Chuyên Đề Phân Tích Giá Thành Cá Tra Nguyên Liệu Và Đề Xuất Giải Pháp Hạ Giá Thành Nâng Cao Hiệu Quả Sản Xuất

ĐẶT VẤN ĐỀNghề nuôi cá tra ở ĐBSCL nói chung đã và đang có nhiều tồn tại như • i người nuôi đầu tư để đạt năng suất quá cao, tận dụng tối đa quỹ đất, sử dụng lượng thức ăn quá lớn …nguy

Ths Phạm Thị Thu Hồng – CHI CỤC THỦY SẢN VĨNH LONG

CHUYÊN ĐỀ Phân tích giá thành cá tra nguyên liệu và

đề xuất giải pháp hạ giá thành nâng cao hiệu quả

sản xuất

NỘI DUNG BÁO CÁO

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Nghề nuôi cá tra ở ĐBSCL nói chung đã và đang có nhiều tồn tại như

• (i) người nuôi đầu tư để đạt năng suất quá cao, tận dụng tối đa

quỹ đất, sử dụng lượng thức ăn quá lớn …nguy cơ xuất hiện dịch bệnh và lây lan cao;

• (ii) sản xuất tùy tiện và chủ yếu theo tín hiệu giá của thị trường; dẫn đến tình trạng thừa, thiếu nguyên thiếu cục bộ nguyên liệu phục vụ cho chế biến xuất khẩu và tính ổn định trong sản xuất rất thấp.

• (iii) chất lượng sản phẩm không đồng nhất;

• (iv) chi phí sản xuất ngày càng tăng đã làm cho người nuôi trong vài năm gần đây luôn thua lỗ hoặc lợi nhuận rất thấp ;

• (v) tốc độ phát triển quá nhanh nhưng thiếu quy hoạch, khiến

công tác dự báo sản lượng và giải pháp kiểm soát sự gia tăng diện tích và sản lượng nuôi cá tra còn nhiều yếu kém;

Xác lập hệ thống số liệu về gía thành sàn xuất cá tra;

Đề xuất các giải pháp hạ gía thành, nâng cao hiệu quả sản xuất.

II Phương tiện và phương pháp nghiên cứu

II.1 Giới hạn địa điểm nghiên cứu

Bốn tỉnh có nghề nuôi cá tra trọng điểm của ĐBSCL là An

Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ và Vĩnh Long.

II.2 Điều tra, thu thập số liệu

- Số liệu thứ cấp

Thu thập từ các cơ quan các cấp ở các tỉnh liên quan đến quản lý thủy sản; thống kê, Hiệp hội Thủy sản…

- số liệu sơ cấp: phỏng vấn trực tiếp người nuôi

- Mẫu điều tra: 140 mẫu

- Các số liệu thống kê được xử lý bằng phần mềm Excell và chương trình thống kê SPSS ở mức ý nghĩa p<0,05.

III KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

1 Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến

hiệu quả nuôi cá tra

• Công tác qui hoạch

- còn chậm và chưa theo kịp sản xuất, thiếu các giải pháp sản xuất bền vững dẫn đến

“bài toán” nguyên liệu giữa cung – cầu luôn trong tình trạng thừa – thiếu cục

bộ, khả năng xãy ra rủi ro do biến động thị trường khá cao;

• Sản xuất và tiêu thụ

- Chủ yếu là các mô hình nuôi nhỏ lẻ, manh mún theo kinh nghiệm truyền lẫn nhau

nên khi có sự biến động về giá, các nhà máy có cơ hội ép giá, người nuôi không

tự bảo vệ được chính

- Thiếu hệ thống thông tin về thị trường hoặc thông tin thiếu minh bạch, dẫn đến hiện

tượng cạnh tranh không lành mạnh Hiện tượng tranh mua tranh bán, ép giá còn xảy ra đồng thời với hiện tượng không tuân thủ hợp đồng mua bán đã ký kết giữa người nuôi và doanh nghiệp thu mua cá tra, dẫn đến giá cá biến động thất thường và phụ thuộc rất lớn vào nhu cầu tiêu thụ của các nhà máy chế biến Vì vậy người nuôi luôn ở thế bị động về giá và sản lượng tiêu thụ

1 Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến

hiệu quả nuôi cá tra (tt)

• Chất lượng giống cá tra

- Chất lượng con giống nói chung và của cá tra nói riêng là một

thành tố rất quan trong, có ý nghĩa rất lớn quyết định đến

hiệu quả của nghề nuôi.

- Chất lượng giống cá tra thấp ảnh hưởng lớn đến năng suất và

thời vụ nuôi cá tra trong giai đoạn hiện nay Trước đây, do chất lượng giống khá tốt, người nuôi cá tra chỉ cần 6-7 tháng

là đã có cá đạt kích cỡ thương phẩm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu (khoảng 0,9-1,2 kg/con) Còn bây giờ, chất lượng cá giống xuống thấp, nếu muốn đạt được kích cỡ cá trên, người nuôi phải nuôi đến 8-9 tháng Đây chính là nguyên nhân chủ yếu làm tăng chi phí sản xuất cá tra trong thời gian qua

Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến hiệu quả nuôi cá tra (tt)

• Tình trạng ô nhiễm môi trường và dịch bệnh

- Người nuôi đầu tư nuôi năng suất quá cao, nuôi mật độ quá dày

(50 – 70con/m2) , tận dụng tối đa quỹ đất, dẫn đến chí phí sản xuất tăng;

- nguồn nước cấp bị ô nhiễm, nguy cơ xuất hiện dịch bệnh và lây

lan cao làm tăng nhu cầu sử dụng thuốc và hóa chất;

- Tình trạng dịch bệnh ở cá giống và cá nuôi thương phẩm trong

vài năm gần đây diễn biến phức tạp như bệnh gan thận mủ, vàng da, trắng gan trắng mang, bệnh gạo…tỉ lệ hao hụt cao

từ 20 – 30%, đã gây thiệt hại đáng kể cho nghề nuôi,

Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến hiệu quả nuôi cá tra (tt)

• Chất lượng và giá cả thức ăn

• Chất lượng thức ăn nhìn chung không ổn định ổn định, giá còn

cao ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả sản xuất; Giá chi phí sản xuất tăng, giá đầu ra lại bấp bênh làm cho người nuôi cá tra ngày càng khó kiếm lợi nhuận

• Tổ chức sản xuất và liên kết sản xuất

- Việc phát triển diện tích nuôi quá nhanh, đầu tư cao cho sản xuất

nhưng lại không quan tâm tới khả năng tiêu thụ sản phẩm dẫn đến giá cả nguyên liệu phụ thuộc vào các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu và luôn ở tình trạng bấp bênh không ổn định; mối liên kết giữa các khâu trong chuỗi sản xuất chưa chặt chẽ, dẫn đến nhiều xung đột trong nội tại, nhất là lợi ích giữa người nuôi và doanh nghiệp chưa đạt mức hài hòa dẫn đến nguy cơ rủi ro, thua lỗ luôn thường trực đối với người nuôi;

2 Lập hệ thống số liệu về giá thành sản xuất cá tra

• Cơ sở phân tích từ năm 2007- 2012

• Thông số kỹ thuật và kinh tế:

- Khấu hao đầu tư ao: 50 – 80 triệu/năm;

- Lãi suất ngân hàng: 1,2 – 1.8%/tháng

2 Lập hệ thống số liệu về giá thành sản xuất cá tra

Nội dung Năm 2007 2008 2009 2010 2011 2012

2 Lập hệ thống số liệu về giá thành sản xuất cá tra

CƠ CẤU GIÁ THÀNH CÁ TRA NGUYÊN LIỆU (%)

Cơ cấu chi phí sản xuất cá tra nguyên liệu (2007-2012)

Cơ cấu chi phí sản xuất cá tra nguyên liệu năm 2007

8%

81%

Thức ăn Thuốc hoá chất Lãi suất NH Chi khác

Cơ cấu chi phí sản xuất cá tra nguyên liệu năm 2010

Giá thành sản xuất tăng 1,77 lần, trung bình 9,5%/năm

Giá thành cá tra năm 2007-2012

Giá cá tra nguyên liệu trong nước đã tăng đạt ngưỡng kỷ lục 29 nghìn đồng/kg vào tháng 11-12 năm 2011, sau đó cuối tháng 12 và đầu tháng 1 đột ngột sụt giảm xuống ngưỡng 25.000-25.500 đồng/kg Thế nhưng giá thu mua nguyên liệu hiện nay bằng với gía thành sản xuất thì nguyên nhân vì đâu?

So sánh giá thành và giá thu mua năm 2007-2012

3 Phân tích, đánh giá tác động các yếu tố lên giá thành sản xuất cá tra

– Chi phí về giống:

• tuy chỉ chiếm một tỷ trọng nhỏ trong chuỗi giá trị sản xuất (khoảng 7-

8% cơ cấu trong giá thành) nhưng nó có ảnh hưởng rất lớn đến năng

suất, sản lượng nuôi

• Chi phí này biến động phụ thuộc vào mật độ thả nuôi, chất lượng con

giống và giá giống Trong những năm gần đây, công nghệ sản xuất

giống đã được làm chủ nên giá giống có xu hướng giảm hơn cách đây 5 năm về trước Mặc dù tỉ trọng chi phí có giảm nhưng giá trị chi phí này ngày càng tăng do;

• + Mật độ nuôi: người nuôi thả giống với mật độ quá cao (với tâm lý trừ

hao hụt do bệnh trong quá trình nuôi) với mong muốn được sản lượng cao/đơn vị diện tích mặt nước Thế nhưng đây lại là nguy cơ để dịch

bệnh lây lan và chất lượng nguồn nước xấu đi, từ đó sẽ làm giảm khả năng hấp thụ thức ăn của cá, làm tăng chi phí thức ăn đồng thời sẽ phát sinh thêm chi phí sử dụng thuốc và hóa chất

• + Chất lượng giống: Giống cá tra nuôi hầu hết không được kiểm dịch và

không kiểm soát được chất lượng nên tỉ lệ hao hụt rất cao, nguy cơ xảy

ra bệnh và rủi ro do cá chậm lớn là rất cao, từ đó phát sinh chi phí thả bù

cá và thuốc /hóa chất trị bệnh và xử lý môi trường trong quá trình nuôi

3 Phân tích, đánh giá tác động các yếu tố lên giá thành sản

xuất cá tra (tt)

• Lượng thức ăn: Thức ăn trong nuôi cá tra thịt chiếm tỷ trọng rất cao và là

một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cá tra thịt

• + Giá thức ăn: mọi sự biến động của kinh tế thị trường đều ảnh hưởng trực

tiếp đến giá thức ăn như: tỉ suất hối đoái, thuế xuất/ nhập khẩu, lãi suất ngân hàng Hiện tại giá thức ăn cho cá tra ở mức khá cao đây là một trong những nguyên nhân góp phần làm tăng chi phí sản xuất cho người nuôi

• Đối với thức ăn công nghiệp, giá trung bình dao động trong khoảng từ

4.800-5.800đ/kg ở năm 2005 Trong năm 2007 và đầu năm 20012 đã tăng lên 7.000đ-11000đ/kg tùy từng hãng sản xuất Rõ ràng, thức ăn cho TS nuôi luôn chiếm 70- 81% giá thành sản phẩm cá tra nhưng nguyên liệu làm thức

ăn ở nước ta thiếu nghiêm trọng, phải nhập khẩu là điều rất bất lợi

• + Chất lượng thức ăn: Chỉ cần gian lận về chất lượng 1 độ đạm thì người

nuôi đã bị mất đi phần có thể lời là 300 – 400 đ/kg thức ăn Hiện nay, hệ số thức ăn cho cá tra nuôi thương phẩm ngày càng cao từ 1, 6 – 1.85, chính chất lượng giảm sút đã làm tăng hệ số chuyển hoá thức ăn

• Năm 2011, giá thức ăn đã được các doanh nghiệp điều chỉnh tăng 6 -7 lần

với mức tăng bình quân mỗi lần 200-300 đồng/kg đã khiến giá thức ăn thủy sản tăng khoảng 30% so với đầu năm

Phân tích, đánh giá tác động các yếu tố lên giá thành sản xuất

cá tra (tt)

– Chi phí thuốc và hóa chất:

• Tất cả các hộ nuôi đều sử dụng thuốc, hoá chất trong quá trình nuôi với

rất nhiều chủng loại khác nhau Chính việc gia tăng mật độ nuôi quá cao

đã làm cho chất lượng nước môi trường nuôi khó kiểm soát, đây là cơ hội để mầm bệnh xâm nhập vật nuôi và hệ quả là nhu cầu sử dụng thuốc

và hóa chất ngày càng gia tăng

• Việc sử dụng thuốc và hóa chất hiệu quả sẽ ảnh hưởng đến năng suất cá

tra thương phẩm, nếu sử dụng thuốc và hóa chất đúng nhu cầu, mục đích

và liều lượng sẽ góp phần nâng cao năng suất cá tra nuôi thịt Kết quả khảo sát các cơ sở nuôi cho thấy thường chi phí cho việc sử dụng thuốc

và hóa chất trong quá trình nuôi từ 200-250tr.đồng/ha/vụ (3.5 – 4%) đạt lợi nhuận và tỷ lệ lợi nhuận đạt cao nhất Nhưng nếu cao hơn mức này

có nghĩa là lạm dụng hoặc cá bị bệnh với mức độ nhiễm và tần suất xuất hiện cao, hậu quả là năng suất thấp do tỉ lệ các chêt cao, giá thành sản xuất tăng do phát sinh chi phí này, từ đó lợi nhuận bị giảm, đồng thời chất lượng cá sẽ thấp, mất dần lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu

• - chi phí con giống tăng 1,59 lần, trung bình 9,9%/năm;

• - Chi phí thuốc và hóa chất tăng 1,67 lần, trung bình 10%/ năm;

• - Chi phí cho lãi vay ngân hàng tăng 3,76 lần, trung bình 4,4%/năm

• Chi phí khác tăng 1,71 lần, trung bình 9,7%/năm.

4 HỆ THỐNG GIẢI PHÁP NHẰM GIẢM GIÁ THÀNH

SẢN XUẤT

• Giải pháp phi kỹ thuật

1. Tăng cường quản lý chất lượng thức ăn và con giống:

- là trách nhiệm của cơ quan quản lý, cơ quan chức năng trong việc bảo

vệ quyền lợi hợp pháp và chính đáng của ngươi tiêu dùng – người nuôi

cá tra

2 Tổ chức lại sản xuất: Tổ chức lại sản xuất theo hướng gắn kết chặt chẽ và

bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các khâu nuôi, thu mua, chế biến và xuất khẩu Trong đó, tổ chức lại các hộ nuôi cá tra theo mô hình quản lý cộng đồng và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất kinh tế tập thể như

Hợp tác xã, Tổ hợp tác nhằm giám sát việc tuân thủ và áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến nhằm giảm chi phí sản xuất, khuyến khích xây dựng mô hình liên kết giữa các bên trong chuỗi giá trị sản xuất cá tra xuất khẩu;

• nông dân nuôi cá tra cần liên kết với nhau thành một vùng nuôi lớn, một

tổ chức nuôi thủy sản lớn để có thể hưởng được các chính sách ưu đãi của nhà nước đối với các tổ chức này, đồng thời có thể đàm phán về giá

cả, mua thức ăn trực tiếp từ các doanh nghiệp sản

4 HỆ THỐNG GIẢI PHÁP NHẰM GIẢM GIÁ THÀNH

người nuôi có thể thu lợi thêm 200 – 250 triệu đồng, chưa kể các khoản tiết kiệm chi phí cá giống, hóa chất và xử lý môi trường ao nuôi.

HỆ THỐNG GIẢI PHÁP NHẰM GIẢM GIÁ THÀNH SẢN XUẤT (tt)

• Nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật

• nên áp dụng phương pháp cho ăn gián đoạn (định kỳ 5 ngày hoặc 1 tuần ngưng cho ăn 1-2 ngày) để giảm lượng thức ăn.

• - Cần tập trung nghiên cứu sản xuất giống cá tra chọn lọc, lai tạo con giống

có chất lượng cao, có khả năng kháng bệnh tốt đồng thời nghiên cứu và triển khai ứng dụng công nghệ sinh học trong phương pháp chẩn đoán

nhanh và điều trị hiệu quả các loại bệnh gây tác hại lớn cho nghề nuôi;; nghiên cứu sản xuất thức ăn công nghiệp có chất lượng cao với giá thành hợp lý;

• Nghiên cứu cải tiến qui trình ương nuôi nâng cao tỉ lệ sống…để góp phần làm giảm tối đa chi phí sản xuất

• Sử dụng Vaccine để phòng bệnh cho cá đối với các bệnh gây tác hại lớn cho nghề nuôi

IV KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

IV.1 Kết luận

• Giá thành sản xuất liên tục tăng do giá nguyên liệu cho chế

biến thức ăn thủy sản tăng Từ đó đẩy giá thành nuôi cá tra

tăng theo

• Hiện nay hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR) trong các mô hình nuôi

từ 1,5 - 1,85 và chi phí thức ăn chiếm 75 - 82% trong cơ cấu giá thành sản xuất của cá tra, điều này mang đến rủi ro rất lớn cho người nuôi tại những thời điểm giá thức ăn tăng cao như trong thời gian qua Do đó việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong qua trình nuôi trong đó có yêu cầu giảm mật độ nuôi là rất cần thiết và áp dụng các phương pháp khác nhau trong

khâu quản lý chăm sóc khi cho cá ăn sẽ góp phần giảm chi phí thức ăn, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội rất đáng kể trong tình hình nuôi cá tra hiện nay ở ĐBSCL nói chung.

IV KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

IV.1 Kết luận

• Chi phí sản xuất cá tra bao gồm Chi phí chuẩn bị ao, quản lý nước, giống, thức ăn, thuốc và hóa chất dùng trong nuôi thuỷ sản, công chăm sóc, thu hoạch, vận chuyển, lãi vay ngân hàng.

Giá thành là sự tổng hòa chuỗi đầu tư gồm công sức, tiền của

mà người nông dân đã đầu tư trong suốt quá trình sản xuất ra nông sản

• đồng thời thực hiện các giải pháp góp phần giảm chi phí sản xuất có ý nghĩa tăng lợi thế cạnh tranh của ngành hàng và

quyết định đến việc phát triển ổn định, hiệu quả và bền vững của ngành hàng cá tra – sản phẩm chiến lược quốc gia của

Việt Nam

• Vì vậy, việc xác định giá thành sản xuất cá tra nguyên liệu là

cơ sở để định giá thu mua nguyên liệu (đảm bảo người nuôi có thể tái sản xuất) từ đó xây dựng giá sàn xuất khẩu đảm bảo đôi bên cùng hài hòa lợi ích, bảo vệ và đề cao vị thế của sản phẩm đặc thù của quốc gia.

IV KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XuẤ\

IV.2 Đề xuất

đồng/kg vào tháng 11-12 năm 2011, sau đó cuối tháng 12 và đầu tháng 1 đột ngột sụt giảm xuống ngưỡng 25.000-25.500 đồng/kg Sự sụt giảm này được nhận định là do chịu ảnh hưởng từ khủng hoảng nợ công châu Âu Thế nhưng giá thu mua nguyên liệu hiện nay bằng với gía thành sản xuất thì nguyên nhân vì đâu?Có phải do nội tại trong chuỗi sản xuất của chính chúng ta?

thừa nhận, song vẫn còn một tình trạng khủng hoảng khác mà tự các bên

thừa nhận, song vẫn còn một tình trạng khủng hoảng khác mà tự các bên

doanh nghiệp.

Đề xuất

• Vì vậy, , muốn tháo gỡ được nút thắt từ hai phía thì trong khi người nuôi chăm chút cho sản phẩm của mình để vươn lên đáp ứng được yêu cầu về số lượng, chất lượng nguyên liệu của DN thì phía các DN cũng cần có đạo đức trong kinh doanh, chữ

“tín” trong hành xử với người nuôi để giúp họ có khả năng tái đầu tư cung ứng lại nguyên liệu cho mình, trên cơ sở bảo đảm quyền lợi, tinh thần “win-win” cho cả đôi bên

• Chia sẻ quyền lợi một cách minh bạch và sòng phẳng mới là cơ

sở để tạo dựng và duy trì mối quan hệ liên kết bền chặt giữa

người nuôi, doanh nghiệp chế biến và các thành phần khác

trong chuỗi sản xuất cá tra Thiết nghĩ, chừng nào mỗi bên tự thay đổi “cách suy, nếp nghĩ” hai phía luôn “cùng hội, cùng thuyền”với nhau thì chừng ấy giải pháp liên kết thực sự mới có thể thực hành và cũng từ ấy, người nuôi mới hết lao đao!

Xin chân thành c ả m ơn quí vị

đã quan tâm theo dõi!