Bài giảng pháp luật đại cương chương 1 một số vấn đề cơ bản về NHÀ nước

a/ Hình thức chính thểHình thức chính thể là cách tổ chức và trình tự để lập ra các cơ quan tối cao của nhà nước và xác lập những mối quan hệ cơ bản của các cơ quan đó.. * Chính thể qu

NỘI DUNG

1.1 Khái niệm, đặc trưng của Nhà nước 1.2 Hình thức nhà nước (chính thể, cấu trúc, chế độ chính trị)

1.3 Bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam

1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC TRƯNG CỦA NHÀ NƯỚC

Nguồn gốc của Nhà nước:

Quan điểm phi macxit:

- Thuyết thần học

- Thuyết gia trưởng

- Thuyết khế ước xã hội

- …

- Quan điểm macxit:

“Nhà nước không phải là

một hiện tượng vĩnh cửu,

- Mâu thuẫn và đấu tranh giai cấp liên tục diễn ra.

 Nhà nước

when Sau 3 lần phân công lao động xã hội

Khái niệm:

“Nhà nước là một bộ máy quyền lực đặc

biệt do giai cấp thống trị lập ra để duy trì việc thống trị về kinh tế, chính trị, tư tưởng đối với toàn bộ xã hội.”

PHÂN DÂN CƯ THEO CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH LÃNH THỔ

THIẾT LẬP QUYỀN LỰC CÔNG CỘNG ĐẶC BIỆT

ĐẶT RA THUẾ VÀ THU THUẾ

b/ Đặc trưng của Nhà nước:

Chức năng của nhà nước

CHỨC NĂNG

CỦA NHÀ NƯỚC

ĐỐI NỘI

ĐỐI NGOẠI

1.2 HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC

Hình thức nhà nước là cách tổ chức quyền lực nhà nước và những phương pháp để thực hiện quyền lực nhà nước

HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC

HÌNH THỨC CHÍNH THỂ

HÌNH THỨC CẤU TRÚC

CHẾ ĐỘ CHÍNH TRỊ

a/ Hình thức chính thể

Hình thức chính thể là cách tổ chức và trình tự

để lập ra các cơ quan tối cao của nhà nước và

xác lập những mối quan hệ cơ bản của các cơ quan đó

Trong lịch sử, có hai hình thức chính thể cơ bản: chính thể quân chủ và chính thể cộng hòa

* Chính thể quân chủ

- Là hình thức trong đó quyền lực tối cao của nhà nước tập trung toàn bộ (hay một phần) trong tay người đứng đầu nhà nước theo nguyên tắc thừa kế, cha truyền con nối

- gồm 2 loại: quân chủ tuyệt đối và quân chủ tương đối

* Chính thể cộng hòa:

- là hình thức trong đó quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về một cơ quan được bầu ra trong một thời gian nhất định hay nói cách khác quyền lực nhà nước tập trung không phải vào tay một người mà là một tập thể người được bầu ra theo nhiệm kỳ

-> Cộng hòa quý tộc: cơ quan tối cao nhà nước chỉ do tầng lớp quý tộc bầu ra

-> Cộng hòa dân chủ: quyền tham gia bầu cử để thành lập ra cơ quan đại diện của Nhà nước được pháp luật quy định thuộc về các tầng lớp nhân dân không phân biệt giai cấp, tầng lớp, giàu, nghèo, địa vị, giới tính, nghề nghiệp…

+ Cộng hòa đại nghị: Nghị viện bầu Tổng

thống, Tổng thống có quyền lực hạn chế, như không trực tiếp tham gia vào việc giải quyết các công việc Nhà nước; không là người đứng đầu hành pháp và cũng không là thành viên của hành pháp

+ Cộng hòa hỗn hợp (cộng hòa lưỡng

tính): Tổng thống do nhân dân trực tiếp bầu ra,

và Tổng thống bổ nhiệm Thủ tướng, người đứng đầu Chính phủ và lãnh đạo trực tiếp hoạt động của Chính phủ, như chủ tọa các phiên họp Hội đồng bộ trưởng; Thủ tướng chỉ chủ tọa các phiên họp này khi Tổng thống cho phép

Cộng hòa Tổng thống

Cộng hòa Đại nghị

Cộng hòa

hỗn hợp

Cộng hòa dân chủ

nhân dân Cộng hòa dân

chủ tư sản

b/ Hình thức cấu trúc nhà nước

- Hình thức cấu trúc nhà nước là cách thức tổ chức bộ máy nhà nước, là sự cấu tạo nhà nước theo các đơn vị hành chính lãnh thổ và xác lập mối liên hệ qua lại giữa các cơ quan nhà nước, giữa trung ương và địa phương

- Có hai loại:

+ Nhà nước đơn nhất + Nhà nước liên bang

c/ Chế độ chính trị

- Chế độ chính trị là tổng thể các phương pháp, thủ đoạn mà các cơ quan nhà nước sử dụng để thực hiện quyền lực nhà nước.

- Có hai phương pháp:

+ Phương pháp dân chủ

+ Phương pháp phản dân chủ

1.3 Bộ máy nhà nước cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam

1.3.1 Khái niệm và những đặc điểm của BMNN CHXHCN VN

1.3.2 Những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của BMNN CHXHCN Việt Nam

1.3.3 Các loại cơ quan trong BMNN CHXHCN VN

1.3.1 Khái niệm và những đặc điểm

- Thứ ba, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp;

- Thứ tư, bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa có đội ngũ cán bộ, công chức biết lắng nghe ý kiến của nhân dân và luôn chịu sự giám sát của nhân dân

-Thứ nhất , nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân nước thuộc về nhân dân

-Thứ hai , nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước

-Thứ ba , nguyên tắc tập trung dân chủ

-Thứ tư , nguyên tắc pháp chế XHCN

1.3.2 Những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước CHXHCN

Việt Nam

1.3.3 Những cơ quan trong bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam

a/ Cơ quan quyền lực nhà nước

nhân dân

Quốc Hội nước CHXHCN VN

Cơ sở pháp lý: Hiến pháp 1992 và Luật tổ chức

Quốc hội năm 2001.

Khái niệm: Điều 83 - Hiến pháp 1992: “Quốc

hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân,

cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.”

Quốc hội do nhân dân cả nước bầu theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín

- Nhiệm kỳ của mỗi khóa Quốc hội là 5 năm;

- QH họp mỗi năm 02 kỳ Trong trường hợp cần thiết, theo yêu cầu của Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ hoặc ít nhất 1/3 số đại biểu, QH có thể tiến hành kỳ họp bất thường Việc triệu tập và chuẩn bị, chủ trì các cuộc họp của QH do UBTVQH thực hiện

Hoạt động của QH (tt)

- Việc thông qua quyết định: ít nhất ½ tổng

số đại biểu Quốc hội tán thành Đặc biệt, trong 03 trường hợp sau thì phải có ít nhất 2/3 tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành, đó là:

+ Bãi miễn tư cách đại biểu Quốc hội;

+ Sửa đổi Hiến pháp;

+ Rút ngắn hay kéo dài nhiệm kỳ của Quốc hội

Quốc hội hiện nay

Quốc hội khóa XIII (2011-2016)

Tổng số: 500 đại biểu (827 ngừơi ứng cử)

Tỷ lệ tham gia bỏ phiếu: 99,51%

Ngày bầu cử: 22/5/2011

Ngày họp phiên họp đầu tiên: 21/7/2011

Chủ tịch Quốc hội: Nguyễn Sinh Hùng

Cơ cấu tổ chức của Quốc hội: gồm:

+ Uỷ ban Thường vụ Quốc hội;

+ Hội đồng dân tộc;

+ Các Ủy ban Quốc hội;

+ Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội;

Hội đồng nhân dân

Khái niệm: HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở

địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên

HĐND ban hành Nghị quyết

Nhiệm kỳ của HĐND là 05 năm HĐND họp mỗi năm hai kỳ Ngoài ra, có thể có những kỳ họp bất thường do nhu cầu chính trị, xã hội đòi hỏi

Cấp tỉnh

Cấp xã

Cấp huyện

Thường trực HĐND (Chủ tịch, Phó Chủ tịch

và Ủy viên thường trực)

Ban văn hoá - xã hội

Ban pháp chế

Ban kinh tế và ngân sách

Các Ban

Thường trực HĐND (Chủ tịch, Phó Chủ tịch

và Ủy viên thường trực)

b/ Cơ quan hành pháp/hành chính/ quản lý nhà nước

Chính phủ

Ủy ban nhân dân

Chính phủ nước CHXHCN VN

Cơ sở pháp lý: Chương VIII Hiến pháp 1992

và Luật tổ chức Chính phủ năm 2001

Khái niệm: Chính phủ là cơ quan chấp hành

của Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam

- Chính phủ có chức năng thống nhất quản lý tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

- Nhiệm kỳ của Chính phủ theo nhiệm kỳ của Quốc hội

Chính phủ

Hành chính (quản lý )

Chấp hành (Thi hành các quyết định và văn bản của cấp

trên - Quốc hội.)

THỦ

TRƯỞNG

CQ NGANG BỘ (04)

QH bầu theo

đề nghị của

CTN

Do Thủ tướng đề nghị – QH phê

chuẩn – CTN bổ nhiệm

18 BỘ TRONG CHÍNH PHỦ

4 CƠ QUAN NGANG BỘ

Ủy ban dân tộc

Ngân hàng nhà

nước

Thanh tra Chính phủ Văn phòng Chính phủ

HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG

Ủy ban nhân dân

Khái niệm: UBND do HĐND bầu, là cơ quan chấp

hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, luật, các văn bản của các cơ quan Nhà nước cấp trên và Nghị quyết của Hội đồng nhân dân

Cơ cấu của UBND có Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các Ủy viên.

Nhiệm kỳ: theo nhiệm kỳ của HĐND

UBND ban hành Quyết định và Chỉ thị.

Chịu sự kiểm tra, giám sát, chất vấn của HĐND

Quản lý NN trên tất cả các lĩnh vực

ở địa phương

Uỷ BAN NHÂN DÂN:

Số lượng TV UBND

CƠ CấU Uỷ BAN NHÂN DÂN:

c/ Cơ quan tư pháp

Tòa án

nhân dân

Viện kiểm sát nhân dân

TOÀ ÁN NHÂN DÂN

Khái niệm: TAND tối cao, các TAND địa

phương, các toà án quân sự và các toà án khác do luật định là những cơ quan xét xử

của nước CHXHCN Việt Nam.

Vị trí pháp lý: Đ127 Hiến pháp 1992

TAND chịu trách nhiệm báo cáo trước cơ quan quyền lực NN

cùng cấp Chánh án TANDTC thống nhất quản lý HT TAND

Xét xử có HTND, HTND ngang quyền TP

Bổ nhiệm thẩm phán và bầu HTND

TOÀ ÁN NHÂN DÂN

TA ND

Tối cao

Tòa Chuyên trách UBTP

BM giúp việc

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

Khái niệm: Viện kiểm sát nhân dân

(VKSND) kiểm sát việc tuân theo

pháp luật, thực hiện quyền công tố

theo quy định của hiến pháp và

pháp luật; là chức năng riêng có

của VKSND trong thực hiện quyền

tư pháp, nhằm bảo đảm cho PL

được thi hành nghiêm chỉnh, thống

nhất trong phạm vi cả nước.

Vị trí pháp lý: Đ137 Hiến pháp 1992

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

Thực hành

quyền công

tố

Kiểm sát các hoạt động

tư pháp

Chức

năng

Chức năng

năng Hoạt động điều tra

Hoạt động xét xử của TAND

Hoạt động thi hành án

Hoạt động giam giữ, cải tạo

Nguyên Tắc

tổ chức

và hoạt động

CHủ TịCH NƯớC

quyền của nước ngoài

Quyết định cho nhập, thôi hoặc tước quốc

Tiến hành đàm phán, ký kết ĐƯQT nhân

danh NN CHXHCN Việt Nam

Trình QH phê chuẩn ĐƯQT đã trực tiếp ký; quyết định phê chuẩn hoặc gia nhập ĐƯQT

Công bố Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh

Công bố quyết định tuyên bố tình trạng chiến tranh, đại

Có quyền ban hành Lệnh, Quyết định trình dự án

luật trước QH

Có quyền tham dự các phiên họp của UBTVQH, của CP khi xét thấy cần thiết, có quyền yêu cầu UBTVQH triệu tập kỳ họp bất thường của QH