sáng kiến kinh nghiệm đổi mới PHƯƠNG PHÁP GIẢNG dạy TIẾT THỰC HÀNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH HOÁ học 9

SỞ GD&ĐT PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ ---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TIẾT THỰC HÀNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH HOÁ HỌC 9 Họ và tên: Chức vụ: Đơn vị công tác: Trường THCS SKKN

SỞ GD&ĐT

PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ

-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TIẾT THỰC HÀNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH HOÁ HỌC 9

Họ và tên:

Chức vụ:

Đơn vị công tác: Trường THCS SKKN thuộc môn: Hoá học

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 1

1.Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 1

3 Đối tượng nghiên cứu 4 Phương pháp 2

II NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI 3

1 Cơ sở lí luận: 3

2 Thực trạng 3

3 Giải pháp: 3

4 Hiệu quả của đề tài 15

III.KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 16

1 Kết luận 16

2 Kiến nghị 16

I MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài

Việc dạy môn Hoá học, việc truyền thụ kiến thức, kĩ năng hoá học cơ bảncho học sinh cần phải chú ý nhiều đến kĩ năng hành động, hình thành kĩ năngvận dụng kiến thức hóa học tiến hành nghiên cứu khoa học hoá học

Mục tiêu cần đạt được ở bộ môn Hoá học là: Hình thành các kĩ năng quansát, ghi chép, mô tả, đề ra giả thuyết khoa học, giải quyết vấn đề, tiến hành cácthí nghiệm hoá học từ đơn giản đến phức tạp Đối với chương trình Hoá học lớp

9 nhằm cung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức phổ thông và thói quen họctập, làm việc khoa học làm nền tảng cho giáo dục xã hội chủ nghĩa, phát triểnnăng lực nhận thức, năng lực hành động, chuẩn bị cho học sinh học lên hoặc đivào cuộc sống

Hoá học là môn học khoa học thực nghiệm, lấy phương pháp thực hànhthí nghiệm là phương pháp chủ yếu Chúng được xây dựng và phản ánh khá rõnét trong chương trình sách giáo khoa Hoá THCS nói chung và lớp 9 nói riêng

Nó được phản ánh vào phương pháp giảng dạy ở từng lớp và từng đối tượng.Đổi mới phương pháp giảng dạy môn Hoá học là quan trọng, trong đó có việcđổi mới phương pháp giảng dạy các tiết thực hành thí nghiệm Trên cơ sở đómà" Tích cực hoá các hoạt động của học sinh trong giờ học nói chung và tiếtthực hành nói riêng để các em chủ động được làm việc nhiều hơn, tư duy nhiềuhơn nhằm chủ động tiếp thu kiến thức Cũng từ việc các em được làm việc nhiềuhơn trong các tiết thực hành thí nghiệm sẽ giúp cho các em yêu mến bộ môn,say sưa với môn học này" Theo hướng này thì người thầy đóng vai trò tổ chức,hướng dẫn, thiết kế, giúp đỡ, bổ sung còn học sinh chủ động tìm tòi, khám phá,khai thác kiến thức, rèn luyện kĩ năng Có như vậy chúng ta mới đạt mục tiêuđổi mới chương trình giáo dục phổ thông

- Ở mức độ tích cực tổ chức cho nhóm học sinh thực hiện thí nghiệm quansát hiện tượng, giải thích hiện tượng, nhận biết các sản phẩm và viết phươngtrình phản ứng Từ đó mà học sinh rút ra kết luận, hoặc rút ra qui tắc định luật.

- Rèn cho học sinh kĩ năng quan sát, tiến hành thí nghiệm, rèn luyện kĩnăng thực hành trên cơ sở tạo cho các em hăng say học tập, say mê với nghiêncứu khoa học

- Rèn luyện ý thức tổ chức kỉ luật cho học sinh Giúp học sinh biết vậndụng kiến thức đã học để giải thích các hiện tượng tự nhiên diễn ra xung quanh

ta Từ đó vận dụng vào đời sống sản xuất, qua đó giáo dục lòng ham mê học tậpmôn Hoá học

3 Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh trường THCS Quảng Tâm

4 Phương pháp

- Trực quan

- Thí nghiệm đối chứng

II NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI II.1 Cơ sở lí luận:

Do yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước theo định hướng công nghiệphoá, hiện đại hoá, để hoà nhập với cộng đồng quốc tế Chính vì vậy mà mục tiêucủa giáo dục nói chung cũng phải thay đổi nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng đấtnước Vì thế đổi mới phương pháp dạy học nói chung, phương pháp giảng dạymôn Hoá học nói riêng là tất yếu khách quan Chính vì sự đổi mới về mục tiêu-tất yếu phải đổi mới phương pháp dạy học Mục tiêu giáo dục của các cấp họcđều chú ý đến việc hình thành các năng lực cho học sinh, đó là : năng lực nhậnthức, năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực thích ứng

II.2 Thực trạng

Việc giảng dạy các môn học nói chung, môn Hoá học nói riêng ở cáctrường THCS, qua thực tế giảng dạy của bản thân và các đồng nghiệp Tôi nhậnthấy:

Phương pháp giảng dạy môn Hoá học đặc biệt là phương pháp giảng dạycác tiết thực hành môn Hoá học 9 nói riêng Tuy bước đầu đã có nhiều đổi mớinhưng trong thực tế còn nhiều vấn đề vướng mắc, hạn chế, hiệu quả học tập mônHoá học còn thấp so với nhiều bộ môn khác khiến cho bản thân và các bạn đồngnghiệp thấy còn nhiều băn khoăn trăn trở trong khi dạy các tiết thực hành Từviệc soạn giáo án đến việc lên lớp ở tiết học này hiệu quả thường không đạtđược như mục tiêu đề ra Dẫn đến hứng thú học tập bộ môn của học sinh chưatốt, xuất hiện tư tưởng nhàm chán, ngại khó, vì thế mà chưa say sưa với mônhọc Tiết thực hành ít thành công thể hiện trong việc viết thu hoạch của học sinhkết quả thấp Từ đó học sinh lười học, ngại làm thí nghiệm vì vậy mà lí thuyết

xa rời thực hành, khi học hết chương trình học sinh có sự hụt hẫng kiến thức.Mặt khác, thực trạng ở các nhà trường THCS hiện nay còn tồn tại nhiều hạn chế.Việc lên lớp nói chung, việc sử dụng đồ dùng dạy học của giáo viên còn nhiềutồn tại, tâm lí ngại sử dụng đồ dùng hoặc sử dụng qua loa vẫn còn tồn tại, ngay

cả giáo viên có ý thức tương đối tốt trong việc sử dụng đồ dùng dạy học trongcác tiết dạy và đặc biệt là tiết thực hành cũng còn nhiều hạn chế về kĩ năng tổchức và sử dụng đồ dùng Bên cạnh đó, hiện nay các thiết bị dạy học khá đầy đủxong thiếu đội ngũ cán bộ thiết bị đặc biệt là cơ sở vật chất, phòng chức năngthiếu cản trở lớn đến việc sử dùng đồ dùng sẵn có, giáo viên còn chưa có ý thức

sưu tầm và tự làm đồ dùng, cải tiến đồ dùng dạy học Là cán bộ quản lí đồngthời là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Hoá học tôi rất băn khoăn trong việcđổi mới phương pháp giảng dạy môn Hoá nói chung đặc biệt là đổi mới phươngpháp trong các tiết thực hành môn Hoá học 9 Tôi đã mạnh dạn đề xuất hướnggiải quyết và trực tiếp đổi mới nội dung các tiết thực hành bước đầu có kết quả.Rất mong ý kiến đóng góp của đồng nghiệp để bản thân quản lí và giảng dạy tốthơn Đó chính là lí do tôi chọn đề tài : "Đổi mới phương pháp giảng dạy tiếtthực hành môn Hoá học lớp 9".

1.1 Bước thứ nhất :

Phải nghiên cứu kĩ nội dung sách giáo khoa, tài liệu, mục tiêu các tiếtthực hành, nghiên cứu kĩ sách hướng dẫn giảng dạy của giáo viên và tài liệuhướng dẫn thực hành của công ty sách thiết bị trường học Từ đó chủ động xâydựng kế hoạch gaỉng dạy nói chung, kế hoạch thực hành nói riêng Có như vậythì mới chủ động được việc mua sắm đồ dùng dạy học hoặc tự làm đồ dùng dạyhọc, có kế hoạch chuẩn bị chủ động tham mưu với nhà trường dành kinh phí đầu

và xây dựng kế hoạch dạy học cho phù hợp

Khảo sát kĩ năng thực hành, nhằm mục đích phân nhóm sau này

-Kiểm tra cơ sở vật chất và đồ dùng dạy học hiện có đối chiếu với yêu cầucủa tường tiết thực hành trong chương trình để chuẩn bị chu đáo cho các tiếtthực hành (nếu thiếu có kế hoạch đề nghị mua hoặc chuẩn bị bổ sung ).

- Năm học 2015-2016 sau khi nhận lớp tôi đã tiến hành khảo sát trên 3 lớphọc sinh có kết quả như sau :

Kết quả khảo sát

Lớp TS

HS

Số HS ham mê học tập

Số HS chưa thích học

% chất lượng đầu năm

3

36 36,3 32 32,3

Qua số liệu khảo sát ở trên tôi nhận thấy :

- Tỉ lệ học sinh yêu thích bộ môn còn thấp so với yêu cầu đòi hỏi, mới chỉđạt 41,4 %

Chất lượng khảo sát đầu năm cho thấy tỉ lệ học sinh yếu chiếm 32.3 % làquá cao so với tỉ lệ % học sinh đạt trà

Từ thực tế trên tôi đã chủ động xây dựng kế hoạch bộ môn nói chung vàđặc biệt là kế hoạch chi tiết cho các tiết thực hành như sau :

Kế hoạch các tiết thực hành Hoá học lớp 9:Xin đưa ra cách tiến hành

ở các tiết như sau :

Chuẩn bị dụng cụ, hoá chất thực hành Dụng

cụ hoá chất có trong

phòng TN

1 9 1 Tính chất

hóa học của oxit và axit

TN1: Phản ứng của CaO với

H2O

TN2: Phản ứng của

P2O5 với

H2O

2.Thí nghiệm nhận biết các dung dịch

Thực hành,qua

n sát và ghi chép

Có đầyđủdụng

cụ vàhoáchất

2 19 Thực hành

tính chất hóahọc của bazơ và muối1.Tính chất hóa học của bazơ

- TN1 : NaOH tác dụng với muối

- TN 2:

Cu(OH)2 tácdụng với axit

2 Tính chất hóa học của muối

- TN 3:

CuSO4 tác dụng với kim loại

4 bộ thí nghiệm :

Hoá chất: NaOH, FeCl3

Dụng cụ: ống nghiệm, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt, kẹp gỗ

Hoá chất:HCl, Cu(OH)2,

Dụng cụ: ống nghiệm, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt, kẹp gỗ

Hoá chất: Đinh sắt , dung dịch CuSO4

Dụng cụ: ống nghiệm, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt,

-Thực hành , quan sát

và ghi chép

Có đầyđủdụng

cụ vàhoáchất

- TN 4:

BaCl2 tác dụng với muối

- TN 5:

BaCl2 tác dụng với axit

kẹp gỗ

Hoá chất: BaCl2, Na2SO4,

Dụng cụ: ống nghiệm, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt, kẹp gỗ

Hoá chất:BaCl2, dung dịch

H2SO4

Dụng cụ: ống nghiệm, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt, kẹp gỗ

3 29 Thực hành

tính chất hóahọc của Al

và Fe

- TN1.Tác dụng của Al với O2

- TN2: Tác dụng của Fe

4 Bộ TN gồm:

Dụng cụ: giá ống nghiệm, ống thuỷ tinh,ống nghiệm ,1

tờ bìa, kẹp gỗ, đèn cồn, diêm

Hoá chất: Al

Dụng cụ: giá ống nghiệm,

Mỗi nhóm chuẩn bị

1 chậu nước, bìa,diêm

Đã cóđầy đủ

với S

- TN3: Nhậnbiết kim loại

Al, Fe

ống thuỷ tinh, ống nghiệm ,1 tờ bìa, kẹp gỗ, đèn cồn, diêm

Hóa chất: Fe,S

Dụng cụ: giá ống nghiệm, ống thuỷ tinh, ống nghiệm ,1

tờ bìa, kẹp gỗ

Hóa chất: Fe ,Al, dung dịch NaOH

Thực hành quan sát, ghi chép

4 42 Thực hành

tính chất hoáhọc của phi kim và hợp chất của chúng

- TN1: C khử CuO ở nhiệt độ cao

4 bộ TN gồm:

-Dụng cụ: ống nghiệm, kẹp

gỗ, giá đỡ, đèn cồn, ống dẫn khí, muỗng thủy tinh

- Hoá chất: C, CuO , dung dịch Ca(OH)2

Mỗi nhóm chuẩn bị

1 chậu nước,

Đã cóđầy đủ

-TN2:Nhiệt phân

NaHCO3

TN3: Nhận biết muối Cacbonat vàmuối Clorua

Dụng cụ: ống nghiệm, kẹp

gỗ, giá đỡ, đèn cồn, ống dẫn khí, muỗng thủy tinh

- Hoá chất: NaHCO3, dung dịch Ca(OH)2

5 54 Tính chất

của hidrocacbon

- TN1: Điều chế C2H2

- TN2:Tính chất của axetilen

4 bộ TN gồm:

-Dụng cụ : ống dẫn khí, chậuthủy tinh, ống nghiệm, kẹp

gỗ, ống nhỏ giọt Hoá chất : CaC2, H2O

-Dụng cụ : ống dẫn khí, ống nghiệm, kẹp gỗ, ống nhỏ giọt

Mỗi nhóm chuẩn bị

1 chậu nước sạch

- Thực hành, quan sát,

Đã cóđầy đủ

1 Tác dụng của dung dịch Br2

2 Tác dụng với oxi

- TN3: Tính chất vật lý cuả C6H6

Hoá chất : CaC2, H2O, dung dịch Br2

-Dụng cụ : ống dẫn khí, ống nghiệm, kẹp gỗ, ống nhỏ giọt, ống thủy tinh vút nhọn,đèn cồn, diêm

- TN1: Tính axit của axit axetic

- TN 2:

4 bộ TN gồm:

-Dụng cụ : ống nghiệm, kẹp

gỗ, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt

Hoá chất: Giấy quỳ tím,CaCO3 , CuO, Zn

- Dụng cụ : ống nghiệm,

Chuẩn bị

1 chậu nước sạch

Thực hành , quan sát, ghi chép

Đã cóđầy đủ

Phản ứng của rượu etylic với axit axetic

kẹp gỗ, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt, đèn cồn, diêm

- Hóa chất: Rượu etylic khan, axit axetic, H2SO4 đặc,muối ăn

7 70 Thực hành

tính chất củaGluxit

- TN 1: Tác dụng của glucozơ với bạc nitrat trong dung dịch

amoniac

- TN 2:

Phân biệt glucozơ, saccarozơ, tinh bột

4 bộ TN gồm:

- Dụng cụ : ống nghiệm, kẹp gỗ, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt, đèn cồn, diêm

Hóa chất: dung dịch bạc nitrat,dung dịch amoniac, dung dịch glucozơ

- Dụng cụ : ống nghiệm, kẹp gỗ, giá thí nghiệm, ống nhỏ giọt, đèn cồn, diêm

Hóa chất: hồ tinh bột ,dung dịch saccarozơ, dung dịch glucozơ, bạc nitrat

HS đọc trước nội dung TN,chuẩn bị

1 chậu nước sạch

Thực hành , quan sát, ghi chép

Đã cóđầy đủ

Từ việc khảo sát chất lượng học sinh và xây dựng kế hoạch thực hành sẽ

cho cán bộ thiết bị biết trước kế hoạch cùng phối hợp phụ tá TN tạo điều kiện đểcác tiết thực hành thành công.

1.2 Bước thứ hai :

Từ kế hoạch trên cán bộ thiết bị và giáo viên chủ động trong việc chuẩn bịdụng cụ và hoá chất, có thể mua thêm nếu cần đảm bảo đúng thời gian, kế hoạch

đã đề ra trong phân phối chương trình

Cán bộ thiết bị chủ động chuẩn bị các dụng cụ hoá chất để giáo viên chỉđạo học sinh tiến hành thí nghiệm thành công

1.3 Bước thứ ba :

Theo kinh nghiệm bản thân muốn cho tiết thực hành thành công, ngoàinhững việc làm trên thì người giáo viên phải tiến hành làm thử thí nghiệm trướckhi thực hiện trên lớp cùng cán bộ thiết bị.Trong quá trình làm thử cần chọn mỗinhóm một học sinh sau này là nhóm trưởng cùng tham gia phụ tá thí nghiệm.Qua đó mà bồi dưỡng cho nhóm trưởng những kiến thức và kĩ năng cần thiết,sau này các em sẽ tổ chức nhóm mình phụ trách làm thí nghiệm thành công.Thời gian bồi dưỡng cần phải thực hiện trước buổi thực hành khoảng 1 tuần.Đây là việc làm rất có hiệu quả vì nếu làm tốt việc này trưởng nhóm có thểhướng dẫn các thành viên của nhóm mình các thao tác kĩ thuật cơ bản để làm

TN thành công dựa trên hướng dẫn của giáo viên giáo

1.4 Bước thứ tư :

Để tiết thực hành thành công đạt mục tiêu đề ra, người giáo viên phải chú

ý đổi mới phương pháp giảng dạy nói chung và soạn bài nói riêng ở các tiết thựchành Cần chú ý :

Trong dạy học môn Hoá học : Thí nghiệm hoá học được sử dụng chủ yếu,

là nguồn kiến thức để học sinh tìm tòi phát hiện những tri thức cần lĩnh hội Vớiyêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng dạy học tích cực thì phảihạn chế sử dụng TN cũng như các phương tiện trực quan để chứng minh cho lờigiảng của giáo viên

Các thí nghiệm hoá học chủ yếu do học sinh thực hiện nhằm mục tiêunghiên cứu hoặc kiểm tra giả thuyết Chính vì thế mà trong dạy học thí nghiệmhoá học cần sử dụng theo nhiều cách khác nhau như thí nghiệm biểu diễn củagiáo viên theo hướng nghiên cứu -> thí nghiệm nghiên cứu do học sinh thực

hiện, thí nghiệm kiểm chứng để kiểm tra những dự đoán, những suy đoán líthuyết do học sinh thực hiện Để làm được điều này giáo viên phải chú ý

Nghiên cứu thật kĩ sách hướng dẫn thực hành, từ mục tiêu và đổi mớiphương pháp cho phù hợp phải bổ xung những kiến thức cần thiết cho bài soạn

Xây dựng thiết kế hệ thống câu hỏi, các bước tiến hành kho học sát vớinội dung các TN thực hành trong bài dạy

Chú ý đến việc rèn tính kỉ luật, rèn luyện kĩ năng và các thao tác trongthực hành

Chú ý đến việc phân công học sinh theo nhóm, trên cơ sở có nhóm trưởng

đã được tập huấn chu đáo đóng vai trò “chuyên viên” những giáo viên cũng phảichú ý để giúp các em này có điều kiện hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

Để làm tốt các bước trên đây giúp cho các tiết thực hành thành công tôixin minh hoạ 1 tiết dạy thực hành trong kế hoạch đã xây dựng ở trên

2 Ví dụ minh hoạ

TIẾT 45: TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA OXIT VÀ AXIT

I Mục tiêu

Sau bài học, học sinh cần

Nắm vững tính chất hoá học của oxit và axit

Rèn luyện kĩ năng làm TN của oxit axit và oxit bazơ với nước, biết cáchnhận biết các dung dịch mất nhãn

Học sinh có ý thức trong việc hợp tác trong nhóm, có ý thức kỉ luật và say

mê hứng thú trong thực hành

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1.Chuẩn bị của thầy

2.Chuẩn bị của trò

Giáo viên thông báo lại một lần về việc chuẩn bị hoá chất và dụng cụ đểcác nhóm tự làm lại thí nghiệm trước khi giáo viên tiến hành các bước thínghiệm

III Các bước tiến hành lên lớp

Bước 1 : Sau khi ổn định tổ chức lớp, giáo viên nêu mục đích yêu cầu của

tiết thực hành cho học sinh nắm được, ghi tóm tắt mục tiêu lên bảng

Bước 2 : Giáo viên phân công 3 em học sinh là nhóm trưởng có nhiệm vụ

làm “chuyên viên” trong việc hướng dẫn và chỉ đạo nhóm lần lượt làm các thínghiệm

Trên cơ sở giáo viên đã tập huấn cho nhóm trưởng nắm chắc cách lắp đặtthí nghiệm, thao tác và tiến hành thí nghiệm 1 cách khá thuần thục, nên chọnmỗi TN do 1 học sinh hướng dẫn trước lớp và nhóm

Giáo viên có thể kiểm tra 1 số kiến thức có liên quan đến tiết thực hành

Nhóm trưởng 1 : Nhóm trưởng hướng dẫn trước lớp và nhóm :

Giới thiệu dụng cụ : cách lắp đặt dụng cụ

Các thao tác tiến hành TN

Cách tiến hành

Phản ứng của CaO với H 2 O

Cho 1 mẩu nhỏ CaO vào ống nghiệm, thêm dần dần 1 → 2 ml nước

Thử dung dịch sau phản ứng bằng quỳ tím và bằng dung dịchphenolphtalein

Thư kí ghi chép : Kết quả thí nghiệm chuẩn bị các nội dung phục vụ choviết báo cáo

Nhóm trưởng 2 :

Phản ứng của P 2 O 5 với H 2 O.

Đốt một ít P đỏ trong bình thủy tinh miệng rộng

Cho 2 → 3 ml H2O vào bình (sau khi P cháy hết), đậy nút, lắc nhẹ