Các vấn đề chung Các khái niệm cơ bản - Khái niệm môi trường: 4 - Khái niệm về ô nhiễm Ô nhiễm môi trường không khí Tầm quan trọng của công tác đánh giá tác động môi trường.. Khái ni
Trang 1Bài 1 Các vấn đề chung
Các khái niệm cơ bản
- Khái niệm môi trường: 4
- Khái niệm về ô nhiễm
Ô nhiễm môi trường không khí
Tầm quan trọng của công tác đánh giá tác động môi trường
Chương 1 Các khái niệm cơ bản về (ĐTM)(EIA)
Các khái niệm cơ bản, vai trò của ĐTM trong công tác quản lý môi trường
1 Khái niệm về ĐTM
Sự phân tích một cách có khoa học, những tác động có lợi hoặc có hại
mà các hoạt động phát triển có thể mang lại cho TNTN & Các điều kiện môi trường
Đề xuất các phương án giải quyết (hợp lý) những mâu thuẫn giữa hoạt động phát triển và BVMT
Hoạt động phát triển: Dự án xây dựng một nhà máy, chương trình, loại
hình dịch vụ Ví dụ: Dự án mở rộng đường, Bệnh viện, quy hoạch khu du cư
Các phương án xử lý giải quyết mâu thuẫn: các giải pháp KH-KT, công nghệ, quản lý, các chính sách, các công cụ pháp luật, kinh tế
2 Định nghiã ĐTM
Các định nghiã tiêu biểu:
- 1979, Munn, R.E DTM là hoạt động, được đặt ra để xác định
Trang 2- 1980, Clark, Brian D ,
ĐTM là sự đánh giá chính thức các tác động môi trường có thể có của một hoạt động, chính sách, chương trình hay một dự án, một sản phẩm hoặc một loại hình dịch vụ Các giải pháp thay thế được đề xuất, các biện pháp cần được thực hiện để bảo vệ môi trường
Khái niệm này được sử dụng từ khi bắt đầu cho đến khi kết thúc dự án
Đánh giá tác động
1 Xác định tác động (Nguồn gốc phát sinh tác động) (Hoạt động)
2 Phân tích: theo không gian và thời gian
3 Đánh giá: mức độ (cường độ), tốt hay không tốt, đáng kể hay không đáng kể
Trang 31 Rất quan trọng trong việc xét duyệt và ra quyết định đối với hoạt
động phát triển Thời điểm hiện tại nhân tố MT tương đương với các nhân tố Kỹ thuật, công nghệ & Kinh tế, Xã Hội
2 Không có ý nghĩa phủ quyết đối với hoạt động phát triển Người xây dựng báo cáo và người chủ dự án cũng như người ra quyết định (cơ quan quản lý nhà nước) không nên nhìn nhận sự đối lập của môi trường và phát triển
1.5 NỘI DUNG & YÊU CẦU
Tuỳ thuộc vào nội dung của hoạt động phát triển
Vấn đề càng lớn, phạm vi không gian rộng và thời gian càng dài thì vấn đề đánh giá càng phức tạp và đòi hỏi sự đánh giá dưới nhiều góc độ chuyên môn khác nhau
1.5.1 NỘI DUNG CHÍNH CỦA ĐTM
1 Mô tả địa bàn, nơi tiến hành hoạt động phát triển dự kiến sẽ triển khai Phạm vi rộng: Lưu vực Vùng lãnh thổ
Phạm vi hẹp: Một khu phố, Cụm dân cư, phân xưởng sản xuất
2 Xác định các điều kiện đánh giá: Biên không gian và thời gian
3 Mô tả hiện trạng môi trường trong phạm vi đánh giá (MT được hiểu theo nghiã rộng)
- Môi trường tự nhiên:
+ Môi trường không khí: các điều kiện về KH-TT, Chất lượng môi trường không khí
+ MT nước: nước mặt, nước ngầm
+ MT đất + Các HST tự nhiên.
- Môi trường xã hội: Y tế, giáo dục, mức sống, điều kiện sống
Trang 4Nếu không đủ điều kiện, số liệu thì cần giới hạn điều kiện biên không gian và thời gian Giới hạn vẫn phải thể hiện đủ mức độ tác động của dự án đối với MT Phải đủ rộng ( Các tác động chính, trực tiếp của dự án)
4 Xác định các tác động đến môi trường do hoạt động của dự án
Lần lượt các đối tượng chịu tác động:
- Môi trường không khí
- Môi trường nước
- Môi trường đất
- Chất thải rắn
- Môi trường xã hội
5 Dự báo các tác động có thể xảy ra khi hoạt động được triển khai
6 Xem xét khả năng hoàn nguyên khi hoạt động phát triển chấm dứt hoặc khi đi vào hoạt động ổn định
7 Các biện pháp phòng tránh, kiểm soát và khắc phục: các chính sách, các biện pháp kỹ thuật & Công nghệ, các chương trình & chính sách
8 So sánh các phương án hoạt động khác nhau của dự án & trong trường hợp dự án không triển khai
9 Kết luận và kiến nghị
Phương pháp luận: phát huy tính độc lập trong tư duy để đánh giá, tránh việc dựa vào các tài liệu mẫu, rập khuôn một cách máy móc
1.5.2 KIẾN THỨC KHOA HỌC CẦN THIẾT
Kiến thức đa ngành, rộng Nhóm chuyên gia ISO 14000 về trình độ chuyên gia 2 nhóm chuyên ngành:
1 Kiến thức về hoạt động phát triển Tuỳ thuộc vào dự án
2 Kiến thức về khoa học kỹ thuật TNTN & Môi trường Ô nhiễm môi trường, Kỹ thuật & công nghệ môi trường Sinh thái, hệ sinh thái và các mối quan hệ giữa các thành phần trong hệ sinh thái
Cần một nhóm chuyên gia đánh giá
5.3 YÊU CẦU
Các yêu cầu cần thoả mãn
Trang 51 Là công cụ thiết thực, giúp cho việc lựa chọn và ra quyết định đối với dự án (người ra quyết định)
- Các phương án kỹ thuật, công nghệ, các hình thức thương mại và dịch vụ
- Các tư liệu cần được cân nhắc, đánh giá một cách khoa học về các lợi ích đạt được cũng như các tổn hại đến MT, TN để cơ quan ra quyết định có điều kiện lựa chọn các phương án hoạt động khác nhau
2 Đề xuất được phương án: phòng, tránh, kiểm soát, giảm bớt được các tác động tiêu cực mà vẫn đạt được các mục tiêu và yêu cầu đề ra của các hoạt động phát triển
3 Công cụ có hiệu lực trong việc khắc phục các hậu quả, các tác động tiêu cực đến môi trường Các biện pháp khắc phục đòi hỏi phải có tính khả thi
về mặt kỹ thuật, công nghệ, kinh tế cũng như là xã hội (cần được cân nhắc, xem xét và đánh giá cụ thể)
4 Bố cục phải rõ ràng, dễ hiểu Các thuật ngữ cần sử dụng đơn giản và phổ thông
5 Chặt chẽ về tính pháp lý, phải có đầy đủ cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý
vì nó liên quan đến quyền lợi & nghĩa vụ cũng như là tinh thần của các cộng đồng dân cư ở khu vực hoặc các tầng lớp dân cư ở địa phương
Trang 6- Thập kỷ 70-80 Các quốc gia Canada, Australia, Anh ban hành luật pháp hoặc những quy định ở các mức độ khác nhau về ĐTM
- Thập kỷ 80-90 Các nước đang phát triển khu vực châu á Thái bình dương
• Việt nam
- 1984, Báo cáo mang tính thông tin sơ lược về ĐGTĐMT về Hồ Trị An
- 1985, Triển khai công tác điều tra về việc sử dụng TNTN
- 30/12/1993 Luật Bảo vệ môi trường được quốc hội thông qua 4/1994 chính thức có hiệu lực
- Công tác ĐTM triển khai cho phần lớn tất cả các hoạt động phát triển theo điều 18, chương III
1.7 Vai trò của ĐTM trong hệ thống tổ chức và quản lý môi trường
• Vị trí ĐTM trong quản lý môi trường
• Mối quan hệ giữa ĐTM và các công cụ quản lý môi trường khác
CÁC THUẬT NGỮ
Đánh giá tác động môi trường
Là sự đánh giá chính thức các tác động đối với môi trường có thể có của một chính sách, chương trình hay dự án Các giải pháp thay thế cho đề xuất và các biện pháp cần được chấp nhận để BVMT
Khái niệm này được áp dụng từ khi bắt đầu, vận hành cho tới khi chấm dứt
Trang 7Có ý nghĩa tương đương với các từ " có ý nghĩa, đáng chú ý " Tác động
nằm ngoài giới hạn chịu đựng, ngoài giới hạn chấp nhận được (ngưỡng trong KHXH thường là 5%
Sự đáng kể là sự biến động vượt quá (khoảng 5%) Tuy nhiên sự đáng kể khó được chấp nhận đối với cảnh quan, các sinh vật quý hiếm mà chủ yếu phụ thuộc vào người đánh giá
Trang 8Chương2 QUY TRÌNH THỰC HIỆN VÀ NỘI DUNG CHI TIẾT ĐTM
2.1 Các bước thực hiện ĐTM đối với dự án phát triển
ĐGTĐMT là việc làm hữu ích, có ý nghĩa thiết thực đối với các hoạt động phát triển Tuy nhiên do ĐTM là một quá trình nghiên cứu, phân tích tổng hợp phức tạp, đòi hỏi chuyên gia có kinh nghiệm, tốn kém về thời gian, kinh phí, vì vậy đối với các dự án phát triển việc ĐGTĐMT đầy đủ chỉ tiến hành đối với các dự án phát triển quan trọng Việc xem xét vấn đề này đã được các tổ chức, các quốc gia có các quy định cụ thể đối với việc thực hiện ĐTM
Sau khi xem xét dự án, việc ĐTM được chia thành các bước sau:
- Lược duyệt (Screening) các TĐMT
- Đánh giá sơ bộ (Preliminary Assessment) các TĐMT
- Đánh giá đầy đủ (Full Assessment) các TĐMT
2.2 Lược duyệt (Screening) các TĐMT
Lược duyệt TĐMT được thực hiện với tất cả các dự án nằm trong diện quy định phải thông qua các thủ tục về mặt môi trường
• Tiến hành trong giai đoạn đầu tiên, ngay từ lúc mới có những ý tưởng về mục tiêu, độ lớn, nguyên tắc công nghệ và địa điểm của dự án (Khái niệm)
• Lược duyệt giúp cho việc hình thành một khái niệm đầy đủ hơn
về dự án
• Nội dung:
+ Điểm lại các dự án tương tự đã thực hiện trong quá khứ, tại địa phương hoặc ở các địa phương khác trong và ngoài nước
+ Phán đoán một cách định tính xem dự án đang xét có khả năng tác động như thế nào
+ Điều chỉnh lại khái niệm về dự án theo hướng phòng tránh các tác động tiêu cực đến môi trường
Trang 9+ ước đoán các tác động chung của dự án và so sánh với khả
năng chịu đựng của môi trường (phương pháp nội suy)
+ Phân tích toàn diện và chi tiết nhưng chỉ sử dụng các dữ liệu sẵn có
• Do người chủ dự án thực hiện với sự tư vấn của chuyên gia, cơ quan quản lý môi trường thầm định
Kết quả
+ Dự án không có các tác động đến môi trường đáng kể, không cần tiếp tục thực hiện ĐGTĐMT
+ Cần thiết thực hiện ĐGTĐMT tiếp tục
2.3 Đánh giá sơ bộ các tác động đến môi trường
• ĐG TĐMT sơ bộ còn gọi là ĐGTĐMT ban đầu (Initial Environnmental Examination, IEE) hoặc ĐGTĐMT nhanh
(Rapid EIA) đòi hỏi sự phân tích, xem xét với trình độ chuyên môn cao hơn
• Nội dung của ĐG TĐMT sơ bộ
+ Xác định các tác động chính của dự án đối với môi trường tại địa bàn dự kiến thực hiện
+ Mô tả chung và dự báo phạm vi của các TĐMT
+ Trình bày với người ra quyết định về tầm quan trọng của các tác động
ĐG TĐMT cần được tiến hành ngay trong giai đoạn lập luận chứng KTKT sơ bộ (nghiên cứu tiền khả thi)
Đánh giá này giúp cho chúng ta thu hẹp được sự tranh cãi về một số vấn đề quan trọng như vị trí, quy mô của dự án
Nếu làm tốt có thể kịp thời điều chỉnh khái niệm về dự án để không cần thiết thực hiện ĐTM đầy đủ nữa
Trang 10ĐG TĐMT sơ bộ do cơ quan chủ trì dự án thực hiện theo các hướng dẫn của quy định của ĐG TĐMT của các quốc gia hoặc các
+ Cần thiết tiếp tục ĐG TĐMT đầy đủ
2.4 Đánh giá tác động môi trường đầy đủ
+ Phạm vi không gian, thời gian phải dựa trên cơ sở các lập luận có cơ sở khoa học
3 Xác định các cơ quan có thẩm quyền quyết định về tài chính, kế hoạch, cấp giấy phép và kiểm tra việc thực hiện dự án (ĐTM) Thiết lập các mối quan hệ cần thiết giữa nhóm đánh giá với cơ quan quản
+ Tên văn bản ĐG TĐMT của dự án (tên dự án), mục đích
cụ thể của đánh giá (giải quyết vấn đề gì)
Trang 11+ Các phương pháp, các hướng dẫn được sử dụng trong quá trình đánh giá
+ Các tư liệu tham khảo (số liệu, báo cáo, bài báo ) sử dụng trong quá trình đánh giá
+ Dự kiến kế hoạch quan trắc môi trường
+ Kế hoạch và chương trình làm việc của nhóm
+ Kế hoạch hội thảo, trao đổi ý kiến về kết quả đánh giá
+ Kế hoạch in ấn công bố văn bản đánh giá (nộp hồ sơ, bảo
vệ báo cáo)
+ Thời gian biểu
+ Kinh phí thực hiện đánh giá
+ Viện trợ cần xin
+ Các yêu cầu khác
Đề cương ĐG TĐMT của các dự án quan trọng cần được cơ quan quản lý môi trường cấp trung ương, cấp địa phương tương ứng với mức độ, phạm vi của dự án, xét duyệt và nhất trí trước khi chính thức tiến hành
Hạn chế, tránh bất đồng về nội dung, mức độ, phạm vi, phương pháp đánh giá
2.4.2 Đánh giá tác động môi trường
2.4.2.1 Xác định các khả năng tác động đến môi trường của dự án Bước1 Xác định các hoạt động quan trọng của dự án
- Xem xét nội dung của dự án
- Xác định các hoạt động (action) quan trọng nhất sẽ xảy ra trong quá trình thực hiện
2 San lấp Bụi, nước cấp, nước ngầm
2 Thi công xây dựng
2.1 Tập trung nhân công, nguyên vật liệu, thiết bị thi công
2.2 Thi công xây dựng
Trang 12- Xem xét, xác định được các biến đổi quan trọng nhất Các biến đổi trực tiếp và gián tiếp
Bước 3 Xác định các tác động (mức độ tác động) tới tài nguyên thiên nhiên và chất lượng môi trường sống của con người
Các biến đổi môi trường sẽ có tác động (Impact) với tài nguyên thiên nhiên, các HST, sức khoẻ và các điều kiện sống của con người
Mục tiêu của ĐG TĐMT là xác định một cách đúng đắn Tránh thiếu sót:
- Liệt kê danh mục các tác động quan trọng của dự án
- Liệt kê các nguồn tác động tiềm tàng của dự án (nguồn gây
o nhiễm) Ví dụ: khói, bụi, nước thải, rác thải, sự phá rừng, mất đất canh tác
- Sử dụng các phương pháp để đánh giá mức độ tác động
Bước 4 Dự báo diễn biến của các tác động môi trường
- Xác định và dự báo các diễn biến về môi trường trong phạm vi không gian và thời gian đã xác định
Các dữ liệu dự báo là các dữ liệu đã dùng trong việc xác định các tác động hoặc từ kinh nghiệm hoặc từ các dự án tương tự
- Phương pháp có thể sử dụng trong dự báo xu thế biến đổi
là phương pháp mô hình, so sánh hoặc phương pháp chuyên gia
- Cần đánh giá độ tin cậy của kết quả dự báo
Trang 13Bước 5 Đánh giá tầm quan trọng của các tác động
- Khi có kết quả xác định các tác động, dự báo cần làm rõ tác động nào là quan trọng nhất, cần có biện pháp kiểm soát nhất.
- Lập các danh mục theo thứ tự ưu tiên cần phải kiểm soát tác động nào, hành động nào theo thời gian triển khai của dự
án trong không gian xem xét
- Đối chiếu với các yêu cầu của luật pháp, quy định và các tiêu chuẩn
- Tham khảo ý kiến các nhà quản lý, cộng đồng dân cư
Như vậy với trình tự kể trên, việc ĐGTĐMT đã làm rõ:
• Việc thực hiện dự án sẽ gây nên các động gì đến môi trường (tài nguyên thiên nhiên, các hệ sinh thái, chất lượng môi trường sống của con người )
• Những tác động nào là có những ảnh hưởng tích cực, tiêu cực đến chất lượng môi trường cũng như các tác động nào cần có những biện pháp thích hợp kiểm soát
2.4.2 Đề xuất các phương pháp giảm thiểu các tác động đến MT
Sau khi xác định được các tác động, mức độ tác động, dựa trên
cơ sở các hiểu biết về khoa học, công nghệ và quản lý môi trường đề xuất các biện pháp giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường Các biện pháp bao gồm:
1 Thay đổi các yếu tố công nghệ hoặc công trình của dự án
Thay đổi địa điểm, tuyến đường vận chuyển, nhiên liệu, nguyên liệu, quy trình công nghệ, tổ chức sản xuất, quản lý sản xuất
Ví dụ:
2 Sử dụng các phương pháp kỹ thuật và công nghệ môi trường
Các phương pháp, các quá trình công nghệ kiểm soát ô nhiễm, xử lý các chất thải, sản xuất sạch hơn
3 Đền bù thiệt hại
Trang 14Đền bù thiệt hại bằng tiền hoặc các dự án phát triển khác mà lợi ích của nó có thể đền bù lại các thiệt hại mà dự án gây ra
Các phương pháp sử dụng trong việc lựa chọn
1 Phân tích chi phí-lợi ích
- Nội dung quan trắc, tần suất quan trắc tuỳ thuộc vào mức
độ tác động của dự án phát triển
2.4.4 Trình bày và thông báo kết quả ĐTM
Các nội dung chính cần thông báo, làm rõ bao gồm:
- Nhận xét về độ tin cậy của kết quả đánh giá
- Các yêu cầu về nội dung quan trắc
Trang 15- Ý kiến của cộng đồng dân cư trên địa bàn dự án
- Kết luận và kiến nghị
2.4.5 Sử dụng kết quả ĐTM
Báo cáo ĐG TĐMT được sử dụng như sau:
- Gửi đến cơ quan có thẩm quyền để xét duyệt , qua chuyên viên hoặc hội đồng thầm định tuỳ theo quy mô, phạm vi ảnh hưởng của dự án
- Sau khi phê duyệt sẽ là tư liệu chính thức của hồ sơ dự án.
- Gửi đến các cơ quan, các tổ chức và các cá nhân khi có các
- Thực hiện nhưng cần tiếp tục quan trắc, đánh gia chất lượng môi trường
- Kiến nghị cơ quan chịu trách nhiệm quan trắc, đánh giá
2 Chưa đạt yêu cầu so với các tác động, rủi ro tiềm tàng mà khi thực hiện dự án gây nên
Việc xem xét, đánh giá lại các dự án, các tác động thường sau khoảng thời gian từ 5-10 năm tuỳ theo quy mô và loại hình của dự
án
