Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh ….” Chiến lược phát triể
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SÁNG KIẾN:
"PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG BÀI
THỰC HÀNH CÔNG NGHỆ THCS"
Trang 2I PHẦN MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nghị quyết TW2 khoá VIII nêu rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh ….”
Chiến lược phát triển giáo dục đã nêu: “Đổi mới và hiện đại hoá phương pháp giáo dục, chuyển từ việc truyền thụ kiến thức thụ động, thầy giảng trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích tổng hợp; phát triển năng lực của mỗi cá nhân tăng cường tính chủ động, tính
tự chủ của học sinh ….”
Trong những năm gần đây việc đổi mới phương pháp giảng dạy đã diễn ra một cách thường xuyên và có hiệu quả nhằm đáp ứng được yêu cầu mục tiêu của giáo dục đó là học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, đưa lý luận vào thực tiễn lao động, nâng cao khả năng thực hành cho học sinh để học sinh hình thành được kĩ năng cơ bản ban đầu Sách giáo khoa môn Công nghệ mới đã viết theo hướng mở nhằm mục đích để giáo viên chủ động phân chia thời gian, phương pháp giảng dạy giúp cho học sinh tiếp cận kiến thức tốt hơn Sách giáo khoa môn Công nghệ mới cũng đưa ra rất nhiều tiết thực hành, chiếm tới 2/3 tổng số tiết, nhằm mục đích nâng cao kĩ năng thực hành cho học sinh Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Công nghệ, tôi đã không ngừng học hỏi, đổi mới phương pháp nhằm đáp ứng được yêu cầu giảng dạy và mục tiêu giáo dục Qua đó đòi hỏi giáo
Trang 3viên dạy bộ môn Công nghệ phải biết lựa chọn từng nội dung, phương pháp giảng dạy nhằm mục tiêu của giáo dục
Qua nhiều năm giảng dạy môn Công nghệ ở trường THCS đặc biệt là từ khi thực hiện thay sách giáo khoa và đổi mới phương pháp dạy học tôi nhận thấy đây là một vấn đề bổ ích về lí luận cũng như thực tiễn Nó có ý nghĩa rất lớn đối với việc nâng cao chất lượng bộ môn bởi vì đối tượng là học sinh THCS thì về mặt thể chất cũng như tinh thần, sự nhận thức, năng lực tư duy …của các em đã phát triển ở mức độ cao hơn các em ở bậc tiểu học và các em ở lớp trên thì cao hơn các em ở lớp dưới Nếu được khơi dậy đúng mức tính tích cực, sự chủ động trong học tập cũng như các hoạt động khác không những làm cho các em thu nhận được một lượng tri thức tốt nhất cho bản thân mà còn là cơ sở vững chắc để các em bước vào bậc THPT – nơi mà các em sẽ phải có năng lực tư duy và ý thức tự học cao hơn
Từ trước tới nay đã có rất nhiều người đề cập đến vấn đề phát huy tích tính cực của học sinh trong học tập Công nghệ bậc THCS Tuy nhiên những vấn đề mà các nhà nghiên cứu đưa ra chỉ áp dụng vào một bậc học cụ thể mà ít đi sâu vào một khối lớp cụ thể vi vậy trong khuôn khổ bài viết này tôi chỉ xin lưu ý đến một khía cạnh gắn liền với việc giảng dạy nhiều năm môn Công nghệ, đó là một số biện pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học Công nghệ với mục đích là góp một phần nhỏ bé vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn Công nghệ ở trường THCS nơi tôi đang giảng dạy, đồng thời cũng là để trao đổi ,học tập kinh nghiệm của các thầy giáo, các đồng nghiệp nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cũng như phương pháp dạy học
Nếu thầy giáo chỉ làm chức năng truyền thụ kiến thức thì sẽ thực hiện phương châm “Thầy giáo là trung tâm’’ học sinh sẽ thụ động tiếp nhận kiến thức, sẽ học thuộc lòng những gì thầy giáo giảng và cho ghi cũng như trong sách đã viết Đó chính là cách giảng dạy giáo điều, nhồi sọ biến giáo viên thành người thuyết trình,
Trang 4giảng giải và học sinh thụ động tiếp nhận những điều đã nghe, đã đọc Có nhà giáo dục đã gọi đó là cách “Nhai kiến thức rồi mớm cho học sinh”
Chúng ta đều biết rằng việc dạy học được tiến hành trong một quá trình thống nhất gồm hai khâu có tác dụng tương hỗ nhau: giảng dạy và học tập Cả việc giảng dạy và học tập đều là một quá trình nhận thức, tuân theo những quy luật nhận thức Nhận thức trong dạy học được thể hiện trong hoạt động của giáo viên và học sinh đối với việc truyền thụ và tiếp thu một nội dung khoa học được quy định trong chương trình với những phương pháp dạy học thích hợp, những phương tiện hình thức cần thiết để đạt được kết quả nhất định đã đề ra
Từ lâu các nhà sư phạm đã nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập Nhà giáo dục người Đức là Disterverg đã khẳng định đúng đắn rằng: “Người giáo viên tồi truyền đạt chân lí, người giáo viên giỏi dạy cách tìm ra chân lí”
Điều này có nghĩa rằng người giáo viên không chỉ giới hạn công việc của mình ở việc đọc cho học sinh ghi chép những kiến thức có sẵn, bắt các em học thuộc lòng rồi kiểm tra điều ghi nhớ của các em thu nhận được ở bài giảng của giáo viên hay trong sách giáo khoa Điều quan trọng là giáo viên cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản (bao gồm kiến thức khoa học, sự hiểu biết về các quy luật, nguyên lí và các phương pháp nhận thức…) làm cơ sở định hướng cho việc tự khám phá các kiến thức mới, vận dụng vào học tập và cuộc sống
Nhằm để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục và chương trình giáo dục đổi mới hiện nay, người giáo viên cần phải đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp với hướng dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm” Đó cũng chính là vấn đề của mỗi người giáo viên Công nghệ đã và đang quan tâm hiện nay, với hy vọng góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Công nghệ Vì vậy mà trong bài viết này
tôi xin trình bày: “Phương pháp dạy học tích cực ở một số bài thực hành môn
Trang 5Công nghệ 6” sẽ giúp cho việc dạy học theo phương pháp mới và việc thực hiện
chương trình giáo dục mới sẽ đạt hiệu quả cao hơn như mong muốn
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Về lí luận và thực tiễn, việc phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong giờ thực hành môn Công nghệ 6 là điều cần thiết và quan trọng để nâng cao hiệu quả giáo dục, nâng cao kĩ năng sống Đó chính là lí do chủ yếu để nghiên cứu vấn đề này
3 THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM
- Thời gian từ tháng 9- 12, năm học 2016- 2017
- Địa điểm : Trường PTDT Nội trú Bình Liêu
4 ĐÓNG GÓP VỀ MẶT THỰC TIỄN.
- Giúp tất cả học sinh có những hiểu biết và kĩ năng nhất định về kinh tế gia đình,
về những công việc cần làm, tối thiểu để đáp ứng cuộc sống
Thông qua đó giúp các em có các kĩ năng sống cơ bản trong các công việc nhà như thêu thùa, sắp xếp đồ đạc trong gia đình, nấu một số món ăn đơn giản Có thể
tự đáp ứng những nhu cầu sinh hoạt tối thiểu khi không có người lớn bên cạnh Qua đó các em cũng hiểu được tình yêu của cha mẹ, ông bà giành cho cả gia đình thông qua những sản phẩm do chính mình tạo nên
II PHẦN NỘI DUNG
1 CHƯƠNG I: TỔNG QUAN
1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
So sánh kiểu dạy học truyền thống và phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh,chúng ta thấy rõ những điều khác biệt cơ bản trong quá trình dạy và học Xin trích dẫn một vài ví dụ của giáo sư Phan Ngọc Liên và tiến sĩ Vũ Ngọc Anh để thấy rõ sự khác biệt đó:
Trang 6KIỂU DẠY HỌC TRUYỀN
THỐNG
PPDH PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HS
1 Cung cấp nhiều sự kiện, được
xem là tiờu chớ cho chất lượng
giỏo dục
2 GV là nguồn kiến thức duy
nhất, phần lớn thời gian trờn lớp
dành cho GV thuyết trỡnh, giảng
giải, HS thụ động tiếp thu kiến
thức thụng qua nghe và ghi lại
lời của GV
3 Học sinh chỉ làm việc một
mỡnh trờn lớp, ở nhà hoặc với
GV khi kiểm tra
4 Nguồn kiến thức thu nhận
được của HS rất hạn hẹp, thường
giới hạn ở cỏc bài giảng của GV,
SGK
5 Hỡnh thức tổ chức dạy học chủ
yếu ở trờn lớp
1 Cung cấp những kiến thức cơ bản được chọn lựa phự hợp với yờu cầu, trỡnh độ của
HS, nhằm vào mục tiờu đào tạo
2 Ngoài bài giảng của GV ở trờn lớp HS được tiếp xỳc với nhiều nguồn kiến thức khỏc, vốn kiến thức đó học, kiến thức của bạn bố, SGK, tài liệu tham khảo, thực tế cuộc sống
3 HS ngoài việc tự nghiờn cứu cũn trao đổi, thảo luận với cỏc bạn trong tổ, lớp, trao đổi ngoài giờ HS đề xuất ý kiến, thắc mắc, trao đổi với GV
4 Nguồn kiến thức của HS thu nhận rất phong phỳ, đa dang
5 Dạy ở trờn lớp, ở thực địa, ngay tại gia
đình, lớp học, cỏc hoạt động ngoại khoỏ
Như vậy qua so sỏnh hai kiểu dạy học trờn thỡ ta thấy phương phỏp phỏt huy tớnh tớch cực của học sinh sẽ đem lại hiệu quả cao hơn Tuy nhiờn nú đũi hỏi giỏo viờn
và học sinh phải được “Tớch cực hoỏ’’ trong quỏ trỡnh dạy- học, phải chủ động sỏng tạo Muốn đạt được điều đú GV cần ỏp dung nhiều phương phỏp dạy - học trong đú cú phương phỏp linh hoạt Cần phải tiếp thu những điểm cơ bản cú tớnh
Trang 7nguyên tắc của cách dạy truyền thống song phải luôn luôn đổi mới, làm một cuộc cách mạng trong người dạy và người học để khắc phục sự bảo thủ, thụ động như: Giáo viên chỉ chuẩn bị giảng những điều học sinh dễ nhớ, học sinh chỉ chú trọng ghi lời giảng của giáo viên và kiến thức trong sách để trình bày lại khi kiểm tra
1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN
Thực tiễn của việc dạy học phát huy tính tích cực của học sinh trong trường THCS hiện nay:
Trong vài năm gần đây, bộ môn Công nghệ trong trường THCS đã được chú trọng hơn trước Đã được cung cấp thêm các trang thiết bị và tài liệu tham khảo phục vụ cho việc dạy và học
Tuy nhiên qua nhiều năm giảng dạy bộ môn này tôi thấy rằng việc dạy học môn Công nghệ hiện nay vẫn còn giặp rất nhiều khó khăn, nhưng trở ngại nhất là việc phát huy tính tích cực của học sinh trong việc học thực hành, tuy đã được phổ biến, học tập bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ nhưng kết quả đạt được không đáng
là bao Thực trạng của vấn đề này có thể giải thích ở những nguyên nhân cơ bản sau đây:
Thứ nhất là vẫn tồn tại một quan niệm cố hữu cho rằng môn Công nghệ là những môn phụ Điều này được thể hiện việc quan tâm đến chất lượng bộ môn từ cấp lãnh đạo chưa đúng mức
Thứ hai là về cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy và học tập tuy đã được đầu tư nhưng vẫn còn thiếu so với yêu cầu giáo dục hiện nay về đồ dùng dạy Tình trạng dạy chay vẫn còn khá phổ biến Trong suốt quá trình học bộ môn Công nghệ 6 cả thầy và trò chưa có điều kiện tham chương trình học nấu ăn, hay tập huấn về may
vá thêu, đan… vì không có kinh phí Điều đó làm cho vốn kiến thức kiến thức của các em chỉ bó gọn trong sách vở và bài giảng
Trang 8Ngoài ra cách tổ chức một số cuộc thi cử cũng còn nhiều hạn chế, đó là chỉ chú trọng về mặt kiểm tra lí thuyết mà coi nhẹ thực hành, ít chú ý đến việc phát triển năng lực sáng tạo
Cuối cùng điều quan trọng là ý thức trách nhiệm của mỗi giáo viên trong việc thực hiện các phương pháp dạy học phù hợp cho tiết dạy cũng như chất lượng bộ môn ngày một nâng cao Mỗi một GV – HS phải hiểu rõ sự nguy hại của việc thi gì học nấy sẽ làm cho học vấn của học sinh bị què quặt, thiếu toàn diện
2.CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
2.1 THỰC TRẠNG
- Do đặc thù bộ môn công nghệ 6 phần thực hành liên quan trực tiếp đến các thao tác thực hành bằng tay và có sản phẩm cụ thể Điều này gây khó khăn đến quá trình vận dụng của học sinh Mặt khác, học sinh của trường PTDT Nội trú là con
em đồng bào dân tộc thiểu số, các em ăn, ở, học tại trường xa gia đình nên gia đình
ít quan tâm tới việc học tập của các em Mặt khác các em học sinh lớp 6 còn rất bé các thao tác thực hành bằng tay còn rất lóng ngóng, việc thực hiện đúng đã khó, việc tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh đẹp đẽ đảm bảo yêu cầu còn khó hơn
- Khi dạy xong bài thực hành 5 và bài thực hành 7 tôi đã theo dõi và nhận thấy:
Kết quả :
+ 20% HS chưa biết cầm kim khâu
+ 60% HS biết cầm kim nhưng chưa thực hiện được các mũi khâu cơ bản + 20% HS thực hiện được các mũi khâu cơ bản nhưng chưa đẹp
Rõ ràng Học sinh đã thiếu đi những kĩ năng cơ bản về các nhiệm vụ đươc thao tác bằng tay
2.2 CÁC GIẢI PHÁP
Trang 9Hầu hết các giờ học thực hành Công nghệ 6 đều đòi hỏi học sinh có đồ dùng học tập, chuẩn bị nguyên vật liệu đầy đủ và hoàn thiện sản phẩm khi kết thúc thực hành Trong giờ thực hành các em học sinh phải tổ chức thực hành chung theo cặp, theo nhóm:
Ví dụ: Bài 14 Thực hành : Cắm hoa trang trí
* Tổ chức thực hiện:
Tôi tiến hành dạy thực hành theo các bước như sau:
Bước 1: ( ở tiết trước tiết thực hành )
- Dặn dò tỉ mỉ học sinh chuẩn bị dụng cụ thực hành
- Phân chia nhóm thức hành để học sinh phân công nhau chuẩn bị
Bước 2: ( Trong giờ)
- GV kiểm tra dụng cụ, đồ dùng thực hành
- Phân công nhóm trưởng các nhóm, các nhóm trưởng phải theo dõi thực hành trong nhóm, quản lí nhóm
Bước 3: Gv nêu yêu cầu giờ thực hành, các chú ý khi thực hành như: an toàn khi
sử dụng dao kéo, vệ sinh lớp học…
Bước 4: GV hướng dẫn thực hành
Bước 5: Tổ chức thực hành theo nhóm, giao nhiệm vụ cho từng cá nhân, nhiệm vụ
chung của nhóm
Bước 6: Đánh giá, nhận xét
Trong các giờ thực hành đều phải có đó là đồ dùng thực hành, những đồ dùng này thường không có sẵn, nhà trường không thể chuẩn bị trước do đó GV và học sinh phải linh hoạt chuẩn bị cho tốt thì giờ thực hành mới thành công
Trang 10Để tổ chức tốt các giờ thực hành theo tôi phải giải quyết được mấy vấn đề sau đây:
A Sử dụng tốt đồ dùng dạy học:
Môn Công Nghệ là một môn học ứng dụng, gắn liền với kĩ thuật, vì vậy cần có các
đồ dùng dạy học để học sinh nghiên cứu lí thuyết, làm thí nghiệm và thực hành
Đồ dùng dạy học bao gồm các thiết bị dạy học mà nhờ đó giáo viên minh hoạ truyền thụ kiến thức cho học sinh, là một trong những điều kiện quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy - học, là nội dung nguồn thông tin giúp giáo viên tổ chức điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh Đồ dùng dạy học bao gồm :
(I)
(I) Tài liệu học tập : các tài liệu học tập như sách giáo khoa, sách giáo viên, vở bài tập
(II)
(II) Các phương tiện và tài liệu trực quan: mô hình, tranh ảnh, bản đồ, mẩu vật, phim, phim đèn chiếu, bản trong,băng đĩa ghi âm, băng đĩa ghi hình, đĩa mềm vi tính
(III)
(III) Các phương tiện kỹ thuật dạy học:
- Phương tiện nghe nhìn: máy chiếu đa năng, máy đèn chiếu, máy vi tính …
- Các phương tiện trực quan khác : bảng phụ cho giáo viên và học sinh
Trong đó thiết bị dạy học tối thiểu của môn Công Nghệ 6 gồm:
- Tranh ảnh : 8 tranh / 27 bài
- Mẩu vật : các mẩu vải cho chương 1,
- Dụng cụ : dụng cụ thực hành may áo gối, dụng cụ tỉa hoa cho chương 3
- Vật liệu tiêu hao : chỉ, phấn may, vải, hoa…
Theo tôi, nên sử dụng đồ dùng dạy học trong các trường hợp sau đây:
Trang 11- Khi đối tượng thật quá to hay quá nhỏ.
Ví dụ: phối hợp các loại vải, các loại quần áo…
- Khi đối tượng hay quá trình không có trong lớp học
Ví dụ : như khi giảng về sắp xếp đồ đạc hợp lí trong nhà ở thì cần phải có mô hình giảng về các món ăn, các phương pháp chế biến thì cần phải có tranh minh hoạ…
- Khi đối tượng mà ta không thấy ở điều kiện thường được
Ví dụ như các phương pháp chế biến thực phẩm
* Những tác dụng của việc sử dụng đồ dùng dạy học.
Tăng cường hoạt động nhận thức của học sinh: vì các đồ dùng dạy học góp phần
nâng cao tính trực quan của quá trình dạy học, giúp học sinh tiếp cận với các sự vật hiện tượng; các đồ dùng dạy học còn là phương tiện chứa đựng và chuyển tải thông tin
Giúp HS tự chiếm lĩnh kiến thức, phát triển kỹ năng thực hành: ví dụ như đốt sợi
vải, nhúng vải trong nước cho HS quan sát từ đó nêu lên những tính chất của các loại vải, Hs tự phối hợp các màu sắc của vải từ đó rút ra được nội dung cuả việc phối hợp các loại trang phục Đồng thời cũng góp phần xây dụng kỹ năng thực hành cho HS
Kích thích hứng thú học tập của HS: đồ dùng dạy học có tác dụng kích thích sự
hứng thú học tập của học sinh trong quá trình học tập, tạo ra động cơ học tập cho
HS, rèn luyện thái độ tích cực học tập ví dụ như khi cho HS quan sát các mẫu áo gối làm sẳn, quy trình may áo gối HS rất hứng thú và háo hức thực hành tự mình hoàn thiện sản phẩm, hay khi cho Hs quan sát sản phẩm và quy trình trộn hỗn hợp
HS rất thích mong muốn thực hành và trong tiết thực hành các em làm rất tốt