Hồ chí minh với sự nghiệp thống nhất đất nước trong cuộc kháng chiến chống mỹ (1954 1975)

Trong bối cảnh đó Hồ Chí Minhtiếp tục sứ mệnhđứng đầu lãnh đạo ĐLĐVN, nhà nước VNDCCH,nhân dân Việt Nam tiến hành cuộc đấu tranh thống nhất đất nước từ năm 1954 đến năm 1969.Sau khi Hồ C

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

HÀ NỘI - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Phan Thế Lƣợng

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Đinh Quang Hải đã tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận án này! Cảm ơn các thầy cô Bộ môn Lịch sử Việt Nam cận đại và hiện đại, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tâm giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập nghiên cứu sinh

và hoàn tất các thủ tục bảo vệ luận án tiến sĩ! Cảm ơn Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, Khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Giao thông Vận tải đã động viên và tạo điều kiện giúp đỡ tôi chuyên tâm vào việc học tập, nghiên cứu! Cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn đồng hành và chia sẽ khó khăn với tôi!

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Phan Thế Lƣợng

MỤC LỤC Trang

4 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 4

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu 5

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN

1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 14

1.3 Những thành tựu đã đạt được và những vấn đề luận án cần giải quyết 17

Chương 2 HỒ CHÍ MINH VỚI CUỘC ĐẤU TRANH HÒA BÌNH THỐNG

NHẤT ĐẤT NƯỚC TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1960 22

2.1 Việt Nam bị chia cắt sau Hiệp định Genève (7 - 1954) 22

2.1.1 Khái quát quá trình đấu tranh thống nhất đất nước trước tháng 7 - 1954 22

2.1.2 Ý đồ chia cắt Việt Nam của các nước lớn tại Hội nghị Genève 27

2.1.3 Âm mưu chia cắt Việt Nam của Mỹ 34

2.2 Hồ Chí Minh lãnh đạo xây dựng những nhân tố nền tảng cho cuộc

đấu tranh hòabìnhthống nhất đất nước 38

2.2.1 Xây dựng đường lối đấu tranh hòa bình thống nhất đất nước 38

2.2.3 Xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế 48

2.3.Hồ Chí Minh chỉ đạo tổ chức nhân dân đấu tranh hòa bình thống nhất

2.3.1 Xây dựng hậu phương miền Bắc 53

2.3.2 Đấu tranh hòa bình thống nhất đất nước từ năm 1954 đến năm 1960 60

Chương 3 HỒ CHÍ MINH VỚI CUỘC KHÁNG CHIẾN VÌ MỤC TIÊU

3.2.Hồ Chí Minh chỉ đạo tổ chức nhân dân kháng chiếnvì mục tiêu

3.3 Hoàn thành mục tiêu thống nhất đất nước theo tư tưởng Hồ Chí

3.3.1 BuộcMỹ rút khỏi Việt Nam từ năm 1969 đến năm 1973 110 3.3.2 Hoàn thànhthống nhất đất nước từ năm 1973 đến năm 1975 119

4.2.1 Xây dựng đường lối, ĐLĐVN, nhà nước VNDCCH, đại đoàn kết dân

tộc, đoàn kết quốc tế làm cơ sở để tổ chức nhân dân đấu tranh thống nhất đất

nước

130

4.2.2 Thực hiện mục tiêu thống nhất đất nước gắn liền với các mục tiêu hòa

bình, độc lập dân tộc, tự do, dân chủ nhân dân, dân giàu, nước mạnh 135 4.2.3 Tiến hành đồng thời cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và cách

mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam 137

4.2.4 Bám sát đối tượng, nắm bắt thời cơ, kết hợp đấu tranh chính trị, đấu

tranh vũ trang và đấu tranh ngoại giao thực hiện mục tiêu thống nhất đất nước 139

BẢNG QUY ƢỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BCHTƯĐ: Ban Chấp hành Trung ương Đảng

BCT: Bộ Chính trị

BTVTƯĐ: Ban Thường vụ Trung ương Đảng

CHMNVN: Cộng hòa miền Nam Việt Nam

CMDTDCND: Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân

ĐLĐVN: Đảng Lao động Việt Nam

MTDTTNVN: Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam

MTTQVN: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

MTDTGPMNVN: Mặt Trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam VNCH: Việt Nam Cộng hòa

VNDCCH: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

UBND: Ủy ban nhân dân

UBTƯMTTQVN: Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam XHCN: Xã hội chủ nghĩa

rõ thời thế, đứng ra hiệu triệu nhân dân, hướng hoạt động tự phát của nhân dân vào hành động tự giác có mục đích chính xác, chiến lược rõ ràng, sách lược khôn ngoan, tổ chức uyển chuyển, hiệu quả, cuối cùng giành lại và bảo vệ nền độc lập dân tộc, thống nhất đất nước

Trong khoảng cuối thế kỷ XIX và ba phần tư thời gian đầu thế kỷ XX, Việt Nam lần lượt bị thực dân Pháp, phát xít Nhật, đế quốc Mỹ, cùng các thế lực nội phản chia cắt, xâm chiếm Thuộc tính bản chất của sự xâm lược đó là đẩy Việt Nam vào trạng thái bị chia cắt, phân liệt thường xuyên giữa các vùng miền, tộc người, tôn giáo, giai tầng, phá vỡ tính thống nhất trong đa dạng, vốn là thuộc tính quy định sự tồn tại và phát triển của Việt Nam suốt mấy ngàn năm lịch sử Vì thế, một cách tự nhiên,cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc cũng là một cuộc vận động đoàn kết dân tộc, thống nhất đất nước Từ sau Hội nghị Genève năm 1954 vấn đề thống nhất đất nước càng đặc biệt nổi lên, trở thành yêu cầu bức xúc của lịch sử Việt Namkhi Mỹ và chính quyền Sài Gòn, có sự thoả hiệp của Liên Xô, Trung Quốc và một số nước lớn khác, biến vĩ tuyến 17, thành đường biên giới chia cắt lâu dài lãnh thổ Việt Nam, chia rẽ dân tộc Việt Nam, thiết lập chế độ chính trị thân Mỹ ở Nam Việt Nam, biến Việt Nam trở thành một điểm nóng trong cuộc chiến tranh lạnh giữa hai hệ thống thế giới

Trong bối cảnh đó Hồ Chí Minhtiếp tục sứ mệnhđứng đầu lãnh đạo ĐLĐVN, nhà nước VNDCCH,nhân dân Việt Nam tiến hành cuộc đấu tranh thống nhất đất nước từ năm 1954 đến năm 1969.Sau khi Hồ Chí Minh qua

10

đời, ĐLĐVN đã kế thừa tư tưởng và ý chí thống nhất đất nước của Hồ Chí Minh, lãnh đạo nhân dân tiếp tục cuộc đấu tranhđưa đến hòa bình, thống nhất, độc lập, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam vào ngày 30 -

4 - 1975 Việc thống nhất về chế độ chính trị, quản lý của nhà nước VNDCCH, nay là Cộng hòa XHCN Việt Nam được hoàn tất vào năm 1976.Vai trò lãnh tụ, lãnh đạo, chỉ đạo, biểu tượng của Hồ Chí Minh trong sự nghiệp thống nhất đất nước từ năm 1954 đến năm 1975 được đại bộ phận nhân dân Việt Nam và nhiều người nước ngoài quan tâm đến lịch sử Việt Nam nhìn nhận là to lớn và quan trọng Nhưng việc phân tích, đánh giá thấu đáo vai trò đó lại gặp nhiều khó khăn bởi không có sự phân biệt rõ ràng nào giữa các yếu tố cá nhân và yếu tố tập thể - cộng đồng, nhất là từ sau Hội nghị trung ương 9 khoá II (năm 1956) trở đi, với việc ĐLĐVN đề cao nguyên tắc lãnh đạo tập thể, chống tệ sùng bái cá nhân

Hiện nay, liên quan đến thống nhất đất nước Việt Nam vẫn còn một số vấn đề phải tiếp tục giải quyết như: Quần đảo Hoàng Sa và một phần quần đảo Trường Sabị Trung Quốc chiếm đóng trái phép Phần lớn diện tích Biển Đôngđang bị các nước tranh chấp, tuyên bố chủ quyền chồng lấn lên lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam; Các thế lực thù địch lợi dụng chính sách dân tộc, tôn giáo của Đảng và Nhà nước kích động một bộ phận nhân dân hòng gây chia rẽ dân tộc, tôn giáo, hoạt động ly khai, giải lãnh thổ; Chủ nghĩa cá nhân phát triển nhanh chóng kéo theosự phát triển của các căn bệnh: đặc quyền, đặc lợi, tham nhũng, lãng phí, quan liêu,vô cảm, lối làm ăn chộp giật…,gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, ảnh hưởng đến nền hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh của Việt Nam

Những thực tế nêu trên cho thấy việc tìm hiểu,phân tích, đánh giá đúng vai tròcủa Hồ Chí Minh với sự nghiệp thống nhất đất nước trong cuộc kháng chiến chống Mỹ(1954 - 1975), đồng thời, đưa ra những nhận xét, kinh nghiệm,liên hệ với cuộc đấu tranh xây dựng, bảo vệ nền hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh của Việt Nam hiện nay có ý nghĩa khoa học và thực tiễnto lớn Với mong muốngóp phần làm rõ vấn đề nghiên cứu

nêu trên, tác giả chọn đề tài: “Hồ Chí Minh với sự nghiệp thống nhất đất

nướctrong cuộc kháng chiến chống Mỹ(1954- 1975)” làm đề tài luận án

1969 đến năm 1975

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích trên, đề tài luận án có các nhiệm vụ nghiên cứu:

- Làm rõ vấn đề thống nhất đất nước đặt ra trước và từ Hiệp định

Genève (tháng 7 - 1954)

- Làm rõ quá trìnhHồ Chí Minh lãnh đạo,chỉ đạo tổ chức nhân dân đấu

tranh hòa bình thống nhất đất nước từ năm 1954 đến năm 1960

- Làm rõ quá trìnhHồ Chí Minh lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức nhân dân đấu tranh vì mục tiêu thống nhất đất nước từ năm 1961 đến năm 1969

- Làm rõ quá trình ĐLĐVN kế thừa tư tưởng và ý chí thống nhất đất nước của Hồ Chí Minh tiếp tục lãnh đạo, tổ chức nhân dân đấu tranh hoàn thành thống nhất đất nước từ năm 1969 đến năm 1975

- Đưa ra nhận xét, đúc kết kinh nghiệm, liên hệ với một số nước, vận dụng vào việc xây dựng và bảo vệ nền hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ

và giàu mạnh của Việt Nam hiện nay

3 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

12

Đối tượng nghiên cứu là quá trình Hồ Chí Minh lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức nhân dânđấu tranh vì mục tiêu thống nhất đất nước từ 1954 đến 1969, quá trình ĐLĐVN kế thừa, vận dụng tư tưởng, ý chí thống nhất đất nước của

Hồ Chí Minh lãnh đạo, tổ chức nhân dân đấu tranh hoàn thành thống nhất đất nước từ năm 1969 đến năm 1975

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Nghiên cứu quá trình Hồ Chí Minhvới tư cách là Chủ tịch ĐLĐVN, Chủ tịch nước VNDCCH, lãnh tụ của nhân dân Việt Nam lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức nhân dân đấu tranh chống đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn thực hiện mục tiêu thống nhất đất nước, quá trình ĐLĐVN kế thừa tư tưởng và ý chí thống nhất đất nước của Hồ Chí Minh tiếp tục lãnh đạo nhân dân đánh đuổi Mỹ, đánh đổ chính quyền Sài Gòn, hoàn thành mục tiêu thống nhất đất nước

- Phạm vi không gian: Nghiên cứuquá trình đó trên toànlãnh thổ Việt Nam Trong cuộc đấu tranh thống nhất đất nước, miền Bắc được Hồ Chí Minh xác định là hậu phương lớn, miền Nam là tiền tuyến lớn

- Phạm vi thời gian: Nghiên cứu quá trình Hồ Chí Minh lãnh đạo, chỉ đạo, động viên nhân dânđấu tranh thống nhất đất nước từ năm 1954 (năm đất nước bị chia cắt) đến năm 1969 (năm Hồ Chí Minh từ trần) và quá trình đó được ĐLĐVN kế thừa lãnh đạo nhân dânhoàn thành vào ngày 30 - 4 - 1975

4 CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm đường lối của Đảng về chiến tranh cách mạng và để hoàn thành các nhiệm vụ nghiên cứu đề tài luận án, tác giả sử dụng các phương pháp chủ yếu là phương pháp lịch sử và phương pháp logic, phương pháp tiếp cận hệ thống, phương pháp liên ngành và các phương pháp chung như phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, thống kê để làm rõ những nội dung của luận án

5 NGUỒN TÀI LIỆU

Hồ Chí Minh,Toàn tập(15 tập), do NXB Chính trị Quốc giaxuất bản lần thứ 3 tại Hà Nội vào năm 2011; Hồ Chí Minh,Biên niên tiểu sử (10 tập),

do NXB Chính trị Quốc gia xuất bản tại Hà Nội từ năm 1993 đến năm 1996;

Văn kiện Đảng,Toàn tập, từ tập 1 đến tập 37, do NXB Chính trị Quốc gia

xuất bản tại Hà Nội từ năm 1998 đến năm 2005; Các nguồn tài liệu lưu trữ, các hồi ký của các nhân chứng; Các công trình nghiên cứu, luận án, luận văn, các bài báo của các tác giả trong và ngoài nước liên quan đến đề tài

6 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ những kết quả nghiên cứu luận án cũng sẽ gợi mở những vấn đề về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần xâ dựng và bảo vệ nền hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh của Việt Nam hiện nay Luận án cũng sẽ góp phần hệ thống hoá các nguồn tài liệu, tư liệu giúp nghiên cứu, giảng dạy lịch sử Việt Nam cận đại và hiện đại, tư tưởng Hồ Chí Minh

14

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN

Luận án ngoàiphần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận án kết cấu thành 4 chương, 12 tiết

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận

Chương 4.Một số nhận xét, kinh nghiệm và liên hệ

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN

QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Phan Thế Lượng (2008), “Tìm hiểu tư tưởng độc lập gắn liền với thống nhất của Hồ Chí Minh và ý nghĩa của tư tưởng đó trong giai đoạn hiện

nay”,Tạp chí Khoa học Giao thông Vận tải(23), tr 212 - 215

2 Phan Thế Lượng (2008), “Độc lập gắn liền với thống nhất qua sự vận động của hai xu hướng thống nhất và phân ly trong lịch sử cổ trung đại Việt

Nam”,Tạp chí Đông Nam Á(9 + 10),tr 22 - 24

3.Phan Thế Lượng (2011), “Những nỗ lực kiến tạo sự thống nhất của các triều đại phong kiến Việt Nam để bảo vệ nền độc lập, thống nhất dân

tộc”,Tạp chí Đông Nam Á(87),tr 27 - 31

4.Phan Thế Lượng (2015), “Nguyễn Ái Quốc - người khởi xướng và dẫn dắt

cuộc vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam”,Đặc san Hồ Chí Minh

học(1), tr 68 - 75

5 Phan Thế Lượng (2015), “Vấn đề thống nhất đất nước trong quan điểm

của Hồ Chí Minh”,Tạp chí Lao động và Công đoàn(569),tr 6 - 7

6 Phan Thế Lượng (2015), “Tìm hiểu quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

về thống nhất đất nước”,Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế 40 năm thống

nhất đất nước với công cuộc đổi mới, phát triển và hội nhập quốc tế (30/4/1975 - 30/4/2015)do Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam tổ

chức,tr 157 - 166

7 Phan Thế Lượng (2015), “Giá trị dân tộc và thời đại của tinh thần khoan

dung Hồ Chí Minh”,Tư tưởng Hồ Chí Minh Giá trị nhân văn và phát

triển,Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia kỷ niệm 125 ngày sinh của Chủ tịch

Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2015)do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh tổ chức, NXB Lý luận Chính trị, Hà Nội, tr 190 - 200

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1 Alain Dawson (1990), 55 ngày chế độ Sài Gòn sụp đổ, NXB Sự Thật, Hà

Nội

2 Archimedes L.A.Patti (2008), Tại sao Việt Nam, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng

5 Bách khoa toàn thư mở (2015), Hiệp định Genève 1954,

https://vi.wikipedia.org/wiki/, sửa lần cuối ngày 13 - 7

6 Bách khoa toàn thư mở (2015), Ngô Đình Diệm,https://vi.wikipedia.org/wiki/, sửa đổi lần cuối ngày 25 - 9

7 Bách khoa toàn thư mở (2015), Quá trình can thiệp của Mỹ vào Việt Nam (1948 - 1975),https://vi.wikipedia.org/wiki/, sửa đổi lần cuối ngày 18 - 9

8 Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị(1995), Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước - thắng lợi và bài học, NXB Chính trị Quốc gia,

Hà Nội

9 Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1996), Tổng kết

cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp - thắng lợi và bài học, NXB Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

10 Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương (1980), Chủ tịch Hồ Chí Minh

tiểu sử và sự nghiệp, NXB Sự thật, Hà Nội

11 Ban Tổ chức Trung ương (1974), Kinh nghiệm công tác kết nạp đảng viên

lớp Hồ Chí Minh và công tác phát triển Đảng trong thời gian tới, Tỉnh ủy Hà

Tĩnh, Hồ sơ số 242

12 Nguyễn Lương Bằng (1960), Bác Hồ, NXB Văn hóa, Hà Nội

13 Báo Độc Lập, Cơ quan ngôn luận của Đảng Dân chủ (1955), ngày 29 - 1, tr

17 Nguyễn Thị Bình, Mặt trận Dân tộc giải phóng - Chính phủ Cách mạng

lâm thời tại Hội nghị Paris về Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

20 Bộ Nội vụ (1997), Công an Nhân dân Việt Nam: Lịch sử biên niên (1954 -

1975), NXB Công an Nhân dân, Hà Nội

21 Cecil B Currey (2013), Chiến thắng bằng mọi giá, NXB Thế giới, Hà Nội

22 Vũ Văn Châu (1999), “Hồ Chí Minh với vấn đề thực hiện đại đoàn kết dân

tộc trong các tổ chức mặt trận”, Tạp chí Nghiên cứu lý luận (5), tr 17 - 19, tr

24

23 Trường Chinh (1980), Chủ tịch Hồ Chí Minh sự nghiệp vĩ đại, gương sáng

đời đời, NXB Sự thật, Hà Nội

24 Trường Chinh (1991), Chủ tịch Hồ Chí Minh và cách mạng Việt Nam, NXB

Thông tin lý luận, Hà Nội

25 Trường Chinh (1946), “Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam ra đời”, Báo Sự

thật (38), tr.1

26 Trường Chinh (1954), Tăng cường đoàn kết để xây dựng một nước Việt

Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, NXB Sự thật, Hà

Nội

27 Trường Chinh (2007), Tuyển tập, T 1, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

28 Cổng thông tin điện tử tỉnh Bình Dương (2015), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Dương, phần thứ tư: Đảng bộ tỉnh lãnh đạo nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (20/7/1954 - 30/4/1975), www.binhduong.gov.vn

29 Cổng thông tin điện tử trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh,

Quan hệ Việt Nam - Liên Xô trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ (1954 - 1975),http://hcmup.edu.vn, đăng ngày 15 - 12 - 2010