Bài 12: Một số công trình mỹ thuật tiêu biểu Thời Lý

Đây là ngôi chùa được coi là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của kinh thành Thăng Long và độc đáo nhất Việt Nam... Khi tỉnh dậy, nhà vua kể chuyện đó lại với bề tôi và đượ

Bµi 12 mét sè c«ng tr×nh tiªu biÓu

cña mÜ thuËt thêi lý

Bµi 12 mét sè c«ng tr×nh tiªu biÓu

cña mÜ thuËt thêi lý

I.­KiÕn­tróc

Ii.­§iªu­kh¾c­vµ­gèm­

iV.­Bµi­tËp

Bµi 12 mét sè c«ng tr×nh tiªu biÓu

cña mÜ thuËt thêi lý

Bµi 12 mét sè c«ng tr×nh tiªu biÓu

cña mÜ thuËt thêi lý

I.­KiÕn­tróc

Ii.­§iªu­kh¾c­vµ­gèm­

iV.­Bµi­tËp

I.­kiÕn­tróc

Chïa Mét Cét (Hµ Néi)

Nguyễn Huệ Chi dịch:

Đêm thu chùa thoảng tiếng chuông tàn Phong đỏ, trăng ngời, sóng nguyệt lan

In ngược hình chim, gương nước lạnh Sẫm đôi bóng tháp, ngón tiên hàn Muôn duyên chẳng vướng: xa trần tục Một mảy nào lo: rộng nhãn quan Thấu hiểu thị phi đều thế cả

Thiền sư Huyền Quang (1254-1334) có

một bài thơ về chùa Một Cột như sau:

I.­kiÕn­tróc

Chïa Mét Cét (Hµ Néi)

Chùa Một Cột (gọi theo Hán-Việt là Nhất Trụ tháp 一柱塔 ), còn có

tên khác là Diên Hựu ( 延祐 ) hoặc Liên Hoa Đài ( 蓮花臺 , "đài hoa đài hoa

sen"đài hoa ), là một ngôi chùa nằm giữa lòng thủ đô Hà Nội Đây là ngôi chùa được coi là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của kinh thành Thăng Long và độc đáo nhất Việt Nam

- LÞch sö

- KiÕn tróc

- BiÓu t îng

mơ của vua Lý Thái Tông (1028-1054) và gợi ý thiết kế của nhà sư Thiền Tuệ Vào năm 1049, nhà vua đã mơ thấy được Phật bà Quan Âm ngồi trên tòa sen dắt vua lên toà Khi tỉnh dậy, nhà vua kể chuyện đó lại với bề tôi và được sư Thiền Tuệ khuyên dựng chùa, dựng cột đá như trong chiêm bao, làm toà sen của Phật bà Quan Âm đặt trên cột như đã thấy trong mộng và cho các nhà sư đi vòng xung quanh tụng kinh cầu kéo dài sự phù hộ, vì thế chùa mang tên Diên Hựu

Đến thời nhà Trần, chùa đã không phải là ngôi chùa đời nhà Lý nữa

vì sách cũ đã ghi: Năm 1249, "đài hoa mùa xuân, tháng giêng, sửa lại chùa Diên Hựu, xuống chiếu vẫn làm ở nền cũ "đài hoa

Chùa Một Cột được trùng tu vào khoảng những năm 1840-1850 và vào năm 1922 Đài Liên Hoa chúng ta thấy hiện nay được làm lại năm 1955

Cạnh chùa Một Cột ngày nay còn có một ngôi chùa có cổng tam quan, với ba chữ "đài hoa Diên hựu tự"đài hoa , là ngôi chùa mới được xây dựng phụ vào với chùa Một Cột, xây khoảng đầu thế kỷ 18

I.­kiÕn­tróc

KiÕn tróc Chïa Mét Cét

Theo tài liệu lịch sử, lối kiến trúc một cột có từ trước đời nhà Lý Ở Hoa

Lư, Ninh Bình trong ngôi chùa con gái vua Đinh Tiên Hoàng, có một cây cột đá cao, sáu cạnh, khắc bài kinh Lăng Nghiêm, đề niên hiệu thời

Lê Hoàn (981–1005) Phía trên cột là tòa sen chạm Năm Long Thụy Thái Bình thứ năm đời Lý Thánh Tông (1058) có xây điện Linh Quang

ở Thăng Long, phía trước điện dựng lầu chuông, một cột sáu cạnh hình bông sen Như vậy, trước khi xây chùa Một Cột, lối kiến trúc đó đã là một thực tế nghệ thuật cổ truyền Ngôi chùa có kết cấu bằng gỗ, trong chùa đặt tượng Phật bà Quan Âm để thờ Năm 1105, vua Lý Nhân

Tông cho mở rộng kiến trúc khu chùa có thêm hồ Linh Chiểu Về sau, quy mô chùa Một Cột chỉ còn lại ngôi chùa nhỏ trên cột đá như hình ảnh hiện nay

ở trên Đài Liên Hoa có mái ngói, bốn góc uốn cong, trên có lưỡng long triều nguyệt Ngày nay không có những cánh sen trên cột đá như đã nói đến trong bia văn thời nhà Lý, nhưng ngôi chùa dựng trên cột vươn lên khỏi mặt nước vẫn là kiến trúc độc đáo, gợi hình tượng một bông sen

vươn thẳng lên khu ao hình vuông được bao bọc bởi hàng lan can làm bằng những viên gạch sành tráng men xanh

Xem h×nh>>

KiÕn tróc Chïa Mét Cét

Chïa Mét Cét (n ăm 1922)

Chïa Mét Cét

II.ưđiêuưkhắcưvàưgốm

1 Điêu khắc

T ợng A-di-đà ( chùa Phật Tích – Bắc Ninh)

Pho t ợng đ ợc tạc từ khối đá nguyên xanh

xám, là tác phẩm điêu khắc xuất sắc của nghệ nhân thời Lý nói riêng và của nền nghệ thuật dân tộc nói chung Pho t ợng đ ợc chia làm hai phần rõ rệt:

- Phần t ợng

- Phần bệ t ợng

Cách sắp xếp chung của pho t ợng hài hoà, cân

đối; tạo đ ợc tỉ lệ cân xứng giữa t ợng và bệ.

Xem thêm bài: A-di-đà

Phật giáo Việt Nam

II.ưđiêuưkhắcưvàưgốm

1 Điêu khắc

Phần t ợng A-di-đà

Phật A-di-đà ngồi xếp bằng , hai bàn tay ngửa,

đạt chồng lên nhau để tr ớc bụng , tì nhẹ lên đùi

dáng ngồi thoải mái không gò bó Các nếp của áo

choàng bó sát ng ời đ ợc buông từ vai xuống tạo

nên những đ ờng cong mềm mại , tha th ớt và

chau chuốt Mình t ợng mảnh khảnh, ngồi hơi d ớn

về phía tr ớc , trông uyển chuyển nh ng lại vững

vàng.

Phật Khuôn mặt t ợng phúc hậu, dịu hiền mang đậm vẻ đẹp lí t ởng của ng ời phụ nữ Việt Nam: mắt lá dăm, lông mày lá liễu , mũi dọc dừa thanh tú , cổ kiêu ba ngấn

- Tầng trên là toà sen hình tròn, nh một đoá sen nở rộ với hai tầng cánh, các cánh sen

đ ợc chạm đôi rông theo lối đực nông, mỏng.

- Tầng d ới là đế t ợng hình bát giác, xung quanh đ ợc chạm trổ nhiều hoạ tiết trang trí hình hoa dây chữ “S” và sóng n ớc.

Xem hình>>

Pho tượng Phật A-di-đà khổng lồ ở Kamakura, tỉnh Kanagawa, Nhật Bản

II.ưđiêuưkhắcưvàưgốm

1 Điêu khắc

Rồng

Rồng là hình ảnh t ợng tr ng cho quyền lực của vua chúa Song thời Lý có những

đặc điểm cấu tạo khắc hẳng với các thời tr ớc hoặc cùng thời ở Trung Quốc Rồng thời Lý là sản phẩm của sáng tạo nghệ thuật dân tộc Việt Nam.

Những nét độc đáo của Rồng thời Lý :

- Thân rồng

- Đầu rồng

- Miệng rồng

Rồng thời Lý chỉ đ ợc chạm khắc ở những di tích liên quan trực tiếp tới vua nh

ở Kinh đô, một số chùa là nơi vua đã đi qua hoặc c trú lại nh chùa Phật Tích, Chùa Dạm, Chùa Long Đọi Rồng t ờng có mặt cạnh những biểu t ợng Phật

Xem h×nh >>

Rång thêi lý

Rång thêi lý

Xem h×nh >>

II.ưđiêuưkhắcưvàưgốm

2 Gốm

Truyền thuyết lịch sử nói rằng vào thời Lý có

ba vị đỗ Thái học sinh (nh tiến sĩ) là Hứa Vĩnh Kiều, Đào Trí Tiến và L u Ph ơng Tú đ ợc cử đi sứ Trung Quốc, học đ ợc nghề gốm sứ, khi về truyền cho quê h ơng Hứa Vĩnh Kiều truyền cho làng Bát Tràng làm gốm sắc trắng (vẽ hoa văn màu lam phủ men trắng ) Đào Trí Tiến truyền cho làng Thổ Hà gốm sắc đỏ ( gốm sành phủ men nâu, son) L u Ph ơng Tú truyền cho làng Phù Lãng gốm sắc vàng (phủ men vàng thẫm, vàng

da l ơn).

II.ưđiêuưkhắcưvàưgốm

2 Gốm

Nghệ thuật gốm thời Lý đã phát triển mạnh và đạt đến đỉnh cao

- Có các trung tâm lớn và nổi tếng về gốm nh Thăng Long, Bát Tràng, Thổ Hà,

Gèm thêi lý

iii.­Bµi­tËp

- KÓ tªn c¸c tªn c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc vµ t îng thêi Lý

mµ em biÕt vµo vë ghi T×m hiÓu thªm vÒ rång c¸c n íc

- S u tÇm c¸c bµi viÕt vÒ thêi Lý

- ChuÈn bÞ bµi sau