Khoá luận tốt nghiệp vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn khoa học 4

Vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 sẽ giúp HS hình thành kiến thức mới từ việc các em được tự tìm tòi, phát hiện ra tri thức mới trong quá ừình họ

TRƯỜNG ĐAI HOC s ư PHAM HÀ NÔI 2 • • • •

KHOA GIẢO DUC TIỂU HOC

HÀ THƯ HƯƠNG

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC

MÔN KHOA HỌC LỚP 4

KHOÁ LUÂN TỐT NGHIÊP ĐAI HOC• • • •

Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học

TS PHẠM QUANG TIỆP

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thảnh cảm ơn các thầy cô giáo Trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2, các thày cô giáo ừong khoa Giáo dục Tiểu học và các thầy cô giáo trong tổ bộ môn phương pháp dạy học Tự nhiên và xã hội đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em tìm hiểu khóa luận tốt nghiệp này

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới thày giáo:

T.SPhạm Quang Tiệp - người đã hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ em trong

quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo và các em học sinh trường Tiểu học Nam Hồng và Tiểu học Việt Hùng- Đông Anh - Hà Nội đã tận tình giúp đỡ em Trong quá trình thực hiện khóa luận, do điều kiện, năng lực và thời gian còn nhiều hạn chế nên đề tài nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy em rất mong nhận được sự góp ý và bổ sung của thày cô và các bạn để đề tài thêm hoàn thiện

Em xin chân thành cảm ơn !

Hà Nội, tháng 05 năm 2016

Sinh viên thưc hiên • •

Hà Thu Hương

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu " Vận dụng phương pháp giáo

dục trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 ” là kết quả mà tôi đã

trực tiếp tìm tòi, nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu tôi có sử dụng tài liệu của một số tác giả để tham khảo Đó chỉ là cơ sở để tôi rút ra được những vấn đề càn tìm hiểu ở đề tài của mình Tôi xin cam đoan đây là kết quả của cá nhân tôi, hoàn toàn không trùng khớp với kết quả của các tác giả khác

Hà Nội, tháng 05 năm 2016

Sinh viền thực hiện

Hà Thu Hương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 5

Chươngl C ơ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 .5

1.1 Lý thuyết giáo dục trải nghiệm 5

1.1.1 Một sổ khái niệm liên quan 5

1.1.2 Đặc trưng của giáo dục trải nghiệm 8

1.1.3 Quy trình dạy học theo trải nghiệm 10

1.2 Đặc điểm dạy học môn Khoa học 4 12

1.2.1 Mục tiêu dạy học môn Khoa học lớp 4 12

1.2.2 Nội dung chương trình môn khoa học lớp 4 13

1.2.3 Đặc trưng về phương pháp dạy học môn Khoa học lớp 4 15

1.3 Điều kiện vận dụng phưorng pháp dạy học trải nghiệm ừong dạy học môn Khoa học lớp 4 17

1.3.1 Đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy 17

1.3.2 Học sinh có lã năng tìm tòi, khám phá tri thức mới 17

1.3.3 Điều kiện cơ sở vật ch ấ t 18

1.4 Đặc điểm học tập của học sinh lớp 4 18

1.4.1 Đặc điểm nhận thức 18

1.4.2 Sự phát triển tình cảm của học sinh 21

Kết luận chưorng 1 22

Chương 2 THựC TRẠNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 THEO

PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC TRẢI NGHIỆM 23

2.1 Mục đích khảo sá t 23

2.2 Đối tượng khảo sát 23

2.3 Nội dung khảo s á t 23

2.3.1 Thực trạng dạy học môn khoa học lớp 4 hiện nay 23

2.3.2 Thực trạng sử dụng phương pháp trải nghiệm trong dạy học các môn học ở ỉớp 4 24

2.4 Phương pháp khảo sát 25

2.5 Kết quả khảo sát 25

2.5.1 Vai trò của môn Khoa học lớp 4 25

2.5.2 Các phương pháp thường sử dụng trong dạy học môn Khoa học 4 26

2.5.3 Quan niệm của giáo viên về phương pháp trải nghiệm 28

2.5.4 Đánh giá tầm quan trọng của phương pháp trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 29

2.5.5 Những thuận lợi và khó khăn của việc vận dụng phương pháp trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 29

Kết luận chương 2 32

Chương 3 ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 33

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 33

3.1.1 Đảm bảo phù hợp với đặc trưng của phương pháp giáo dục trải nghiệm 33

3 ỉ 2.Đảm bảo phù hợp với đặc trưng môn khoa học lớp 4 34

3.1.3 Đảm bảo phù họp với học sinh lớp 4 35

3.1.4 Đảm bảo phù hợp với thực tiễn giảo dục tiểu học 36

3.2.2 Vận dụng quy trình dạy học trải nghiệm để xây dựng thiết kế bài học 41

3.3 Tạo dựng môi trường để dạy học bằng trải nghiệm 43

3.4 Ví dụ minh họa thiết kế kế hoạch một số bài học Khoa học lớp 4 theo phương pháp giáo dục trải nghiệm 45

Kết luận chương 3 55

KẾT LUẬN 56

PHỤ LỤC 1 58

TÀI LIỆU THAM KHẢO 60

MỞ ĐẦU

1 Lí do chon đề tài

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo khẳng định “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đàu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân”.Trong những năm qua Đảng và nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến phát triển giáo dục,đặc biệt là giáo dục Tiểu học, bậc học nền tảng của

hệ thống giáo dục quốc dân

“Mục tiêu giáo dục Tiểu học là nhằm giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và có kĩ năng cơ bản để HS tiếp tục học Trung học cơ sở”( Mục tiêu giáo dục Tiểu học, theo nghị định số 43/2001/QĐ - BGD- ĐT ngày 9-11-

2001 của Bộ GD- ĐT) Nghị quyết số 29 - NQ/TW đã chỉ rõ 4 mục tiêu cụ thể đối với từng cấp học ừong đó có mục tiêu đối với giáo dục phổ thông “ tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS” Theo đó chúng ta thực hiện chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang

bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất cho người học

Để nâng cao hiệu quả giáo dục Tiểu học, yêu cầu đặt ra cho bậc học này là phải có những đổi mới nhất định.Đổi mới giáo dục phải được hiểu là đổi mới toàn diện, đổi mới từ mục tiêu, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, nội dung chương trình, phương pháp đào tạo, kiểm tra, đánh giá Đe đạt được mục đích trên, cần tìm kiếm những phương pháp, hình thức tổ chức dạy học hiệu quả sao cho học sinh phát triển toàn diện về “ đức, trí, thể, mỹ” hài hoà về thể chất và tinh thần, chú trọng các yêu cầu giáo dục học đi đôi

huống giả định để HS vận dụng vốn kỉnh nghiệm, hiểu biết của mình để giải quyết nhiệm vụ học tập.

Khoa học 4 là phân môn chiếm vị ừí quan trọng trong môn tự nhiên

xã hội Mục tiêu của môn khoa học 4 đóng vai ừò quan trọng ừong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh, nôi dung môn học tìm hiểu

về sự vật,hiện tượng gàn gũi với học sinh Tiểu học.Bên cạnh việc cung cấp cho học sinh các kiến thức về sự trao đổi chất, nhu cầu dinh dưỡng của con người, động vật, thực vật, phòng ừánh một số bệnh và tai nạn thường gặp, đặc điểm và ứng dụng của một số chất, một số vật liệu Ngoài ra môn khoa học 4 còn hình thành và phát triển ở các em một số kĩ năng như quan sát, phân tích, tổng họp, thực hành, thí nghiệm Hình thành và phát triển thái độ, hành vi như tự giác, tích cực thực hiện giữ vệ sinh an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng, yêu thiên nhiên, quê hưcmg, đất nước,sinh học Góp phần bồi dưỡng kiến thức, năng lực, phẩm chất và phát triển toàn diện nhân cách con người

Tuy nhiên thực tế cho thấy trong việc dạy học các môn học ở Tiểu học nói chung và dạy học môn Khoa học 4 nói riêng phần đa chúng ta còn thiên

về lý thuyết, tập chung vào dạy học sinh theo tiến trình, nội dung ừong sách giáo khoa, dạy HS cách hiểu, ghi nhớ các khái niệm dạy học một cách máy móc mà không kích thích được tư duy sáng tạo, khả năng làm việc có hiệu quả của HS nên hiệu quả giờ học vẫn chưa được như ý muốn

Giáo dục trải nghiệm là một phương pháp dạy học mới có thể phát huy được vốn kinh nghiệm, vốn hiểu biết của HS thông qua các hoạt động khám phá để tiếp thi tri thức mới Vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 sẽ giúp HS hình thành kiến thức mới từ việc các em được tự tìm tòi, phát hiện ra tri thức mới trong quá ừình học tập trên cơ sở những kiến thức,kinh nghiệm các em đã có.Khi được ừải nghiệm sáng tạo ừong quá trình học tập và phát hiện ra những điều mới lạ

các em sẽ có thêm hứng thú và ghi nhớ bài rất lâu, từ đó tạo ra động cơ và động lực thúc đẩy các em trong quá trình học tập.

Những lí do trên là căn cứ để tôi lựa chon đề tài “ Vận dụng phương pháp

giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 ”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất biện pháp vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn khoa học lớp 4

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

-Đối tượng nghiên cứu: Vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm ừong dạy học môn khoa học lớp 4

- Khách thể nghiên cứu: Qúa trình dạy học Khoa học 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm ừong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp giáo dục ừải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Đề xuất quy trình vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Minh hoạ một số bài học cụ thể vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm

5 Phạm vỉ nghiên cứu.

Do thời gian và kiến thức có hạn nên phạm vi nghiên cứu đề tài này chỉ dừng lại ở việc vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4

6 Các phương pháp nghiên cứu đề tài

6.1 Phương pháp nghiên cửu tài liệu

chuyên nghành, các báo cáo khoa học, các đề tài nghiên cứu khoa học, thông tin tài liệu trên internet, tài liệu giáo dục và các tài liệu liên quan như SGK, sách hỏi đáp, sách hướng dẫn học, SGV.

6.2 Phương pháp điều tra

Tiến hành điều tra các mẫu phiếu hỏi để thu thập những thông tin thực tiễn của vấn đề

6.3 Phương pháp quan sát

Quan sát các hoạt động dạy học môn Khoa học ở trường Tiểu học để thu thập những thông tin cần thiết cho đề tài

6.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các hàm thống kê toán học để phân tích, tổng hợp kết quả điều ừa, thực nghiệm nhằm cung cấp cơ sở cho các kết luận kiến nghị

7 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn khoa học lớp 4 phù hợp với đặc trưng môn học thì hiệu quả dạy học sẽ được nâng cao, góp phàn đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học

NÔI DUNG Chương 1

C ơ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4

1.1 Lý thuyết giáo dục trải nghiệm

1.1.1 Một số khái niệm liên quan

1.1.1.1 Khái niệm trải nghiệm

Nhà triết học vĩ đại người Nga Solovyev v.s quan niệm rằng trải nghiệm là kiến thức kinh nghiệm thực tế, là thể thống nhất bao gồm kiến thức, kĩ năng Trải nghiệm là kết quả của sự tưomg tác giữa con người với thế giới, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác [14]

Một số tài liệu nghiên cứu về triết học đã đưa ra một số định nghĩa về ừải nghiệm như sau:

Trải nghiệm là một phạm trù triết học, được đúc rút từ toàn bộ các hoạt động của con người ở mọi mặt như một thể thống nhất giữa kiến thức,

kĩ năng, tình cảm và ý chí [14]

Trải nghiệm là kiến thức mà ngay lập tức chủ thể ý thức được và có cảm giác tiếp xúc trực tiếp với thực tế cho dù đó là một thực tể bên ngoài của các đối tượng và tình huống hoặc các thực tại của trạng thái ý thức

Trải nghiệm còn là kiến thức,kĩ năng mà trẻ nhận được bên ngoài các

cơ sở giáo dục thông qua sự giao tiếp với nhau, với người lớn, hay qua những tài liệu tham khảo không được dạy trong nhà trường [14]

Sự trải nghiệm sẽ giúp người dạy, người học dần hình thành những kinh nghiệm và phát triển ở bản thân mình những thao tác phù họp để dần hoàn thiện những kĩ năng và có khả năng xử lí tốt các tình huống khác nhau

ừải nghiệm là đương đầu với những thất bại để từ đó đúc kết được những kinh nghiệm quý báu cho bản thân, khi trải nghiệm trong nhiều trường họp sẽ gặp thất bại nhưng đó là điều tốt qua thất bại người ta sẽ đúc kết được những bài học và kinh nghiệm quý báu để ừánh trường họp làn sau sẽ mắc phải.

Như vậy sự ừải nghiệm sẽ trở nên rất hữu ích và thiết thực nếu mỗi

cá nhân đều có nhu cầu tìm đến nó với tỉnh thần học hỏi để hoàn thiện thêm

về kiến thức kĩ năng của mình, qua việc học tập những cá nhân khác có biểu hiện tốt hơn mình và đồng thời cũng là học tập qua mỗi lầm thất bại để đúc kết, tích lũy kinh nghiệm cho bản thân

1.1.1.2 Khái niệm giáo dục

Các quá trình giáo dục ở Việt Nam đều đề cập Giáo dục là hiện tượng

xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch

sử, xã hội của thế hệ loài người

Theo Hà Thế Ngữ “Giáo dục là một quá trình đào tạo con người một cách có mục đích, nhằm chuẩn bị con người tham gia đời sống xã hội, tham gia lao động sản xuất, bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử- xã hội của loài người” [9]

John Deway đã nói về mục tiêu cuối cùng của giáo dục, dạy dỗ Theo John Deway, cá nhân con người không bao giờ vượt qua được quy luật cuả

sự chết và cũng với sự chết là những kinh nghiệm, kiến thức mà cá nhân mang theo cũng sẽ biến mất Tuy nhiên tồn tại xã hội lại đòi hỏi những kiến thức, kinh nghiệm của con người phải vượt qua được sự khống chế của sự chết để duy trì tính liên tục của sự sống xã hội [12]

Theo nghĩa rộng giáo dục là sự hình thành nhân cách được tổ chức một cách có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà giáo dục với người được giáo dục nhằm giúp người được giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài người

Theo nghĩa hẹp, giáo dục là một bộ phận của quá trình giáo dục tổng thể, là quá trình hình thành thế giới quan, niềm tin, lí tưởng, động cơ, tình cảm, thái độ, những hành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong xã hội thuộc các lĩnh vực đạo đức, lao động, tư tưởng chính trị, thẩm mỹ [7]

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của thế hệ loài người [14]

Chúng ta có thể hiểu giáo dục là quá trình hình thành và phát ừiển nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động từ bên ngoài được thể hiện một cách có ý thức của con người trong nhà trường, gia đình và xã hội

Theo tôi giáo dục là quá trình được tổ chức có ý thức hướng tới mục đích khơi gợi và biến đổi nhận thức, tình cảm, năng lực, thái độ của cả người dạy và người học theo hướng tích cực Qua những môn học trên trường,lớp cũng như qua những hoạt động được tổ chức ngoài giờ lên lớp sẽ góp phần hoàn thiện nhân cách cho cả thầy và trò bằng tác động có ý thức từ bên ngoài, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội loài người

1.1.1.3 Khái niệm giáo dục trải nghiệm

Theo hiệp hội giáo dục trải nghiệm quốc tế “giáo dục trải nghiệm là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp ừong đó người dạy khuyến khích người học tham gia ừải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềm năng bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội.”

Theo tôi giáo dục trải nghiệm là một phương pháp, ừong đó GV tổ chức cho HS được hoạt động, được thực hành, được trải nghiệm, từ đó HS chủ động tiếp thu tri thức, nội dung bài học dựa trên vốn kinh nghiệm và hiểu biết của mình

1.1.2.Đặc trưng của giáo dục trải nghiệm

1.1.2.1 Người học

a, Học từ thực tiễn

Khi tiến hành các hoạt động học tập gắn với trải nghiệm, học sinh được trực tiếp tham gia, thực hành tìm tòi nghiên cứu ừong quá trình thực hiện hoạt động Những gì các em sử dụng trong quá trình học tập ngoài vốn kiến thức và hiểu biết của bản thân, thì HS còn học qua chính thực tiễn mà các em đang tiến hành hoạt động Khi học về nội dung hay vấn đề nào HS cũng cần phải có đồ dùng, vật thật hay tranh ảnh liên quan đến nội dung bài học, tới sự vật hiện tượng mà các em sẽ học Chính thực tiễn sẽ góp phần không nhỏ trong việc nâng cao vốn hiểu biết, tiếp thu tri thức một cách có hiệu quả cho HS Qua đó hiệu quả giờ học được nâng cao

b, Sử dụng nhiều giác quan

Trong quá trình học tập, để tiếp thu tri thức mới một cách nhanh chóng và hiệu quả người học cần phải biết cách vận dụng phối họp các giác quan của mình để hoạt động, khám phá và phát hiện ra nội dung bài học cần ghi nhớ.Nó khác với giáo dục truyền thống ở chỗ quá ừình giáo dục truyền thống thu nhận thông tin thông qua việc nghiên cứu các chủ đề mà ít trải nghiệm thực tế Ở học tập dựa vào ừải nghiệm kinh nghiệm của người học được tích lũy và phải hồi thông qua những kiến thức và hiểu biết mới mà người học tiếp thu được từ những trải nghiệm thực tế.[8]Những giác quan

mà người học sử dụng trong quá trình trải nghiệm cần phải biết sử dụng đúng lúc, đứng thời điểm và kết hợp chúng một cách nhuần nhuyễn mới đem lại hiệu quả cao trong quá trình tiếp thu tri thức

c, Học qua thử sai

Để tiếp thu được tri thức mới, ừong quá trình học tập việc chúng ta mắc sai lầm là điều không thể tránh khỏi nhưng điều quan trọng là chúng ta phải biết nhận ra sai lầm và biết học cách khắc phục nó Khi người học thu

được kết quả học tập cho dù đúng với kiến thức chủ yếu của bài học hay mắc phải sai lầm khi rút ra kết luận thì điều quan trọng là các em đều thu được bài học cho bản thân Nhà giáo dục Roger Mucchielli cũng đã khẳng định “Những sai làm của cá nhân ừong việc tìm ra kết quả của tình huống học tập là điều bổ ích cho việc học tập, vì nó giúp HS thấy rằng có một kết quả khác khi tiến hành phân tích đầy đủ tình huống học tập Ngoài ra sai làm của cá nhân giúp HS loại bỏ những kỉnh nghiệm sai làm đã tồn tại trong bản thân khi giải quyết tình huống trong những tình huống khác Như vậy sai lầm của cá nhân HS giúp học sinh điều chính kinh nghiệm để phù hợp và thích nghi Chính trong quá trình thích nghi đó, câu trả lời đúng sẽ được tìm ra” [8]

Từ những phân tích trên cho thấy khi vận dụng giáo dục trải nghiệm

GV luôn khuyến khích HS trải nghiệm, tự phát hiên ra tri thức mới và chấp nhận kết quả sai lầm ừong quá trình hình thành kinh nghiệm

1.1.2.2 Người dạy

a Tạo dựng môi trường thuận lợi để dạy học bằng ừải nghiệm

Trong quá trình giáo dục này GV chính là người tạo ra môi trường thuận lợi nhất để HS tham gia, tuy nhiên GV không làm thay, làm hộ HS mà

GV chỉ là người dẫn dắt, định hướng bằng cách đưa ra các tình huống, HS sẽ đặt mình vào các tình huống đó và tìm cách giải quyết bằng việc vận dụng vốn hiểu biết, kinh nghiệm của mình Trong trải nghiệm dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên , HS tự mình trải nghiệm thực tế nhằm tìm ra kiến thức, hình thành những kĩ năng, hành vi.Việc HS được trực tiếp tham gia trải nghiệm sẽ giúp các em có hứng thú hơn trong học tập, mặt khác còn giúp cho các em ghi nhớ kiến thức lâu hơn Như vậy hiệu quả giờ học sẽ được nâng cao

b, Tổ chức hoat động

Đặc trưng của giáo dục trải nghiệm thông qua các hoạt động cụ thể.Xuất phát từ mục tiêu của từng bài học mà GV có kế hoạch tổ chức cho HS các hoạt động thích hợp giúp HS chủ động chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng, kĩ xảo càn thiết HS luôn bị cuốn vào các hoạt động cụ thể của GV mà các hoạt động thì luôn vận động, chính điều đó tạo ra sự thích thú, thay đổi tích cực và thành công ở mỗi HS tham gia

Do tính chất như vậy mà giáo dục trải nghiệm rất thích họp để HS tiếp thu những kĩ năng thực hành thông qua những hoạt động thực hành thí nghiệm và những bài tập thực tế Cũng thông qua việc HS được trải nghiệm bằng các hoạt động cụ thể sẽ tạo dựng sự tự tin và bộc lộ các điểm mạnh cũng như các kĩ năng của mình ( lãnh đạo, tổ chức)

c, Khích lệ, động viên người học

Trong quá trình học tập và tiến hành các hoạt động ừải nghiệm Để cho HS thêm hứng thú và tự tin hơn thì GV phải là người luôn biết cách động viên, khích lệ kịp thời trong mỗi hoạt động của HS khi các em thực hiện tốt và hiệu quả, ngoài ra với những trường họp mắc sai lầm trong quá ừình hoạt động thì GV cũng là người đưa ra những lời động viên, an ủi, khích lệ các em thêm hứng thú, biết cách chấp nhận sai lầm của mình để rút kinh nghiệm trong những giờ học tiếp theo Giúp các em có niềm tin và hứng thú hơn trongquá trĩnh hình thảnh kinh nghiệm

1.1.3 Quy trình dạy học theo trải nghiệm

Trong công trình nghiên cứu có liên quan đến học tập dựa vào trải nghiệm của Kurt Lewin là “T- nhóm và phương pháp phòng thí nghiệm” Lewin đã khẳng định kinh nghiệm chủ quan của cá nhân là một thành phần quan trọng của hoạt động học tập dựa vào trải nghiệm Trong công ừình nghiên cứu của mình, ông đã đưa ra mô hình học tập dựa vào trải nghiệm gồm 4 quá ừình:

Reflect - plan

A

Chú thích mô hình.

1 Reflect - Suy nghĩ về tình huống

2 Plan - Lập kế hoạch giải quyết tình huống

3 Act — Tiến hành kể hoạch

Y

Mô hình 1 Mô hình học tập qua trải nghiệm của Kurt Lewin

Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của Lewin bao gồm: giai đoạn đầu tiên, người học suy nghĩ về tình huống; tiếp đến là lập kế hoạch giải quyết tình huống; tiếp đó là tiến hành kế hoạch; sau cùng là quan sát kết quả đạt được

b, Mô hình học tập qua trải nghiệm của David A Kolb

Năm 1984 trên cơ sở nghiên cứu những công trình của những tác giả

đi trước như Lewin, Dewey và các nhà nghiên cứu khác về học tập dựa trên kinh nghiệm, David Kolb nhà giáo dục học Hoa Kỳ, đã nghiên cứu và cho xuất bản một công trình học tập dựa vào trải nghiệm Trong cuốn “Dạy

họcqua trải nghiệm” của David A Kolb xuất bản năm 1984 ông đã đưa ra

mô hình học tập qua trải nghiệm gồm 4 bước

Bước 1: Trải nghiệm

1.2.ĐẼC điểm day hoc môn Khoa hoc 4• •«/ • •

1.2.1 Mục tiêu dạy học môn Khoa học lớp 4

Môn Khoa học lớp 4 giúp HS:

y về kiến thức

Học sinh có một số kiến thức cơ bản, ban đàu, thiết thực về:

- Sự trao đổi chất, sự sinh sản, sự lớn lên của cơ thể người, cách phòng tránh một số bệnh

- Sự trao đổi chất, sự sinh sản của thực vật, động vật

- Đặc điểm và ứng dụng của một số chất, nguồn năng lượng thường gặp trong đời sống và sản xuất

> về k ĩ năng

Bước đầu hình thành và phát triển một số kĩ năng:

- ứ ng xử thích họp trong một số tình huống có liên quan đến vấn đề đơn giản liên quan đến vấn đề sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng.Biết cách phòng tránh một số bệnh lây nhiễm

- Quan sát và làm một số thí nghiệm khoa học đơn giản, gần gũi với đời sống, sản xuất

- Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập, biết tìm thông tin giải đáp, biết diễn đạt những hiểu biết bằng lời nói, bài viết

- Phân tích, so sánh, rút ra những dấu hiệu chung và riêng của một số

sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên

y về thái độ

Hình thành và phát triển ở học sinh thái độ

-Tự giác thực hiện các quy tắc vệ sinh, an toàn cho bản thân

- Ham hiểu biết khoa học,có ý thức vận dụng những kiến thức đã học vào đời sống

- Yêu con người, thiên nhiên, đất nước, yêu cái đẹp Có ý thức và hành động bảo vệ môi trường xung quanh.

1.2.2 Nội dung chương trình môn khoa học lớp 4

Chủ đề: Con người và sức khỏe(19 bài)

Trao đổi chất ở người (quá trình trao đổi chất của con người, vai trò của các cơ quan trong cơ thể đối với sự trao đổi chất ở người)

Dinh dưỡng (các chất dinh dưỡng có trong thức ăn, vai trò của chất bột đường, chất đạm, chất béo,vitamin, chất khoáng và chất xơ, phối họp nhiều loại thức ăn, sử dụng rau quả và thực phẩm an toàn, một số cách bảo quản thức ăn đơn giản)

Phòng bệnh (phòng một số bệnh do thiếu chất dinh dưỡng, phòng bệnh béo phì, bệnh lây qua đường tiêu hóa, ăn uống khi bị bệnh)

An toàn trong cuộc sống (biết cách phòng tránh một số tai nạn thường gặp, tai nạn đuối nước)

Chủ để: Vật chất và năng lượng

Nước (tính chất của nước, ba thể rắn, lỏng khí của nước; sự hình thành của mây và mưa, vòng tuần hoàn của nước trong tự nhiên, vai trò của nước đối với sự sống, nhận biết và tìm hiểu nguyên nhân làm nước bị ô nhiễm,tìm hiểu một số cách làm sạch nước, tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước)

Không khí (tìm hiểu tính chất, thành phàn của không khí,vai ừò của không khí đối với sự cháy và sự sống, nguồn gốc của gió, cách phòng chống bão, cách bảo vệ bầu không khí trong sạch)

Ầm thanh (sự lan truyền âm thanh, vai trò cần thiết của âm thanh ừong cuộc sống, tiến ồn và cách phòng chống tiếng ồn)

Ánh sáng (tìm hiểu về ánh sáng và bóng tối, vai trò của ánh sáng đối với sự sống của người và động vật,thực vật, cách bảo vệ đôi mắt)

Nhiệt (sự nóng, lạnh của nước, nhiệt độ của nước và cơ thể người bình thường, vật dẫn nhiệt và vật cách nhiệt, các nguồn nhiệt trong cuộc sống, vai

ừỏ của nhiệt đối với sự sống con người và động vật, thực vật)

Chủ đề: Thực vật và động vật

Trao đổi chất ở thực vật (thực vật càn gì để sống,nhu cầu nước, chất khoáng, nhu cầu không khí của thực vật, quá trình trao đổi chất ở thực vật) Trao đổi chất ở động vật (động vật càn gì để sống, động vật ăn những loại thức ăn nào, sơ đồ sự ừao đổi chất ở động vật)

Chuỗi thức ăn trong tự nhiên (quan hệ thức ăn trong tự nhiên, mối quan hệ về thức ăn ừong tự nhiên)

Ta thấy mục tiêu và nội dung chương trình môn Khoa học lớp 4 được xây dựng phù họp với đặc điểm học tập của học sinh lớp 4, những kiến thức các em được học ở các lớp dưới nay được phát triển thêm, mở rộng hơn đảm bảo phù họp với tư duy, nhận thức của các em.Nội dung chương trình môn

Tự nhiên xã hội ở tiểu học nói chung và môn khoa học nói riêng đều được xây dựng theo hướng tích họp, đồng tâm kiến thức ở các lớp dưới làm nền tảng cho các em học các lớp trên, nội dung chương trình môn tự nhiên xã hội cũng bao hàm nhiều kiến thức của các ngành khoa học tự nhiên và khoa học

xã hội, tích họp kiến thức của nhiều môn hóa học, sinh học, vật lí, địa lí, lịch

sử, kĩ năng sống.Kiến thức môn khoa học lớp 4 cũng rất gần gũi thiết thực với học sinh, các em có thể vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mình

để tiếp thu, lĩnh hội tri thức mới một cách nhanh chóng và đạt hiệu quả cao

Đe phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh giáo viên nên phối họp sử dụng nhiều phương pháp dạy học tích hợp, dạy học kiến tạo, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo dự án, bàn tay nặn bột Đặc biệt là việc vận dụng lý thuyết giáo dục trải nghiệm vào dạy học môn Khoa học lớp 4 là rất càn thiết

1.2.3 Đặc trưng về phương pháp dạy học môn Khoa học lớp 4

Qua tìm hiểu về mục tiêu và nội dung chuơng trình môn Khoa học lớp

4 ta có thể thấy nội dung môn Khoa học phần lớn là những kiến thức về khoa học tự nhiên do vậy con đường tốt nhất để dạy học có hiệu quả là việc

tổ chức cho HS quan sát trực tiếp, cùng nhau hoạt động, làm việc, khám phá đồng thời chia sẻ và ừao đổi với các bạn để tiếp thu tri thức một cách có hiệu quả và nhanh chóng

Trong các hình thức tổ chức dạy học đều nhằm mục tiêu lấy người học làm trung tâm nhằm phát huy được tính tự giác, tích cực, sáng tạo của người học và nhằm nâng cao chất lượng dạy học.Tuy nhiên tất cả mọi phương pháp dạy học đều có những ưu điểm và hạn chế nhất định, trong một giờ học

GV không chỉ sử dụng đơn thuần một phương pháp mà phải kết hợp lỉnh hoạt giữa các PPDH với nhau để giờ học đạt kết quả cao

Môn Khoa học lớp 4 bao hàm nhiều kiến thức của các ngành khoa học

tự nhiên và khoa học xã hội Những kiến thức các em được học đều xoay quanh những sự vật, hiện tượng, hoạt động mà rất gàn gũi với đời sống và sinh hoạt của HS Mặt khác giữa nội dung môn học và PPDH có mối quan

hệ tác động qua lại lẫn nhau, quyết định lẫn nhau trong nhiều trường hợp

Do đó điều cần thiết là GV cần sử dụng phối hợp linh hoạt nhiều PPDH khác nhau để phù họp với đặc điểm nội dung môn học, phù họp với nội dung bài học trong chương trình để HS có thể tiếp thu ,nắm vững hệ thống kĩ năng, kĩ xảo cần thiết qua đó nắm vững nội dung bài học và hiệu quả giờ học sẽ được nâng cao

Để giờ học đạt được hiệu quả cao và diễn ra thuận lợi yếu tố quan trọng và cần thiết đó là cơ sở vật chất, kĩ thuật, các thiết bị dạy học trong nhà trường.Mỗi nhà trường đều có điều kiện trang bị cơ sở vật chất và ừang

mình dạy mà lựa chon PPDH phù hợp đối với mỗi bài học nhằm giúp cho

HS có điều kiện tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi nhất

Ở học sinh Tiểu học trí nhớ của các em còn mang tính chủ định, trẻ dễ ghi nhớ những điều gây cho các em những ấn tượng mạnh, gắn với cảm xúc của ừẻ Khả năng tập trung của trẻ vào một hoạt động hay giờ học còn chưa được lâu bền, do vậy GV không nên chỉ sử dụng đơn thuần một PPDH nào

đó mà càn phải sử dụng phối họp nhiều các PPDH để gây được hứng thú và lôi cuốn HS vào nội dung bài học

Học sinh lớp 4 rất hiếu động và tò mò, ham hiểu biết về thế giới xung quanh, các em sẽ rất dễ bị lôi cuốn vào giờ học nếu giờ học tạo cho các em

sự hứng thú và trí tò mò, đặc biệt nếu các em được tự mình khám phá, tìm hiểu để phát hiện ra tri thức mới, tự mình tìm hiểu bài học Vì vậy việc GV lựa chọn, sử dụng phối hợp nhiều PPDH để cho trẻ được hoạt động, được làm, được khám phá, được thao tác, được ừải nghiệm dựa trên những vốn kinh nghiệm,hiểu biết sẵn có của mình sẽ kích thích HS động não, tích cực sáng tạo, hứng thú trong học tập Khi HS được tự mình khám phá ra tri thức mới các em sẽ ghi nhớ hơn nội dung bài học có niềm tin hơn vòa những tri thức khoa học, hiệu quả giờ học sẽ được nâng cao Qua đó cho thấy việc vận dụng lý thuyết giáo dục trải nghiệm vào dạy học môn Khoa học lớp 4 là rất phù họp

Như vậy ta có thể thấy mọi PPDH trong môn Khoa học 4 đều hướng tới việc tổ chức cho HS hoạt động, tìm hiểu, trải nghiệm để tự mình phát hiện ra tri thức mới, nội dung bài học, qua các hoạt động các em được trải nghiệm sẽ giúp kiến thức các em có được ghi nhớ lâu hơn, hiệu quả hơn Do vậy phương pháp chủ đạo được sử dụng trong quá trình dạy học là tổ chức cho HS được tự mình quan sát, hoạt động, trải nghiệm và tìm tòi ra ừi thức, làm cho các em có thêm hứng thú và trí tò mò, ham hiểu biết trong quá trình học tập Qua đó hiệu quả giờ học sẽ được nâng cao

1.3 Điều kỉệnvận dụng phương pháp dạy học trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lóp 4

1.3.1 Đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy

GV là người trực tiếp giảng dạy, giáo dục HS thực hiện chương ừình giáo dục GV trực tiếp lựa chọn, xác định nội dung tổ chức cho HS trải nghiệm các hoạt động trong dạy học các môn học ở trường nói chung và dạy học môn Khoa học lớp 4 nói riêng Do đó GV phải là người có nhận thức đầy đủ về vai ừò của học tập dựa vào trải nghiệm, cách thức tiến hành các hoạt động học tập thông qua trải nghiệm, sao cho giờ học đạt được hiệu quả cao nhất Bên cạnh những hiểu biết và nhận thức về phương pháp trải nghiệm thì người GV cần phải có sự nhiệt tình, năng động, tâm huyết với nghề, có trách nhiệm, kĩ năng sư phạm

Ngoài ra bên cạnh các PPDH đang được GV sử dụng trong nhà trường thì phương pháp dạy học bằng trải nghiệm đang là một phương pháp mới, có tác động tích cực đến quá ừình tiếp thu tri thức của các em Do vậy GV phải

có tư tưởng đổi mới và tiếp thu các PPDH tích cực một cách nhanh chóng Trong học tập dựa vào trải nghiệm, các giác quan của HS cần được phát huy cao độ cho nên người GV cần được bồi dưỡng, học hỏi, trao đổi với các đồng nghiệp về việc vận dụng phối hợp các PPDH, hình thức tổ chức dạy học khi tiến hành các hoạt động học tập dựa vào trải nghiệm Đảm bảo khi tổ chức các hoạt động này, tất cả HS đều được vận dụng tất cả các giác quan vào quá trình học tập và tiếp thu tri thức mới

1.3.2 Học sình có k ĩ năng tìm tòi, khám phá tri thức mới

Trong quá trình thực hiện các hoạt động học tập để tiếp thu được nội dung bài học một cách có hiệu quả và nhanh chóng thì điều cần thiết là HS phải có hứng thú tham gia, say mê tìm hiểu, khám phá, trao đổi với các bạn

nhóm và tập thể cũng hết sức quan ừọng HS có được sự tò mò và hứng thú tìm hiểu nội dung tri thức mới, các em được tự mình hoạt động trực tiếp, sử dụng các giác quan để tri giác đối tượng đó là tự mình nghe thấy, khám phá trải nghiệm qua đó kiến thức các em thu được sẽ ghi nhớ lâu hơn và có hiệu quả.

1.3.3 Điều kiên cơ sở vât chất ■ •

Để HS trải nghiệm trong môi trường thực tiễn, các yếu tố về cơ sở vật chất có liên quan đến sự vật, hiện tượng mà HS sẽ được học là điều kiện không thể thiếu được Việc đảm bảo các yếu tố này thể hiện vai trò chủ đạo của nhà trường trong việc tổ chức các hoạt động dạy học cho HS Điều kiện

cơ sở vật chất thuận lợi, an toàn cho HS trải nghiệm thực tế sẽ mang lại hiệu quả tốt để các em tìm hiểu các sự vật, hiện tượng trong quá trình học tập

Phần lớn các nội dung trong dạy học môn Khoa học đều đề cập đếnđặc điểm chính của môi trường và tài nguyên thiên nhiên, không khí, nguồnnước mối quan hệ giữa con người với môi trường Do đó để hoạt độnghọc tập bằng ừải nghiệm được diễn ra thuận lợi thì các điều kiện cơ sở vậtchất, trang thiết bị dạy học trong mỗi nhà trường gắn với nội dung mỗi bàihọc là rất cần thiết để góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho HS tiếp thu ừithức mới được thuận tiện, nhanh chóng và hiệu quả

1.4Đặc điểm học tập của học sinh lóp 4

với hoạt động thực tiễn Tri giác sự vật ở các em nghĩa là phải làm một cái gì

đó với sự vật như sờ, mó, cầm, nắm và những gì phù hợp với nhu càu, những

gì các em được trực tiếp tham gia ừong hoạt động cuộc sống Vì vậy tổ chức cho trẻ ừải nghiệm bằng cách tiếp xúc trực tiếp với sự vật, hiện tượng ừong

tự nhiên, trong cuộc sống xung quanh giúp tri giác trẻ phát ừiển theo hướng ngày càng đày đủ hơn, phân hóa rõ ràng hơn, có chon lọc về đặc trưng của

sự vật, hiện tượng Từ đó giúp trẻ phân biệt được sắc thái của sự vật, phân tích tổng họp và tìm ra mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng với nhau, giữa các sự vật, hiện tượng với con người và môi trường sống

b.Nhận thức lý tính

- Tư duy

Tư duy mang đậm màu sắc xúc cảm và chiếm ưu thế ở tư duy trực quan hành động.Các phẩm chất tư duy chuyển dần từ tính cụ thể sang tư duy trừu tượng khái quát Tư duy của HS phát triển khi các em được tiếp xúc trực tiếp với thực tế, được học tập và ừao đổi với bạn bè Như vậy học tập dựa vào trải nghiệm giúp các em phát triển tư duy, các em sẽ suy luận được

sự vật, hiện tượng một cách chính xác hơn, cụ thể hơn, hình thành khái niện

về sự vật, hiện tượng một cách đầy đủ và sâu sắc hơn

- Tưởng tượng

Tưởng tượng tái tạo đã bắt đầu hoàn thiện, từ những hình ảnh cũ trẻ

đã tái tạo ra những hình ảnh mới Tưởng tượng sáng tạo tương đối phát triển

ở giai đoạn cuối tiểu học, trẻ bắt đầu phát triển khả năng làm thơ, làm văn,

vẽ tranh, Đặc biệt, tưởng tượng của các em trong giai đoạn này bị chi phối mạnh mẽ bởi xúc cảm, tình cảm, những hình ảnh, sự việc, hiện tượng đều gắn liền với các rung động tình cảm của các em

có cảm xúc, đặt ra cho các em những câu hỏi mang tính gợi mở, thu hút các

em vào các hoạt động nhóm, hoạt động tập thể để các em có cơ hội phát ừiển quá trình nhận thức lí tính của mình một cách toàn diện

-Chú ý

Trẻ dàn hình thành kĩ năng tổ chức, điều chỉnh chú ý của mình Chú ý

có chủ định phát ừiển dàn và chiếm ưu thế, ở trẻ đã có sự nỗ lực về ý chí ừong hoạt động học tập như học thuộc một bài thơ, một công thức toán hay một bài hát dài, Trong sự chú ý của trẻ đã bắt đầu xuất hiện giới hạn của yếu tố thời gian, ừẻ đã định lượng được khoảng thời gian cho phép để làm một việc nào đó và cố gắng hoàn thành công việc ữong khoảng thời gian quy định

Biết được điều này nhà giáo hay các nhà giáo dục nên giao cho trẻ những công việc hay bài tập đòi hỏi sự chú ý của trẻ và nên giới hạn về mặt thời gian Chú ý áp dụng linh động theo từng độ tuổi đầu hay cuối tiểu học

và chú ý đến tính cá thể của trẻ, điều này là vô cùng quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giáo dục ừẻ

-Trí nhớ

Ghi nhớ có ý nghĩa và ghi nhớ từ ngữ được tăng cường Ghi nhớ có chủ định được phát triển Tuy nhiên, hiệu quả của việc ghi nhớ có chủ định còn phụ thuộc vào yếu tố như mức độ tích cực tập trung trí tuệ của các em, sức hấp dẫn của nội dung tài liệu, yếu tố tâm lí tình cảm hay hứng thú của các em

Nắm được điều này, trong quá trình trải nghiệm học tập các nhà giáo dục phải giúp các em biết khái quát hóa và đơn giản mọi vấn đề, giúp các

em xác định được đâu là nội dung quan trọng cần ghi nhớ, các từ ngữ diễn đạt cần đơn giản, dễ hiểu, dễ nắm bắt và đặc biệt phải hình thành ở các em tâm lí hứng thú vui vẻ khi ghi nhớ kiến thức

-Ý chí

Đến lớp 4 các em đã có khả năng biến yêu cầu của người lớn thành mục đích hành động của mình, tuy vậy năng lực ý chí còn thiếu bền vững, chưa thể ừở thành nét tính cách của các em Việc thực hiên hành vi vẫn chủ yếu phụ thuộc vào hứng thú nhất thời

Để bồi dưỡng năng lực ý chí cho học sinh tiểu học đòi hỏi nhà giáo ở

sự kiên trì bền bỉ trong công tác giáo dục Đặc biệt trong quá trình dạy học bằng phương pháp ừải nghiệm thì việc rèn luyện ý chí kiên ừì, bền bỉ cho trẻ

là điều hết sức cần thiết Để đạt được điều đó thì trước hết mỗi bậc cha mẹ, thầy cô phải ữở thành tấm gương sáng và nghị lực ừong mắt trẻ

1.4.2 Sự phát triển tình cảm của học sinh

Tình cảm của học sinh tiểu học mang tính cụ thể trực tiếp và luôn gắn liền với các sự vật hiện tượng sinh động, rực rỡ Lúc này khả năng kiềm chế cảm xúc của trẻ còn non nớt, trẻ dễ xúc động và cũng dễ nổi giận, biểu hiện cụ thể là ừẻ dễ khóc mà cũng nhanh cười, rất hồn nhiên và vô tư Việc

tổ chức cho ừẻ tham gia các hoạt động học tập dựa vào trải nghiệm trong dạy học giúp trẻ được tiếp xúc trực tiếp với đối tượng học tập, tiếp xúc với thế giới tự nhiên, xã hội để nhận ra những điều mới mẻ đối với trẻ

Vì thế có thể nói tình cảm của trẻ chưa bền vững, dễ thay đổi, tuy vậy

so với các lớp đầu tiểu học thì các em lớp 4 đã trưởng thành hơn rất nhiều Qua việc được tự mình hoạt động, khám phá và phát hiện ra nhứng điều mới

lạ thì sau mỗi hoạt động các em sẽ ghi nhớ lâu hơn kiến thức mình vừa học được Từ đó hiệu quả giờ học được nâng cao

Kết luận chương 1

Qua nghiên cứu cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 Chúng tôi đã đưa ra một

số kết luận như sau:

Đối với phương pháp giáo dục trải nghiệm: đây là một phương pháp dạy học mới, phát huy được tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, vận dụng được tối đa kinh nghiệm và các giác quan của HS ừong quá trình học tập để tiếp thu tri thức mới

Môn khoa học lớp 4 là môn học chiếm vị trí quan trọng cung cấp cho

HS các kiến thức về cơ thể người, sự trao đổi chất, sự sinh sản của động, thực vật Đặc điểm và ứng dụng của một số chất, vật liệu và năng lượng thường gặp ừong đời sống.Hình thành ở các emnhững kĩ năng phòng tránh một số bệnh thông thường ừong đời sống, có ý thức giữ gìn sức khỏe, biết yêu quý và bảo vệ môi trường xung quanh Đặc trưng của môn Khoa học 4 rất phù họp để vận dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm vào dạy học môn học này nhằm nâng cao hiệu quả giờ học, giúp HS có thêm niềm tin vào những tri thức khoa học

Mặt khác ở học sinh lớp 4,tư duy của các em đã chuyển dần từ tính cụ thể sang tư duy trừu tượng khái quát Tư duy của HS phát triển khi các em được tiếp xúc trực tiếp với thực tế, được học tập và trao đổi với bạn bè Như vậy học tập dựa vào trải nghiệm giúp các em phát triển tư duy, các em sẽ suy luận được sự vật, hiện tượng một cách chính xác hơn, cụ thể hơn, hình thành khái niệm về sự vật, hiện tượng một cách đầy đủ và sâu sắc hơn Qua

đó HS sẽ ghi nhớ bài lâu hơn Từ đó ta có thể thấy phương pháp giáo dục ừải nghiệm có rất nhiều ưu thế để vận dụng vào dạy học môn Khoa học lớp4

Chương 2 THựC TRẠNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 THEO

PHƯƠNG PHÁPGIÁO DỤC TRẢI NGHIỆM

2.1 Muc đích khảo sát

Xác định thực ừạng dạy học môn Khoa học lớp 4 theo phương pháp giáo dục trải nghiệm ở trường Tiểu học hiện nay

2.2 Đối tượng khảo sát

Để thu được những kết quả điều ữa như ừên chứng tôi đã tiến hành điều tra, thu thập thông tin, tìm hiểu, trò chuyện với giáo viên và học sinh lớp 4 ở 2 trường Tiểu học khu vực Đông Anh Hà Nội đó là:

Trường Tiểu học Nam Hồng

Trường Tiểu học Việt Hùng

2.3 Nội dung khảo sát

2.3.1 Thực trạng dạy học môn khoa học lớp 4 hiện nay

Trên thực tế ở các trường tiểu học,để nâng cao chất lượng giờ học và nhằm mục đích cho học sinh tiếp thu kiến thức nhanh và hiệu quả đối với môn Khoa học lớp 4, phần lớn giáo viên đều sử dụng các phương pháp dạy học tích cực vào trong quá trình dạy học.Một trong các phương pháp dạy học được giáo viên sử dụng nhiều nhất đó là phương pháp quan sát, thí nghiệm, phương pháp thảo luận,phương pháp trò chơi học tập, dạy học giải quyết vấn

đề, dạy học theo dự án, phương pháp động não,phương pháp giáo dục trải nghiệm Các phương pháp đều lấy người học làm trung tâm, kích thích sự hứng thú, ham học hỏi của các em, phát triển các kĩ năng quan sát,dự đoán, giải thích,phát ừiển kĩ năng học tập và làm việc theo nhóm, kĩ năng giải

không khí giờ học vui tươi, sinh động, hấp dẫn Giúp HS tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên nhất.

Tuy nhiên không phải trong giờ học nào giáo viên cũng sử dụng các phương pháp dạy học kể trên vào quá trình dạy học mà phải tùy vào đối tượng học sinh, mục tiêu bài học và nhận thức của giáo viên đối với phương pháp dạy học đó để có thể sử dụng một cách nhuần nhuyễn nhất Bên cạnh

đó còn phải dựa vào ừang thiết bị của nhà trường, sự chuẩn bị của giáo viên cho từng hoạt động ừong bài học để có thể tiến hành giờ học hiệu quả và sôi nổi nhất, giúp các em tiếp thu được kiến thức nhanh chóng và hiệu quả

Việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào quá trình dạy học vẫn là một khó khăn còn tồn tại trong các nhà trường xuất phát từ nhiều nguyên nhân, phàn lớn giáo viên đều hứng thú với các PPDH tích cực nhưng chỉ sử dụng chúng một cách hình thức, chưa vận dụng được một cách triệt để

và tối đa những ưu điểm tích cực mà phương pháp dạy học đem lại

2.3.2 Thực trạng sử dụng phương pháp trải nghiệm trong dạy học các môn học ở lớp 4

Các môn học trong nhà trường tiểu học nói chung và tất cả các môn học được dạy ở lớp 4 nói riêng đều được GV sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp HS tiếp thu tri thức thuận tiện và có hiệu quả Một trong những PPDH tích cực phát huy được tối đa sự hiểu biết và khả năng làm việc, hoạt động của các giác quan giúp HS tự mình khám phá, phát hiện

ra tri thức mới đó là PPDH thông qua trải nghiệm

Căn cứ vào nội dung môn học, đặc điểm học tập của HS ta có thể nhận thấy các môn học đều có thể sử dụng phương pháp trải nghiệm vào tổ chức các hoạt động trong quá trình dạy học Tuy nhiên mức độ sử dụng phương pháp trải nghiệm là nhiều hay ít còn phụ thuộc vào nội dung ừi thức của bài học, đặc trưng của môn học cũng như các hoạt động tổ chức trong bài học có phù họp với việc tổ chức hoạt động trải nghiệm hay không Môn

khoa học 4 là môn học cung cấp cho HS các kiến thức về tự nhiên, xã hội, những sự vật hiện tượng gần gũi với cuộc sống của trẻ, do vậy căn cứ vào đặc trưng môn học ta có thể thấy so với những môn học khác mà trẻ được học ở lớp 4 như Tiếng việt, Toán, Đạo đức, Thủ công, Lich sử và Địa lý, Ầm nhac Môn Khoa học là môn học phù họp nhất để vận dụng phưomg pháp ừải nghiệm vào quá trình dạy học Việc vận dụng phương pháp dạy học trải nghiệm không những giúp các em nắm vững tri thức một cách nhanh chóng

và hiệu quả mà còn tạo không khí học tập vui tươi, thoải mái, học sinh có thêm hứng thú hơn khi học bài và không bị gò bó Qua đó hiệu quả giờ học

sẽ được nâng cao

2.4 Phương pháp khảo sát

Tiến hành điều tra thực trạng vận dụng phương pháp giáo dục ừải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 ở 2 trường Tiểu học khu vực Đông Anh, chứng tôi đã sử dụng một số phương pháp điều tra sau:

Phương pháp qaun sát

Phương pháp trò chuyện

Phương pháp sử dụng phiếu điều tra

Phương pháp xử lí thông tin

2.5 Kết quả khảo sát

2.5.1 Vai trò của môn Khoa học lớp 4

Đe tìm hiểu nhận thức của GV về vai trò của môn Khoa học lớp 4 chúng tôi đã sử dụng phiếu điều tra, kết họp trò chuyện với GV ở 2 trường tiểu học khu vực Đông Anh - Hà Nội

Nội dung phiếu điều tra: Câu 1 (phụ lục)

Kết quả điều tra được chúng tôi tổng kết bằng biểu đồ 1

Quan niệm 1 Quan niệm 2 Quan niệm 3

Biểu đồ 1 Quan niệm của GV về vai trò của môn Khoa học lớp 4 (tỉ lệ %)

Nhìn vào biểu đồ ta thấy có tới 30% GV cho rằng môn Khoa học lớp 4

là môn học chính và thiết thực với HS, cung cấp cho các em những kiến thức

về khoa học tự nhiên và xã hội rất cần thiết và bổ ích 54% GV cho rằng môn Khoa học 4 là môn học quan trọng, cần thiết Còn lại là 16% GV quan niệm về vai trò của môn Khoa học 4 chỉ là một môn phụ, môn học bổ trợ ừong chuơng trình Tiểu học

Như vậy qua tổng kết ta có thể thấy có tới 84% GV trong các trường tiểu học đều cho rằng môn Khoa học 4 có vai ừò rất quan ừọng trong việc cung cấp những kiến thức thiết thực, gần gũi liên quan đến tự nhiên và xã hội cho ừẻ và là môn học chính, cần thiết trong chương hình học Do đó dạy học bằng phương pháp trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4 là điều hết sức càn thiết

2.5.2 Các phương pháp thường sử dụng trong dạy học môn Khoa học 4

Để tìm hiểu mức độ sử dụng các PPDH trong dạy học môn Khoa học lớp 4 chúng tôi đã tiến hành điều tra, thu thập được bảng số liệu sau