến động lớn để đưa

Nguyễn Hoàng tự nguyện vào vùng đất Thuận Hóa ( bên

kia dãy Hoành Sơn) nơi “ ô châu ác địa”, vào nơi rừng

thiêng nước độc, nghĩ rằng ông không chết vì bệnh cũng

chết vì ác thú vì thế Trịnh Kiểm đồng ý ngay Và cũng nhờ

thế lịch sử Việt Nam mở ra một trang mới: đất nước mở

- Sáng tạo trong việc sử dụng

từ láy, từ đồng âm, khác nghĩa

- Nghệ thuật đối được sử dụng hiệu quả

b Ý nghĩa văn bản:

Bài thơ thể hiện tâm trạng cô đơn, thầm lặng nỗi niềm hoài

cổ của nhà thơ trước cảnh vật Đèo Ngang

rộng vaò tận phương Nam Mở đầu cho đàng trong giàu

có, đặt nền tảng cho 13 đời vua và chúa Nguyễn.

- Ngày nay dưới chân đèo Ngang: Vũng Chùa – Đảo Yến

được chọn làm nơi an nghỉ cuối cùng của Đại tướng Võ

Nguyên Gíap

@ Lồng ghép hình ảnh tiếng chim cuốc

* Đặc điểm sinh học :

- Cuốc là một loài chim nhỏ, thân mình chỉ chừng bàn tay

chụm, thon thon như chiếc thoi Khắp mình đen tuyền, đít

đỏ, cổ dài, chân dài, từng ngón chân cũng dài, khô khẳng

như cái que Còn gọi là chim đỗ quyên Cũng còn gọi là

con cuốc lủi vì nó chạy mà như lủi, rất nhanh Nó mò mẫm

kiếm ăn ở góc ao, bờ ruộng Khi tìm mồi, đầu nó cúi xuống,

hai mắt nhìn chăm chăm, lặng lẽ dò từng bước

- Nó lặng lẽ đến nỗi khi ta đến gần thấy nó lủi vào bụi rậm

hoặc bay vụt lên mới biết Cuốc lủi thường đi kiếm ăn một

mình, không có tiếng kêu, tiếng hót gì đặc biệt

*Văn học: tiếng chim cuốc được đưa vào văn học khá

nhiều

- Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du "Dưới trăng quyên

đã gọi hè Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông Tiếng nó

kêu đúng như tên của nó: cuốc! cuốc! thường kêu vào

mùa hè.

* Điển tích: Tiếng nó đã kêu thì kêu liên tục hết ngày này

sang ngày khác đều đều, khoan nhặt, ra rả suốt ngày lại

khắc khoải thâu đêm, khi chậm rãi, có lúc lại rúc lên từng

hồi "cuốc cuốc cu la cu la" Có lúc bổng lên, có lúc

khàn đi nghe thật mệt mỏi, não nùng Nhất là những đêm

trăng, tiếng cuốc kêu đồng vọng, khoan nhặt nghe buồn

đến đứt ruột, cứ như tiếng một oan hồn nào than vãn trong

đêm.Người xưa bảo nó là oan hồn của Thục đế Thục đế là

vua nước Thục Vua Thục để mất nước, bỏ đi lang thang,

bước chân vô định, vừa đi vừa kêu "Thục quốc! Thục

quốc!" Đó là tiếng kêu nước Thục đã mất Vua đi mãi, đi

mãi rồi gục xuống chết mà hóa thành con cuốc cuốc, suốt

đời gọi nước Nhớ đến điển ấy mà khi đi qua Đèo Ngang,

nghe tiếng con cuốc cuốc, tiếng con đa đa kêu, bà Huyện

Thanh Quan lại càng thêm nao lòng nỗi nhớ nước, thương

nhà

-HS: Đọc diễn cảm bài thơ

H:Cảnh đèo Ngang được miêu tả vào thời điểm nào ?

Thời điểm đó có lợi thế gì cho việc bộc lộ tâm trạng của

tác giả?

-Thời gian:xế tà:gợi buồn

-xế :chiều;tà:tàngần chuyển sang hoàng hôn.Cái buồn

phủ lên cảnh vật

H:Bức tranh gồm những chi tiết nào?(không gian,thời

gian,cuộc sống con người)

-Cỏ cây,lá đá ,hoa:chen Chen chúc, xô bồ gợi lên cảnh

vật hoang vu, rợn ngợp

-Nhà, chợ, vài chú tiều

-Tiếng chim cuốc cuốc, đa đa

H:Những từ láy:lom khom,lác đác,quốc quốc,gia gia gợi

lên điều gì?

-Thiên nhiên, vắng lặng, hoang sơ

-Con người lẻ loi, nhỏ bé trước thiên nhiên

-Âm thanh càng làm cho cảnh thêm hoang vắng

H:Em có nhận xét gì về cảnh Đèo Ngang qua bức tranh

của Bà Huyện Thanh Quan?

-Vắng lặng, hoang sơ , buồn

GV:Bình: Các hìmh ảnh trong bài thơ đều thấm đẫm nỗi

buồn của tác giả.trời thì bóng xế tà dễ gợi buồn,người thì

vắng vẻ thưa thớt, âm thanh thì khắc khoải,và chủ thể thì cô

đơn Đây là nỗi buồn thầm lặng của một người thiếu phụ

rơi vào cảnh tha hương lữ thứ và một nỗi khắc khoải mơ hồ

về một thời đại đã tàn

-Chính tâm trạng ấy đã thổi buồn vào cảnh vật Đại thi hào

Nguyễn Du từng viết:

Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu

Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ

H:Hãy hình dung tâm trạng của Bà Huyện Thanh Quan

như thế nào? Tâm trạng ấy được thể hiện qua những

chi tiết nào?

-Đối: nhớ nước ><thương nhà

-Ẩn dụ: mượn tiếng chim để tỏ nỗi lòng nhớ nước,thương

nhà

H:Cảnh Đèo Ngang được miêu tả như thế nào qua câu

cuối?

-Đối:Trời, non, nước><Mảnh tình riêng

-Bao la >< nhỏ bé,lẻ loi

Ta với ta: cô đơn tuyệt đối, một mình phải đối diện với

chính mình, một mình mình biết, một mình mình hay

Mảnh tình riêng ở đây là tiếng lòng tha thiết của tác giả với

gia đình và với quá khứ của đất nước mình

H: Vậy tâm trang của Bà Huyện Thanh Quan qua câu cuối

là gì?

HĐ4:Tổng kết,luyện tập

-H: Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ?

-HS: Thảo luận Trình bày trước lớp

-H: Em có nhận xét gì về cách biểu cảm của BHTQ trong

bài thơ

+ Gián tiếp qua cảnh

+ Trực tiếp ở câu cuối

HĐ5: Hướng dẫn tự học: -Đọc thuộc lòng bài thơ.Nắm nội dung và nghệ thuật.

-Làm bài tập trong SBT

-Soạn dàn bài:Bạn đến chơi nhà

@ RKN:

Văn bản

BẠN ĐẾN CHƠI NHÀ

(Nguyễn Khuyến)

NS:

NG:

A Mục tiêu:

1 Kiến thức:

-.Tình bạn đậm đà thấm thiết qua bài thơ Nôm thất ngôn bát cú Đường luật Biết phân tích nội dungbài thơ Đường luật

2 Kĩ năng: Nhận biết được thể loại của văn bản Đọc hiểu văn bản thơ Nôm ĐL thất ngôn bát cú Phân tích bài thơ theo thể thơ trên

3 Thái độ: Trân trọng tình bạn Có quan niệm về tính bạn đúng đắn

BChuẩn bị: GV:Tư liệu về Nguyễn Khuyến.

HS: soạn bài Phân công chép bài thơ

CTổ chức hoạt động:

HĐ1 Bài cũ:.

1/Đọc thuộc lòng bài thơ:Bánh trôi nước.Phân tích tính đa nghĩa của bài thơ

HĐ2:Giới thiệu bài:Tình bạn là thứ tình cảm không thể thiếu đối với mỗi con người.Trong

lịch sử có những tình bạn tri kỉ đã trở thành bất hủ:Bá Nha-Tử Kì;C.Các Mác-P Ăng Ghen -Hôm nay cô và các em sẽ đến với một tình cảm như thế qua bài thơ của Nguyễn

Khuyến:Bạn đến chơi nhà.

Tổ chức hoạt động:

HĐ3: Bài mới:

@ MT: Sơ giản về tác giả Nguyễn Khuyến.

-KN: Nhận diện được thể thơ Thấy được sự sáng tạo trong

bố cục bài thơ.

-HS: Đọc chú thích *

-GV:Giới thiệu đôi nét về tác giả

-GV:Hướng dẫn đọc văn bản: Đọc với giọng vui,dí dỏm

-Nhận diện thể thơ,số câu,số chữ,cách hiệp vần , đối

H: Có có nhận xét gì vè bố cục của bài thơ? So sánh với bố

cục của văn Bản Qua Đèo Ngang

Nội dung:

I/Tìm hiểu chung:

1/Tác giả:Nguyễn Khuyến(1835-1909):nhà thơ của nông thôn Việt Nam 2/Tác phẩm:

-Thể thơ:Thất ngôn bát cú Đường luật.Với bố cục độc đáo: 1-6-1

-Cách nói hàm ẩn sâu sắc, thâm thúy của Nguyễn Khuyến

trong bài thơ.

H: Bạn đến chơi nhà nói về điều gì? Cách lập ý như thế

nào?

-Tình bạn đậm đà thắm thiết bất chấp mọi hoàn cảnh

-Bạn đến mọi thứ đều không có Duy chỉ có tình bạn

H:Câu 1 thể hiện điều gì?Theo nội dung câu thơ này thì

Nguyễn Khuyến phải tiếp đãi bạn như thế nào?

-Lâu mới đến cần tử tế

-GV:Người Việt Nam ta:Khách đến nhà không gà thì vịt

H:Thế nhưng chủ nhân đã tiếp bạn như thế nào?Tác giả có

dụng ý gì khi cố tạo ra tình huống ấy ?

-Không có tất cả.Cách nói có mà không chỉ để khẳng định

rằng tình bạn là thứ tình cảm phi vật chất.Không cần có gì

làm trang sức chỉ cần cái tình là đủ

H:Câu thơ thứ 8 và riêng cụm từ “Ta với ta” nói lên điều

gì?Có vai trò gì trong việc thể hiện tình cảm của nhà thơ?

-Ta với ta:Cười trừ

-Ta là chủ;ta là khách (đại từ:nói lên sự đồng nhất trọn

vẹntình bạn đậm đà sâu đậm.trước sau như một.)

GV Bình:Câu cuối có vai trò quyết định thể hiện tình cảm

của Nguyễn Khuyến đối với bạn.Ta với ta chỉ có hai ta thôi

tuy hai mà một:một chí hướng,một lẽ sống ,một nhân

cách ,một tình bạn đậm đà hồn nhiên dân dã Đã là bạn bè

thân thiết gắn bó thì không cần gì mâm cao cổ đầy.Ta đến

với ta với cả tấm lòng tri âm tri kỉ

H:Bài thơ toát lên quan niệm của nhà thơ về tình bạn như

thế nào?

HĐ4:Tổng kết,luyện tập:

II/Đọc -hiểu văn bản:

1/Lời chào bạn đến nhà: -Đã bấy lâu :Chờ đợi ,vui mừng đón bạn

2/Giãi bày hoàn cảnh tiếp đón bạn:

-Vật chất mọi thứ đều không

có kể cả miếng trầu -Tình huống khó xử khi bạn đến thăm

-Nói có mà không dí dỏm 3/Lời kết:

- Thể hiện cái nhìn thông thái, niềm vui của tác giả khi đón bạn vào nhà

- “Ta với ta” Tình bạn đậm

đà thấm thiết, phi vật chất 4/Cảm nghĩ về tình bạn: -Cái quý nhất ở đời là tình bạn, tình người

-Tình bạn không cần những

vẻ hào nhoáng bên ngoài,.Tình bạn tri âm tri kỉ là tình cảm đẹp phi vật chất

II/ Tổng kết:

1.Nội dung: bài thơ thể hiện quan niệm về tình bạn quan niệm đó vẫn còn có ý nghĩa,

@MT: Nắm được quan niệm về tình bạn của Nguyễn

Khuyến.

-Tìm và thuộc vài câu thơ, châm ngôn về tình bạn.

-Ý thức trong việc chọn bạn mà chơi.

H: Qua bài thơ ta hiểu thêm gì về tình bạn? Quan niệm đó

có còn ý nghĩa đối với cuộc sống của chúng ta ngày nay

không?

-Thử đọc một số bài thơ của Nguyễn Khuyến, hoặc của tác

giả khác cũng nói về tình bạn mà em thuộc

-Trình bày một vài câu châm ngôn về tình bạn

GV: Tích hợp giáo dục việc chọn bạn mà chơi, cách ứng

xử với bạn bè

Qua bài thơ em hiểu gì về tài thơ Nguyễn Khuyến?

-GV:Chốt ghi nhớ

giá trị lớn trong cuộc sống con người hôm nay

2 Nghệ thuật:

-Sáng tạo nên tình huống khó

xử để rồi cuối cùng vỡ òa niềm vui đồng cảm

-lập ý bất ngờ

-Vận dụng ngôn ngữ, thể loại điêu luyện

IV/Luyện tập:

HĐ5:Hướng dẫn tự học:-Học thuộc lòng bài thơ,Phân tích nội dung và nghệ thuật

-Làm bài tập trong SBT

-Soạn bài:Chuẩn bị bài đọc thêm:Xa ngắm thác núi Lư.Phong kiều dạ bạc.Học bài kiểm tra 15 phút TV Trong tiết Chữa lỗi về quan hệ từ Học hết các nội dung Phần TV từ đầu Học kì I

Tiết:31,32

Tập làm

văn

BÀI VIẾT VĂN BIỂU CẢM (Bài viết số 2) NS:

NG:

A Mục tiêu: 1 Kiến thức

-HS:Viết được bài văn biểu cảm về thiên nhiên cây cối 2 Kĩ năng: Viết bài văn biểu cảm

về loài cây

3 Thái độ: Thể hiện tình cảm yêu cây cối của dân tộc ta

BChuẩn bị: I/đề: Loài cây em yêu.

II/Yêu cầu: