Tham nhũng trong giáo dục cấp phổ thông ở việt nam hiện nay, thực trạng và những giải pháp

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN HẢI ĐOÀN THAM NHŨNG TRONG GIÁO DỤC CẤP PHỔ THÔNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY, THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP LUẬN VĂN T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN HẢI ĐOÀN

THAM NHŨNG TRONG GIÁO DỤC CẤP PHỔ THÔNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY, THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chính trị học

HÀ NỘI, 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN HẢI ĐOÀN

THAM NHŨNG TRONG GIÁO DỤC CẤP PHỔ THÔNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY, THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học

Mã số: 603102 01

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Nguyễn Đăng Dung

HÀ NỘI, 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản Luận văn với đề tài“Tham nhũng trong giáo dục cấp

phổ thông ở Việt Nam hiện nay, thực trạng và những giải pháp” là công trình

nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của GS TS Nguyễn Đăng Dung mà trước đó chưa có bất cứ tác giả nào công bố

Những tư liệu và số liệu sử dụng trong bản luận văn là có tính xác thực và nguồn gốc rõ ràng

Tác giả

Nguyễn Hải Đoàn

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tác giả xin bày

tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy, cô giáo trong Khoa Khoa học Chính trị, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; Thư viện Quốc gia Việt Nam, Thư viện Hà Nội… đã giúp đỡ, tạo điều kiện trong quá trình tìm kiếm, thu thập tài liệu nghiên cứu Đặc biệt, tác giả gửi lời cảm ơn chân thành tới GS TS Nguyễn Đăng Dung nhờ sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của thầy, tác giả đã hoàn thành luận văn thạc sĩ

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song giới hạn về mặt thời gian và nhận thức nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Do vậy, tác giả rất mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy, cô giáo và những đóng góp ý kiến quý báu của toàn thể bạn đọc

Xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC VIẾT TẮT

Liên hiếp quốc về phòng chống tham nhũng

6 IIEP International Institute for Education Planning - Viện

Quốc tế về Công tác Kế hoạch Hóa Giáo dục

8 UNICEF Hiệp Quốc United Nations Children's Fund- Quỹ Nhi Đồng Liên

1 Tính cấp thiết của đề tài 9

2 Tình hình nghiên cứu 11

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 13

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 14

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài 14

6 Ý nghĩa của đề tài 15

7 Bố cục của đề tài 15

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ NHẬN THỨC VỀ THAM NHŨNG TRONG HỆ THỐNG GIÁO DỤC BẬC PHỔ THÔNG Error! Bookmark not defined

1.1 Các hái niệm liên quan đến tham nh ng trong hệ thống giáo dục ph th ng

Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm về tham nhũng Error! Bookmark not defined 1.1.1.1.Đặc trưng của tham nhũng Error! Bookmark not defined 1.1.1.2.Bản chất của tham nhũng Error! Bookmark not defined 1.1.1.3.Mức độ phổ biến của tham nhũng Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm giáo dục phổ thông Error! Bookmark not defined

1.2 Một số vấn đề liên quan đến tham nh ng trong hệ thống giáo dục bậc ph

th ng Error! Bookmark not defined

1.2.1 Quan niệm về tham nhũng trong hê thống giáo dục phổ thông Error!

Bookmark not defined

1.2.2 Tính đặc thù của tham nhũng trong giáo dục ở bậc phổ thông Error!

Bookmark not defined

1.2.3 Tính nghiêm trọng và phổ biến của tham nhũng trong hệ thống giáo dục bậc phổ thông Error! Bookmark not defined 1.2.3.1.Tính nghiêm trọng của tham nhũng Error! Bookmark not defined 1.2.3.2.Tính phổ biến của tham nhũng Error! Bookmark not defined

1.2.4 Cảm nhận của người dân về tham nhũng ở cập phổ thông Error!

Bookmark not defined

1.2.4.1.Trải nghiệm của người dân về tham nhũng trong giáo dục phổ thôngError! Bookmark not defined

1.2.4.2.Ý thức của người dân tham gia chống tham nhũng trong giáo dục Error!

Bookmark not defined

1.2.4.3.Lý do không dám tố cáo Error! Bookmark not defined 1.2.5 Các hình thức tham nhũng trong hệ thống giáo dục bậc phổ thôngError!

Bookmark not defined

1.3 Hậu quả của việc tham nh ng Error! Bookmark not defined

1.3.1 Tham nhũng làm gia tăng chi phí và bất bình đẳngError! Bookmark not

defined.

2.1 T ng quan về thực thực trạng tham nh ng trong giáo dục cấp ph th ng hiện nay ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.1.1 Một số vấn đề bất cập trong hệ thống giáo dục cấp phổ thông hiện nay Error!

Bookmark not defined

2.1.2 Đánh giá thực trạng tham những Error! Bookmark not defined 2.2.1 Những nguyên nhân liên quan đến cơ chế quản lý giáo dục Error!

Bookmark not defined

2.2.2 Những nguyên nhân liên quan đến các nhóm đối tượng trong giáo dục như nhà trường, giáo viên và phụ huynh học sinhError! Bookmark not defined

2.2.3 Những nguyên nhân liên quan đến tính chất xã hộiError! Bookmark not

defined

2.3 Tình hình c ng tác phòng, chống tham nh ng trong hệ thống giáo dục cấp

ph th ng của Đảng và Nhà nước ta hiện nay Error! Bookmark not defined 2.4 Ý nghĩa và sự cần thiết của việc phòng, chống tham nh ng trong hệ thống giáo dục bậc ph th ng hiện nay Error! Bookmark not defined

2.4.1 Sự cần thiết của việc chống tham nhũng trong hệ thống giáo dục cấp phổ thông Error! Bookmark not defined

2.4.2 Ý nghĩa việc định hướng tư tưởng về việc chống tham nhũng trong hệ thống giáo dục phổ thông Error! Bookmark not defined

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG THAM NHŨNG GIÁO DỤC CẤP THÔNG HIỆN NAY Error! Bookmark not defined

3.1 Đối với cảm nhận của xã hội Error! Bookmark not defined 3.2 Đối với Nhà nước Error! Bookmark not defined 3.3 Đối với các cơ quan quản lý giáo dục - nhà trườngError! Bookmark not defined

3.4 Đối với phụ huynh học sinh Error! Bookmark not defined 3.5 Đối với học sinh Error! Bookmark not defined 3.6 Đối với các cơ quan truyền th ng Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tham nhũng trong hệ thống giáo dục ở cấp phổ thông hiện nay ở Việt Nam không phải là vấn đề mới, song nó vẫn là một trong nhũng vấn đề nóng bỏng và tốn không ít giấy mực của các nhà nghiên cứu và cải cách giáo dục, ẩn trong nó có nhiều những mối lo ngại cho sự phát triển chung của hệ thống giáo dục nước ta Tham nhũng trong hệ thống giáo dục đặc biệt là ở cấp phổ thông ở nước ta không

có dấu hiệu thuyên giảm mà ngày càng trở lên trầm trọng hơn, tinh vi hơn và hình thành những hệ thống mạng lưới rộng lớn và phức tạp Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này đó chính là sự yếu kém trong khâu quản lý và sự đi xuống đạo đức

cá nhân tham gia và trong hệ thống giáo dục phổ thông

Chúng ta đều biết rằng, giáo dục là một vấn đề rất quan trọng, đó là nơi đào tạo ra các tài năng trẻ hiện đại, tạo ra một nên công nghiệp tri thức Vì vậy, nó có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển của mỗi quốc gia Ngoài ra giáo dục còn định hướng và phát triển tư tưởng, phẩm chất đạo đức cho mỗi cá nhân nói riêng và cả cộng đồng nói chung Đặc biệt là hệ thống giáo dục cấp phổ thông là cấp đào tạo

và định hướng chủ yếu nhân cách cho thế hệ tương lai của đất nước Nhưng hiện nay những dấu hiệu tiêu cực ấy đã dần làm phai nhạt đi vai trò quan trọng đó, dần mất đi sự tin tưởng của nhiều người dân trong xã hội và sự lo sợ ở thâm sâu trong

tư tưởng các em học sinh Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều đang nỗ lực để cải thiện tình trạng tụt hậu về giáo dục, giảm thiểu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển giáo dục, và Việt Nam cũng đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống giáo dục của mình bằng con đường chung của thế giới để có thể xây dựng một nền giáo dục tiến tiến mang đậm nét văn hóa dân tộc

Mặc dù ngân sách hạn hẹp, song Chính phủ vẫn đầu tư một tỉ lệ ngân sách đáng kể trong tổng ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo, hiện chiếm khoảng 20% tổng ngân sách và là hạng mục chi tiêu ngân sách lớn nhất Vì vậy, vài năm gần đây về tổng quan tình hình giáo dục được cải thiện rõ rệt với nhiều những bước đi được các nhà cải cách giáo dục đưa ra như chiến lược phát triển nhân tài, tạo nguồn lực chất lượng cho đất nước Song bên cạnh những thành tựu

đã đạt được vẫn còn nhiều những thách thức và khó khăn Thách thức này đã được đưa ra bàn luận rất nhiều như bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục (trong đó người nghèo rất khó có thể vào học ở các trường hàng đầu do không đủ khả năng chi trả các loại phí và không đáp ứng được các yêu cầu nhập học); chất lượng không đồng đều giữa các trường (vấn đề trường công và trường tư); mất cân đối giữa các vùng, miền (khoảng cách giữa đô thị và nông thôn, quá tải về nhu cầu ở khu vực đô thị);

và sự thay đổi cảm nhận cũng như nhận thức về người thầy và giáo dục trong xã hội (với sự bùng nổ của nền kinh tế thị trường và những thay đổi về hành vi của các đối tượng khác nhau, nhiều người có xu hướng cho rằng “mọi thứ đều có thể mua được bằng tiền” Những thách thức liên quan đến sự thiếu minh bạch và tham nhũng như thất thoát ngân sách nhà nước phân bổ cho giáo dục, lãng phí trong xuất bản và phát hành sách giáo khoa, đưa hối lộ để được nhập học vào các trường theo nhu cầu và để được điểm cao, dạy các nội dung chính khóa ở lớp học thêm và đảm

bảo được điểm cao ở trường học, dạy thêm và học thêm, hầu hết các trường hợp này được coi là tham nhũng Tuy nhiên, ở xã hội Việt Nam những hiện tượng này không phải lúc nào cũng được gọi thẳng tên là tham nhũng mà thường được giảm nhẹ với cách gọi đại khái hơn là những “hiện tượng tiêu cực” trong giáo dục, với tính chất phê bình ít hơn nhiều so với hành vi tham nhũng Nếu tình trang này cứ tiếp diễn và tăng lên thì chẳng bao lâu nữa nền giáo dục nước nhà sẽ trở lên yếu kém lạc hậu, mất niềm tin ở người dân, những người có con đang ngồi trên ghế nhà trường, thậm chí là hình ảnh không đẹp đối với nước ngoài Để cải thiện tình trạng này ta cần phải làm gì, làm như thế nào để có được hiệu quả trong việc hạn chế tối

đa vấn đề tham nhũng trong hệ thống giáo dục, xây dựng một hệ thống giáo dục trong sạch vững mạnh để sánh ngang với nhiều cường quốc giáo dục trên thế giới Hiện nay các cơ quan nhà nước và đặc biệt là Bộ Giáo dục – Đào tạo đã tích cực đẩy mạnh công cuộc chống tiêu cực, lãng phí trong trường học và xây dựng môi trường lành mạnh trong hệ thống giáo dục Trong tháng 12/2015 vừa qua Bộ Giáo dục – Đào tạo đã tổng kết 10 năm thực hiện luật phòng chống tham nhũng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nghiêm túc quán triệt Luật phòng, chống tham nhũng và các văn bản có liên quan đó là bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống tham nhũng, đặc biệt là trên các lĩnh vực dễ nảy sinh tham nhũng như: tổ chức cán bộ, tài chính, tài sản Đồng thời, thực hiện nhiều giải pháp phòng ngừa tham nhũng đạt hiệu quả như: công khai hoạt động, minh bạch thu nhập, tài sản của cán bộ; xây dựng và áp dụng định mức tiêu chuẩn; củng

cố đội ngũ thanh tra

Trong những năm tới đây sẽ có nhiều chuyển biến tích cực trong việc phòng chống tham nhũng trong hệ thống giáo dục ở cấp học phổ thông, vì các cơ quan có thẩm quyền hiện nay đã tích cực đẩy mạnh công cuộc chống tham nhũng, ngoài ra còn có các tổ chức ngoài nhà nước và người dân tham ra Do vậy, chúng ta có

quyền hy vọng vào một nền giáo dục tiến tiến, có vị thế trong khu vực và thế giới trong tương lai không xa

Từ những vấn đề trên, thông qua sự phân tích và các tài liệu tác giả thu thập được nhằm để nhận diện đúng và lý giải vấn đề tham nhũng cấp phổ thông, những nguyên nhân, thực trang những giải pháp cải thiện tình trạng đó Vì vậy đây là lý

do tôi chọn đề tài “Tham nhũng trong giáo dục cấp phổ thông ở Việt Nam hiện

nay, thực trạng và những giải pháp” là đề tài Luận văn tốt nghiệp của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Trong những năm gần đây, ở nước ta đã có tương đối nhiều những công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề phòng, chống tham nhũng và việc nâng cao chất lượng giáo dục.Trong đó có nhiều tác giả đã đề cập đến những khía cạnh mà

đề tài này quan tâm Tiêu biểu là một số công trình chuyển khảo như sau:

GS.TS Nguyễn Xuân Sơn “Nhận diện tham nhũng và các biện pháp tham

nhũng ở Việt Nam hiện nay”trong đề tài này tác giả đã nêu ra một cách khái quát

và đầy đủ những khái niệm cơ bản về tham nhũng nói chung, ngoài ra tác giả cũng đưa ra những các tiếp cận mới mẻ về tham nhũng Dựa trên những khái niệm và bản chất của tham nhũng tác giả đã đưa ra những nguy cơ của tham nhũng đến các lĩnh vực hiện nay, trong đó có lĩnh vực giáo dục, đưa ra một số những giải pháp chung nhất để hạn chế vấn đề tham nhũng hiện nay

GS.TS Nguyễn Đình Cử đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề giáo dục hiện

nay, đáng chú ý như: “Tham nhũng trong giáo dục phổ thông, nguyên nhân và hậu

quả” “Các hình thức tham nhũng trong hệ thống giáo dục phổ thông” (Tạp chí Xã

hội học 2008).Trong bài viết của mình ông đã đưa ra những vấn đề nổi cộm trong vấn đề đào tạo cập phổ thông, ông đã chỉ sự nguy hiểm của tham nhũng trong lĩnh vực này, Ngoài ra ông còn đưa ra những hình thức, nguyên nhân dẫn tới vấn đề tham nhũng cộng thêm những dẫn chứng hết sức cụ thể để cho chúng ta thấy một

bức tranh đề cập về nạn tham nhũng trong hệ thống giáo dục ở cấp phổ thông hiện nay

TS Bùi Trân Phượng “Chống tham nhũng trong giáo dục-Muốn làm thật

không?” Đây là một bài viết đăng trên báo pháp luật Tp Hồ Chí Minh 2010, Bà

cho rằng tham nhũng trong giáo dục hiện nay đang rất nghiêm trọng và có mức độ phổ quát lớn, nó làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính thiêng liêng của ngành giáo dục Ngoài ra bà Phượng cũng đưa chỉ ra những vấn đề tâm lý của con người dẫn đến nhũng hành vi tham nhũng, nhũng vấn đề liên quan đến trách nhiệm của những người đứng ra xử lý nó…

Ngoài những tác giả nghiên cứu được nêu trên còn có nhiều tác giả, những nhà cải cách giáo dục, những tổ chức khác tham gia nghiên cứu về vấn đề này Trong đó phải kể đến Tổ chức World Bank và Tổ chức Minh Bạch Thế giới, hai tổ chức này đã có nhiều những nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề liên quan đến tham

nhũng trong hệ thống giáo dục bậc phổ thông hiện nay như: “Giáo dục liêm chính

cho Thanh thiếu niên Việt Nam;Vấn đề chạy trường ở Việt Nam hiện nay; hình thức và hậu quả của tham nhũng trong ngành giáo dục Việt Nam năm 2010; hay báo cáo thực địa “Tham nhũng trong hệ thống giáo dục năm 2012”…

Tuy nhiên việc nhận diện một cách chính xác về tham nhũng trong hệ thống giáo dục bậc phổ thông cần đi sâu phân tích một cách đa chiều và khách quan Tất các những công trình nghiên cứu cũng những những báo cáo của các học giả cũng như các tổ chức nêu trên đã phần nào cũng cấp cho tác giả thêm tư liệu và số liệu chính xác và cụ thể cũng như những cách suy luận mới giúp cho việc tiếp cận và tìm hiểu vấn đề của tác giả được mạc lạc và logic hơn trong đề tài luận văn này

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu