Kiến thức thiết yếu về kháng sinh thường gặp trong các đề thi

- Tác động trên 50S Chloram, Linco, Ery CLS - Tác động trên 30S Tetra, Aminosid Ức chế chức năng của acid nucleic 5-nitroimidazol, nitrofuran gây đứt đoạn phân t ử DNA Quinolon ức chế DN

ế n t h ứ c th i ế t y ế u v ề kháng sinh thường gặp trong các đề thi.

T

ỔNG H ỢP

Hi

ệ u ch ỉnh li ề u ởng ười suy gan, suy thận:

Đa số đều ph ả i hi ệ u ch ỉnh li ề u ởng ười suy thận ngoại trừ doxycyclin,

cefoperazon, ceftriaxon, cloramphenicol, pefloxacin, trovafloxacin chi tiết như sau:

β -lactam: t ấ t cả đều suy th ậ n, ngoại trừ (cefoperazon, ceftriaxon) suy gan Macolid: CC Đ ng ười suy gan nặng

Phenicol: chloramphenicol (suy gan), thiamphenicol (suy th ận)

Aminosid: suy th ận

Tetracyclin (suy th ậ n), doxycyclin (suy gan)

Quinolon: suy th ậ n, tr ừ (pefloxacin, trovafloxacin) suy gan

Sulfamid: suy th ậ n

Thu ốc kháng lao: suy gan (rifampin, INH, pyrazynamid), suy thận (rifam, strepto, etham) Khángn ấ m: suy gan (AmphoB, keto, Intra), suy thận

(AmphoB, Griseo, Fluco)

Các KS có d ạ ng ti ề n d ượ c:

-Beampicillin, metampicillin ti ề n dược của Penicillin

-Alatrofloxacinlà ti ề n d ược c ủa trovafloxacin

KS gây c ả m ứng men gan, làm ↓n ồ ng độ thuốc khác?

-Rifampicin (c ả m ứ ng m ạ nh)

-Griseofulvin

http://myopera.com/CongChuaHuyenTran

KS ứcch ế men gan, làm ↑n ồ ng độ thuốc khác? MPSK

Macrolid, Phenicol, Sulfamid, Ketoconazol

KS gây c ả m ứng men cephalosporinase?

-Imipenem(c ả m ứ ng m ạ nh) - Acid clavulanic

KS tác d ụng trên tr ực khu ẩ n m ủ xanh?

-Carboxy-peni (carpenicillin, ticarpenicilin), Ureido-peni

-Cepha G3 (ceftazidim, cefoperazon, cefotaxim, ceftriaxon, cefixim)

-Imipenem

-Monobactam (Aztreonam)

-FluoroQuinolon: pefloxacin, ofloxacin, ciprofloxacin, nofloxacin

KS di ệ t khu ẩ n n ội bào: MTPQ2

-Macrolid, Tetracyclin, Phenicol, Quinolon G2

KS tác d ụ ng trên vk k ỵ khí (dùng trong phẫu thuật ổ bụng và sản phụ khoa)

-Cepha G2: cefotetan, cefoxitin vk kỵ khí gr(-) + B.flagilis

-Imipenem: vk k ỵ khí gr(-) gr(+) k ể c ả B.flagilis

Bệnh nhân nhược cơ tránh dùng KS nào?

Aminosid Các kháng sinh ảnh hưởng trên vi

khu

ẩ n nh ư th ế nào?

http://myopera.com/CongChuaHuyenTran

Kháng sinh diệt khuẩn nhanh nhất: aminosid (nh ấ t l à khi ph ối h ợp v ới β -l actam

or Quinolon) Phổ kháng khuẩn: β –lactam : Càng về thế hệ sau càng m ở r ộ ng

ph ổ sang gr(-) Aztreonam chỉ chuyên biệt trên gr(-)

Macrolid chủ yếu gr(+) Aminosid chủ yếu gr(-), mộts ố gr(+)

Quinolon G1: Chủ yếu trên gr(-),đặc bi ệ t Rosoxacin trên l ậ u c ầ u

Quinolon G2 (FluoroQuinolon): m ở r ộng sang gr(+), tr ực khu ẩ n mủ xanh, vk nội b ào Phenicol, Tetracyclin, Quinolon, Sulfamid ổ ph r ộng

Kháng nấm:

Ức chế tổng hợp thành

- β – lactam ức chế tranpeptidase

- Vancomycin ức chế giai đoạn cuối củas ự t ổ ng h ợp b ằ ng cách t ạ o ph ức v ới

dipeptid - Fosfomycin ức chế pyruvyl tranferase

Ức chế tổng hợp protein:

- Tetracyclin, chloramphenicol giai đoạnt ạ o chu ỗ i a.amin - Aminosid ức chế

cả hai giai đoạn

- Tác động trên 50S Chloram, Linco, Ery (CLS)

- Tác động trên 30S Tetra, Aminosid

Ức chế chức năng của acid nucleic

5-nitroimidazol, nitrofuran gây đứt đoạn phân t ử DNA

Quinolon ức chế DNA gynase

Rifampicin ức chế sao chép

Sulfamid, trimethropin ức chế enzym t ổ ng h ợ p acid nucleic

o AmphoB, nystatin, imidazol, triazol: ph ổ

r ộng o Griseofulvin: phổ hẹ p ch ỉ trên

n ấ m da, tóc móng

Các loại đề kháng:

- Đk tự nhiên thuộc tính di truyền của VK - Đk thu nhận:

+ Do NST (10-20%) đột biế n

+ Do plasmid (80-90%) thu nh ậ n gene m ới

+ Do tranposon thu nhận genem ới

Bốn cơ chế đề kháng:

- Biến đổi vô hoạt bằng các enzym

- Thay đổi điểm tác dụng của KS

- Giảm tính thấm của thành KS không th ấ m vàođược - Thay đổi kiểu biến dưỡng

Nếu Bn bị Nhiễm HIV có triệu chứng, viêm n ội tâmm ạ c có nhi ễ m trùng cần phải phối hợp kháng sinh

KS phụ thuộc thời gian, nồng độ?

Phụ thuộc thời gian Ph ụ thu ộc nồng độ

-β-lactam (trừ imipenem)

-Glycopentid (vancomycin)

-FluoroQuinolon (trên

staphylococcus)

-Rifampicin

-Imipenem

-Aminosid

-FluoroQuinolon (trên tr ực khuẩn gr(-))

Đề kháng do NST: Quinolon, furan, polypeptid, rifampicin

http://myopera.com/CongChuaHuyenTran

Đề kháng do plasmid: tất cả trừ 4 nhóm trên

Phối hợp KS: nên phối hợp

- β-lactam + aminosid ± vancomycin

- β-lactam + fluoroQuinolon

- Sulfamid + trimethropim

- Rifampicin + fosfomycin

- Rifampicin + vancomycin

- Glycopeptid + aminosid Không ph ối h ợp ệ di t kh u ẩn + k i ề m khuẩn

Kháng sinh nào không được use đơntr ị ? Fosfomycin, Acid fusidic, Rifampicin

Sinh khả dụng của Amoxicillin dùngu ống g ấ p đôiAmpicillin

Penicillin nào tác dụng được trên MSSA? Peni M: Oxacillin, Cloxacillin, Dicloxacillin

Dùng Lincomycin có độc tính gì lưuý? viêm ru ột k ế t màng gi ả

Nếu bị độc tính trên thì dùng kháng sinh nào để điều tr ị? Vancomycin

Nếu bị MRSA (Methicillin-resistant Staphylococcus aureus) thì ch ọn kháng sinh nào? Vancomycin

Cephalosporin:

Cefaloritin rất độc đv thận, đặc bi ệ t là n ế u ph ối h ợ p v ới l ợi ể ti u/ aminosid Cephalosporin gây tĩnh mạch huyết kh ối: Cefalotin

Cephalosporin G2 Cefuroxim vừa Ix (IM or IV) v ừ a PO

Cephalosporin G3 Cefixim, Cefpodoxim PO

Cefoperazon đào thải chủ yếu quam ậ t n ồ ng độ t ậ p trung t ạ i

m

ậ t cao Gây rối loạn đông máu: Cefoperazon, Latamoxef

Dự phòng nhiễm trùng trong PT thì không c ầ n ph ối h ợp KS

β-lactamase có hai loại là : - Penicillinase và cephaloporinase

-Acid clavulanic, sulbactam, tazobactamứcch ế penicillinase

-Tazobactam ức chế trung bình cephalosporinase

-Acid clavulanic còn gây cảm ứng men cephalosporinase

Các phối hợp sử dụng trong trị liệu:

Acid clavulanic+Amoxcillin (Augmentin, Ciblor)

Acid clavulanic + Ticarcillin (Claventin)

Sulbactam + ampicillin ( Unasyn)

Tazobactam+Piperacillin (Tazocillin)

Chloramphenicol bị chuyển hóa ở gan

Thiamphenicol không bị chuyển hóa ởganđào th ả i thành d ạ ng có ho ạ t tính vào nước tiểu và mật dùng trị nhiễm trùng đường tiểu, gan m ậ t

Aminosid mạnh nhất là Amikacin

Hoạt tính tăng dần trong nhóm aminosid

Streptomycin<Kanamycin<Gentamycin, Sisosmycin<Tobramycin, Neltimycin,

Dibekacin<Amikacin

Tất các các aminosid đều độc thận ngo ạ i tr ừ

Spectinomycin Aminosid dùng tại chỗ: Neomycin dođộc

tính trên th ậ n quá cao

http://myopera.com/CongChuaHuyenTran

Tương tác KS và thức ăn?

- Ketoconazol cần môi trườngacid để hòa tanđểh ấ p thu

- Thuốc kháng acid làm giảm h ấ p thu các Quinolon (c ầ n mt acid)

- Griseofulvin có chất béo sẽh ấ p thu t ốt h ơn

Vào được LCR (liquide céphalorachidien – d ị ch não t ủ y)

- Sulfamid, Ciprofloxacin, Chloramphenicol, 5 -FC, Penicillin (vào được khi não bị bệnh), triazol (Intraconazol, Fluconazol),

Cephalosporin G3, G4

Không vào được LCR:

- Streptomycin ( aminosid )

- Các Quinolon (trừ Ciprofloxacin)

Không vào được rào cản mắt: Cephalosporin,

Aminosid Tập trung nhiều ở tuyến nước bọt:

Spiramycin, Methylencyclin Không thấm qua ruột:

Sulfaguanidin, nifuroxazid, furazolidon

Tập trung nồng độ cao tại mật: Cefoperazon

Tích tụ tại gan, phổi, thận: Rifampicin

Doxycyclin, Minocyclin, Quinolon do tan trong lipid ng ấ m được vào tiền liệt tuyến

Vào được mô xương: FluoroQuinolon, Rifampicin,Lincosamid, Fosfomycin,

Acid fusidic

Kháng sinh cho phụ nữ có thai, trẻ em?

- Dùng được cho PN có thai: Amphotericin B, Ampicillin, Amoxc illin, Penicillin G, Vancomycin, Macrolid(?)

- Trừ 3 tháng đầu thai kỳ: Metronidazol

- Trừ 3 tháng đầu + 3 tháng cuối: Quinolon, Sulfamid

- Không được dùng cho PN có thai: Ketoconazol, Phenicol, Rifampicin,

Trimethropim, Lincomycin, các Cyclin, Cotrim, A.fusidic, Aminosid

- Dùng được cho trẻ sơ sinh: Aminosid, β-lactam (tr ừ Oxacillin và các dẫn xuất), Fosfomycin, Macrolid, Rifampicin, Vancomycin

- Không dùng cho trẻ < 01 tuổi: A.fusidic, Oxacillin và d ẫ n xu ấ t,

Cotrimoxazol,

Lincomycin

- CCĐ: < 02 tuổi: Phenicol - < 08 tu ổi: Cyclin - < 15 tu ổi: Quinolon,

Paramomycin

QUINOLON

Phân loại: Quinolon thế hệ 1 (còn g ọi là Quinolon tr ị nhi ễ m trùngđường tiểu), Các fluoroQuinolon (thế hệ 2 ,3, 4)

Có hiệu ứng hậu kháng sinh

Các Quinolon là acid yếu nên ch ấ t acid hóa n ước ti ể u làm gi ả m hi ệ u lực, kiềm hóa nước tiểu làm tăng tác dụng (càng n ề u hi d ạ ng ion càng t ă ng tác

d ụ ng)

Độc tính quan trọng nhất là gâyt ổn th ương gân Achill, gây thi ế u máu tiêu huyết ở người thiếu G6DP

http://myopera.com/CongChuaHuyenTran

FluoroQuinolon nào phân bố kém ở mô? Nofloxacin

Sparfloxacin có tác dụng phụ là làm cho da r ấ t nh ạ y c ả m v ới ánh sáng

Rosoxacin là một Quinolon có tác dụng trên l ậ u c ầ u

Sparfloxacin hiệu lực tốt đv nhiễm trùng ph ổi m ắ c ph ả i ở c ộ ng

đồ

ng Thuốc kháng acid làm giảm hấp thu các Quinolon

Tại sao acid hóa nước tiểu làm giảm hi ệ u l ực Quinolon?

Các Quinolon G3 (Sparfloxacin, Levofloxacin) không gâytương tác v ớ i theophyllin

SULFAMID

Hấp thu thải trừ nhanh: Sulfisoxazol, Sulfamethoxazol, Sulfadiazin,

Sulfamethizol

Hấp thu chậm tác động ở lòng ruột: Sulfasalazin, Sulfaguanidin

Sử dụng tại chỗ: Sulfacetamid, Sulfadiazin Ag dùng làm thu ốc nh ỏ m ắ t

G1:

- Acid nalidixic

- Acid pipemidic

- Acid oxolinic

Rosoxacin

- ( tác ụng tốt d trên ậu cầ l u)

b Phân ố kém ở mô ị NT đường tr

tiểu

G2:

Pefloxaci n

- (duy nh ất thảitrừ qua

mật)

n

- Ofloxaci

n

Ciprofloxaci

Norfloxaci n(tuy là G2 nhưng phân

bố m ké ởmô use tr ị NT đường tiểu)

G3:

- Sparfloxacin(làm cho da nh ạy cảm

ás- gây kéo dài QT)

- Levofloxacin

- Gatifloxacin

- Moxifloxacin

G4:

- Trovafloxacin P O ( độc gan)

I V

- Alatrofloxacin

độctính gan (not use > 14 days)

là các KS đểdành trị các ca nhiễm

trùngnặng

Tác dụng kéo dài: Sulfadoxin (T1/2>100 gi ờ!)

Hai độc tính quan trọng nhất là Stevens-Johnson và gây k ế t tinhởth ậ n làm nghẽn đường tiểu

Sự đề kháng của VK đ/v sulfamid có th ể do nh ữ ng nguyên nhân nào?

- Do đột biến gene or do plasmidd ẫ n đế n s ự bi ế n đổi enzyme chuy ể n hóa PABA ( DHFR

– Dihydrofolat reductase)

-Do thay đổi kiểu biến dưỡng đểt ổ ng h ợp a.folic

THUỐC KHÁNG LAO:

Chú ý mỗi loại thuốc tác động khác

nhau: - Rifampicin RNA

polymerase

-INH tổng hợp acid mycolic

-Ethambutol tổng hợp RNA

-Streptomycin tổng hợp protein

Tất cả dùng PO trừ streptomycin Ix (IM)

Uống Rifampicin làm nhuộm màu cácd ị ch sinh lý ( n ướ c ti ể u, n ước b ọ t … có màu đỏ)

Luôn luôn phải nhớ Rifampicin là ấ t ch c ả m ứng men gan ạ nhm làm giảm hiệu lực các thuốc khác (chú ý khi phối hợp với Digoxin, Quinidin, Theophyllin, Warfarin, Propanolnol,

Corticosteroids, Thuốc ngừa thai…)

http://myopera.com/CongChuaHuyenTran

Ethambutol có độc tính trên dây thần kinh th ị giác có th ể gây mù

Khi use INH nên cho BN dùng thêm Pyridoxinđểgi ả m các độc tính trên thần kinh

Chu kỳ gan ruột là gì?

Thuốc kháng lao nào dễ bị đề kháng khi use đơntr ị ? Rifampicin

Thuốc kháng lao nào có mặt trong tấ t c ả các phác đồ điều tr ị lao? INH,

Rifampicin

THUỐC KHÁNG NẤM

Cơ chế tác động:

- Amphotericin B gắn vào ergosterol làm gia t ă ng tính th ấ m c ủ a

màng - Griseofulvin ức chế sự gián phân t ế bào n ấ m

- 5-FC xâm nhập vào tế bào nấ m d ưới tácđộ ng c ủa men desaminase chuyển thành 5FU ức chế tổng hợp DNA và protein

- Imidazol & triazol ức chế h ệ enzym cytochrom P450 ứcch ế

t ă n g trưởng của nấm

Thuốc kháng nấm nào trị được viêm màng não do Crytococcus?Ph ả i là các thuốc vào được LCR: 5-FC, các triazol (fluconazol, intraconazol)

- Rifampicin cảm ứng enzym

- Ketoconazolức chế enzym Nh ư ng tácđộ ng c ủa Rifamycin ạ nhm

hơn làm giảm nồng độ ketoconazol trong huyết tương

Chú ý ketoconazol

Là chất ức chế men gan (làm gia t ă ng n ồ ng độthu ốc khác), dùng chung với terfenadin, astermisol, cisapride (Prepulsid) gây kéo dài QT

Không dùng chung với các thu ốc kháng acid vì làm gi ả m h ấ p thu

Gây rối loạn nội tiết do ức chế P450c ủ a ng ười làm gi ả m s ự t ổ ng hợp steroid (để tránh tác dụng phụ này nên dùng các triazol ứcch ế P450 chuyên bi ệ t trên n ấ m)

CCĐ tuyệt đối ở PN có thai và cho con búv ậ y PN có thai b ị n ấ m toàn thân thì dùng thuốc gi?

Thuốc chọn lọc cho bn AIDS bị nhiễ m n ấ m ? các triazol

(Intraconazol, Fluconazol) Fluconazol có ưu điểm là ít làm gia t ă ng n ồ ng

độ terfenadin trong máu?(Đ/S) Đ Kể tên các thuốc kháng nấm dùng tại

ch ỗ?

Nystatin, Amphotericin B (PO tại chỗ,Ix toàn thân), Griseofulvin, các dẫn xuất của imodazol, triazol: miconazol, econazol…

Kháng nấm nào có cấu trúc giống Amphotericin B nh ư ng ch ỉ dùngt ạ o chỗ? Nystatin

THUỐC KHÁNG VIRUS

-Virus có hai loại là ARN virus và ADN virus

-Sau khi thâm nhập vào tb vật chủ: ARN, ADN c ủa virus sao mã thành ARNm tổng hợp protein virus kể cả ARNm polymerase

-ADN virus sau khi thâm nhập vào tế bào v ậ t chủ được sao mã thành

ARNm bởi ARNm polymerase của tế bào vật chủ, riêng virusđậu mùa thì dùng ARN polymerase riêng của nó - ARN virus có thể dùng enzym của chính nóđểt ạ o ARNm, ho ặ c nó dùng chính ARN của nó làm ARNm

http://myopera.com/CongChuaHuyenTran

-Retrovirus là các ARN virus có khả n ă ng t ạ o ADN t ừ ARNc ủa chính nó, các đoạn ADN này sẽ tích hợp vào bộ gene của vật chủ, từ đâysẽ được sao

mã thành ARNm và d ị c h mã thành các protein của virus

Kháng virus gây herpes:

o Vidarabin: độc tính cao, use gi ới h ạ n

o Acynclovir: PO có SKD th ấ p 30-40% ph ả i dùng li ề u cao, độc tính trên thận, phối hợp với AZT gây bu ồn ng ủ

o Faciclovir & Penci clovir

o Ganciclorvir: nhiều tác d ụng ph ụ và độc tính (trên t ủ y x ươ ng &

thần kinh) o Foscarnet: kháng được HIV dùng khi bị đề kháng acynclovir

Kháng retrovirus:

-Kháng RT: AZT

-Ức chế protease: saquinavir, indinavir, ritonavir

-Ngăn chặn sự hòa nhập màng: enfuvirtide

-Các cơ chế khác: Interferon

Zidovudin, Azidothymidin ( AZT ):

Độc tính chính: mất bạch cầuh ạ t

Dùng được cho PN có thai Là chất kháng RT

Tác động lên ADN polymerase là cơch ế c ủa thu ốc nào? Acynclovir, vidarabin, foscarnet, ganciclovir

Độc tính chủ yếu của AZT là mất bạc h c ầ u h ạ t, thi ế u máu

Dùng thuốc gì để dùng cho các trườngh ợp có nguy c ơ lây nhi ễ m HIV?

AZT

Hiện tượng giả cúm là tác động của thu ốc nào? Interferon

Thuốc có hiệu lực trên cả hai dạng cúm A và B?

Các thuốc trị cúm (do influenza): Amantadin, Rimantadinch ỉ hiệu lực trên influenza A

Oseltamivir (Tamiflu) hiệu qu ả trênc ả haid ạ ng cúm A, B

Tài liệu này chắc chắn có nhiều t hiếu xót, rất mong nhận được góp ý của các

bạn.

Để có bản gốc tài liệu này, download tại

http://my.opera.com/CongChua HuyenTran