IC¸c ph¬ng ph¸p d¹y häc míi: Bao goàm caùc phöông phaùp sau : Phöông phaùp tröïc quan: “Troø laøm, thaày xem”. Daïy hoïc baèng phieáu giao vieäc. Daïy HS theo höôùng khuyeán khích HS töï phaùt hieän. Daïy hoïc theo nhoùm. Daïy hoïc phaân hoaù theo naêng löïc cuûa töøng hoïc sinh. Toå chöùc troø chôi toaùn hoïc.
Trang 1Phòng giáo dục & đào tạo lý nhân
Trường tiểu học nhân hậu
dạy tốt môn toán 3
theo phơng pháp mới
NĂM HỌC 2016-2017
Trang 3Dạy tốt môn toán 3 theo phơng pháp mới
Phần I: Lý do chọn đề tài
1, Cơ sở lý luận :
Coõng cuoọc ủoồi mụựi kinh teỏ xaừ hoọi ủang dieón ra tửứng ngaứy, tửứng giụứ, treõn khaộp ủaỏt nửụực, ủoứi hoỷi phaỷi coự nhửừng lụựp ngửụứi lao ủoọng mụựi coự baỷn lúnh, coự naờng lửùc, chuỷ ủoọng, saựng taùo, daựm nghú daựm laứm, thớch ửựng ủửụùc vụựi thửùc tieón ủụứi soỏng xaừ hoọi luoõn luoõn phaựt trieồn Nhu caàu naứy laứm cho muùc tieõu ủaứo taùo cuỷa nhaứ trửụứng phaỷi ủieàu chổnh moọt caựch hoùc thớch hụùp daón ủeỏn sửù thay ủoồi taỏt yeỏu veà noọi dung, phửụng phaựp daùy hoùc ụỷ tieồu hoùc noựi chung vaứ moõn toaựn lụựp 3 noựi rieõng
Vieọc daùy hoùc toaựn ụỷ tieồu hoùc ủửụùc phaõn chia thaứnh 2 giai ủoaùn : Giai ủoaùn caực lụựp 1,2,3 vaứ giai ủoaùn caực lụựp 4,5 Toaựn 3 boồ sung, hoaứn thieọn caực kieỏn thửực vaứ kú naờng cụ baỷn cuỷa moõn toaựn ụỷ giai ủoaùn caực lụựp 1,2,3, chuaồn bũ cho vieọc daùy hoùc toaựn vụựi mửực phaựt trieồn tieỏp theo ụỷ giai ủoaùn caực lụựp 4,5 ẹaởc bieọt laứ phaựt trieồn caực naờng lửùc tử duy vaứ thửùc haứnh cho HS
Toaựn 3 thuoọc giai ủoaùn caực lụựp 1,2,3 neõn coự ủaày ủuỷ ủaởc ủieồm cuỷa toaựn 1 – 2 Do ủoự keỏ thửứa ủửụùc keỏt quaỷ ủoồi mụựi phửụng phaựp daùy hoùc cuỷa toaựn 1 vaứ toaựn 2 Vỡ vaọy daùy hoùc toaựn 3 cuừng ủoứi hoỷi GV phaỷi coự nhieàu coỏ gaộng ủeồ ủoựng goựp vaứo vieọc xaực laọp, khaỳng ủũnh tớnh hụùp lớ khaỷ thi cuỷa nhửừng ủoồi mụựi trong daùy hoùc toaựn theo chửụng trỡnh vaứ saựch giaựo khoa mụựi
ẹoồi mụựi phửụng phaựp daùy hoùc laứ sửù keỏt hụùp nhuaàn nhuyeón saựng taùo giửừa kinh nghieọm GV vụựi nhửừng yeỏu toỏ mụựi cuỷa phửụng phaựp daùy hoùc hieọn ủaùi
Moói phửụng phaựp daùy hoùc duứ hieọn ủaùi, tieõn tieỏn ủeỏn ủaõu cuừng khoõng phaỷi phuứ hụùp cho taỏt caỷ taỏt caỷ caực baứi hoùc
2,
Cơ sở thực tiễn:
Trong thực tế loỏi daùy hoùc cuừứ coự sửù maỏt caõn ủoỏi roừ reọt giửừa daùy hoùc cuỷa
GV vaứ hoaùt ủoọng học cuỷa HS trong ủoự:
- GV thửụứng xuyeõn truyeàn ủaùt, giaỷng giaỷi theo caực taứi lieọu ủaừ coự saỹn trong saựch giaựo khoa, saựch GV, vỡ vaọy HS thửụứng laứm vieọc moọt caựch maựy moực vaứ ớt quan taõm ủeỏn vieọc phaựt huy khaỷ naờng saựng taùo cuỷa HS
- HS hoùc taọp moọt caựch thuù ủoọng chuỷ yeỏu nghe thaày giaỷng, ghi nhụự roài laứm baứi theo maồu Do ủoự HS ớt hửựng thuự hoùc taọp, noọi dung caực hoaùt ủoọng hoùc
Trang 4tập thường nghèo nàn, đơn điệu, các năng lực vốn có của cá nhân các em ít có
cơ hội phát triển
- GV là người duy nhất có quyền đánh giá kết quả học tập của các em
HS ít khi tự đánh giá mình và đánh giá lẫn nhau Tiêu chuẩn đánh giá học sinh là kết quả ghi nhớ, tái hiện lại những điều đã giảng
- Cách dạy học như vậy đang cản trở việc đào tạo những người lao động năng động, tự tin, linh hoạt, sáng tạo Do đó chúng ta phải cố gắng đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục
Từ vị trí và tầm quan trọng của dạy học toán 3, qua nghiên cứu tài liệu, sách giáo khoa, sách giáo viên và thực tế giảng dạy các năm qua nên tôi mạnh dạn chọn đề tài “DẠY TỐT MÔN TOÁN 3 THEO PHƯƠNG PHÁP MỚI”
PhÇn II: Néi dung
Đề tài gồm3 néi dung sau:
1 – Các phương pháp dạy học
2 – Biện pháp thực hiện
3 – Đánh giá kết quả thực hiện năm học
I-C¸c ph ¬ng ph¸p d¹y häc míi:
Bao gồm các phương pháp sau :
- Phương pháp trực quan: “Trò làm, thầy xem”
- Dạy học bằng phiếu giao việc
- Dạy HS theo hướng khuyến khích HS tự phát hiện
- Dạy học theo nhóm
- Dạy học phân hoá theo năng lực của từng học sinh
- Tổ chức trò chơi toán học
II-C¸c gi¶ ph¸p, biƯn ph¸p thùc hiƯn:
1.§èi víi c¸c ph¬ng ph¸p:
1.1/ Phương pháp trực quan “Trò làm, thầy xem”:
Đặc điểm của phương pháp trực quan cũ là chỉ có GV thao tác trên đồ dùng trực quan còn HS chỉ chăm chú quan sát mà thôi GV không kiểm soát được hoạt động, suy nghĩ của HS
Trong phương pháp trực quan “Kiểu mới” thì HS phải cùng làm việc trên trực quan với GV; để GV quan sát, điều chỉnh, nhắc nhở (nếu cần thiết)
Trang 5Ví dụ : Khi dạy lí thuyết (1) của tiết “Diện tích 1 hình” ( SGK trang 151)
- Nếu dùng lối trực quan cũ, GV đặt 1 miếng bìa trắng hình chữ nhật vào trong 1 miếng bìa đỏ hình tròn ( như SGK ) cho HS quan sát rồi nêu “Hình chữ nhật nằm hoàn toàn trong hình tròn Ta nói : Diện tích hình chữ nhật bé hơn diện tích hình tròn”
- Nếu dùng lối trực quan mới GV làm như sau: Yêu cầu mỗi HS lấy ra 1 êke và 1 tấm bảng con, đặt êke nằm trọn trên mặt bảng con GV nêu êke nằm hoàn toàn trên bảng con Ta nói diện tích chiếc êke bé hơn diện tích bảng con hay “ Diện tích hình tam giác bé hơn diện tích hình chữ nhật”
Ta thấy trong cách dạy mới thì 100% HS đều được trực tiếp tham gia hoạt động Em nào không làm GV biết ngay mà nhắc nhở Em nào làm sai : Đặt êke nằm chòi ra ngoài bảng con GV uốn nắn ngay
1 –2/ Dạy học bằng phiếu giao việc :
Phiếu giao việc là hệ thống các công việc mà HS phải tiến hành để tự mình có thể chiếm lĩnh được kiến thức mới, tự mình hình thành được kĩ năng mới Những công việc này được viết trước trên giấy có chứa sẵn chổ trống để
HS làm
Thường thường GV soạn phiếu giao việc rối photocopy thành nhiều bản để phát cho từng HS trong mỗi bài học Trên phiếu giao việc ta đã làm sẵn cho HS nhiều điều, các em chỉ phải làm những việc quan trọng nhất, những việc chính mà thôi nên tiết kiệm được rất nhiều thời gian
1- 3/ Dạy học theo hướng khuyến khích HS tự phát hiện :
Nhược điểm của cách dạy học bằng phiếu giao việc : Cách dạy hơi cứng nhắc, còn mang tính rập khuôn Để khắc phục nhược điểm trên ta có thể tổ chức dạy học cho HS tìm tòi, tranh luận và cho HS thảo luận để tìm ra cách giải quyết vấn đề Gọi tắc là “Dạy học tự phát hiện”
Cách dạy học này sẽ giúp cho trẻ có điều kiện để:
- Tự thể hiện tài năng, trí thông minh, óc sáng tạo của mình
- Rèn luyện tính tháo vát, năng lực tự xoay sở, óc dám nghĩ dám làm trong cuộc sống
- Năng lực phát minh; năng lực trình bày và diễn đạt, tính tự tin trong cuộc sống
- Trình bày cách dạy học này như sau:
+ GV nêu vấn đề
Trang 6+ Từng HS tự suy nghĩ cách giải quyết của mình ( Hoặc nhóm mình ), hoặc toàn lớp chất vấn, trao đổi thảo luận
+ Cuối cùng GV nhận xét, đánh giá, chốt lại ý quan trọng
Ví dụ minh hoạ: Phương pháp dạy học này áp dụng các bài chia số có 2(3,4,5) chữ số cho số có 1 chữ số Bước đầu GV có thể cho HS cá nhân, hoặc cuối cùng GV chốt lại cách tính đúng nhất
Tuy nhiên cách dạy học này cũng có một số nhược điểm như sau:
- Tốn nhiều thời gian
- Chỉ thực hiện được ở một số loại bài mà thôi
- Rất khó thực hiện nếu HS đã được hoc trước bài
1 – 4/ Dạy học theo nhóm:
Hiện nay cách dạy học phổ biến ở nước ta vẫn là hoạt động dạy học theo lớp Cách dạy học này có nhiều ưu điểm như sau:
- Thích hợp với phương pháp giảng giải hay làm mẩu
- Dễ tổ chức hay quản lý
Cách dạy học theo nhóm cũng có nhiều thế mạnh như:
- Tạo cơ hội để HS hoà nhập cộng đồng : Các em được tập lắng nghe người khác và mạnh dạn phát biểu quan điểm của chính mình
- Góp phần rèn luyện tinh thần tự lực của HS: GV có thể giao nhiều công việc cho các em tự làm mà mình không cần can thiệp trực tiếp vào
- Tạo cơ hội để HS nâng cao năng lực hợp tác
- Tạo điều kiện để HS phát huy được hết khả năng của mình
Vì vậy cần kết hợp hài hoà giữa cách dạy học theo lớp và theo nhóm, không nên quá coi trọng cách nào mà phải tuỳ tình hình mà sử dụng cho phù hợp
* Qui trình tổ chức hoạt động dạy học theo nhóm gồm các bước như sau:
- Bước 1: Chia nhóm và chia chỗ làm việc
- Bước 2: Cử nhóm trưởng ( GV cử hoặc nhóm tự đề ra )
- Bước 3: GV giao việc, HS nhận việc ( Có thể dùng phiếu hoặc dùng lời nói rõ yêu cầu của công việc, thời gian hoàn thành )
- Bước 4: Các nhóm làm việc : Nhóm trưởng diều khiển hoạt động của nhóm, mọi thành viên trong nhóm đều phải suy nghĩ, làm việc độc lập trước khi trao đổi và giúp đỡ lẫn nhau; GV theo dõi, giúp đỡ các nhóm trưởng và giải đáp các vướng mắc nếu có
- Bước 5: Các nhóm trình bày : Đại diện các nhóm trình bày kết quả làm việc của nhóm mình trước lớp
Trang 7- Bước 6: Tổng hợp và kết luận : GV tổng hợp ý kiến của các nhóm, kết luận để xác định tính đúng, sai và động viên, khuyến khích HS
* Một số cách chia nhóm:
- Chia ngẫu nhiên : Thường dùng khi không phân biệt giữa các đối tượng HS, khi mọi HS đều phải cùng hoạt động để cùng giải quyết vấn đề, cùng tìm hiểu kiến thức mới, cùng rèn luyện kỉ năng, nhiệm vụ được giao
- Chia thành các nhóm có cùng trình độ : Thường được dùng khi cần có sự phân hoá về mức độ khó dễ của nội dung bài học, bài tập cho từng đối tượng Ta hay chia thành 4 nhóm: Giỏi, khá, trung bình và yếu
- Chia thành các nhóm gồm đủ trình độ : Cách chia này thường dùng khi nội dung công việc đòi hỏi HS phải có sự hổ trợ lẫn nhau Chẳng hạn khi tổ chức thực hành đo độ dài, khi ôn tập hoặc giải các bài toán khó
1 – 5/ Dạy học phân hoá theo năng lực của từng học sinh:
Lâu nay chúng ta vẫn thường dạy học lối đồng loạt Các HS trong lớp dù là HS giỏi, khá, trung bình hay yếu đều nghe chung một bài giảng; đều làm chung một số bài tập Chẳng hạn với một bài tập nào đó:
- Các HS khá, giỏi làm mất 3 phút
- Các HS trung bình làm mất 5 phút
- Các HS yếu làm mất 8 phút
GV ước chừng theo mức của đa số HS trung bình là sau 5 phút sẽ sửa bài, thế là HS HS khá giỏi phải ngồi chơi, chờ 2 phút; HS yếu kém chưa làm xong, GV vẫn cứ sửa, các em yếu kém chỉ việc chép bài sửa vào là xong
Trình trạng này làm cho các em yếu kém cứ yếu kém mãi, mặt khác lại kìm hãm sự phát triển của các em khá giỏi
Khi luyện tập, GV có thể phân hoá theo nhiều cách: Cho HS lần lượt làm trong SGK Các em khá giỏi làm xong trước, các em yếu kém làm sau, khi đó GV có thể đi sát, giúp đỡ những HS yếu để các em làm ít nhất một phần hai số bài Khi đó GV có thể giao việc thêm cho các em khá giỏi làm: Có thể làm phiếu giao cho từng em hoặc treo bảng phụ ghi sẵn các bài tập tiếp theo để thay cho phiếu
Để HS yếu và trung bình không bị mặc cảm: GV nên nói em nào đã làm xong thì làm thêm các bài tập này
Trong lúc HS làm việc, GV đi sát, đôn đốc, giúp đỡ các em yếu, kém Với HS khá giỏi thì kiểm tra xem các em đã làm đúng chưa, nếu đúng rồi thì các em tự động chuyển sang các bài khác
* Trong lúc đàm thoại GV nên có 3 loại câu hỏi:
Trang 8- Câu khó cho HS khá giỏi.
- Câu dễ cho HS yếu kém
- Câu bình thường cho HS trung bình
Trong lúc ra bài tập về nhà, cũng có thể ra thêm (hoặc bớt) bài cho HS khá giỏi (yếu kém)
Dạy học phân hoá còn thể hiện ở việc dạy học ngoài giờ như phụ đạo
HS yếu kém và bồi dưỡng HS khá giỏi
1 – 6/ Tổ chức vui chơi có nội dung toán học:
Vì đặc điểm hồn nhiên, hiếu động… của trẻ nên một trong những yêu cầu đáng chú ý của việc đổi mới phương pháp dạy toán là phải làm sao cho
HS cảm thấy vui thích khi học toán Muốn thế ta cần tìm cách đưa nhiều hình thức học tập vui vào trong các giờ toán Có các hình thức sau :
a) Trò chơi toán học : Là trò chơi trong đó có chứa một yếu tố toán học
nào đó
Trò chơi có thể phân loại theo số người tham gia trò chơi: trò chơi tập thể, trò chơi cá nhân Trò chơi có thể là trò chơi vận động, có thể là trò chơi trí tuệ, cũng có thể kết hợp vận động với trí tuệ
Xét về mục đích phục vụ dạy học nói chung, trò chơi toán học có thể là:
- Trò chơi nhằm dẫn dắt, hình thành tri thức mới
- Trò chơi nhằm củng cố kiến thức, rèn kỉ năng
- Trò chơi nhằm ôn tập, rèn tư duy trong giờ ngoại khoá
Nếu phân loại theo các mạch kiến thức của toán tiểu học, ta có thể nói tới chẳng hạn:
- Trò chơi về tính toán
- Trò chơi về vẽ hình, điếm hình, cắt và ghép hình
- Trò chơi về giải toán
Căn cứ nội dung kiến thức, trình độ HS và diều kiện vốn có, GV lựa chọn trò chơi để đưa vào dạy học như một hoạt động dạy học toán GV phải đặt biệt chú ý xác định được rõ mục đích của trò chơi Các bước chuẩn bị và tiến hành trò chơi như sau:
- Chuẩn bị : GV chuẩn bị những dụng cụ cần thiết, có thể cho HS chuẩn
bị những dụng cụ dễ kiếm
- Công bố luật chơi: GV giải thích cách chơi trong đó nêu rõ những ai chơi trực tiếp, ai cổ động, ai đánh giá, chơi như thế nào, chơi bao lâu, phần thưởng là gì? Chú ý chọn hình thức ngắn gọn, rõ ràng để giải thích cách chơi,
Trang 9không nên giải thích dài dòng khiến HS mất hứng thú ngay từ khi chưa tham gia trò chơi
- Tiến hành : Dù trực tiếp hay gián tiếp, tất cả HS của cả lớp phải tham gia vào trò chơi; GV theo dõi và giúp đỡ HS tháo gỡ vướng mắc nếu cần
- Nhận xét : GV nhận xét, khuyến khích HS
b) Đố vui toán học: Câu đố toán học rất giống và có thể là một bài tập toán, nhưng nói chung khác với bài tập toán bình thường ở một số điểm sau:
- Trong câu đố toán học, nội dung toán học được gắn với một nội dung hấp dẫn nào đó của cuộc sống thực hoặc nội dung tưởng tượng ra
- Lời giải của câu đố toán học thường ngắn gọn, thông minh, gây bất ngờ, thú vị
Đố vui toán học có nhiều tác dụng đối với dạy học toán như sau:
- Tạo ra không khí thư giãn, thoải mái trong lớp học
- Tạo ra tình huống kích thích HS suy nghĩ, góp phần rèn luyện tư duy sáng tạo và gây hứng thú học tập
Với mục đích phục vụ dạy học, câu đố toán học có thể sử dụng vào các các dịp khác nhau như:
- Khởi động lớp học
- Luyện tập kĩ năng, cũng cố kiến thức của tiết học
- Phục vụ ngoại khoá
2 §èi víi c¸c d¹ng bµi vµ c¸c m¹ch kiÕn thøc:
6 phương pháp dạy học trình bày ở trên luôn được t«i vận dụng linh hoạt, sáng tạo vào c¸c dạng bài: Dạy bài mới và dạy luyện tập, thực hành, phương pháp dạy hai dạng bài vµ c¸c m¹ch kiÕn thøc cụ thể như sau:
2.1 – Phương pháp dạy bài mới:
a) Giúp HS tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học :
- GV hướng dẫn HS tự phát hiện vấn đề của bài học rồi giúp HS sử dụng kinh nghiệm của bản thân để tìm mối quan hệ của vấn đề đó với các kiến thức đã biết, từ đó tự tìm cách giải quyết vấn đề
- Giúp HS trình bày cách giải quyết vấn đề
b) Giúp HS tập khái quát hoá cách giải quyết vấn đề để tự chiếm lĩnh kiến thức mới
Từ lớp 3 có thể yêu cầu HS nêu “Qui tắc khái quát” để vừa chiếm lĩnh kiến thức mới vừa tập dỵt khái quát hoá theo mức độ phù hợp với HS lớp 3
c) Hướng dẫn HS thiết lập mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức có liên quan đã học
Trang 10- Mỗi kiến thức mới đều có một quá trình làm quen để chuẩn bị :
Ví dụ lớp 1,2: HS nhận biết hình vuông, hình chữ nhật bằng mắt, đến lớp 3 HS nhận biết hình vuông, hình chữ nhật bằng khái niệm…
- Khả năng ứng dụng của kiến thức mới được thể hiện bằng thực hành, vận dụng kiến thức đó để giải quyết vấn đề cụ thể, riêng lẻ Thông qua các bài tập thực hành trong tiết học bài mới, HS có điều kiện vận dụng kiến thức mới vào các trường hợp cụ thể, riêng lẻ Đây là cơ hội để cũng cố kiến thức mới, rèn luyện kĩ năng thực hành giải quyết vấn đề liên quan đến kiến thức mới
- Hai quá trình trên đã thiết lập mối quan hệ giữa kiến thức mới và các kiến thức có liên quan đã học, tạo ra sự hổ trợ, củng cố lẫn nhau trong quá trình phát triển nhận thức của HS, giúp HS học liên hệ với thực hành, không chỉ “học để biết” mà còn “học để làm”, học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống
d) Giúp HS phát triển trình độ tư duy và khả năng diễn đạt bằng lời, bằng hình ảnh, bằng kí hiệu…
Tuy nhiên, GV phải căn cứ vào trình độ chung của lớp mà phát triển đúng mức các năng lực học tập của HS Hết sức hạn chế những áp đặt hoặc đòi hỏi vượt quá mức cố gắng của HS
2 2 – Phương pháp dạy thực hành, luyện tập:
Mục tiêu dạy thực hành, luyện tập ( thông qua các câu hỏi, bài tập trong tiết dạy bài mới, trong các tiết luyện tập, thực hành, luyện tập chung, ôn tập ) là củng cố các kiến thức HS mới chiếm lĩnh được, hình thành các kĩ năng thực hành và từng bước phát triển tư duy của HS Các bài tập thực hành, luyện tập thường sắp xếp từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, thực hành trực tiếp đến vận dụng một cách tổng hợp và linh hoạt hơn
Có thể dạy thực hành, luyện tập như sau:
a) Giúp HS nhận ra kiến thức mới ( Hoặc kiến thức đã học ) trong nội dung các bài tập đa dạng, phong phú:
Nếu HS tự đọc ( quan sát ) đề bài và tự nhận ra dạng bài tương tự các kiến thức đã học trong mối quan hệ cụ thể của nội dung bài tập thì HS sẽ biết cách làm bài Nếu HS chưa nhận ra được kiến thức đã học trong bài tập thì
GV nên giúp HS bằng cách gợi ý, hoặc hướng dẫn HS nhớ lại kiến thức, cách làm ( hoặc để các HS khác giúp bạn nhớ lại ), không nên vội vàng làm thay
Chẳng hạn, khi giải các bài toán có lời văn ở lớp 3 GV nên yêu cầu HS tóm tắt lại đề toán để giúp HS tìm ra mối liên hệ giữa các tư liệu có trong bài