BÀI GIẢNG QUY HOẠCH môi TRƯỜNG bài 2 khái niệm về quy hoạch môi trường

Tình hình nghiên cứu quy họach môi trường trên Thế giới tt Tại thời điểm Thập niên 80, có 8 dự án QHMT tại Châu Á thì đã có 5 dự án QHMT vùng; 02 dự án QHMT lồng ghép trong phát triển ki

VIỆN MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

Quy hoạch môi trường

(Bài 2 : Khái niệm về QHMT)

Cán bộ giảng dạy : PGS.TS Phùng Chí Sỹ

TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU QHMT TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới

- Cuối thập niên 50, 60 của thế kỷ XX : Quy hoạch môi trường (QHMT) đã là mối quan tâm của quốc tế.

- QHMT đã phát triển rất sớm tại các nước có

nền khoa học phát triển như Pháp, Mỹ, Nga…và sau đó là các nước Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc…

- Lĩnh vực QHMT cũng được các tổ chức tài

chính lớn như Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) quan

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

- Tại Châu Mỹ La Tinh: Báo cáo quy hoạch tổng hợp phát triển vùng được thực hiện bởi Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (năm 1984) Báo cáo này chỉ rõ sự cần thiết phải kết hợp quản lý môi trường (QLMT) vào trong phát triển bền vững (PTBV) kinh tế vùng ngay từ đầu.

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

- Tại Châu Á: Từ năm 1984 các dự án diễn ra tại Indonesia, Hàn Quốc, Philipin, Malaysia và Thái Lan

đã bước đầu kết hợp kinh tế với môi trường

Đáng chú ý là 8 dự án được tài trợ bởi ADB như tóm tắt trong bảng dưới đây.

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

Dự án Đặc tính

vùng quy hoạch

Năm Hoàn thành

Loại hình quy

hoạch

Diện tích (km 2 )

Dân số (1.000 người)

1984 Quy

hoạch cải thiện chất lượng nước vùng

3.820 1.840 Trình

bày tốt Bước chuẩn bị Cho

QHMT vùng

Dự án phát triển

tổng hợp vùng

Palawan

Vùng đảo 1985 QHMT vùng 12.000 318 Ít chú ý môi

trường

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

QHTTMT lưu vực

sông Hàn (Hàn

Quốc)

Lưu vực sông 1986 QHMT vùng 24.000 14.000 Hạn chế về kiểm

soát môi trường

Dự án PTBV

vùng

ven biển phía

Đông (Thái Lan)

Vùng ven biển 1986 QHMT vùng 13.000 1.200 Thiếu kết nối với

các nhà

ra quyết định về kinh tế

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

vùng

200 7,6 Dự án tốt

về bảo tồn tài nguyên sinh thái

của các tổ chức

chính phủ

Dự án quản lý và

kiểm soát ô

nhiễm công

Vùng Công nghiệp

1987 QHMT

vùng 890 700 Thiếu về kiểm soát ô

nhiễm môi

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

Tại thời điểm Thập niên 80, có 8 dự án QHMT tại Châu Á thì đã có 5 dự án QHMT vùng; 02 dự án QHMT lồng ghép trong phát triển kinh tế và 01 dự án quy hoạch cải thiện chất lượng môi trường vùng

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

- QHMT còn tương đối mới

- Kể từ năm 1998, 1999 Cục Môi trường (nay

là Tổng Cục Môi trường) đã tổ chức thực hiện những nghiên cứu đầu tiên về QHMT:

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

- QHMT tỉnh Quảng Ninh do Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và các chuyên gia Việt Nam thực hiện.

- QHMT Tp Huế (1998); QHMT Tp Thái Nguyên (1999) do Trung tâm Quy hoạch Đô thị và Phát triển Nông thôn – Bộ Xây dựng thực hiện.

- Nghiên cứu xây dựng QHMT Đồng bằng Sông Cửu Long do Viện Kỹ thuật Nhiệt đới

và Bảo vệ Môi trường thực hiện năm 1999.

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

- Nghiên cứu điều tra đánh giá tình hình ô nhiễm và suy thoái môi trường vùng Đồng bằng Sông Cửu Long do Trung tâm Công nghệ Môi trường – ENTEC thực hiện năm 2000.

- QHMT vùng Đông Nam Bộ (ĐNB) (giai đoạn I) do Cục Môi trường phối hợp với Viện Môi trường và Tài Nguyên, Trung tâm Công nghệ Môi trường – ENTEC, Trung tâm Công nghệ và Quản lý môi trường

– CENTEMA thực hiện trong giai đoạn 2000- 2001.

- Nghiên cứu QHMT phục vụ cho phát triển KTXH bền vững tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2001 – 2010 do Trung tâm ENTEC thực hiện năm 2001.

- Và nhiều đề tài, nhiệm vụ, dự án, hàng chục luận

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

Trong thời gian 2001-2005 đã có 02 Đề tài thuộc chương trình "Bảo vệ Môi trường và Phòng tránh thiên tai" (KC-08) và 01 nhiệm vụ trọng điểm cấp Nhà nước về nghiên cứu QHMT đã hoàn thành:

- Đề tài: Nghiên cứu xây dựng QHMT phục vụ phát triển KTXH Vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) (KC.08.02) do cố GS.TS Lê Qúy An làm chủ nhiệm đề tài.

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

- Đề tài: Nghiên cứu xây dựng QHMT vùng kinh tế trọng điểm Miền Trung (TP Đà Nẵng, các tỉnh Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi) (KC.08.03) do PGS.TS Phùng Chí Sỹ làm chủ nhiệm đề tài.

- Nhiệm vụ trọng điểm: Nghiên cứu xây dựng QHMT phục vụ PTBV vùng Đông Nam Bộ do GS.TS Lâm Minh Triết làm chủ nhiệm đề tài.

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

Đây là ba đề tài lớn và toàn diện về nghiên cứu QHMT Trong đó, mỗi đề tài tiếp cận theo mỗi hướng tương đối khác nhau, nhưng về cơ bản đã thống nhất về khái niệm, mục tiêu, nội dung và các kỹ thuật, công cụ sử dụng để xây dựng QHMT

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

- Hiện nay Bộ TN-MT đang trình Chính phủ phê duyệt Quy hoạch BVMT cho 3 lưu vực sông này.

VỊ TRÍ CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG TRONG HỆ

THốNG KẾ HOẠCH HÓA BVMT

KHÁI NIỆM VỀ QUY HOẠCH

MÔI TRƯỜNG

KHÁI NIỆM QHMT

Trong từ điển về môi trường và PTBV (Dictionary of Environment and Sustainable Development) Alan Gilpin (1996) cho rằng QHMT là "sự

xác định các mục tiêu mong muốn

về KTXH đối với môi trường tự nhiên

và tạo ra các chương trình, quy trình quản lý để đạt được mục tiêu đó"

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

Những vấn đề trong QHMT thành phố và

quy hoạch vùng bao gồm: sử dụng đất, giao thông vận tải, lao động, sức khỏe, các trung tâm, thị xã mới, dân số, chính sách của nhà nước về định cư, các vấn

đề nhà ở, công nghiệp, phát triển đô thị, chính sách môi trường đối với quốc gia, vùng và đô thị, các vấn đề về ô nhiễm và đánh giá tác động môi trường (ĐTM).

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

• Theo ADB (năm 1991) trong quy hoạch nhằm

phát triển vùng, các thông số môi trường cần được đưa vào quy hoạch ngay từ đầu và sản phẩm cuối cùng là PTBV KTXH vùng với những cân nhắc cần thiết tới nhu cầu PTBV bằng cách nhất thể hóa với quản lý tài nguyên và môi trường.

• Theo Susan Buckingham - Hatfield & Bob

Evans (1992) thuật ngữ QHMT có thể hiểu là quá trình hình thành, đánh giá và thực hiện

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

• Toner (năm 1996) cho rằng QHMT là việc ứng

dụng các kiến thức về khoa học tự nhiên và sức khỏe trong các quyết định về sử dụng đất.

• Ở Châu Âu thuật ngữ QHMT thường áp dụng

cho quá trình quy họach sử dụng đất của khu vực hoặc địa phương

• Ở Bắc Mỹ QHMT được dùng để chỉ một

phương pháp quy họach tổng hợp và kết hợp nhiều vấn đề và nhiều bên có liên quan

• Một quan điểm của Richard D Margerum

(1997) cho rằng QHMT bao hàm việc BVMT tổng hợp, quản lý hệ sinh thái và quản lý tổng hợp các nguồn tài nguyên.

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

Mặc dù có nhiều cách diễn giải khác nhau về QHMT, nhưng trong những nghiên cứu ứng dụng của nhiều nước trên thế giới vẫn có nhiều điểm chung là trong QHMT phải xem xét các yếu tố tài nguyên và môi trường, các mục tiêu phát triển phải gắn với mục tiêu BVMT.

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

• GS Lê Thạc Cán (1994) sử dụng thuật ngữ "Lập kế

hoạch hóa môi trường" là việc lập kế hoạch, trong

đó các mục tiêu phát triển KTXH được xem xét một cách tổng hợp với các mục tiêu môi trường, nhằm đảm bảo khả năng thực tế cho việc thực hiện PTBV.

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

• Theo GS Đặng Trung Thuận (năm 2002),

QHMT là sắp xếp, tổ chức không gian và sử dụng các thành phần môi trường và các yếu

tố tài nguyên phù hợp với chức năng môi trường và điều kiện thiên nhiên, KTXH của vùng lãnh thổ theo định hướng PTBV.

• Theo KS Chu Thị Sàng, QHMT là quá trình

sử dụng có hệ thống các kiến thức khoa học

để xây dựng các chính sách và biện pháp trong sử dụng hợp lý tài nguyên và BVMT nhằm định hướng các họat động phát triển trong khu vực đảm bảo mục tiêu PTBV.

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

• Trong khuôn khổ đề tài cấp Nhà nước KC08-03

do PGS.TS.Phùng Chí Sỹ làm chủ nhiệm đề tài,

đã định nghĩa QHMT như sau:

• “Quy hoạch môi trường là quá trình sử dụng

các hệ thống kiến thức khoa học để xây dựng các chính sách và biện pháp thực hiện tốt nhất trong khai thác sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, cải thiện và bảo vệ môi trường theo không gian và thời gian được xác định làm cơ sở cho các quyết định về phát triển khu vực, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững”.

ĐỊNH NGHĨA VỀ QHMT

Theo Dự thảo Nghị định Chính phủ (Chưa thông qua):

- Quy hoạch môi trường là việc xây dựng định hướng

và đề xuất giải pháp phân vùng các thành phần môi trường tự nhiên đối với một vùng lãnh thổ trong một thời kỳ xác định nhằm bố trí hợp lý các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội tại vùng lãnh thổ đó;

- Quy hoạch bảo vệ môi trường là việc định hướng và

đề xuất giải pháp bố trí các hoạt động, biện pháp về bảo vệ môi trường đối với một vùng lãnh thổ trong một thời kỳ xác định nhằm thực hiện mục tiêu phát triển bền vững vùng lãnh thổ đó;

- Quy hoạch bảo vệ môi trường chuyên ngành là quy

hoạch bảo vệ môi trường được lập riêng cho một ngành, một lĩnh vực cụ thể.

ĐỊNH NGHĨA VỀ QHMT

Theo Dự thảo lần thứ 5 sửa đổi Luật BVMT

2005 (Dự kiến trình Quốc hội thông qua năm 2014):

Điều 3 :

18 Quy hoạch môi trường là việc bố trí không gian các hoạt động phát triển, bảo vệ và bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên và hệ thống hạ tầng kỹ thuật môi trường trên một vùng lãnh thổ xác định nhằm mục tiêu phát triển bền vững.

ĐỊNH NGHĨA VỀ QHMT

Chương II

QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG, ĐÁNH GIÁ MÔI

TRƯỜNG CHIẾN LƯỢC VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG

Mục 1

QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG

Điều 8 Các cấp độ quy hoạch môi trường

1 Quy hoạch môi trường quốc gia.

2 Quy hoạch môi trường vùng kinh tế - xã hội.

3 Quy hoạch môi trường cấp tỉnh.

ĐỊNH NGHĨA VỀ QHMT

Điều 9 Nội dung quy hoạch môi trường

1 Sự cần thiết và căn cứ lập quy hoạch.

2 Đặc điểm tài nguyên và môi trường vùng quy hoạch.

3 Đặc điểm kinh tế - xã hội và tác động qua lại với môi trường.

4 Đánh giá hiện trạng các quy hoạch, kế hoạch phát triển

ngành, lĩnh vực và địa phương và sự tác động qua lại đối với môi trường.

5 Đánh giá khả năng chịu tải của các thành phần môi trường.

6 Phân vùng không gian về môi trường để bảo vệ, bảo tồn, khai thác hợp lý và phát triển.

7 Quy hoạch hệ thống hạ tầng kỹ thuật môi trường.

8 Hệ thống giải pháp ngăn ngừa ô nhiễm và xử lý ô nhiễm môi trường.

9 Hệ thống giải pháp phòng chống suy thoái và phục hồi môi trường.

10 Hệ thống giải pháp ứng phó sự cố môi trường.

11 Tham vấn ý kiến xây dựng quy hoạch môi trường.

ĐỊNH NGHĨA VỀ QHMT

Điều 10 Lập, thẩm định và phê duyệt quy

hoạch môi trường

1 Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức lập, thẩm định quy hoạch môi trường quốc gia và quy hoạch môi trường vùng kinh tế - xã hội trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

2 Ủy ban nhân dân cấp tỉnh lập quy hoạch

môi trường cấp tỉnh, gửi Bộ Tài nguyên và

Môi trường để thẩm định và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

3 Bộ Tài nguyên và Môi trường thành lập hội đồng thẩm định quy hoạch môi trường.

4 Kinh phí lập và thẩm định quy hoạch môi

ĐỊNH NGHĨA VỀ QHMT

Điều 11 Tổ chức tham vấn xây dựng quy

hoạch môi trường

1 Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức tham vấn quy hoạch môi trường quốc gia và quy

hoạch môi trường vùng kinh tế - xã hội.

2 Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức tham vấn quy hoạch môi trường cấp tỉnh.

Điều 12 Thời kỳ quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch môi trường

1 Thời kỳ quy hoạch môi trường là 10 năm.

2 Quy hoạch môi trường được điều chỉnh khi

có sự thay đổi lớn về điều kiện tự nhiên hoặc quy hoạch phát triển trên địa bàn quy hoạch

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH

MÔI TRƯỜNG

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG

• Tư tưởng chủ đạo xuyên suốt của QHMT là những

quan điểm về PTBV bao gồm sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, nâng cao chất lượng môi trường sống, phát triển KTXH trong khả năng giới hạn của các hệ sinh thái Vì vậy mục tiêu của QHMT bao gồm:

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

- Điều chỉnh các họat động khai thác tài nguyên phù hợp hơn và nâng cao hiệu quả sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên vùng quy họach.

- Duy trì, đảm bảo và nâng cao chất lượng môi trường phù hợp với từng đơn vị không gian chức năng môi trường và từng giai đọan của phát triển.

- Lồng ghép các vấn đề môi trường trong QHPT nhằm điều chỉnh các họat động phát triển phù hợp với khả năng chịu tải của môi trường.

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

Mục tiêu cơ bản của QHMT là nhằm hợp lý hóa, tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn tài nguyên (dưới dạng vật chất và năng lượng) sẵn có của vùng đang xét mà không vượt quá khả năng chịu tải của vùng đó Môi trường tự nhiên chỉ có khả năng hạn chế, chỉ chịu đựng nổi các mức sử dụng như thu hoạch, khai thác và chứa chất thải nhất định; mức giới hạn này được gọi là khả năng chịu tải (carrying capacity)

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

Trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội của một vùng, cần phải có QHMT để định hướng cho việc quyết định các vấn đề cốt lõi sau:

- Các ngưỡng giới hạn phát triển của vùng là bao nhiêu để không vượt quá khả năng chịu tải của môi trường tự nhiên và khả năng tái tạo, phục hồi tài nguyên?

- Khai thác, sử dụng tài nguyên như thế nào cho hợp lý và hiệu quả?

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

- Cách thức quản lý, BVMT có hiệu quả nhất trong phạm vi một vùng;

- Tính hợp lý và bình đẳng trong việc phân chia các nguồn tài nguyên (ví dụ như tài nguyên nước) giữa các tiểu vùng trong phạm vi của một vùng;

- Cách giải quyết các vấn đề mâu thuẫn, tranh chấp giữa các địa phương trong vùng.

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

- Nếu QHMT lập trước Quy hoạch phát triển (QHPT)

thì mục tiêu của QHMT là định hướng cho QHPT theo định hướng PTBV.

- Nếu QHMT lập sau QHPT thì mục tiêu quả QHMT là

điều chỉnh QHPT theo định hướng PTBV.

- Nếu QHMT lập song song với QHPT thì QHMT sẽ

lồng ghép các vấn đề môi trường vào QHPT theo định hướng PTBV.

QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG VÀ

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Tổng quan về quá trình hình thành của

Agenda 21 trên thế giới

- Hội nghị quốc tế về môi trường và con người (1972) và sự ra đời của nhận thức về phát triển bền vững (PTBV).

- Báo cáo "Tương lai chung của chúng ta" (1987) do Ủy ban thế giới về Môi trường và Phát triển công bố và sự hình thành khái niệm phát triển bền vững.

- Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và Phát triển (6/1992) tại Rio De Janeiro và sự thiết lập Ủy ban phát triển bền vững (Chương trình nghị sự 21).

Tổng quan về quá trình hình thành của

Agenda 21 trên thế giới (tt)

- Diễn đàn toàn cầu cấp Bộ trưởng Môi trường tại Malmo (05/2000) và lời kêu gọi hành động vì PTBV.

- Hội nghị thượng đỉnh Thiên niên kỷ (09/2000) và việc thực hiện các cam kết vì PTBV

- Hội nghị Thượng đỉnh thế giới về Phát triển bền vững (09/2002) tại Johannesburg, Nam Phi và nỗ lực tiến tới PTBV toàn cầu