Tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền vững vùng bắc bộ giai đoạn từ nay đến năm 2020 (TT)

Tiêu dùng hướng tới sự phát triển bền vững đặt ra hết sức cấp bách đối với nước ta và vùng Bắc Bộ trong giai đoạn 2011 - 2020, giai đoạn tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững với các yêu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

Tập thể hướng dẫn khoa học: 1 TS Lê Anh Vũ

2 TS Hồ Trung Thanh

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Danh Sơn

Phản biện 2: PGS.TS Lê Quốc Hội

Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Thái Hà

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện, tại: Học viện Khoa học xã hội, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Vào hồi giờ, ngày tháng năm 2016

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ

CÓ LIÊN QUAN CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN

1 Nguyễn Thị Huyền (2009), Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong phát triển

doanh nghiệp ở nước ta, Tạp chí Khoa học Xã hội Việt Nam, số 6(37), trang

87-98

2 Nguyễn Thị Huyền, Hoàng Nhất Thống, Đoàn Quang Sinh (2012), Tăng

cường tiềm lực cơ sở hạ tầng vật chất kỹ thuật vùng bờ để phát triển kinh tế biển đảo, tạp chí Biển Việt Nam, số 10+11, trang 17-20

3 Nguyễn Thị Huyền (2013), Nâng cao chất lượng môi trường biển - Chiến lược

phát triển du lịch biển Việt Nam, tạp chí Biển Việt Nam, số 3, trang 36-38

4 Nguyễn Thị Huyền (2014), Một số quan điểm về nguồn nhân lực và nâng cao

chất lượng nguồn nhân lực, Thông tin khoa học Trường Đại học Công đoàn, số

85, trang 28-30, 35

5 Nguyễn Thị Huyền (2014), Chiến lược tiêu dùng với bảo vệ môi trường, Tạp chí Tài

nguyên và môi trường, số 9-(201), trang 47-48

6 Nguyễn Thị Huyền (2014), Xanh từ sản xuất đến tiêu dùng, Tạp chí Tài nguyên

và môi trường, số 23 - (205), trang 48

7 Nguyễn Thị Huyền, Lê Anh Vũ, Nguyễn Cao Đức (2016), Tiêu dùng dân cư theo

hướng bền vững ở Việt Nam: Cơ hội và thách thức, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế,

số 1 (452), trang 15-22

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Phát triển bền vững là xu thế tất yếu trong tiến trình phát triển của xã hội, là lựa chọn mang tính chiến lược và là mục tiêu hướng tới của tất cả các quốc gia

trên thế giới Xét một cách chung nhất, phát triển bền vững là sự phát triển nhằm

thỏa mãn nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến việc thỏa mãn nhu cầu của các thế hệ trong tương lai Đó là sự đảm bảo về chất của sự phát

triển, sự hài hòa giữa mục tiêu kinh tế, xã hội, môi trường, giữa mục tiêu trước mắt

và mục tiêu lâu dài, giữa đáp ứng các yêu cầu hiện tại và đáp ứng yêu cầu trong tương lai

Để đảm bảo sự phát triển bền vững đòi hỏi sự phát triển hài hòa ở tất cả các lĩnh vực, trong đó, tiêu dùng là một trong những lĩnh vực quan trọng tạo nên sự bền vững đó Tiêu dùng theo hướng bền vững sẽ kích thích sự phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân Tiêu dùng theo hướng không bền vững sẽ dẫn đến sự phát triển mất cân đối của nền kinh tế, làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và ô nhiễm môi trường, gây ra các xung đột lợi ích, sự phân hóa giàu nghèo.…

Vùng Bắc Bộ là Vùng đóng vai trò quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh

tế - xã hội chung ở Việt Nam Tiêu dùng hướng tới sự phát triển bền vững đặt ra hết sức cấp bách đối với nước ta và vùng Bắc Bộ trong giai đoạn 2011 - 2020, giai đoạn tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững với các yêu cầu mục tiêu chủ yếu là coi trọng chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của sự phát triển, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tốc độ và chất lượng tăng trưởng, ổn định xã hội, bảo vệ tốt môi trường

Tiêu dùng, mặc dù là động lực của tăng trưởng kinh tế với nhịp độ khá cao, nhưng đang tiềm ẩn nguy cơ gây bất ổn kinh tế vĩ mô, xung đột với các mục tiêu

về môi trường và xã hội Xuất phát từ những lý do nêu trên, việc thực hiện đề tài:

“Tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền vững vùng Bắc Bộ giai đoạn từ nay đến năm 2020” là hết sức cần thiết, có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

2

Luận án làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền vững vùng Bắc Bộ để cung cấp luận cứ khoa học cho việc đề xuất một số giải pháp thúc đẩy tiêu dùng của dân cư hướng tới phát triển bền vững vùng Bắc Bộ

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về tiêu dùng của dân cư trong mối quan hệ với phát triển bền vững Cụ thể là đưa ra khái niệm, nội dung của tiêu dùng bền vững; những tác động tích cực và tiêu cực của tiêu dùng dân cư đến phát triển bền vững

Làm rõ thực trạng tiêu dùng của dân cư vùng Bắc Bộ đặt trong mối quan hệ với phát triển bền vững; chỉ ra những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong tiêu dùng của dân cư vùng Bắc Bộ đối với phát triển bền vững

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là tiêu dùng của dân cư vùng Bắc Bộ gắn với mục tiêu phát triển bền vững vùng Bắc bộ, chỉ ra mối quan hệ giữa phát triển tiêu dùng và phát triển bền vững vùng Bắc Bộ trên các khía cạnh bền vững về kinh

tế, bền vững về xã hội và bền vững về môi trường Tiêu dùng bền vững trong luận

án được hiểu là tiêu dùng đáp ứng yêu cầu của phát triển bền vững Do đó, đối tượng nghiên cứu của luận án cũng được hiểu là tiêu dùng bền vững

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Luận án nghiên cứu thực trạng tiêu dùng của dân cư vùng Bắc

Bộ theo các nội dung và xu hướng tác động, cả tích cực và tiêu cực đến phát triển bền vững Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của tiêu dùng dân cư hướng tới phát triển bền vững vùng Bắc Bộ Luận án nghiên cứu các giải pháp mang tính định hướng chính sách tiêu dùng, không nghiên cứu các giải pháp mang tính kỹ thuật

Về kh ng gian: Luận án tập trung nghiên cứu tiêu dùng của dân cư vùng Bắc

Bộ Ngoài việc sử dụng kết quả của số liệu điều tra và chọn mẫu tại hai tỉnh Lào Cai - Bắc Ninh, luận án còn nghiên cứu kinh nghiệm tiêu dùng của Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan

Về thời gian: Luận án nghiên cứu thực trạng tiêu dùng của dân cư trong phát

triển bền vững vùng Bắc Bộ giai đoạn 2010 - 2014, đề xuất một số giải pháp đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 của vùng Bắc Bộ

3

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Để làm rõ bản

chất của mối quan hệ giữa phát triển tiêu dùng dân cư với phát triển bền vững vùng Bắc Bộ trên các mặt bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Được sử dụng để thu thập thông tin về cơ

sở lý luận, các công trình nghiên cứu trước đây, chủ trương chính sách của Đảng

và Chính phủ về chính sách tiêu dùng và phát triển bền vững, kinh nghiệm các nước về phát triển tiêu dùng phục vụ mục tiêu phát triển bền vững, thu thập các số liệu thống kê

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Phương pháp này được sử dụng

nhằm nhận diện cụ thể về bản chất của hoạt động tiêu dùng vùng Bắc Bộ

- Phương pháp so sánh, đối chứng và dự báo: Được sử dụng để tiến hành

đánh giá hiện trạng, dự báo xu thế tiêu dùng của dân cư vùng Bắc Bộ

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Để phỏng vấn sâu các chuyên gia như lãnh

đạo Sở Công thương, Sở Tài nguyên môi trường, Chủ cơ sở sản xuất, chủ đại lý phân phối sản phẩm… nhằm thu thập thông tin về các khía cạnh liên quan tới các vấn đề thể chế chính sách liên quan đến tiêu dùng của dân cư, xu hướng tiêu dùng, nguyên nhân

cũng như mối quan hệ giữa tiêu dùng của dân cư với phát triển bền vững vùng Bắc Bộ

5 Nh ng đ ng g p m i của luận án

Thứ nhất, Góp phần hệ thống hóa lý thuyết phát triển bền vững và ứng dụng

đối với hoạt động tiêu dùng của dân cư

Thứ hai, Làm rõ thực trạng tiêu dùng của dân cư vùng Bắc Bộ trong phát

triển bền vững vùng Bắc Bộ giai đoạn 2010 - 2014 theo các xu hướng tác động tích cực và tiêu cực trên các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường

Thứ ba, Đề xuất các nhóm giải pháp mang tính định hướng chính sách tiêu

dùng của dân cư nhằm phục vụ mục tiêu phát triển bền vững vùng Bắc Bộ trong giai đoạn đến năm 2020

Thứ tư, Kết quả luận án cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng

mô hình tăng trưởng tiêu dùng theo hướng bền vững tại vùng Bắc Bộ

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Ý nghĩa lý luận: Đề tài góp phần phát triển lý thuyết phát triển bền vững,

ứng dụng vào lĩnh vực tiêu dùng của dân cư, hình thành khung lý thuyết cho việc tiến hành phân tích đánh giá tiêu dùng của dân cư hướng tới sự phát triển bền

4

vững và chính sách tiêu dùng bền vững Cụ thể, đề tài đưa ra khái niệm, nội dung

về tiêu dùng trong phát triển bền vững, xác định những tác động tích cực và tiêu cực của tiêu dùng dân cư đối với phát triển bền vững vùng, làm căn cứ cho việc xây dựng chính sách tiêu dùng bền vững

Ý nghĩa thực tiễn: Qua tiến hành phân tích đánh giá thực trạng tiêu dùng của

dân cư vùng Bắc Bộ thời kỳ từ năm 2010 đến nay theo khung lý thuyết về tiêu dùng bền vững do đề tài đề xuất, luận án xác lập cơ sở thực tiễn và đề xuất các giải pháp có căn cứ khoa học và có tính khả thi cho việc hoàn thiện chính sách tiêu

dùng bền vững giai đoạn đến năm 2020

Bố cục của luận án

Ngoài các trang bìa, mục lục, danh mục các chữ viết tắt, danh mục bảng, hình và biểu đồ, mở đầu, kết luận, danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, luận án được bố cục với kết cấu 4 chương như sau:

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền v ng

Chương 3: Thực trạng tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền v ng vùng Bắc Bộ

Chương 4: Quan điểm và giải pháp tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền

v ng vùng Bắc Bộ

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ

TÀI LUẬN ÁN 1.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nư c

Các công trình nghiên cứu về tiêu dùng của dân cư trên thế giới mà nghiên cứu sinh đã tiếp cận:

(1) Các công trình nghiên cứu làm rõ bản chất của tiêu dùng, vai trò của tiêu dùng đối với phát triển kinh tế - xã hội Luận án đã phân tích, đánh giá các công trình

nghiên cứu về bản chất của tiêu dùng làm căn cứ lý thuyết cho nghiên cứu của luận

án Một số nghiên cứu điển hình về “Vòng đời sản phẩm” (life cycle approach): WBCSD, 1996; OECD, 2002a,b; Hertwich, 2002, 2005; UNEP, 2007; Prinet, 2011,

5

nghiên cứu các giai đoạn khác nhau, từ sự hình thành, sử dụng, hao mòn, tái sử dụng/tái chế đến sự biến mất của sản phẩm Về tiêu dùng qua cách tiếp cận chuỗi giá trị (value chain approach): (OECD 2001c, 2002b,c; Anarow, 2003), nghiên cứu các công đoạn hình thành giá trị hàng hóa và dịch vụ Về tiêu dùng thực phẩm; OECD (2001b) về năng lượng và nước; OECD (2002b) về thực phẩm, du lịch, năng lượng

và nước; Martiskainen (2008) về năng lượng; Matthews & Hammond (1999) về gỗ

và cá; và EEA (2008) về nhà cửa, ăn uống và đi lại; UN (2007) về năng lượng, đồ gia dụng, giao thông và thực phẩm

(2) Các c ng trình nghiên cứu về tiêu dùng bền vững Luận án đã hệ thống

hóa các lý thuyết về phát triển bền vững nói chung và mối quan hệ giữa tiêu dùng với phát triển bền vững Luận án đã đi sâu phân tích và đánh giá các công trình nghiên cứu về tiêu dùng bền vững, tiêu dùng xanh, sản xuất sạch… Một số công

trình nghiên cứu điển hình như: Noah Kaufman (2013), “Overcoming the barriers

to the market performance of green consumer goods”, Resource and Energy

Economics, page 21 Nghiên cứu đã tổng quan về những khó khăn khi phát triển các sản phẩm xanh, thân thiện với môi trường đến tay người tiêu dùng R Foellmi (2005), Sự thay đổi cơ cấu và mối quan hệ giữa bất bình đẳng với tăng trưởng

Zhang Rui và Tian Peng (2005); YU Shao-qian (2007), nghiên cứu về sự thay đổi cơ cấu tiêu dùng trong giai đoạn 10 năm của dân cư đô thị Trung Quốc

1.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nƣ c

(1) Các c ng trình nghiên cứu làm rõ bản chất của tiêu dùng, vai trò của tiêu dùng đối với phát triển kinh tế - xã hội Các tác giả đã đề cập đến vấn đề tiêu dùng

của Việt Nam dưới các góc độ khác nhau như: Hành vi tiêu dùng, xu hướng tiêu dùng mới, cơ cấu tiêu dùng, tiêu dùng với sản xuất, tiêu dùng với thu nhập… Các nghiên cứu điển hình như: Nguyễn Thị Tuyết Mai (2006) với nghiên cứu “Một số thay đổi

về giá trị và khuynh hướng tiêu dùng tại các Thành phố lớn ở Việt Nam” Nguyễn Thị Bích Loan (2007), nghiên cứu “Xu hướng tiêu dùng mới ở Việt Nam” Lê Cảnh Quang (2008), nghiên cứu, điều tra việc tiêu dùng thực phẩm tại Việt Nam

Lê Minh Đức (2011), nghiên cứu cách tiếp cận vấn đề tiêu dùng bền vững gắn với thực trạng sản xuất từ góc độ sử dụng các nguồn lực và theo quy trình tiêu dùng Nguyễn Danh Sơn (2007), Khảo cứu thực trạng tiêu dùng của dân cư Việt Nam

(2) Các c ng trình nghiên cứu về tiêu dùng bền vững Luận án đã giới thiệu, phân tích, đánh giá các c ng trình nghiên cứu của các học giả Việt Nam về mối

6

quan hệ giữa tiêu dùng và phát triển bền vững, tiêu dùng xanh, kinh tế xanh… Những nghiên cứu điển hình như: Nguyễn Ngọc Tú (2011): “Nghiên cứu cơ sở lý

luận và thực tiễn, đề xuất chính sách mua sắm xanh ở Việt Nam”

Vũ Anh Dũng (2012), trong báo cáo khoa học: "Tăng trưởng xanh: Bản

chất, xu hướng phát triển và kinh nghiệm của Hàn Quốc" Trần Ngọc Ngoạn -

(2012): “Khung chính sách thúc đẩy tăng trưởng xanh ở Việt Nam giai đoạn 2011

- 2030” Trần Ngọc Ngoạn (2013): “Tác động kinh tế , xã hội và môi trường của

sự phát triển nông nghiệp xanh” Trần Ngọc Ngoạn và Hà Huy Ngọc (2013):

“Hướng tới nền kinh tế xanh - Lựa chọn chính sách cho Việt Nam”

(3) Nghiên cứu về tiêu dùng bền vững của dân cư gắn với vùng Bắc Bộ:

Luận án đã giới thiệu và phân tích một số nghiên cứu về tiêu dùng của dân cư

vùng Bắc Bộ như : Nguyễn Hoàng nh (2011) với nghiên cứu “Đặc điểm hành vi

tiêu dùng của người Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh” Nguyễn Thị Thanh Huyền (2006): “Nghiên cứu hành vi tiêu dùng bền vững của dân cư trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa với điều kiện Vùng Bắc Bộ”

1.3 Đánh giá

Các nghiên cứu trong và ngoài nước đã cung cấp cơ sở khoa học có thể tham khảo để hình thành khung lý thuyết của luận án và những và những thông tin liên quan đến tiêu dùng dân cư vùng Bắc Bộ gắn với phát triển bền vững Tuy nhiên, các nghiên cứu trong và ngoài nước chưa làm rõ được mối quan hệ giữa tiêu dùng của dân cư và phát triển bền vững, đặc biệt chưa chỉ ra những tác động tích cực và tiêu cực của tiêu dùng dân cư đối với phát triển bền vững nói chung và vùng Bắc Bộ nói riêng

Các nghiên cứu trong và ngoài nước chỉ ra những khoảng trống mà luận án

sẽ đi sâu làm rõ, đó là :

Làm rõ cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa tiêu dùng dân cư và phát triển bền vững, những tác động tích cực và tiêu cực của tiêu dùng dân cư đối với phát triển bền vững

Đánh giá những tác động tích cực và tiêu cực của tiêu dùng dân cư đối với phát triển bền vững vùng Bắc Bộ

Đề xuất các giải pháp phát huy những mặt tích cực và hạn chế, các tác động tiêu cực của tiêu dùng dân cư đối với phát triển bền vững vùng Bắc Bộ

7

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ TIÊU DÙNG CỦA

DÂN CƯ TRONG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Hạt nhân của sự phát triển bền vững là sự phát triển hài hòa giữa ba yếu tố:

Kinh tế, xã hội và môi trường

Nội dung của phát triển bền vững được thể hiện trên ba trụ cột chính là:

Phát triển bền vững về kinh tế: Là một nền kinh tế tăng trưởng liên tục, ổn định, có cơ cấu hợp lý nhưng không gây ra sự suy thoái các nguồn tài nguyên thiên nhiên và nhân tạo, ô nhiễm môi trường

Phát triển bền vững về xã hội: Là một xã hội mà trong đó nền kinh tế phát triển, chất lượng cuộc sống được nâng cao không ngừng, chất lượng môi trường sống được đảm bảo, sự công bằng của người dân trong việc có quyền lao động, đảm bảo các quyền lợi khác về kinh tế, chính trị, xã hội

Phát triển bền vững về môi trường: Là sự phát triển bảo đảm tính bền vững của các hệ sinh thái, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, có các biện pháp để cải thiện và quản lý môi trường

2.1.2 Tiêu dùng và tiêu dùng của dân cư

2.1.2.1 Tiêu dùng: Tiêu dùng được hiểu một cách đơn giản là dùng của cải,

vật chất để phục vụ nhu cầu sinh hoạt, sản xuất [27, tr.1640

2.1.2.2 Tiêu dùng của dân cư:

Theo cách tiếp cận Kinh tế Vĩ mô thì tiêu dùng của dân cư là những khoản chi tiêu mua sắm hàng hóa và dịch vụ cho nhu cầu của mỗi cá nhân, mức chi tiêu này được quyết định bởi thu nhập được quyền dùng của mỗi cá nhân (còn gọi là mức thu nhập khả dụng), tiêu dùng tăng đồng biến với thu nhập khả dụng (Nguyễn Văn Công, 2010)

8

Theo cách tiếp cận Kinh tế Vi mô thì tiêu dùng của dân cư chính là hành động nhằm thỏa mãn nguyện vọng, trí tưởng tượng riêng và các nhu cầu về tình cảm, vật chất của mỗi cá nhân hoặc hộ gia đình nào đó thông qua việc mua sắm và

sử dụng các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ

Tiêu dùng của dân cư chính là tiêu dùng cuối cùng về hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng của cá nhân và hộ dân cư trong một thời kỳ nhất định

2.1.2.3 Phân loại tiêu dùng của dân cư

Trên cơ sở phân loại tiêu dùng của dân cư theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN), tác giả phân loại tiêu dùng của dân cư vùng Bắc Bộ dựa trên ba nhóm chính sau:

Nhóm 1: Hàng hóa thiết yếu: Ăn uống, may mặc, giày dép

Nhóm 2: Hàng lâu bền: Ô tô, xe máy, tivi, máy tính, tủ lạnh, máy điều hòa, máy giặt

Nhóm 3: Các dịch vụ: Y tế, giáo dục, văn hóa giải trí

Cách phân loại này về cơ bản vẫn tương thích với cách phân loại của Tổ chức Liên hợp quốc

2.1.3 Phát triển vùng và phát triển bền vững vùng

2.1.3.1 Phát triển vùng

Phát triển vùng là nhằm thúc đẩy và bảo đảm sự phát triển cân đối, bền vững của đất nước, có tính đến các yếu tố đặc thù và cơ hội của toàn lãnh thổ và của các vùng, giảm bớt những khác biệt giữa các vùng, không phải bằng cào bằng, kìm hãm nhau, mà bằng bảo tồn và phát huy những đặc tính riêng về môi trường tự nhiên, văn hóa và tiềm năng phát triển của các vùng

2.1.3.2 Phát triển bền vững vùng

Phát triển bền vững vùng là quá trình phát triển đảm bảo sự hài hòa giữa các mặt: kinh tế, xã hội, môi trường, văn hóa nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước có tính đến các yếu tố đặc thù và cơ hội của vùng, giảm bớt những khác biệt giữa các vùng, không kìm hãm nhau, mà bằng bảo tồn và phát huy những đặc tính riêng về môi trường tự nhiên, văn hóa và tiềm năng phát triển của

các vùng

2.2 Tiêu dùng của dân cƣ trong phát triển bền v ng

2.2.1 Khái niệm

Vận dụng lý thuyết phát triển bền vững đối với lĩnh vực tiêu dùng, theo tác

giả, Tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền vững à việc tiêu thụ s n ph m

9

và dịch vụ nhằm thúc đ y quá trình tăng trưởng kinh tế bền vững, b o vệ môi trường, khai thác hợp ý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, hạn chế ô nhiễm, b o vệ sức khỏe con người, đ m b o công bằng và tiến bộ xã hội, nâng cao chất ượng cuộc sống người dân

2.2.2 Nội dung tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền vững

2.2.2.3 Tiêu dùng bền vững về mặt m i trường

Tiêu dùng bền vững về mặt môi trường là sự tiêu dùng góp phần vào việc bảo đảm tính bền vững của các hệ sinh thái, dựa trên việc khai thác bền vững tài nguyên thiên nhiên, góp phần tích cực vào việc hạn chế ô nhiễm và cải thiện môi trường, xây dựng ý thức tiêu dùng xanh, tiêu dùng thân thiện môi trường

2.2.3 Những tác động của tiêu dùng của dân cư trong phát triển bền vững vùng

2.2.3.1 Những tác động tích cực

Tiẻu dùng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế: Thể hiện qua phương trình tổng

cầu:

D = C + G + I + XM

Tiêu dùng là động lực của tăng trưởng và phát triển kinh tế vùng: Tiêu dùng

định hướng sản xuất, kích thích tăng trưởng kinh tế, góp phần làm thay đổi mô hình tăng trưởng kinh tế theo hướng hiệu quả và bền vững

Tiêu dung góp phần ổn định kinh tế vĩ m : Chính sách tiêu dùng hợp lý sẽ

điều tiết hiệu quả tỉ lệ tiết kiệm để đầu tư, bình ổn giá cả, bảo vệ thị trường và sản xuất trong nước

10

Tiêu dùng góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, xóa đói, giảm nghèo: Tiêu

dùng tạo thêm việc làm thông qua việc thúc đẩy mở rộng đầu tư, phát triển thị trường, tăng thu nhập cho người lao động

Tiêu dùng góp phần hạn chế bất bình đẳng thu nhập, phân hóa giàu nghèo:

Chính sách tiêu dùng hợp lý góp phần hạn chế tiêu dùng xa xỉ, các hành vi trục lợi, tham nhũng, nâng giá tùy tiện…

Thúc đẩy hình thành văn hóa tiêu dùng xanh, tiêu dùng nhân văn, tiết kiệm chống lãng phí: Xu hướng sản xuất sạch, tiêu dùng xanh, tiết kiệm hình thành văn

hóa tiêu dùng văn minh, thân thiện với môi trường

Hạn chế ô nhiễm và cải thiện m i trường, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên: Chính sách tiêu dùng xanh sẽ tạo ra xu hướng sản xuất và tiêu dùng các sản

phẩm thân thiện với môi trường

Xây dựng ý thức bảo vệ tiêu dùng của người tiêu dùng: Văn hóa tiêu dùng

xanh góp phần hình thành văn hóa tiêu dùng thân thiện với môi trường

2.2.3.2 Những tác động tiêu cực

Kìm hãm phát triển kinh tế bền vững: Chính sách tiêu dùng không hợp lý

làm mất cân đối giữa tiêu dùng và đầu tư sẽ kìm hãm phát triển sản xuất, phát triển kinh tế trong dài hạn

Gây bất ổn kinh tế vĩ m : Chính sách tiêu dùng khuyến khích tiêu dùng quá

mức trong ngắn hạn làm bất ổn thị trường, mất cân đối nền kinh tế

Nảy sinh các hiện tượng tiêu cực: Tiêu dùng không bền vững, chạy theo lợi

ích trước mắt sẽ làm phát sinh những hiện tượng tiêu cực như tham nhũng, gây bất bình, giảm lòng tin trong xã hội

Bất bình đẳng thu nhập và phân hóa giàu nghèo: Hoạt động tiêu dùng liên

quan đến việc phân chia lợi ích, quyền lực giữa các nhóm xã hội Chính sách tiêu dùng không hợp lý sẽ dẫn đến bất bình đẳng về thu nhập

Nguy cơ nhiễm m i trường, cạn kiệt tài nguyên: Tiêu dùng quá mức

khuyến khích sản xuất và khai thác ngày càng nhiều tài nguyên thiên nhiên gây ô nhiễm môi trường

Bảo tồn và phát triển văn hóa: Văn hóa tiêu dùng là một bộ phận của văn

hóa xã hội Tiêu dùng không lành mạnh có thể làm tổn hại văn hóa truyền thống, nảy sinh những thói hư tật xấu của con người