Những hoạt động an sinh xã hội của người công giáo địa phận hà nội

Hà Nội-2008 Công trình được hoàn thành tại: Trường KHXH và NV, Đại học Quốc gia Hà Nội Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Quang Hưng Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hồng Dương Phản biện

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

KIỀU VĂN TỊNH

NH NG HOẠT ĐỘNG AN SINH XÃ HỘI

C A NGƯỜI C NG GI O ĐỊA PH N HÀ NỘI

Chuyên ngành: Nhân học

Mã số: 60310302

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH NHÂN HỌC

Hà Nội-2008

Công trình được hoàn thành tại: Trường KHXH và NV, Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Quang Hưng

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hồng Dương Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Văn Minh

Luận văn sẽ được bảo vệ trước hội đồng chấm luận văn Thạc sĩ họp tại: Hội trường khoa Nhân học lúc 16 giờ 30 ngày 29 tháng 07 năm 2016

Cã thÓ t×m hiÓu luËn v¨n t¹i:

- Trung t©m th­ viÖn §¹i häc Quèc gia Hµ Néi

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi in bày t l ng bi t ơn sâu sắc tới s giúp đ và tạo đi u kiện nhiệt tình c a các t

ch c, cá nhân và nh m nh ng người c liên hệ đã giúp đ tôi trong suốt thời gian th c hiện luận văn này

Đ c biệt, tôi in g i lời cám ơn chân thành nhất tới PGS.TS Nguyễn Quang Hưng, người đã luôn tận tình hướng dẫn và chỉ bảo tôi trong suốt quá trình th c hiện luận văn này Đồng thời, tôi cũng in được tri ân s dạy bảo c a các th y cô trong khoa Nhân học - Trường Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội trong suốt nh ng năm tháng tôi theo học tại đây

Cuối cùng, là lời cám ơn tới gia đình, nh ng người thân yêu và đ c biệt là bạn bè đã luôn ng

hộ, động viên, giúp đ tôi trong suốt thời gian th c hiện kh a luận

Tôi in chân thành cảm ơn tất cả s giúp đ qu báu đ và in Thiên Chúa chúc lành và ban nhi u ơn ch cho qu v

Hà Nội, tháng 7 năm 2016

Kiề V T

LỜI CAM ĐOAN

Tôi in cam đoan đây là công trình nghiên c u khoa học c a riêng tôi Nh ng tài liệu s dụng trong kh a luận là trung th c, khách quan và được tr ch dẫn nguồn đ y đ N u không đúng s thật, tôi

in hoàn toàn ch u trách nhiệm

Hà Nội, tháng 7 năm 2016

Tác giả

Kiề V T

M Đ U

1 Giới t iệ

Như chúng ta đã bi t, trong thời gian g n đây đất nước c a chúng ta n i nên nh ng vấn đ h t s c đáng lưu tâm liên quan tr c ti p tới nh ng nhu c u cơ bản c a người dân: Tình trạng các bệnh viện quá tải không thể cung cấp một d ch vụ cơ bản cho người bệnh, nhi u bệnh nhân khi nằm đi u tr tại bệnh viện phải ch u cảnh chen lấn nhau 4-5 người một giường bệnh, nh ng d ng người ngồi chờ vật vờ để được vào khám từ sáng tới chi u tại các bệnh viện chuyên khoa ngày càng nhi u Trẻ em đ n trường phải rất kh c c và kh khăn bởi tình trạng quá tải nơi trường học, đ c biệt tại nh ng thành phố lớn Đi u đ cho thấy để đáp ng với nhu c u hiện nay c a người dân trong nước đ i h i nhà nước mỗi năm phải chi trả một khoản lớn để đ u tư vào các d ch vụ ã hội, chưa kể đ n trong nh ng hoạt động đ lại c nhi u hạn ch như tham nhũng, rút ruột, tiêu c c làm thất thoát ảnh hưởng đ n chất lượng và số lượng c a cải

c a nhà nước đ u tư cho nh ng lĩnh v c ã hội

Theo số liệu thống kê c a t ch c UNDP t nh đ n năm 2011 Việt Nam đã phải chi 19,8% ngân sách nhà nước cho ngành giáo dục và 8,7% cho ngành y t 1 So với các nước trong khu v c, Việt Nam

đ u tư quá t vào các lĩnh v c này đ c biệt là y t Bên cạnh đ c n nhi u vấn đ trợ giúp ã hội như người nghèo, người khuy t tật, người neo đơn, thiên tai và d ch bệnh đ i h i phải giải quy t rất cấp thi t Trong khi đ , Việt Nam là một nước đang phát triển, hạn ch v nguồn ngân sách lại phải chú trọng nhi u tới phát triển kinh t - mục tiêu quan trọng hàng đ u Cho đ n nay việc trợ cấp và c u trợ ở Việt Nam ch

y u vẫn là các t ch c c a nhà nước, đ ng đ u là M t trận T quốc Việt Nam Đi u này dẫn tới hàng loạt các vấn đ ã hội gây b c úc khi n ch nh quy n phải l gấp bội nh ng kh khăn và thách th c Trong khi đ người dân, đ c biệt nh ng người c hoàn cảnh kh khăn không thể c cơ hội để vươn lên tạo nên một s bất cân đối cũng như không công bằng trong ã hội

Trong bối cảnh đ , s tham gia vào các hoạt động phúc lợi ã hội c a các t ch c, cá nhân là một nguồn lợi rất lớn c thể đ ng g p vào việc ây d ng và phát triển lĩnh v c phúc lợi ã hội, giúp giải quy t

nh ng vấn đ b c thi t c a ã hội Một trong nh ng t ch c tham gia vào các hoạt động an sinh ã hội đ

ch nh là Giáo hội Công giáo

Nghiên c u v hoạt động bác ái ã hội c a người Công giáo tại Việt Nam để trước tiên: Mô

tả và phân t ch một cách th c t và khách quan v hoạt động bác ái ã hội c a người Công giáo và sau đ c nh ng tham vấn cụ thể cho nhà nước và các t ch c, cá nhân c a người Công giáo để không ngừng nâng cao khả năng g p s c cho ã hội phát triển nh ng l ch v c an sinh ã hội

1 UNDP báo cáo th c hiện giai đoạn 2005-2011 và đ uất

(https://info.undp.org/ /SEDM_2012%20Fnal%20Review%20Report.pdf)

2 P i i

- Phạm vi v không gian: đ tài này sẽ nghiên c u trường hợp Đ a phận Hà Nội

- Phạm vi v thời gian: tập trung nghiên c u từ năm 1990 cho đ n nay, c thể n i đây là một cái mốc đánh dấu s hội nhập c a ã hội Việt Nam n i chung tạo ti n đ cho các hoạt động bác ái ã hội c a người Công giáo c cơ hội được dấn thân phục vụ cho quê hương đất nước Để từ đ nhìn nhận lại nh ng

kh khăn thách th c và đ c biệt nh ng thuận lợi cho việc th c hiện vụ này c a Giáo hội Công giáo

3 Câ ỏi i à iả t yết i

Để bám sát vào mục tiêu c a luận văn tôi in đưa ra các câu h i nghiên c u cơ bản làm trọng tâm trong nghiên c u:

- Hoạt động bác ái ã hội c a người Công Giáo Việt Nam được t ch c như th nào trong bối cảnh giáo hội tại đ a phương?

- Đâu là nh ng nguyên nhân và mục đ ch thúc đẩy người Công Giáo tham gia các hoạt động bác

ái ã hội?

- Nh ng y u tố nào làm ảnh hưởng tới quá trình tham gia các hoạt động bác ái ã hội c a người

Công Giáo Việt Nam?

Để trả lời cho nh ng câu h i này, tôi in đưa ra nh ng giả thuy t nghiên c u, nh ng giả thuy t này sẽ được kiểm ch ng thông qua quá trình thu thập, s l và phân t ch d liệu trong nghiên c u

a Hoạt động bác ái ã hội c a người Công Giáo Việt Nam được t ch c thành một hệ thống với

s linh hoạt đáp ng nh ng nhu c u c a con ngừơi trong ã hội và bối cảnh đ a phương Mỗi giáo c hoàn cảnh cụ thể c a mình ch nh vì vậy hoạt động bác ái ã hội c s khác biệt gi a các giáo thuộc vùng trung tâm, ngoại vi thành phố hay nông thôn Bên cạnh đ , v m t thời gian cũng cho thấy s linh hoạt trong các hoạt động bác ái ã hội c a người công giáo cũng linh hoạt để phù hợp với từng thời kỳ

b C rất nhi u nguyên nhân và mục đ ch khác nhau để th c hiện nh ng công việc bác ái ã hội nhưng c thể gộp lại thành 2 nguyên nhân cơ bản đ ch nh là: lời răn dạy c a Thiên Chúa và Giáo hội thông qua hệ thống kinh sách bên cạnh nh ng kh khăn c a cuộc sống con người c n được giải quy t Với một mục tiêu là tốt đời đẹp đạo, sống phúc âm gi a l ng dân tộc

c Bên cạnh nh ng y u tố mang t nh ch quan như: s nhiệt huy t tham gia các hoạt động bác ái ã hội c a t n h u, công tác t ch c và nguồn kinh ph t huy động c giới hạn Ch y u là

nh ng y u tố từ bên ngoài đ c biệt là ch nh sách c a nhà nước, việc th c thi ch nh sách với các t

ch c tôn giáo n i chung và n i riêng với t ch c hoạt động c a người Công Giáo, trong th c t ở mỗi một đ a bàn (ở đây muốn n i trong phạm vi cấp giáo ) lại c một hoàn cảnh riêng tùy thuộc vào mối quan hệ gi a giáo và ch nh quy n đ a phương

4 Phươ p áp i

Đ a bàn khảo sát nghiên c u được chọn l a theo tiêu ch bao quát và t nh đại diện cao, là một giáo phận c phân bố trên phạm vi c a hai tỉnh thành là Hà Nội và Hà Nam, bao gồm cả khu đô th , vùng ven và nông thôn, hơn th n a nơi đây lại là trung tâm c a giáo tỉnh Hà Nội

Để th c hiện khảo sát th c đ a tôi sẽ chọn ra 4 đ a điểm ch nh là: Trung Tâm Mục Vụ giáo phận (cụ thể là ban quản l hoạt động bác ái ã hội), cơ quan quản l các hoạt động bác ái ã hội c a giáo phận để từ đ hướng đ n hoạt động c a các nh m và th c hiện đi n dã Bên cạnh đ là: Giáo

ch nh t a là đại diện cho vùng trung tâm đô th và cận k với cơ quan đ u não, một giáo đại diện

cho vùng ven đô nơi giao thoa gi a vùng đô th và nông thôn.Và một giáo vùng ngoại thành đại diện cho vùng nông thôn ngoại thành

M c dù nghiên c u này s dụng ch y u nh ng phương pháp đ nh t nh, nhưng để đảm bảo v thời gian và t nh khách quan khoa học chúng tôi vẫn ti n hành chọn mẫu c ch đ ch, với nh ng trường hợp nghiên c u mở rộng Mẫu nghiên c u phân loại và phân t ch d a trên các tiêu ch mang t nh đại diện

v giới, v độ tu i, v trình độ học vấn, v hội đoàn và v ch c vụ trong việc tham gia và quy t đ nh tới các hoạt động bác ái ã hội c a người Công giáo Trong 4 đ a điểm chọn để nghiên c u mỗi đ a điểm sẽ

c t nhất 5 mẫu để th c hiện ph ng vấn sâu, như vậy c t ng số mẫu ph ng vẫn sâu d ki n là 20 cụ thể như sau:

- Trung Tâm Mục Vụ giáo phận (cụ thể là ban quản l hoạt động bác ái ã hội), cơ quan quản l các hoạt động bác ái ã hội c a giáo phận: sẽ ph ng vấn 1 Linh mục phụ trách, 2 trợ l , và 3 thành viên tham gia cấp giáo phận

- Giáo ch nh t a: sẽ ph ng vấn 1 linh mục quản , 2 ông ban hành giáo và 3 người giáo dân tham gia

- Giáo C Nhu : ph ng vấn 1 linh mục quản , 2 ông ban hành giáo và 3 người giáo dân tham gia

- Giáo Ngọc Th : ph ng vấn 1 linh mục quản , 2 ông ban hành giáo và 3 người giáo dân tham gia

Quan sát tham gia là phương pháp giúp tôi c thể ti p cận và thu thập nhi u thông tin khác nhau trong hoạt động bác ái ã hội tại đ a bàn nghiên c u, là một người đã từng tham gia nhi u hoạt động bác

ái ã hội c a người Công Giáo giúp tôi t tin hơn trong quá trình th c hiện thu thập thông tin bằng phương pháp này m c dù thời gian để th c hiện đ i h i tại đ a bàn nghiên c u là không t Tôi sẽ tham gia vào các hoạt động bác ái ã hội c a giáo phận trong tư cách là một thành viên tham gia, m c dù thời gian nghiên c u không đ 1 năm để c thể tham gia vào các hoạt động trong 1 năm phục vụ, nhưng tôi sẽ khắc phục vấn đ thời gian này bằng cách trao đ i nhi u hơn với các thành viên cùng tham gia và nh ng người

c trách nhiệm để hiểu rõ hơn v các hoạt động bác ái ã hội trong chu kỳ 1 năm

Việc đăng k tham gia các hoạt động bác ái ã hội ở 4 đ a điểm nghiên c u sẽ giúp tôi tham gia

tr c ti p vào, mỗi đ a điểm nghiên c u c 2 đợt tham gia trong 2 ngày Như vậy tôi sẽ c khoảng 8 đợt quan sát tham gia các hoạt động bác ái ã hội tại Giáo phận Hà Nội, trong khoảng thời gian nghiên c u tôi sẽ ngẫu nhiên tham gia tại mỗi giáo đã chọn nghiên c u

Để thu thập số liệu thông tin đ y đ và c n thi t phục vụ cho việc phân t ch và trả lời nh ng câu h i nghiên c u đã đ t ra chúng tôi s dụng phương pháp thu thập và l d liệu đ nh t nh và đ nh lượng k t hợp Đi u này cho phép chúng tôi th c hiện nh ng cuộc ph ng vấn sâu với người cung cấp thông tin bên cạnh việc kiểm ch ng và tra c u tài liệu thư t ch, kinh thánh, các văn bản tạo ti n đ cho các hoạt động bác

ái ã hội, nh ng con số thống kê c a các cấp quản l c thể thu thập được thông qua tài liệu và các văn bản giúp quá trình ph n t ch nghiên c u này càng ch t chẽ và thuy t phục hơn Như vậy, ngoài nh ng d liệu

đ nh t nh như ghi chép đi n dã, ghi chép ph ng vấn và g băng, ghi chép t ng hợp thông tin thư t ch chúng tôi c tham vọng c được số d liệu đ nh lượng thông qua các tài liệu thu thập từ văn ph ng bác ái ã hội

c a giáo phận và các giáo mẫu để kiểm tra, đ nh hướng và phân t ch

Bên cạnh đ chúng tôi s dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (PRA) với đ c t nh là s tham gia c a cộng đồng được s dụng ph bi n trong nghiên c u phát triển, m c dù đây là một báo cáo khoa học không chỉ đơn thu n là một đánh giá nhanh nhưng s dụng phương pháp này giúp chúng tôi ti t kiệm thời gian trong việc phát hiện mạng lưới hoạt động, nh ng y u tố chi phối và đ c biệt s dụng công

cụ sơ đồ nguồn l c để phát hiện và mô tả lại cấu trúc c a hoạt động bác ái ã hội c a người công giáo D

ki n th c hiện một cuộc thảo luận nh m với s tham gia c a các thành viên ở giáo phận và 3 giáo , 4 cuộc thảo luận nh m cùng tham gia tại 4 đ a điểm nghiên c u, mỗi nh m c từ 5 đ n 8 người bao gồm 2 người làm công tác t ch c và 3 đ n 5 người là thành viên tham gia Để tham gia vào việc mô tả và vẽ lại

sơ đồ hoạt động c a các hoạt động bác ái ã hội từ đ tìm hiểu v nguyên nhân và mục đ ch c a các hoạt động đ

5 Bố ụ ủa l ậ

Để trả lời cho nh ng vẫn đ nghiên c u đã được đ t ra, ngoài ph n dẫn luận và k t luận, bố cục

c a luận văn d ki n bao gồm 3 chương:

C ƣơng 1: Trình bày nh ng vấn đ l luận và khái quát v hoạt động bác ái ã hội c a người

Công giáo

C ƣơ 2: Trình bày v th c trạng hoạt động bác ái ã hội c a người Công giáo Đ a phận Hà

Nội

C ƣơ 3: Phân t ch động cơ và y u tố tác động tới hoạt động bác ái ã hội

C ươ : NH NG VẤN ĐỀ L LU N VÀ KH I QU T VỀ HOẠT ĐỘNG B C I XÃ HỘI

C A NGƯỜI C NG GI O

Bác ái- ã hội c a người Công giáo là một kh a cạnh để tìm hiểu v một t ch c tôn giáo d a trên vai tr c a n đối với ã hội, tìm hiểu v nh ng đ ng g p c a một nh m cho ã hội ph n nào đ c thể g p ph n giải quy t các vấn đ ã hội từ ch nh các t ch c ngoài nhà nước Khi tìm hiểu v các hoạt động bác ái- ã hội c a người Công giáo chúng ta c thể nhận ra rằng Caritas là một t ch c thống nhất từ trên uống dưới và hoạt động như một t ch c phi ch nh ph trên phương diện quốc t và quốc gia, qua t

ch c này người Công giáo c một lợi th khi th c thi các công việc bác ái ã hội đối với mọi thành ph n

ã hội được ch nh th c công nhận và hoạt động

T ng giáo phận Hà Nội c thể n i là trường hợp nghiên c u l tưởng vì mang t nh đại diện cao c thể đại diện cho nh ng giáo phận khác, hơn th n a T ng giáo phận Hà Nội với v th và vai tr được thể hiện qua b dày l ch s mà qua đ c thể tìm hiểu v các hoạt động bác ái ã hội trên cả hai phương diện đồng đại và l ch đại

C ươ 2: TH C TRẠNG HOẠT ĐỘNG B C I XÃ HỘI C A NGƯỜI C NG GI O TRONG

T NG GI O PH N HÀ NỘI

B c tranh hoạt động bác ái ã hội c thể n i mang đậm t nh l ch s c a giáo hội tại đ a phương và bối cảnh c a đất nước, giai đoạn từ khi bắt đ u hình thành các cộng đoàn công giáo đ n năm

1959 là giai đoạn mà người Công giáo Việt Nam không nh ng thụ động mà c n phải nhận s hỗ trợ từ các t ch c giáo hội quốc t Từ năm 1960 khi hàng giáo ph m Việt Nam được thành lập cũng là lúc các hoạt động c a người Công giáo Việt Nam khởi sắc, hội nhập sâu và đ ng g p cho ã hội theo tinh th n chung c a Công đồng Vaticano II Tất nhiên trong giai đoạn này các hoạt động c a người công giáo c n

g p rất nhi u kh khăn vì bối cảnh ch nh tr ã hội c a đất nước Bước sang giai đoạn 1990 đ n năm 2000

là một bước dài cho s chuyển mình, các t ch c và hoạt động ã hội c a người Công giáo cũng đã c

ph n chuyển bi n và đ c biệt nhu c u ã hội cũng như tinh th n bác ái ã hội đã vượt lên trên hoàn cảnh

c a đất nước để người Công giáo c cơ hội đ ng g p cho ã hội Và đ c biệt kể từ năm 2000 cho đ n nay, cùng h a chung với s phát triển v mọi m t đời sống ã hội, vai tr c a người Công giáo đã ch nh th c được công nhận và hoạt động thông qua các t ch c được nhà nước và ã hội ch nh th c thừa nhận như t

ch c Caritas, đ c biệt các hoạt động này được người dân khuy n kh ch và tham gia một cách rộng rãi