sáng kiến kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hoá học theo hướng dạy học tích cực

Một trong những định hướng phương pháp dạy học Hoá học là giáo viên phải biết sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học một cách hợp lý, khoa học.Như vậy không những sẽ rút ngắn được khoảng c

PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ.

Trong quá trình đổi mới chương trình sách giáo khoa nói chung và Hoá học nói riêng, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu Cơ sở của việc dạy học bộ môn Hoá học là dạy và học tích cực phải dựa trên quan điểm lấy học sinh làm trung tâm của quá trình dạy học Giáo viên là người tổ chức, thiết kế, khuyến khích, tạo điều kiện để học sinh tích cực hoạt động, tìm tòi, khám phá, xây dựng và vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng

Một trong những định hướng phương pháp dạy học Hoá học là giáo viên phải biết sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học một cách hợp lý, khoa học.Như vậy không những sẽ rút ngắn được khoảng cách giữa lý thuyết với thực hành đối với học sinh mà còn làm cho quá trình nhận thức của học sinh trở nên cụ thể hơn, giúp các em lĩnh hội được tri thức một cách đầy đủ, chính xác đồng thời củng cố, mở rộng, khắc sâu những kiến thức cơ bản cần thiết cho các em

Đặc biệt, năm học 2008 – 2009 là năm học thực hiện chỉ thị số 55/2008/CT- BGD ĐT ngày 30/9/2008 về việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy để phục vụ việc đổi mới phương pháp dạy học Việc sử dụng phương tiện dạy học hiện đại đã đem lại sự hứng thú cho học sinh , như vậy học sinh chủ động, sáng tạo trong học tập Hơn nữa, ở bộ môn hoá học có rất nhiều

nội dung thí nghiệm, hình ảnh trực quan nếu sử dụng phần mềm Powpoint để dạy thì HS sẽ được quan sát những hình ảnh chính xác, khoa học và sinh động

do đó các em sẽ nhớ lâu, nhớ kĩ và nắm kiến thức được tốt hơn

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực nên trong các năm học vừa qua tôi đã mạnh dạn đưa công nghệ thông tin vào giảng dạy Nhưng làm thế nào để ứng dụng công nghệ thông tin hiệu quả trong các tiết dạy

đó là vấn đề mà bất cứ một môn học nào cũng gặp phải Chính vì vậy tôi đã

chọn đề tài '' ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hoá học theo hướng dạy học tích cực'' để nghiên cứu.

sinh những kiến thức cơ bản, tối thiểu để học sinh khỏi bỡ ngỡ trong các tình huống gặp phải trong tự nhiên, trong cuộc sống Để đạt được điều đó, trong quá trình dạy học, giáo viên cần phải sử dụng phương pháp dạy học đặc trưng của bộ môn, phù hợp với kiểu bài lên lớp để làm sao cho các học sinh trong lớp đều được tham gia vào các hoạt động học tập một cách tích cực

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:

1 Thực trạng:

Trong quá trình hơn 10 năm làm công tác giảng dạy hoá học ở trường phổ thông tôi nhận thấy có những thực trạng sau:

- Về cơ sở vật chất: là một trường mới được chia tách ,cơ sở vật chất còn

thiếu thốn rất nhiều, không có dụng cụ thí nghiệm, hoá chất, không có phòng thực hành nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập của các em

- Đối với giáo viên: Hầu hết các giáo viên có tâm huyết với nghề, thường

xuyên học hỏi, trau dồi kinh nghiệm để nâng cao hiệu quả dạy và học Tuy nhiên , đặc thù của môn hoá học là dạy học gắn liền với thực hành thí nghiệm Nhưng tại ngôi trường mà tôi công tác, nhiều năm nay, thiết bị dạy học thiếu thốn rất nhiều Đa số các giờ dạy liên quan đến đồ dùng thí nghiệm, hoá chất, giáo viên chủ yếu dùng biện pháp mô tả, giới thiệu …vv Điều đó đã ảnh hưởng rất nhiều đến kết quả dạy và học

- Đối với học sinh: Các em mới làm quen bộ môn Hóa học bắt đầu từ lớp 8,

nên nhiều học sinh còn bở ngỡ, lúng túng trước những kiến thức mới lạ, chưa tìm tòi để phát hiện kiến thức dẫn đến khả năng tiếp thu bài học còn hạn chế, đặc biệt là kĩ năng thực hành Hơn nữa, nội dung các bài học Hóa học có liên quan chặt chẽ với nhau nếu học sinh không tiếp thu và nắm được bài học ngay từ bài đầu tiên thì việc tiếp thu các bài học sau sẽ rất khó khăn

Bên cạnh đó, để học tốt môn học các em cần có những kiến thức cơ bản về toán học, vật lí…vv Vì vậy, nhiều em khi đã hổng kiến thức về môn toán thì rất khó khăn trong việc giải bài tập hoá học Do đó, số học sinh học tốt môn hoá học là không nhiều

2 Kết quả - hiệu quả của thực trạng:

Cuối năm học 2009 – 2010 tôi đã khảo sát sơ bộ với học sinh 9A(35 em) trường THCS thị trấn Bến Sung, kết quả:

- Số học sinh nắm vững kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa: 31,43%

- Số học sinh có thể mô tả và nêu được các hiện tượng trong các thí nghiệm

đã học : 17,14%

- Số học sinh giải hết bài tập trong sách giáo khoa: 17,2%

- Số học sinh làm hết các bài tập, trừ bài tập khó (bài *) chưa làm được (trong sách giáo khoa) :40%

- Số học sinh làm được các bài tập dạng nhận biết: 14,3%

- Số học sinh có khả năng liên hệ hoá học với thực tế: 28,6%

- Số học sinh chưa làm được bài tập: 17,14%

Từ thực trạng trên để góp phần nâng cao chất lượng dạy - học tôi đã “ ứng dụng CNTT trong dạy học hoá học '' trong những năm gần đây.

3 Phạm vi nghiên cứu:

Qua Nội dung của chương trình , có nhiều bài dạy có thể ứng dụng CNTT vào dạy học Nhưng với đề tài nghiên cứu này tôi xin trình bày phương án sử

dụng CNTT trong các bài: Metan ; Etilen; Axetilen ở lớp 9.

III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:

Ứng dụng CNTT trong dạy học hoá học theo hướng dạy học tích cực cần phải kết hợp đồng bộ các yếu tố sau:

1 Thiết kế bài soạn hướng dạy học tích cực.

- Giáo viên soạn bài, chuẩn bị bài đầy đủ, xác định rõ mục tiêu trọng tâm bài học

- Xác định phương pháp giảng dạy chủ yếu của bài

- Chuẩn bị phương tiện ,đồ dùng dạy học

- Soạn nội dung bài tập, phiếu học tập phù hợp với bài học, với đối tượng học sinh Nội dung bài tập phải rõ ràng, chính xác, dễ hiểu

- Với bài tập tính toán ( bài tập khó) giáo viên có thể gợi ý học sinh định hướng cách giải→ học sinh giải→ học sinh rút ra kiến thức, kĩ năng cần đạt.

2 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy.

Việc ứng dụng CNTT vào dạy học ở những bộ môn khác nhau, những bài học khác nhau có thể theo hướng khác nhau Nhưng riêng bản thân tôi sửdụng phần mềm Powpoint để thiết kế bài dạy chưa nhiều song xin đưa ra một số kinh nghiệm sau:

Không nên quan niệm trong khi sử dụng giáo án điện tử là không cần sử dụng bảng, phấn Những phần trình diễn là phương tiện hổ trợ cho giáo viên trong các hoạt động trên lớp có hiệu quả hơn Song phần ghi bảng của giáo viên sẽ giúp cho học sinh dễ dàng nắm được kiến thức hơn

Bố cục trong mỗi Silde phải hợp lí về màu sắc, kiểu chữ, cở chữ và màu nền.Thông thường tôi sử dụng kiểu chữ Times New Roman , cỡ 28 màu đen trên màu nền trắng

Không lạm dụng các hiệu ứng hiển thị gây mất tập trung của học sinh vào nội dung bài giảng Khi đưa các tình huống không nên nhanh quá cần có đủ thời gian cho học sinh tìm hiểu

Theo hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn hoá học THCS

2009 thì nhiều thí nghiệm ở dạng thí nghiệm nghiên cứu, thí nghiệm đối chứng,

thí nghiệm kiểm tra giả thuyết hay dự đoán vv có thể dùng thí nghiệm ảo hoặc tranh vẽ .Nhưng tuỳ thuộc vào điều kiện của từng trường mà không nên thay thế hoàn toàn các thí nghiệm ,chỉ nên trình chiếu những thí nghiệm có tính chất độc hại, những thí nghiệm khó thành công.

Sử dụng máy chiếu, giáo án điện tử, được dùng một cách nhanh chóng hiệu quả, tiết kiệm thời gian đảm bảo tính trực quan sinh động như dùng để :

* Trình diễn bài làm của học sinh; đáp án của giáo viên.

* Những nội dung cần chốt lại trong bài học, phần học.

Ngoài việc trình chiếu những nội dung nêu trên GV cần phải kết hợp các phương pháp dạy học tích cực như:

- Tổ chức dạy học theo nhóm

Học sinh phát huy được vai trò trách nhiệm cá nhân và có cơ hội để học tập

từ các bạn qua cách làm việc hợp tác giữa các thành viên trong nhóm, đó chính

là môi trường thuận lợi để học sinh hình thành tính cách và phát triển kỹ năng học tập của mình

Tuy nhiên,phương pháp hoạt động nhóm có thể dẫn đến hiện tượng chỉ có một số học sinh khá, giỏi tham gia học tập tích cực, còn một số em học yếu, kém thì ít tham gia hoạt động, đây là hạn chế lớn nhất trong phương pháp dạy học theo nhóm.

Để khắc phục tình trạng đó, trong quá trình giảng dạy giáo viên cần tạo điều kiện cho các em hoạt động nhóm bằng cách:

+ Phân công trách nhiệm cho các thành viên trong nhóm để thực hiện một nhiệm vụ nhất định ( nhóm trưởng, thư ký), sự phân công có thể thay đổi cho các thành viên để phát huy tính chủ động sáng tạo của từng thành viên trong nhóm

+ Giáo viên giao nhiệm vụ hoạt động cho từng nhóm, theo dõi các nhóm hoạt động để có thể giúp đỡ, định hướng, điều khiển, điều chỉnh kịp thời để hoạt động nhóm đi đúng hướng

-Tổ chức dạy học kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động theo nhóm nhỏ

Không phải bài học nào, phần kiến thức nào cũng phải hoạt động nhóm mà phải linh hoạt trong các khâu lên lớp nhằm giúp học sinh nắm kiến thức tích cực,vững chắc

Bản thân tôi có những bài học kết hợp linh hoạt giữa hoạt động cá nhân học sinh và hoạt động nhóm theo từng nội dung kiến thức phù hợp Có nội dung kiến thức, để học sinh hoạt động cá nhân sẽ phát huy được sự sáng tạo, thông minh

trong mỗi bản thân của từng học sinh Từ đó các em có hứng thú tự tìm tòi kiến thức cho riêng mình.

- Tổ chức dạy học theo phiếu học tập

Có những bài học với những nội dung có thể thiết kế các hoạt động trên phiếu học tập Cách dạy học đó vừa giúp giáo viên giảm phần diễn giải đồng thời giúp học sinh hoạt động tích cực ( kể cả học sinh yếu, kém) Tuy nhiên các hoạt động ở phiếu phải phù hợp với nội dung bài học và đối tượng học sinh Khi cho học sinh sử dụng phiếu giáo viên phải huy động học sinh nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận để hoàn thành hoạt động ở phiếu Từ đó rút ra kiến thức cần lĩnh hội

Cụ thể trong ba bài: Metan ; Etilen; Axetilen ở lớp 9 Giới thiệu về những hợp

chất hữu cơ giống nhau về thành phần phân tử nhưng khác nhau về đặc điểm liên kết Do đó giữa chúng có những tính chất hoá học giống và khác nhau Để

HS có thể nắm vững và so sánh được điểm giống và khác nhau về công thức cấu tạo, tính chất hoá học của từng chất , bản thân tôi đã ứng dụng CNTT vào dạy học cho những nội dung sau:

VD:

I Khi dạy phần : Tính chất vật lý

* Đối với bài Etilen: Trình tự nội dung kiến thức giống bài metan nên khi dạy phần này GVnên cho HS tìm hiểu thông tin SGK để hoàn thành nội dung phiếu học tập:

- Chiếu nội dung phiếu học tập GV tổ chức cho HS hoạt động nhóm

- Thu phiếu học tập và chiếu kết quả của đại diện 2 nhóm Các nhóm khác nhận xét

- GV nhận xét, bổ sung kiến thức (nếu cần)

 kết luận : Etilen là chất khí không màu, không mùi, nhẹ hơn không khí và

tan ít trong nước

Kết luận : Axetilen là chất khí không màu, không mùi, nhẹ hơn không khí

và tan ít trong nước

II Khi dạy phần : Công thức cấu tạo.

* Ở bài Metan

GV Chiếu mô hình phân tử metan

Giới thiệu đặc điểm , thành phần của mô hình Sau đó:

? Phát dụng cụ,yêu cầu các nhóm HS lắp mô hình phân tử Metan dạng rỗng

- GV cầu HS trao đổi sản phẩm cho nhau.GVgiới thiệu thành phần và lắp mô hình, yêu cầu cả lớp quan sát, nhận xét kết quả của các nhóm

? Viết công thức cấu tạo của Metan?

? Nhận xét đặc điểm cấu tạo của metan :

H

 kết luận: Công thức cấu tạo : H C H

Metan H Phân tử metan có bốn liên kết đơn

* Đối với bài Etilen:

GV chiếu mô hình phân tử Etilen

Giới thiệu đặc điểm , thành phần của mô hình

Gv tổ chức cho HS hoạt động nhóm theo nội dung sau:

Gv kiểm tra kết quả hoạt động của các nhóm,, nhận xét kết luận

* Đối với bài Axetilen:

GV chiếu mô hình phân tử axetilen

Giới thiệu đặc điểm , thành phần của mô hình

Gv tổ chức cho HS hoạt động nhóm theo nội dung sau:

Gv kiểm tra kết quả hoạt động của các nhóm, nhận xét kết luËn

nhau

III Khi dạy phần : Tính chất hoá học.

* Ở bài Metan

không khí cho HS quan sát hiện tượng

Gv phát phiếu học tập và tổ chức cho HS hoạt động nhóm theo nội dung sau:

Trả lời câu hỏi.

Khí metan tác dụng điều kiện để phản ứng xảy ra?

GV: Giới thiệu phản ứng trên toả nhiều nhiệt, hỗn hợp nổ mạnh

Chiếu một số hình ảnh vụ nổ khí Metan

Hình 5 Một số hình ảnh tai nạn do nổ khí mỏ than.

Hình 6 Một số biện pháp giảm tai nạn do nổ khí mỏ than

2 Tác dụng với clo:

Giới thiệu nội dung thí nghiệm trên màn hình

GV: trong hỗn hợp VCH4 = VCl2.

? Nhận xét màu của hỗn hợp ban đầu và sau khi đưa ra ánh sáng?

GV trình chiếu nội dung thí nghiệm

? Hiện tượng vừa quan sát chứng tỏ điều gì?

GV Giới thiệu dung dịch sau phản ứng làm quỳ tím hoá đỏ, vậy dung dịch có tính axit

Chiếu trên màn hình nội dung phiếu học tập số 3,yêu cầu HS trả lời

- Gv tổ chức cho HS hoạt động nhóm theo nội dung sau:

Trả lời câu hỏi.

Metan Metyl clorua

Phản ứng đặc trưng của metan là phản ứng thế

Gv: Sau khi phản ứng xảy ra, nếu dư Cl2 thì các nguyên tử H còn lại lần lượt bị thay thế tiếp tạo ra các sản phẩm khác nhau

*Đối với bài Etilen:

Thí nghiệm Etilen tác dụng với dung dịch brom .

Sau khi biểu diễn thí nghiệm dẫn khí etilen qua dung dịch brom cho HS quan sát hiện tượng, khẳng định etilen tác dụng với dung dịch brom

GV chiếu trên màn hình nội dung:

Gọi 1 HS lên bảng viết PTHH.Các HS khác nhận xét

 kết luận:

Khí etilen làm mất màu dung dịch brom

PTHH: CH2 = CH 2 + Br 2 Br CH 2 CH 2 Br

Etilen Brom Đibrometan

Phản ứng trên được gọi là phản ứng cộng

* Đối với bài Axetilen: Sau khi biểu diễn thí nghiệm khí metan cháy trong oxi không khí cho HS quan sát hiện tượng

Gv phát phiếu học tập và tổ chức cho HS hoạt động nhóm theo nội dung sau:

Trả lời câu hỏi.

Hiện tượng của phản ứng?

Khí axetilen tác Dự đoán sản phẩm của phản ứng?

dụng víi oxi

ViÕt PTHH ?

So s¸nh s¶n phÈm víi s¶n phÈm cña ph¶n øng gi÷a CH4 vµ C2H4 víi O2?

- Thu phiếu học tập và chiếu kết quả của đại diện 3 nhóm

Hình 7 Một số ứng dụng của metan.

 kết luận:

- Làm nhiên liệu: Đun nấu, nung gốm

- Làm nguyên liệu để điều chế

- Dùng để điều chế bột than, chất dẻo và nhiều chất khác.

*Đối với bài Etilen:

? Nêu những ứng dụng của khí etilen mà em biết

HS: Trả lời

GV: Nhận xét, bổ sung

GV lần lượt chiếu trên màn hình mốt số ứng dụng của etilen

Hỡnh 8 Một số ứng dụng của Etilen.

 kết luận:

- Làm nhiên liệu: Đun nấu, nung gốm

- Làm nguyên liệu để điều chế

- Dùng để điều chế bột than, chất dẻo và nhiều chất khác

* Đối với bài Axetilen:( Phần điều chế)

Chiếu trên màn hình hình 4.12 SGK trang 122 Giới thiệu nguyên liệu điều chế và cách thu khí Axetilen:

V Khi dạy những nội dung cần chốt lại trong bài

học, phần học.

* Ở bài Metan : GV yêu cầu HS nhắc lại các nội dung chính của bài học Sau đó chiếu trên màn hình nội dung sau:

*Đối với bài Etilen: Thực hiện giống bài Metan GV yêu cầu HS nhắc lại các nội dung chính của bài học Sau đó chiếu trên màn hình nội dung sau:

* Đối với bài Axetilen: Sau khi HS đã nắm được đặc điểm cấu tạo và tính chất của ba hiđrocacbon trên GV có trể đưa ra bài tập để củng cố kiến thức như sau

Trước khi ỏp dụng đề tài Kết quả ỏp dụng đề tài trong năm

học 2010-2011

Cuối năm học 2009 – 2010 tụi đó

khảo sỏt sơ bộ với học sinh 9A(35

em) trường THCS thị trấn Bến Sung,

kết quả:

- Số học sinh nắm vững kiến thức cơ

bản trong sỏch giỏo khoa: 31,43%

- Số học sinh cú thể mụ tả và nờu

được cỏc hiện tượng trong cỏc thớ

nghiệm đó học : 17,14%

- Số học sinh giải hết bài tập trong

sỏch giỏo khoa: 17,2%

- Số học sinh làm hết cỏc bài tập, trừ

bài tập khú (bài *) chưa làm được

(trong sỏch giỏo khoa) :40%

- Số học sinh làm được cỏc bài tập

- Số học sinh nắm vững kiến thức cơ bản trong sỏch giỏo khoa: 50%

- Số học sinh có thể mô tả và nêu đợc các hiện tợng trong các thí nghiệm đã học : 43,75%

- Số học sinh giải hết bài tập trong sỏch giỏo khoa: 31,25%

- Số học sinh làm hết cỏc bài tập, trừ bài tập khú (bài *) chưa làm được (trong sỏch giỏo khoa) :62,5%

- Số học sinh làm được cỏc bài tập dạng nhận biết: 40%

- Số học sinh cú khả năng liờn hệ hoỏ học với thực tế: 56,25%

- Số học sinh chưa làm được bài tập: 9,4%