Một Số Vấn Đề Chung Về Mô Hình Trường Học Mới Việt Nam

GV có vị trí mới, được BDTX để nâng cao trình độ tác nghiệp, đáp ứng vai trò là người hướng dẫn, tổ chức hoạt động học tập, giáo dục, đánh giá HS và phối hợp với CMHS và cộng đồng... Chư

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ

MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI VIỆT NAM

Hà Tĩnh, ngày 17 tháng 8 năm 2015

I Quá trình thực nghiệm mô hình THM

1 Từ năm học 2011-2012, Bộ GDĐT triển khai mô hình

trường học mới (THM) đối với bậc tiểu học

2 Qua 3 năm triển khai ở bậc tiểu học đã khẳng định THM

là một kiểu mô hình nhà trường hiện đại, tiên tiến, phù hợp với mục tiêu đổi mới và đặc điểm của giáo dục VN

3 Năm học 2014-2015 đã có 1447 trường tiểu học trên

toàn quốc có HS học hết lớp 5 theo mô hình này Đồng thời Bộ chỉ đạo 6 tỉnh triển khai thực nghiệm thành công

mô hình ở 48 lớp 6 của 24 trường THCS

4 Năm học 2015-2016, có trên 3700 trường tiểu học triển

khai áp dụng mô hình; hơn 1600 trường THCS đăng kí tham gia triển khai mô hình THM đối với lớp 6

II Đặc điểm nổi bật của mô h ình THM cấp THCS

1 Hoạt động học (HĐH) của HS được coi là trung tâm của

quá trình dạy học

2 Tài liệu hướng dẫn học (HDH) được thiết kế cho HS hoạt

động, học nhóm, tự học; dùng chung cho GV, HS và CMHS

3 Môi trường học tập cởi mở, thân thiện, hiệu quả; GV với vai

trò là người hướng dẫn học, quan tâm đến sự khác biệt trong việc tiếp thu kiến thức của HS

4 NT thiết lập mối liên hệ chặt chẽ với gia đình và cộng đồng

5 Đánh giá HS thường xuyên theo quá trình học tập nhằm

kiểm tra và hướng dẫn PP học tập có hiệu quả cho HS

6 GV có vị trí mới, được BDTX để nâng cao trình độ tác

nghiệp, đáp ứng vai trò là người hướng dẫn, tổ chức hoạt động học tập, giáo dục, đánh giá HS và phối hợp với CMHS

và cộng đồng

III Chương trình – Phương thức dạy học

1 Chương trình dạy học

• Mô hình THM thực hiện CTGDPT hiện hành;

• Tài liệu HDH được biên soạn theo CT hiện hành; các bài

học được sắp xếp lại theo hướng tích hợp với 8 môn

học: Toán, Ngữ Văn, KHTN (Lý, Hóa, Sinh); KHXH (Sử,

Địa); GDCD; Công nghệ, Tin học, HĐGD (ÂN, MT, TD);

• Ngoại ngữ thực hiện theo CT hoặc đề án 2020.

2 Phương thức dạy học

• HS được hướng dẫn học tích cực, tự lực, sáng tạo theo

tài liệu HDH (tài liệu 3 trong 1: HS – GV - CMHS);

• HĐH của HS được thực hiện trong và ngoài lớp, ở nhà

và cộng đồng;

• Huy động sự tham gia của gia đình và cộng đồng trong

quá trình tổ chức hoạt động học của HS

IV Cấu trúc tài liệu Hướng dẫn học (1/3)

1 Hoạt động khởi động

• Mục đích: tạo tình huống/vấn đề học tập nhằm huy động

kiến thức, kinh nghiệm hiện có của HS và nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập

• Nội dung: Nhiệm vụ HT trong HĐ "Khởi động" cần đảm bảo

rằng HS không thể giải quyết trọn vẹn với KT-KN cũ mà cần phải học thêm KT-KN mới trong các HĐ "Hình thành kiến thức" và "Luyện tập" để hoàn thiện

2 Hoạt động hình thành kiến thức

• Mục đích: trang bị cho HS những KT mới liên quan đến tình

huống/vấn đề học tập nêu ra ở HĐ Khởi động

• Nội dung: Nhiệm vụ HT nhằm giúp cho HS tự lực chiếm lĩnh

KT thông qua: đọc; nghe; quan sát; thực hành; thí nghiệm

3 Hoạt động luyện tập

• Mục đích: giúp HS hoàn thiện KT vừa chiếm lĩnh được.

• Nội dung: Nhiệm vụ HT nhằm rèn luyện KN áp dụng KT

mới để giải quyết các tình huống/vấn đề trong học tập

4 Hoạt động vận dụng

• Mục đích: giúp HS vận dụng được các KT-KN trong cuộc

sống, tương tự tình huống/vấn đề đã học

• Nội dung: Nhiệm vụ HT yêu cầu HS phát hiện các tình

huống thực tiễn và vận dụng KT-KN đã học để giải quyết

5 Hoạt động tìm tòi mở rộng

• Mục đích: giúp HS tìm tòi, mở rộng thêm những gì đã được

học, dần hình thành nhu cầu học tập suốt đời

• Nội dung: Nhiệm vụ HT yêu cầu HS tự tìm tòi, mở rộng

thêm ND bài học; đây là những HĐ mang tính nghiên cứu, sáng tạo, cần sự giúp đỡ của GĐ, cộng đồng

IV Cấu trúc tài liệu Hướng dẫn học (2/3)

Lưu ý:

• HĐ "Vận dụng" và "Tìm tòi, mở rộng" là các HĐ giao cho HS thực hiện ở ngoài lớp học, GV không tổ chức dạy học hoàn toàn trên lớp Vì vậy ND các HĐ này trong tài liệu HDH chỉ

là những yêu cầu, định hướng và gợi ý về PP thực hiện, mô

tả sản phẩm học tập phải hoàn thành, để HS tự phát hiện, lựa chọn tình huống thực tiễn nhằm vận dụng KT-KN đã học được trong bài học; tìm tòi mở rộng thêm theo sở thích, sở trường, hứng thú của mình

• HĐ "Vận dụng" và "Tìm tòi, mở rộng" có bản chất là HĐ trải nghiệm của HS, có thể được thực hiện trong phòng thí nghiệm ở trường, tại viện bảo tàng, các địa danh lịch sử văn hóa hoặc tìm hiểu và giải quyết các tình huống thường gặp trong cuộc sống hàng ngày, ở nhà và cộng đồng

IV Cấu trúc tài liệu Hướng dẫn học (3/3)

Làm việc cá nhân

• Trước khi tham gia phối hợp trong nhóm nhỏ, CN luôn có một khoảng thời gian HĐ để tự lĩnh hội KT như: đọc MT bài học, đọc văn bản, tự trả lời câu hỏi, giải bài toán để tìm kết quả,…

• CN làm việc độc lập, có thể hỏi hay trả lời bạn trong nhóm; thực hiện các yêu cầu của của nhóm trưởng (nếu có)

• Tần suất của hoạt động CN lớn và chiếm ưu thế hơn so với các hoạt động khác, nếu gặp những gì không hiểu, HS có thể nêu ra trong nhóm để các thành viên khác cùng trao đổi

và nếu nhóm không giải quyết được VĐ thì nhóm trưởng có thể nhờ GV hỗ trợ.

Các hình thức hoạt động học của HS (2/4)

2 Hoạt động cặp đôi và hoạt động nhóm:

•Giúp HS phát triển năng lực hợp tác, tăng cường sự chia

sẻ, tính cộng đồng

=> Sử dụng trong trường hợp các BT/NV cần sự chia sẻ,

hợp tác trong nhóm nhỏ gồm 2 em Ví dụ: kể cho nhau nghe, nói với nhau một nội dung nào đó, đổi bài cho nhau

để đánh giá chéo, ;

•Hình thức hoạt động nhóm (từ 3 em trở lên) => Sử dụng trong trường hợp tương tự, nhưng nghiêng về sự hợp tác, thảo luận với số lượng thành viên nhiều hơn

Làm việc theo cặp

• GV lưu ý chia nhóm sao cho không HS nào bị lẻ khi HĐ theo cặp; hoặc GV phải cho đan chéo giữa các nhóm để đảm bảo tất cả HS đều được làm việc

• Phù hợp các công việc như: Kiểm tra dữ liệu, giải thích,

chia sẻ thông tin; thực hành KN giao tiếp cơ bản (ví dụ như nghe, đặt câu hỏi, làm rõ một VĐ), đóng vai

• Giúp HS tự tin và tập trung tốt vào công việc nhóm=> Đây

là nền tảng cho sự chia sẻ và hợp tác trong nhóm lớn hơn sau này

Các hình thức hoạt động học của HS (3/4)

3 Hoạt động chung cả lớp:

•Phù hợp với số đông HS, nhằm tăng cường tính cộng đồng, GD tinh thần đoàn kết, sự chia sẻ, chung sống hài hoà

•Thường được vận dụng trong các tình huống: nghe GV hướng dẫn chung; nghe GV nhắc nhở, tổng kết, rút kinh nghiệm; HS luyện tập trình bày miệng trước tập thể lớp…

•Khi tổ chức HĐ này, GV tránh biến giờ học thành giờ nghe thuyết giảng hoặc vấn đáp sẽ làm giảm hiệu quả và sai mục đích của hình thức HĐ này

Làm việc cả lớp

• Khi HS có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh một VĐ hoặc có những khó khăn mà nhiều HS không thể vượt qua, GV có thể dừng công việc của các nhóm lại để tập trung cả lớp làm sáng tỏ các VĐ còn băn khoăn hoặc bàn cãi

• Lưu ý rằng những tình huống như vậy không xuất hiện thường xuyên trong lớp học

Vai trò của thành viên trong hoạt động nhóm (1/3)

• Cá nhân:

 đọc, suy nghĩ, giải quyết nhiệm vụ, có thể hỏi các bạn

trong nhóm về những điều mình chưa hiểu;

 khi các bạn cũng gặp khó khăn như mình thì yêu cầu sự trợ giúp của GV; thực hiện các yêu cầu của nhóm trưởng.

• Nhóm trưởng:

– Thực hiện các nhiệm vụ của CN như các bạn khác

– Bao quát nhóm;

– Phân công các bạn giúp đỡ nhau;

– Tổ chức cho cả nhóm thảo luận những VĐ khó khăn;

thay mặt nhóm để liên hệ với GV và xin trợ giúp; báo cáo tiến trình HT; điều hành chốt KT trong nhóm

Vai trò của thành viên trong hoạt động nhóm (2/3)

• Thư kí của nhóm:

– Thực hiện các nhiệm vụ của CN như các bạn khác;

– Là người ghi chép hoặc vẽ lại những ND trao đổi hoặc kết quả công việc của nhóm

– Đánh dấu vào bảng tiến độ công việc để giúp nhóm trưởng báo cáo GV

– GV lưu ý phân công HS luân phiên nhau làm thư kí

Vai trò của thành viên trong hoạt động nhóm (3/3)

Vai trò của GV trong tổ chức hoạt động nhóm

• Chọn các nhóm trưởng, thư kí nhóm phân công nhiệm vụ

• Giúp đỡ HS, gợi mở để HS phát huy tìm tòi KT mới, hỗ trợ cho cả lớp, hướng dẫn HS báo cáo sản phẩm

• Vừa hướng dẫn HT cho một nhóm, vừa kết hợp quan sát, đánh giá và thúc đẩy các nhóm khác làm việc

• Tránh dạy học đồng loạt theo hướng định lượng thời gian

• Cần huy động được sự trợ giúp của HS khá giỏi, các nhóm đã hoàn thành nhiệm vụ trong lớp để trợ giúp HS và các nhóm chậm hơn, yếu hơn

VI Tổ chức lớp học (1/3)

1 Hội đồng tự quản học sinh (HĐTQHS)

• Do HS bầu ra theo tinh thần dân chủ;

• Hội đồng có thể thay đổi luân phiên để HS trải nghiệm

- Tự tổ chức các hoạt đôông giáo dục;

- Truyền đạt ý kiến phản ánh của HS trong lớp.

b) Tổ chức xây dựng, quản lí sử dụng và phát triển góc học

tập, góc thư viện, góc cộng đồng, bản đồ cộng đồng

c) Xây dựng nội quy nhà trường

- Các lớp có thể tổ chức thảo luận trong lớp;

- Cử đại diện dự buổi họp chung toàn trường để thảo luận,

xây dựng nội quy của trường.

• Hòm thư “điều em muốn nói”;

• Sổ đối nội, đối ngoại;

• Nhật kí CMHS;…

Trang trí lớp học

VI Đánh giá trong quá trình dạy học

• Theo dõi, kiểm tra quá trình và từng kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS/nhóm HS theo tiến trình dạy học

• Nếu có nhận xét đặc biệt, GV ghi vào phiếu, vở, SP học tập

• Đánh giá sự hình thành và phát triển PC, NL của HS

• Khuyến khích và hướng dẫn HS tự đánh giá và tham gia nhận xét lẫn nhau

• HS tham gia nhận xét, góp ý bạn, nhóm bạn ngay trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ HT môn học/HĐGD.

• CMHS được khuyến khích phối hợp với GV, nhà trường động viên, giúp đỡ HS học tập, rèn luyện.

• Hồ sơ sổ sách đánh giá theo hướng dẫn của Bộ ( CV số 4669/BGDĐT-GDTrH, ngày 10/9/2015)

VII Sĩ số học sinh và bố trí giáo viên

1 Số học sinh/lớp và số buổi học/ngày

• Số lượng HS/lớp thực hiện theo quy định hiện hành;

khuyến khích giảm sĩ số HS/lớp

• CTGD được thiết kế học 1 buổi/ngày; khuyến khích các

trường dạy hơn 6 buổi/tuần bằng các biện pháp tăng cường tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST)

2 Bố trí giáo viên giảng dạy

• Việc phân công GVCN và GV bộ môn theo quy định hiện

hành

• Trước mắt, việc dạy học các chủ đề thuộc phân môn trong

các môn học tích hợp: Lý, Hóa, Sinh (môn KHTN); Sử, Địa (trong môn KHXH); ÂN, MT, TD (môn HĐGD) do GV bộ môn hiện nay đảm nhận; khuyến khích GV dạy liên môn

• Tạo điều kiện hỗ trợ cho GV dạy theo mô hình THM

Ý nghĩa của HĐTNST

• HĐTNST = Hoạt động + Trải nghiệm + Sáng tạo

+ Hoạt động: Năng lực chỉ có được thông qua HĐ (làm), trải nghiệm, vận dụng tri thức”

“Tôi nghe và tôi quên, Tôi nhìn và tôi nhớ, Tôi làm và tôi

hiểu”

+ Sáng tạo:

 là bản chất của cạnh tranh => Đề cao sáng tạo

 được phát huy nhiều ở vận dụng; CÁCH cần hơn CÁI

 Cả Mục tiêu, Nội dung, Phương thức, Điều kiện và Quản lý

• Nhà trường PT các nước đều chú ý công thức:

HĐGD = HĐ học + HĐTNST

HĐTNST trong mô hình THM

Yêu cầu của HĐTNST

• Thông qua các HĐ đa dạng và phong phú gắn với thực tiễn

• Gắn bó: Nhà trường + cộng đồng + các tổ chức XH

HĐTNST trong mô hình THM

1 Theo định hướng CTGDPT mới, các HĐGD trong trường

gồm: HĐ tập thể (sinh hoạt lớp, sinh hoạt trường, sinh hoạt Đội TNTP HCM, sinh hoạt Đoàn TNCS HCM); HĐGDNGLL được tổ chức theo các chủ đề giáo dục; HĐ GDHN; được gọi chung là HĐTNST.

2 Đối với THM, vừa chú trọng đến tính trải nghiệm của HS

trong các bài học, vừa chú trọng các HĐTNST theo định hướng CTGDPT mới nhằm giúp HS có cơ hội trải nghiệm nhiều hơn ở ngoài lớp học, chủ động phối hợp cùng CMHS, các DN và các tổ chức CT-XH tại địa phương để xây dựng một số DA học tập cộng đồng, gắn nội dung GD trong NT với các HĐ thường xuyên tại địa phương liên quan đến HĐ SX, KD; vệ sinh môi trường; hoạt động VHVN-TDTT;

HĐTNST trong mô hình THM

Đặc trưng Môn học/HĐGD Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Mục đích

chính

Hình thành và phát triển hệ thống tri thức khoa học, năng lực nhận thức và hành động của học sinh.

Hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực chung cần có ở con người trong xã hội hiện đại.

Nội dung

- Kiến thức khoa học, nội dung gắn với các lĩnh vực chuyên môn.

- Được thiết kế thành các phần chương, bài,

có mối liên hệ lôgic chặt chẽ hoặc các mô đun tương đối hoàn chỉnh.

- Kiến thức thực tiễn gắn bó với đời sống, địa phương, cộng đồng, đất nước, mang tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, nhiều môn học;

dễ vận dụng vào thực tế.

- Được thiết kế thành các chủ điểm mang tính mở, không yêu cầu mối liên hệ chặt chẽ giữa các chủ điểm

HĐTNST trong mô hình THM

Hình thức

tổ chức

- Đa dạng, có quy trình chặt chẽ, hạn chế về không gian, thời gian, quy

mô và đối tượng tham gia,

- HS ít cơ hội trải nghiệm

cá nhân.

- Người chỉ đạo, tổ chức hoạt động học tập chủ yếu là GV.

- Đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng,

- HS có nhiều cơ hội trải nghiệm cá nhân.

- Có nhiều lực lượng tham gia chỉ đạo, tổ chức các hoạt động trải nghiệm với các mức độ khác nhau (GV, CMHS, nhà hoạt động XH, chính quyền, doanh nghiệp, ).

- Theo chuẩn chung.

- Thường đánh giá kết quả đạt được bằng điểm số.

- Nhấn mạnh đến kinh nghiệm, năng lực thực hiện, tính trải nghiệm.

- Theo những yêu cầu riêng, mang tính cá biệt hoá, phân hoá.

- Thường đánh giá kết quả đạt được bằng nhận xét.

HĐTNST trong mô hình THM

Các HĐTNSTtrong mô hình THM rất đa dạng như:

•Tham gia các dự án cộng đồng;

•Tham quan, dã ngoại;

•Hôôi thi/cuôôc thi: NCKH, Liên môn – Tích hợp;

•Câu lạc bôô;

•Các trò chơi;

•Tổ chức diễn đàn;

•Sân khấu tương tác;

•Hoạt đôông giao lưu;

•Hoạt đôông chiến dịch;

•Hoạt đôông nhân đạo;

•Hoạt đôông tình nguyêôn;

•Lao đôông công ích;

•Sinh hoạt tâôp thể

HĐTNST trong mô hình THM

HĐ TNST

Tại

Hình dung HĐTNST ở Việt Nam từ kinh

nghiệm của một số trường THCS-THPT

MỘT VÀI LƯU Ý THÊM VỀTRIỂN KHAI MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI

TẠI CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC

33

Một số vấn đề cần nhấn mạnh về nhận thức

1/ Thực hiện chủ trương đổi mới CB-TD GDĐT:

(1) Đổi mới CT-SGK: THM là 1 trong 10 việc thực nghiệm.

(2) Đổi mới việc TIẾP CẬN các thành tố của GDPT:

- Hình thức: Lên lớp truyền thống, có ngoại khóa =>

Đa dạng hóa các hình thức giáo dục, chú trọng hoạt động trải nghiệm sáng tạo (TNST )

1/ Thực hiện chủ trương đổi mới CB-TD GDĐT:

Đổi mới việc TIẾP CẬN các thành tố của GDPT:

- Điều kiện dạy học: Hạn chế, bao cấp => Huy động mọi

nguồn học liệu, thiết bị dạy học, ứng dụng CNTT,…

- Kiểm tra đánh giá: Chỉ chú trọng đánh giá đinh kỳ, kết

quả => Kết hợp đánh giá quá trình, đa dạng hóa nội dung, phương pháp, hình thức, chủ thể đánh giá; chú trọng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau

- Quản lý: Tập trung, áp đặt => Tự chủ, tự chịu trách

nhiệm, giải trình xã hội

Một số vấn đề cần nhấn mạnh về nhận thức