những đặc điểm thi pháp trong truyện ngắn Di Li

luận văn về truyện ngắn di li, nhà văn trẻ của văn học hiện đại việt nam. cô là nhà văn trẻ có đầu sách bán chạy vào bậc nhất hiện nay. di li có sự kế thừa và sáng tạo về mảng truyện trinh thám của dòng văn học việt nam

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mọi sự vật luôn vận động và phát triển không ngừng Hoà chung quy luật

đó, văn học cũng có những bước đi, hướng phát triển mới Bước vào thế kỉ XXI,toàn cầu hoá diễn ra mạnh mẽ, giao lưu văn hoá nói chung văn học nói riêngtheo đó mà phát triển Chúng ta được tiếp cận nhiều nền văn hoá mới Cái mới,cái hay của nhân loại không ngừng mở ra trước mắt ta những cơ hội và tháchthức trong việc sàng lọc tiếp nhận Các nhà văn trẻ chính là đội ngũ tiên phongthổi luồng sinh khí mới trong văn học nước nhà

Sáng tác luôn song hành với phê bình nghiên cứu văn học Văn học đổimới thì nghiên cứu, phê bình cũng phải đổi mới và theo sát bước đi của văn học.Cho nên việc nghiên cứu các tác giả trẻ của nền văn học Việt Nam hiện nay làcông việc hữu ích và thiết thực Có thể các sáng tác ấy còn non về mặt tay nghề,hạn chế về tầm nhìn, sự trải nghiệm nhưng đó là sự sáng tạo, cống hiến đángtrân trọng Việc đánh giá tác phẩm của các tác giả trẻ dễ rơi vào vội vàng nhưng

nó đảm bảo tính thời sự Phê bình nghiên cứu mảng đề tài này sẽ cho ta thấy mộtcái nhìn chân thực về văn học Việt Nam hiện nay từ đó định hướng phát triểnchiều rộng cũng như chiều sâu Các thế hệ nhà văn trẻ kế cận như: Trần ĐăngKhoa, Võ Thị Hảo, Nguyễn Quang Thiều, Hồ Anh Thái, Phan Thị Vàng Anh,tiếp sau đó là Nguyễn Ngọc Thuần, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Di Li…ngày càngtrưởng thành hơn trong cách viết, góp phần xây dựng một nền văn học Việt Namhiện đại đậm đà bản sắc dân tộc

Di Li là một trong những nhà văn trẻ đầy tiềm năng của văn học hiện đạiViệt Nam Di Li bước vào nghiệp văn chương hơi muộn, mãi đến năm 2007 nữ

nhà văn mới trình làng với độc giả tập truyện ngắn đầu tiên Tầng thứ nhất.

Nhưng sau khi dạo bước chân đầu tiên trên văn đàn đến nay Di Li luôn ra tácphẩm đều đặn chứng tỏ sức viết dồi dào Cho đến nay, Di Li đã có một “gia tài”đáng kể (18 đầu sách), phong phú về thể loại (truyện ngắn, tiểu thuyết, bút kí, kí

sự chân dung,tản văn, truyện dịch…) Một số lượng tác phẩm khá lớn so với tuổiđời cũng như nghiệp văn non trẻ của Di Li Gần ấy tác phẩm đã giúp cho Di Liphần nào định hình được cách viết của riêng mình Tuy chưa đến mức xuất sắctạo cho mình một chỗ đứng vững chắc trên văn đàn như: Nguyễn Tuân, NamCao, Thạch Lam, Vũ Trọng Phụng… nhưng bước đầu cách viết rất riêng của Di

Li đã ghi dấu ấn trong lòng độc giả Dẫu biết con đường sáng tác phía trước củacây bút này còn rất dài, và không có gì là “nhất thành bất biến” (nhất là tronglĩnh vực sáng tác), nhưng chúng tôi cũng mạnh dạn căn cứ vào những tập truyệnngắn đã xuất bản trong thời gian qua của Di Li để nghiên cứu, xem như bướcđầu khảo sát kết quả một chặng đường sáng tác của cây bút trẻ này

Số lượng tác phẩm tương đối lớn, phạm vi khá rộng nên để nghiên cứu vềtác phẩm của Di Li cần có sự khoanh vùng Chính vì vậy chúng tôi đã chọnmảng truyện ngắn của Di Li để khai thác Lựa chọn này căn cứ bởi hai nguyênnhân Thứ nhất, thể loại truyện ngắn hiện nay là thể loại thu hút sự quan tâm củađộc giả nhiều nhất, tuy dung lượng nhỏ nhưng ẩn sâu trong sự bé nhỏ ấy là cảmột thế giới rộng lớn Thứ hai, số lượng các truyện ngắn của Di Li tương đốinhiều (7 tập) nên có thể khái quát, định hình phương pháp sáng tác

Chính vì những điều trên đã thôi thúc chúng tôi thực hiện đề tài: Những đặc điểm thi pháp truyện ngắn Di Li Hy vọng với việc làm này sẽ góp phần

nhận diện những đặc điểm ban đầu về thi pháp của một trong những cây trẻ đầytriển vọng của văn học hiện đại Việt Nam, từ đó định hướng tiếp cận tác phẩmcủa các nhà văn trẻ hiện nay

2 Lịch sử vấn đề

Di Li là một nhà văn trẻ có khối lượng tác phẩm xuất bản khá lớn chỉtrong một thời gian ngắn Đồng thời chị đã được trao tặng nhiều giải thường vănhọc có uy tín, được giới phê bình ghi nhận, cũng như nhận được sự yêu mến và

kì vọng từ độc giả Di Li đã đạt được những thành công nhất định trên conđường sáng tác của mình Thế nhưng, hiện tại công việc nghiên về tác giả nàyhầu như chưa có gì đáng kể, chưa tưng xứng với những đóng góp của Di Li cho

văn học Chưa có một luận văn chính thức nào (cấp Đại học hay Sau Đại học)nghiên cứu đặc điểm thi pháp truyện ngắn Di Li Chính vì vậy, chúng tôi lựachọn tiếp nhận phần “Lịch sử vấn đề” này dưới con mắt của lý thuyết tiếp nhận,tức là thu thập và phân loại những ý kiến đánh giá của công chúng khi tiếp cậntruyện ngắn Di Li.

Di Li cho ra đời truyện ngắn đầu tay Hoa mộc trắng vào năm 2000, tiếp

sau đó là những sáng tác đăng rải rác trên các báo Những truyện ngắn ấy được

tập hợp trong tập truyện ngắn Tầng thứ nhất xuất bản năm 2007 Cùng năm đó, tập truyện ngắn Điệu Valse địa ngục ra đời Chọn thể loại văn trinh thám – kinh

dị, Di Li đã tự chọn cho mình một hướng đi khác lạ với số đông và bước đầu cónhững thành công nhất định Tuy nhiên truyện ngắn Di Li vẫn còn hạn chế

Đăng Thoan nhận định “Di Li viết chừng rất nhẹ nhàng, nhiều khi duy trì một cách kể quá dài làm mất đi tính căng thẳng cần có của những truyện ngắn muốn

đi vào đời sống đô thị hiện đại hay có xu hướng trinh thám – kinh dị Hai tập truyện ngắn cùng ra trong năm 2007 này chắc chắn chỉ là một bước đệm, vì chất văn xuôi dàn trải, dễ gây cảm giác nhạt nhẽo của tác giả cùng với lựa chọn thể loại cần đến sức chứa của tiểu thuyết, và Di Li mới chỉ là kẻ manh nha một quan niệm chứ chưa xác quyết một hướng đi trong văn chương.”

Theo thời gian, sự trải nghiệm cũng như bản lĩnh cầm bút của Di Li càngvững chắc hơn Phong Điệp là một trong những người đầu tiên có cái nhìn khá

tường tận về Di Li Trên báo Văn nghệ Trẻ số Tết Quý Tỵ, Phong Điệp đã có nhận xét tương đối tổng quát về truyện ngắn Di Li: “Bằng việc chọn thể loại trinh thám – kinh dị có thể nói Di Li đã khoanh cho mình một vùng đất riêng và mặc sức vùng vẫy Đơn giản vì thể loại mà cô chọn – thời điểm này đang là

“của lạ” […] Di Li tỏ ra biết tiết chế tình huống tiết truyện và dẫn dắt câu chuyện một cách hợp lý, vừa kích thích được trí tò mò của bạn đọc vừa đặt ra được những vấn đề đáng suy nghĩ trong cuộc sống hiện nay: lòng tham, sự phản trắc, nỗi đớn hèn… Đặc biệt Di Li không hề lạm dụng các chi tiết kinh dị, hoặc

đẩy yếu tố kinh dị lên sự ưu tiên hàng đầu “Kinh dị” – được cô sử dụng như một phương tiện cần và đủ đề chuyển tải các ý đồ, thông điệp của câu truyện tới độc giả Bởi vậy truyện của Di Li với mác trinh thám kinh dị - nó không hề bị đẩy sang thái cực giải trí thông thường, nhằm thoả mãn tính hiếu kì của người đọc Mà ngược lại – người đọc sẽ buộc phải tự vấn lại chính mình.”

Tập truyện ngắn Tháp Babel trên đỉnh ánh trăng ra đời đã khẳng định sức

viết cũng như tài năng của Di Li Gia Văn, trên báo Văn nghệ quân đội số 716

(11/2010) đã có lời khen tặng: “Di Li đã tránh được lối viết giản đơn, hoặc sướt mướt, sến, hoặc đào sâu tính dục bản năng một cách trần trụi, tự nhiên chủ nghĩa của một số cây bút trẻ hiện nay Văn của chị toát lên một sự thông minh, sang trọng, không ồn ào mà thâm hậu với sức tưởng tượng phong phú, bay bổng.”

Có rất nhiều bài báo viết về Di Li, về hướng đi đầy sáng tạo của cây bút

này nhưng có cái nhìn thấu đáo nhất, đầy đủ hơn cả là bài viết Khi Di Li xuất hiện của Bùi Việt Thắng đăng trên Văn nghệ trẻ số 34 (22/8/2010) Tác giả đã

chỉ ra sự ảnh hưởng của của những nhà văn nổi tiếng chuyên viết truyện kinh dị,truyện trinh thám – phiêu lưu, truyện kì ảo kiểu E Pô, Hôpman, Jác Lơndơn,

Ayme… đến Di Li, “ảnh hưởng nhưng không rơi vào bắt chước vụng về” Bùi

Việt Thắng cũng nhận ra truyện ngắn là thể loại hợp với sở trường, sở đoản của

Di Li Đặc biệt, Bùi Việt Thắng đã phát hiện được giọng văn của Di Li – giọng

ướm thử “Tôi nghĩ Di Li có giọng ướm thử trong khi kể chuyện Tác giả dường như không phủ định hay khẳng định điều gì, tất cả là để ngỏ, người đọc tha hồ suy luận và phỏng đoán”

Một trong những sự kiện đánh dấu bước ngoặc trong việc quan tâm, tìmhiểu, nghiên cứu nhà văn Di Li phải kể đến buổi tọa đàm về tác phẩm của Di Li

do Ban Công tác Nhà văn trẻ tổ chức sáng 26/6/2009 tại Hội nhà văn Buổi toạđàm đã ghi nhận nhiều ý kiến giá trị của nhà văn, nhà phê bình uy tín Nhà phê

bình Văn Giá nhận xét: “Biểu hiện của cái cười trong tác phẩm có mặt chủ yếu

ở ba điểm: thứ nhất tình huống truyện toát lên cái buồn cười, đáng cười; thứ hai, ở chi tiết và thứ ba ở lời văn” Nhà văn Phạm Ngọc Tiến chia sẻ: “Di Li viết rất lạnh, câu chữ không có chút rưng rưng nào cả Nhưng bản thân câu chuyện rất hấp dẫn” Nhà văn Trần Thanh Hà thì đánh giá: “Truyện trinh thám đòi hỏi bản lĩnh và sự tính toán chi li Di Li là người giỏi chơi ma trận và chơi thắng Chị đặc biệt mạnh về tưởng tượng – điều rất cần thiết đối với một nhà văn" Nhà văn Trần Thị Trường nhận xét: "Di Li kể nhiều quá, kể nhiều hơn tả Điều này khiến độc giả đôi lúc cảm thấy mệt mỏi, đôi lúc không được thư giãn" Còn nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên nhận xét: "Truyện của Di Li kết thúc rất dở, kết quả rõ ràng, làm hỏng cả công sức của người viết", "Văn có văn kể, văn tả, văn nghĩ Chưa nói đến tầm văn nghĩ, Di Li cần tả nhiều hơn để tạo sự cân bằng và tiến đến việc đầu tư chiều sâu cho tác phẩm" Có thể nói buổi toạ đàm đã tập

hợp những ý kiến, đánh giá đáng tin cậy, có tính quy mô nhất từ trước đến này

phẩm Di Li hoà quyện vào nhau làm cho mạch truyện biến đổi liên hoàn, đầy

sức lối cuốn “Nhiều ẩn dụ nghệ thuật có tính chất văn học được Di Li sử dụng chứng tỏ ý thức về nghệ thuật luôn song hành với các yếu tố kinh dị, như nhà văn Nguyễn Văn Thọ nhận xét: “giải trí mà không giải trí” Nhận định này có

thể coi là lời ghi nhận cho những đóng góp của Di Li, cải thiện cái nhìn về mảngvăn học trinh thám, kinh dị luôn bị cho là “rẻ tiền”, “ba xu”.

Song song những ý kiến, phê bình của trong nước Di Li đã nhận đượcnhững nhận xét, phản hồi tích cực của các nhà văn nước ngoài Nhà văn Walter

Mason (Australia) – tác giả của best seller Destination Saigon nói rằng: “Những câu chuyện của Di Li đã phản ánh hình ảnh một Việt Nam chưa từng được biết đến trong hình dung của người phương Tây Thế giới hư cấu của cô cân bằng giữa vẻ tinh tế, gợi cảm, quyến rũ của sự hiện đại và cả những bóng ma, những nỗi ám ảnh luôn gợi lên trong người đọc một đời sống đương đại đầy khắc nghiệt Tôi đã bị mê hoặc bởi những câu chuyện về tình yêu, cuộc sống và cho rằng bất cứ người nào muốn tìm hiểu về một Việt Nam ở thế kỷ 21 đều nên đọc

Di Li.” Còn Charles Waugh, nhà văn Mỹ và đồng thời là giáo sư văn học của trường ĐH Utah bình luận: “Di Li đã bắt mạch được xã hội Việt Nam Với một nhận thức sắc bén về những truyền thống xưa cũ, các câu chuyện của cô đã phản ánh một cách tỉ mỉ những gì đang diễn ra ở một thế giới hiện tại bằng phong cách viết điềm tĩnh, lạnh lùng, châm biếm và không kém phần hồi hộp.”

Điểm qua một số bài viết, nhận định ở trên ta có thể thấy tình hình nghiêncứu Di Li ở nước ta hiện nay còn ít ỏi và chưa có hệ thống Đa phần các bài viếtđều được đăng tải trên các báo, chưa có công trình nghiên cứu nào được in thànhsách Chiếm đa số trong những tài liệu chúng tôi thu thập được là những bàiphỏng vấn Di Li về quan niệm văn chương, cách viết, lối sống…Chúng tôi nhậnthấy có rất ít những bài phê bình truyện ngắn của Di Li trên phương diện kháiquát mà đa số tập trung vào một vài truyện ngắn cụ thể, hoặc một tập truyện

ngắn, tác phẩm mới xuất bản Thu hút nhiều bài viết nhất là tiểu thuyết Trại hoa

đỏ, tuy nhiên thể loại tiểu thuyết không phải là hướng nghiên cứu của khoá luận

này Mặc dù có thể tham khảo những ý kiến đó để bổ trợ cho việc xác định đặcđiểm thi pháp Di Li nhưng vẫn có độ vênh giữa truyện ngắn và tiểu thuyết Mặt

khác những ý kiến ấy thường nghiêng về hướng cảm nhận là chính chưa mangtính khoa học Vì vậy những ý kiến đánh giá xác đáng của các nhà văn và nhàphê bình như: Phạm Xuân Nguyên, Bùi Việt Thắng, Trần Thị Trường, PhongĐiệp…là căn cứ giúp chúng tôi tỉnh táo và vững vàng hơn trong việc nghiên cứutruyện ngắn Di Li.

Những nhận định, bài viết trên là định hướng, cơ sở để nghiên cứu, tiếpcận truyện ngắn Di Li Tuy nhiên phần lớn các ý kiến rải rác chưa có tính hệthống, đa số đều tập trung vào mảng truyện ngắn trinh thám – kinh dị của Di Li,chưa khai thác sâu mảng truyện ngắn hài hước – thể loại Di Li tâm đắc sautruyện trinh thám, kinh dị Khoá luận này sẽ đi sâu vào nghiên cứu khảo sát tất

cả truyện ngắn của Di Li, tập trung là hai mảng lớn: trinh thám – kinh dị và hàihước, tìm hiểu một số đặc điểm thi pháp truyện ngắn của Di Li, nhằm nêu lênđặc sắc của nhà văn trẻ này một cách cụ thể, chi tiết

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Di Li là một cây bút trẻ về tuổi đời lẫn tuổi nghề nên phong cách, thi phápchưa thực sự định hình rõ ràng Tuy nhiên bước đầu các sáng tác của Di Li dầnđịnh hình được cách viết và có chỗ đứng nhất định trong lòng công chúng yêu

văn học Khoá luận này tập trung khai thác Những đặc điểm thi pháp truyện

ngắn Di Li như một sự yêu mến, tin tưởng cây bút trẻ đầy tiềm năng này

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đối tượng khảo sát là các tập truyện ngắn đã xuất bản của Di Li: Tầng thứ nhất (NXB Hội nhà văn - 2007), Điệu Valse địa ngục (NXB Hội nhà văn - 2007), 7 ngày trên sa mạc (NXB Văn học - 2009), Tháp Babel trên đỉnh thác Ánh trăng (NXB Văn học - 2010), Đôi khi tình yêu vẫn hay đi lạc đường (NXB Phụ nữ - 2010), Chiếc gương đồng (NXB Phụ nữ - 2010), San hô đỏ (NXB Văn

học - 2012)

Tổng cộng các truyện ngắn của Di Li đã được công bố trong các tậptruyện ngắn là 54 Khoá luận này tập trung nghiên cứu ở phạm vi 54 truyện ngắnđó.

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiêncứu chính sau:

1 Phương pháp thống kê:

Chúng tôi khảo sát các hiện tượng lặp lại ở một số các yếu tố thuộc vềnội dung và hình thức của tác phẩm Sau đó, chúng tôi dựa vào tần số xuất hiệncủa các yếu tố đó để hệ thống hoá, khái quát hoá lên thành những đặc điểm riêngcủa nhà văn

2 Phương pháp phân tích và tổng hợp

Vận dụng phương pháp này, đầu tiên chúng tôi tiến hành khảo sát từngtác phẩm, tập trung chú ý các yếu tố chính để nêu bật nội dung tư tưởng, hìnhthức nghệ thuật của truyện ngắn Di Li Từ đó chúng tôi rút ra những nhận xétchung, khái quát, tiêu biểu cho đặc điểm thi pháp truyện ngắn Di Li

3 Phương pháp so sánh

Để thấy được đặc điểm thi pháp của Di Li cũng như sự đóng góp của

Di Li cho nền văn học Việt Nam đương đại, trong quá trình nghiên cứu ngườiviết có tiến hành so sánh đối chiếu Di Li với một số cây bút truyện ngắn khácnhư: Nguyễn Công Hoan, Nguyễn Minh Châu, Sơn Nam, Y Ban, Hoàng Diệu…

ở từng vấn đề có liên quan để thấy nét tương đồng dị biệt, từ đó thấy rõ hơn đặcđiểm thi pháp truyện ngắn của Di Li

5 Đóng góp của khoá luận

Khoá luận này tập trung tìm hiểu Những đặc điểm thi pháp trong truyện ngắn Di Li, nhằm mục đích bước đầu chỉ ra những đóng góp của Di Li đối với

nền văn học Việt Nam hiện đại, đồng thời giúp người đọc có cái nhìn kháchquan hơn về văn học Việt Nam hiện đại

Hơn nữa, từ trước đến nay việc khảo sát và nghiên cứu truyện ngắn Di Lihầu như chưa có nếu có chỉ là những bài báo nhỏ lẻ, rời rạc Do đó chúng tôi đã

cố gắng đưa ra những ý kiến, nhận định có giá trị bên cạnh những ý kiến đã cótrước đây về vấn đề này

6 Cấu trúc của khoá luận

Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, khoá luận còn có phần Nội dunggồm có ba chương:

Chương 1: Cảm hứng chủ đạo và kiểu nhân vật trong truyện ngắn Di Li Chương 2: Hài hước và trinh thám – kinh dị trong truyện ngắn Di Li

Chương 3: Tính Best seller trong truyện ngắn Di Li

Chương 1 CẢM HỨNG CHỦ ĐẠO VÀ KIỂU NHÂN VẬT

TRONG TRUYỆN NGẮN DI LI 1.1 Cảm hứng chủ đạo

Phương diện chủ quan của nội dung tư tưởng tác phẩm là lý giải chủ đề,cảm hứng tư tưởng, tình điệu thẩm mĩ Tư tưởng của tác phẩm bao gồm khuynhhướng triết học, chính trị, đạo đức, khuynh hướng nhận thức, khuynh hướng tìnhcảm, thẩm mĩ thể hiện trong tác phẩm Tư tưởng của tác phẩm có quan hệ chặtchẽ với quan niệm về thế giới, với quan niệm về nhân sinh, với tình cảm và thái

độ của nhà văn Tư tưởng của nhà văn sẽ chi phối sự đánh giá các hiện tượngđời sống trong tác phẩm Xuất phát từ đặc điểm này, nghiên cứu văn học đã hìnhthành khái niệm cảm hứng chủ đạo với tư cách là nhân tố tư tưởng trong sángtạo nghệ thuật

Cảm hứng thường được hiểu là trạng thái tâm lý đặc biệt khi sự chú ýđược tập trung cao độ, kết hợp với cảm xúc mãnh liệt, tạo điều kiện để óc tưởngtượng, sáng tạo hoạt động có hiệu quả Cảm hứng là hứng thú sáng tạo nói

chung và sáng tạo văn học nói riêng Cảm hứng chủ đạo là “trạng thái tình cảm mãnh liệt, say đắm xuyên suốt tác phẩm nghệ thuật, gắn liền với một tư tưởng xác định, một sự đánh giá nhất định, gây tác động đến cảm xúc của những người tiếp nhận tác phẩm […] Cảm hứng chủ đạo thống nhất với đề tài và tư tưởng tác phẩm Cảm hứng chủ đạo đem lại cho tác phẩm một không khí xúc cảm tinh thần nhất định, thống nhất tất cả cấp độ và yếu tố của nội dung tác phẩm Đây là cái mức căng thẳng cảm xúc mà nhờ đó nghệ sĩ khẳng định các nguyên tắc thế giới quan của mình trong tác phẩm.[9;44 – 45]

Việc nghiên cứu tìm hiểu cảm hứng chủ đạo của mỗi nhà văn chính làchìa khoá để chúng ta mở cánh cửa tác phẩm, giải mã những thông điệp của tác

giả, từ đó hiểu có cái nhìn toàn diện về tác phẩm Bêlinxki cũng từng đặc ra yêucầu phải nghiên cứu cảm hứng chủ đạo của nhà văn trong tác phẩm để tìm hiểu

đặc điểm sáng tác của nhà văn ấy: “Công việc đầu tiên, nhiệm vụ đầu tiên của người phê bình là giải đoán cảm hứng chủ đạo của tác phẩm”[10;209].

Tác phẩm nghệ thuật là đứa con tinh thần của người nghệ sĩ Thành quả đóxuất phát từ một nguồn cảm xúc nhất định trong người nghệ sĩ: những trăn trở,dằn vặt, những rung động mãnh liệt của tác giả trước cuộc sống Những trạngthái cảm xúc đó gọi là cảm hứng, là nhân tố quyết định sự thành bại của tácphẩm Nếu như Nam Cao trăn trở với miếng ăn, sự tha hoá của con người, cuộcsống của người nông dân, tri thức Việt Nam trước 1945, thì Nguyễn Công Hoan,

Vũ Trọng Phụng lại xoáy sâu vào những thay đổi tâm lí, những lố lăng xã hộitrước thời cuộc “Âu hoá” Di Li một cây bút trẻ cũng bước đầu dấn thân vàonghiệp cầm bút với những trăn trở, băn khoăn trong cuộc sống con người nơi đôthị Có lẽ đối với Di Li, cuộc sống phức tạp nơi đô thị, đời sống tình cảm củanhững con người thị dân trong hành trình tìm kiếm tiền bạc, danh vọng, tìnhyêu, hạnh phúc…là nguồn cảm hứng chủ đạo trong sáng tác của nhà văn nữ này

Nhà văn Walter Mason từng nhận xét: “Tôi đã bị mê hoặc bởi những câu chuyện về tình yêu, cuộc sống và cho rằng bất cứ người nào muốn tìm hiểu về một Việt Nam ở thế kỷ 21 đều nên đọc Di Li.”

Bối cảnh cuộc sống đô thị xuất hiện nhiều nhất trong truyện ngắn Di Li

Đô thị nơi tập trung đủ mọi hạng người với những mục đích, lối sống khác nhau.Trong cái phức tạp đó Di Li chọn cho mình những phương diện cụ thể từ đókhai thác làm cảm hứng cho tác phẩm của mình Khảo sát hơn năm mươi truyệnngắn của Di Li chúng tôi nhận thấy Di Li tập trung vào ba mảng chính của cuộcsống: tình yêu, tình cảm gia đình, những vấn đề xã hội (tội phạm, khoảng cáchgiàu nghèo, đạo đức nhà báo, …)

1.1.1 Tình yêu

Tình yêu là đề tài muôn thuở trong thi, ca, nhạc, hoạ… Rất nhiều nhà văntìm cảm hứng sáng tác trong tình yêu, liệu Di Li có thể cho ta thấy cái gì mớitrong vấn đề tưởng như đã cũ này

Trước hết có thể thấy cảm hứng tình yêu của Di Li không phải là tình yêuchung chung mà là tình yêu đô thị Có người sẽ nói tình yêu ở đâu chẳng giốngnhau, đều là cảm xúc giữa đàn ông và đàn bà, những cảm xúc mãnh liệt nhất,hạnh phúc nhất hay đau khổ nhất Tình cảm quả thật có cùng một khuôn mẫuchính nhưng từ khuôn mẫu gốc đó sẽ biến thiên muôn vàn bản sao khác ứng vớitừng con người, tính cách Và môi trường sống cũng là một nhân tố góp phầntạo nên nét khác biệt Đô thị đòi hỏi nhịp sống nhanh thậm chí là vội vàng Đôthị cung cấp cho con người nền văn minh tiên tiến nhất, những giá trị sống vậtchất cao nhất nhưng cũng chính vì thế đô thị cuốn con người vào guồng máycông nghiệp Thời gian trở thành thứ xa xỉ của mỗi con người Con người đô thị

có nhiều việc phải hoàn thành trong khi quỹ thời gian hai mươi bốn giờ mộtngày không đổi và việc gì không cần thiết sẽ được cắt giảm không thương tiếc.Con người không thể sống nếu không hô hấp, không ăn nhưng vẫn có thể sống

dù không có “nửa còn lại” Chính vì thế tình yêu đô thị tuy nồng nàn, mãnh liệt,sẵn sàng đến với nhau nhưng luôn do dự trong điểm đến cuối cùng: hôn nhân

Tình yêu như là thế có thể được coi là một tình yêu điển hình cho kiểu

tình yêu đô thị Đăng, Lê hai con người trẻ yêu, họ quen nhau trong cuộc họp dự

án giữa hai công ty “Cả hai có nhiều điểm chung: độc lập, mạnh mẽ, sáng tạo,

có thu nhập tốt, thích ăn món khoai lang tẩm bột rán, thích dòng nhạc Soul ballads, ghét chó mèo và mong muốn được sống độc thân suốt đời” Họ có yêu

nhau không? Câu hỏi thật khó trả lời Họ không muốn thay đổi cuộc sống củanhau, muốn tận hưởng không gian riêng của mỗi người Đây cũng là bệnhthường gặp của giới trẻ hiện nay Họ tự bào chữa cho bản thân rằng cuộc sống

hôn nhân khiến họ cảm thấy bị ràng buộc mất tự do “khẳng định cuộc sống hôn nhân quả là cực hình”

Không phải tình yêu công sở như Đăng và Lê, tình yêu giữa Mars và

Thuỳ Nguyên trong San hô đỏ là một mối tình sét đánh Mars là nhà nghiên cứu

về san hô, Thuỳ Nguyên là cô gái công sở bình thường Họ gặp nhau giữa thànhGrasse, thủ đô nước hoa của thế giới khi Thuỳ Nguyên tới dự một cuộc triểnlãm hương liệu với vai trò là giám đốc quan hệ công chúng cho một hãng nướchoa Ngay lần đầu gặp gỡ Thuỳ Nguyên đã cảm nhận một điều rất thân thuộc ởMars – giọng nói của người đàn ông trong giấc mơ của Thuỳ Nguyên, giống nhưMars chính là người đàn ông định mệnh của cuộc đời cô Và như một sự tất yếu,khi Mars sang Việt Nam, Thuỳ Nguyên đã đến với Mars bằng tình yêu nồngnhiệt nhất Thế nhưng cả hai đều biết rằng chỉ tình yêu nồng nhiệt ấy thôi chưa

đủ vì cuộc sống họ còn biết bao thứ phải quan tâm Con người trong đô thị ýthức được gì họ muốn và họ cần, khi điều muốn và cần không đi đôi với nhau,

họ sẽ chọn điều cần và dẹp cái muốn sang một bên cho dù có đau đớn thì vẫnphải lựa chọn

Có lẽ vì vậy mà con người đô thị sợ hôn nhân, họ muốn tự do để làm mọi

điều mình thích “tự do sáng tạo, tự do yêu đương, tự do đi lại” Tự do được

sống cuộc đời của mình luôn là ước mong của những người trẻ nơi thành thị.Nhưng chính cái tự do của cuộc sống độc thân ấy lại khiến họ cảm thấy cô đơnhơn bao giờ hết khi rời công việc hoặc đến thời khắc của sự sum họp đoàn tụ:

giao thừa Hai nhân vật trong truyện ngắn Giao thừa trắng là một ví dụ Họ trốn

tránh giao thừa bằng cách đến một nơi xa lạ để chối bỏ sự cô đơn mà trong lòng

họ biết rất rõ “Tôi” là một nữ hoạ sĩ xinh đẹp, đã từng trải qua cuộc hôn nhân vàmột cuộc tình sau đó Nhưng cả hai người đàn ông đi qua cuộc đời cô đều khônghiểu nổi trái tim cô Chồng cô không hiểu tự do cô cần là gì Người đến sau – Q.cũng không thể xoa dịu trái tim khao khát yêu thương của cô Tình yêu luôn có

vật chất song hành của Q khiến “tôi” ngập trong mớ kim cương lấp lánh nhưtrong lòng luôn trống rỗng, hoang hoải buồn chán khi sự điên cuồng thân xáckhông lấp được khoảng lạnh băng trong tim Hải là một hoạ sĩ trẻ, đồng nghiệp

của “tôi”, khao khát vươn đến đỉnh cao nghệ thuật Hải “thích có một đứa con thiên tài” vì đứa bé ấy “sẽ làm nên nền hội hoạ của đất nước này” nhưng lại không thích kết hôn “người ta không có vợ nhưng vẫn có thể có con” Một sống

tự do mải mê theo đuổi những thứ mình thích, còn tình yêu có chăng cũng chỉ làmột gam màu tươi sáng nhưng không dễ phối hợp với những gam màu có sẵnnên nó mãi là thứ có thể vứt bỏ

Tất nhiên là đến một lúc nào đó những thanh niên đô thị này sẽ cảm thấytrống vắng cần một hơi ấm trong đêm Nhưng những trường hợp đến được với

nhau như Đăng và Lê trong Tình yêu như là thế không nhiều Hầu hết trong các

truyện ngắn của Di Li các nhân vật luôn tự tìm lối đi cho riêng mình, bỏ mặc

tình yêu lại sau lưng “Chúng tôi là những kẻ tự do, và những kẻ tự do không bao giờ đi theo những cung đường cố định, với những lịch trình cố định” (San

hô đỏ)

Nhưng nếu khi họ vứt bỏ cái tự do, cái chủ nghĩa độc thân thì tình yêuliệu có đâm hoa kết trái Lúc này tình yêu của những con người nơi đô thị lạiphải đối mặt với những cám dỗ vật chất Cuộc sống không chỉ có tình yêu, conngười vẫn cần phải ăn, mặc, ở… cùng hàng tá thiết yếu khác cần đến tiền Tìnhyêu phải chiến đấu với tiền bạc, danh vọng Cuộc chiến này đòi hỏi sự kiên trì

và vững lòng của cả hai phía, nếu chỉ một trong hai buông xuôi sẽ là dấu chấm

hết Cô gái trong Món quà giáng sinh đã chạy theo vật chất, phản bội lại tình

cảm của chàng trai, người hết lòng yêu cô, sẵn sàng dốc hết tiền tiết kiệm ít ỏi

thậm chí vay mượn bạn bè để mua nhẫn cầu hôn Trong Cơn mưa qua nhanh,

mối tình tuyệt đẹp giữa Huệ và Bình từng khiến cho bao người ngưỡng mộ suýtchút nữa cũng chao đảo

Tình yêu không chỉ bị đe doạn bởi vấn đề sinh kế mà nó còn bị đe doạ bởi

sự thay đổi tình cảm của cá nhân (Tin nhắn, Kim cương đen,Chiếc ấm nước đặt trên bếp ga) Khi vợ hoặc chồng không còn tình cảm cho nhau họ dễ dàng tìm

một hơi ấm khác Điều này không hẳn chỉ cuộc sống thành thị mới xảy ra nhưngcuộc sống thành thị khiến điều này diễn ra nhiều và phổ biến hơn

Qua những chuyện về tình yêu Di Li thể hiện cảm hứng khách quan trongsáng tác Di Li không thi vị hoá cũng không trần trụi hoá tình yêu mà Di Li chỉnêu cái nhìn khách quan, trung lập về tình yêu, phân tích tình yêu dưới nhiềugóc độ, đặt bản thân vào cả hai phía: nam và nữ để xem xét vấn đề Di Li viết vềchuyện tình nhưng ta vẫn thấy lí trí đến lạ lùng, như thể người viết đơn thuầnđứng ngoài quan sát Tình yêu kiểu Di Li không chìm đắm, ngập tràn, rungđộng, mà là những phán xét đúng – sai, phải – trái, nguyên nhân – hậu quả,được – mất, có – không Yêu mà tỉnh táo lạ lùng, kiểu thuần túy lí trí điều khiển,khó thấy mùi vị cảm tính bản năng trong đó Tuy nhiên có lẽ cũng nhờ cái giọngđiệu lạnh lạnh ấy mà ta càng cảm thấy một dư vị của tình yêu nơi đô thị

1.1.2 Tình cảm gia đình

Cảm hứng tình cảm gia đình xuất hiện không nhiều trong truyện ngắn Di

Li, nhưng mỗi khi khai thác vấn đề này Di Li luôn tạo ra những câu chuyện cảmđộng sâu sắc.Tình cảm gia đình là những tình cảm thiêng liêng trong mỗi tráitim con người nên khi động chạm vấn đề này dễ tạo đồng cảm nơi người đọc

Đọc truyện Di Li ta thấy hình ảnh những ông bố, bà mẹ nơi đô thị vừachăm sóc con cái vừa phải cán đán công việc xã hội Ta có thể nhận thấy cácông bố bà mẹ này dù bận rộn cách mấy cũng lo lắng cho con, cho con nhữngđiều tuyệt vời nhất dù cho gia đình không đầy đủ thành viên Trong truyện ngắncủa Di Li các ông bố, bà mẹ đều đơn thân hoặc li dị Họ phải đối mặt với cả haitrách nhiệm làm bố, làm mẹ Phải chăng đây cũng chính là mô típ gia đình củathành thị - nơi tình yêu dễ tan vỡ như đã phân tích ở trên

Người mẹ trong Lời đề nghị đêm Giáng sinh dù rất bận rộn với công việc

cuối năm vẫn không quên tìm mọi cách kiếm một ông già Noel cho đứa con gái

bé bỏng của mình Ta nhớ mãi hình ảnh người mẹ trẻ đứng bơ vơ trên đườngphố vắng ngắt đêm giáng sinh để tìm cho người đóng giả ông già Noel Ta càngkhông thể quên hình ảnh người bố quá cố của cô lúc còn sống, vì thương con gáiphải nuôi con một mình đã thay thế vai người chồng đóng ông già Noel cho đứacháu gái

Vì con, những ông bố, bà mẹ hiện đại sẵn sàng từ bỏ hạnh phúc mới để

bên con, chăm sóc con (San hô đỏ) Dù đó là người đàn ông trong mộng, người

đàn ông định mệnh mà mỗi đêm người mẹ hằng mơ Nhưng tình mẫu tử đã níu

giữ cô ở lại Người đàn ông của Thuỳ Nguyên cay đắng thừa nhận: “Có một người đàn ông duy nhất trên đời anh không cạnh tranh được và đầu hàng hoàn toàn, đấy là Xu Xi” Xu Xi đứa con trai bé bỏng của cô, tình yêu lớn nhất cuộc

đời của cô, cô đã từ bỏ tình yêu để ở bên Xu Xi làm nghĩa vụ thiêng liêng củađời mình – làm mẹ

Người mẹ nuôi con một mình đã khó, người bố còn khó hơn Từng cămthù đứa con như gánh nặng, như ngôi sao quả tạ giáng xuống đời mình người bố

trong Quà tặng trước lúc giao thừa là một ví dụ Một cựu diễn viên điện ảnh

lừng danh nhưng sự nghiệp nhanh chóng tiêu tan khi vướng vào vòng lao lý,cộng thêm đứa con trai do người tình bỏ lại khiến tất cả sự ghiệp huy hoàng củaanh chấm dứt Mất ánh hào quang anh ta trở thành một tay cờ bạc tệ hại, cộccằn, thô lỗ Đã có lúc anh đánh đập nó thậm tệ thậm chí là ý định vứt bỏ đứa bé.Nhưng lúc đứa bé ấy không có ở nhà anh như phát điên đi tìm con khắp nơitrong vô vọng, để rồi vỡ oà khi nhìn thấy bóng dáng con

Tình cảm anh em trong truyện ngắn Di Li chưa được Di Li khai thác

nhiều Tính đến thời điểm hiện tại chỉ mới có truyện ngắn Cùng cha khác mẹ đề

cập vấn đề này Truyện khắc hoạ tình cảm anh em giữa Hùng và Quỳnh Dù chotình cảm đó không được êm đẹp do nửa dòng máu khác nhau, sự ích kỉ củaQuỳnh muốn được tình cảm ba mẹ nhiều hơn, lời đổ lỗi của Quỳnh cho rằng

việc ba mẹ mất có liên quan đến cung mạng “Triệt phụ mẫu” của Hùng, đãkhiến hai anh em xa nhau Nhưng tình anh em không dễ gì chia cắt, dù chỉ cùngnhau nửa dòng máu Như sự sắp đặt ý trời, Quỳnh và Hùng gặp lại nhau sau baongày xa cách Khoảng cách địa vị của một đương kim hoa hậu và người bánrong nghèo khó không thể ngăn nổi việc đoàn tụ của hai anh em Dù trước đóQuỳnh từng lo sợ thân phận Hùng sẽ làm cô bẽ mặt với công chúng, ảnh hưởngđến mối quan hệ giữa cô và người yêu nhưng cô nhận ra tình thân là điều quýhơn tất thảy Đứa cháu gái cùng tên và ông anh cùng cha khác mẹ đã cho cô tìnhcảm gia đình mà bấy lâu nay cô hằng mong ước kể từ khi bố mẹ qua đời Câuchuyện như cổ tích giữa đời thường này là niềm tin, sự trân trọng của Di Li chotình cảm gia đình

Viết về tình cảm gia đình, Di Li đã thể hiện sự trân trọng tình cảm thiêngliêng đẹp đẽ ấy Di Li cho ta thấy sự trân quý của mỗi thành viên gia đình dànhcho nhau Đồng thời Di Li cũng chỉ ra những mâu thuẫn nảy sinh trong gia đìnhhiện đại, sự đấu tranh giữa ước muốn bản thân và tránh nhiệm với gia đình,người thân Sự chiến thắng của trách niệm, của con người lí trí trong cuộc chiếnnội tâm của nhân vật cũng phần nào thể hiện tấm lòng hướng về tình cảm giađình của nhà văn trẻ

1.1.3 Những vấn đề xã hội

Song song vấn đề tình yêu, tình cảm gia đình, Di Li còn khai thác cảmhứng từ các vấn đề trong xã hội (sự tha hoá trong lối sống của thanh niên đô thị,khoảng cách giàu nghèo, quan niệm về nghề nghiệp…)

Xã hội đô thị luôn chứa trong mình những mâu thuẫn khó giải quyết, mộttrong số đó là sự phân cách giàu nghèo Khi thuở hàn vi con người gắn bó tìnhcảm với nhau, nhưng vật chất thay đổi tình cảm cũng đổi thay Ở truyện ngắn

Cái ghẻ, Di Li đã khái quát vấn đề này khá rõ Cu ghẻ lúc còn bé gắn bó với chị

Thuý thậm chí có lúc hùng hồn tuyên bố sẽ lấy chị Thuý làm vợ mặc cho mẹđánh mắng Lời hứa hẹn khi đi du học về sẽ đền đáp ân tình chị Thuý đã chìm

vào quên lãng Giây phút chững lại của Cu ghẻ khi gặp chị Thuý trong thân phậngái bán hoa và hành động phủ nhận mối quan hệ với chị Thuý đã thấy cái sựngăn cách thân phận con người trong xã hội Người ta chỉ muốn duy trì mốiquan hệ đem lại lợi ích thiết thực còn kí ức ngày xưa chỉ là hồi ức không muốnnhắc đến Dù cho sau đó hai tuần, Cu ghẻ nhiệt tình đề nghị đưa gã trưởngphòng về nhà sau phi vụ làm ăn để có cơ hội gặp lại chị Thuý ngày xưa nhưng

đã quá muộn Chị Thuý đã chết cách đó ba ngày, sự hối hận bây giờ trở nên quámuộn màng

Sự phân cách giàu nghèo còn được Di Li đẩy cao thêm một bậc trong

Nghĩa địa của những người sống Người mẹ bất hạnh muốn hoàn thành tâm

nguyện của con mình lúc còn sống: được chôn ở Địa Lan Nhưng giá đất quácao và cái quy định chỉ dành đất cho người có địa vị nên người mẹ dù cố gắngđến đâu cũng không thể thực hiện được Nghịch lí xảy ra, trong khi những ngườiđang sống vung tiền mua một hoặc nhiều lô đất ở nghĩa trang xây cất nó thànhngôi mộ nguy nga hay coi như tích trữ tài sản thì người mẹ trẻ không thể nàomua nổi một mảnh đất để chôn cất con mình Nghĩa trang không dành cho ngườichết lại dành cho người sống chỉ đơn giản vì họ có nhiều tiền

Sự tha hóa về lối sống, đạo đức xã hội dẫn đến những phát triển khôngbình thường, lệch lạc và hư hỏng, đổ vỡ trong giới trẻ được phản ánh trong:

Người cùng chung cư, Sự thật, Quà tặng cuối cùng, Những người trẻ trong thành phố, Điệu Valse địa ngục Ở những truyện ngắn này, Di Li có thế mạnh về

tâm lý lứa tuổi, sống cùng thời, kết hợp với sự tỉnh táo trong bút pháp, khiếnngười đọc càng đọc càng bị cuốn hút Di Li viết về sự tha hóa lối sống của lớptrẻ, của những người dấn thân vào vòng quay thuốc lắc, vũ trường, ăn chơi sađọa Những chuyện về giới trẻ đang tha hóa đặt ra những mối quan tâm, tráchnhiệm của xã hội, của các bậc cha, mẹ hiện nay Nếu như Vi, con vị giáo sư

ngôn ngữ có uy tín trong “Những người trẻ trong thành phố”, Mỏ Neo trong

“Người cùng chung cư” và những người trẻ tuổi khác được gia đình quan tâm,

quản lý chuyện học hành, làm việc của con cái thì mọi chuyện đã khác Kể cả

những người con gái trẻ muốn đổi giới tính trong Sự thật, hay những nghệ sĩ trong Quà tặng cuối cùng, nếu được quan tâm, chú ý của gia đình, cơ quan, tổ

chức xã hội, chắc không để xảy ra những chuyện đau lòng và khó xử dường ấy.Nhưng không phải lớp trẻ là hư hỏng, là ham hưởng thụ, vẫn còn có những

người trẻ như Miên Người cùng chung cư, Minh Quà tặng cuối cùng hay Mỹ

Lan Những người trẻ tuổi trong thành phố đã sống đúng mình, những người này

qua ngòi bút của Di Li khá đứng đắn, song lại hơi cứng nhắc trong lối sống

Quan tâm đến mọi vấn đề trong cuộc sống hiện đại, Di Li không quên đểmắt đến nghề nghiệp của mình Vừa là giảng viên đại học, nhà báo, nhà văn Di

Li chứng tỏ cho mọi người sự năng động Sự năng động ấy giúp Di Li có vốnsống phong phú, nhìn vấn đề dưới nhiều cách khác nhau Chân dung về nhà văn,nhà báo, nhà giáo được Di Li vẽ bằng những nét phác hoạ cơ bản thể hiện sự

nhìn nhận về nghề của người trong cuộc (Tặng sách, Tất cả nhờ anh bạn tôi, Tầng thứ nhất).

Mỗi cuốn sách được xuất bản là một quá trình làm việc nghiêm túc, vậtlộn với từng con chữ Cuốn sách được xuất bản là niềm vui đối với tác giả.Nhưng đôi lúc niềm vui ấy không thể trọn vẹn thậm chí là gây nỗi sợ hãi với nhà

văn Tặng sách đã tái hiện một sự thực đằng sau những cuốn sách Lệ tặng sách

của tác giả có từ lâu nhưng nó lại trở thành vấn nạn khi những người tạm gọi làthân quen với tác giả cứ muốn được tác giả tặng sách Dù thực tế họ không rờđến một trang Đáng lẽ nhà văn được tôn vinh bởi tác phẩm được công chúngtrân trọng, tìm đọc thì nhà văn lại được trao giải bởi vì số lượng sách mình tựmua – một sự ngược đời kì lạ Ẩn sau tiếng cười đó là một chút chua xót khi vănhoá đọc cũng ngày càng mất đi vị thế của riêng mình

Nhà văn thông qua ngòi bút của mình phản ánh cuộc sống Cái nhìn củanhà văn sẽ ảnh hưởng đến cách nhìn nhận của người đọc Điều này cho thấy sứcmạnh của văn chương trong sự ảnh hưởng chi phối tình cảm con người Thôngqua nhân vật, bối cảnh truyện người đọc cùng khóc cùng cười với nhân vật, tìmtrong đó những bài học hữu ích cho cuộc sống của chính bản thân mình Nhân

vật “tôi” (Tất cả nhờ anh bạn tôi) nhờ câu chuyện của anh bạn nhà văn mà lấy

được vợ Tiếng cười ẩn sau là băn khoăn, trăn trở làm thế nào để văn học pháthuy sức mạnh của mình, khơi gợi những tình cảm nơi độc giả giống như Hoài

Thanh từng trăn trở: “Văn chương gây cho ta những tình cảm ta chưa có, luyện những tình cảm ta sẵn có”.

Bên cạnh vai trò một nhà văn, Di Li còn là một nhà báo Chính vì vậy

những trăn trở về nghề cũng được Di Li chuyển tải qua Tầng thứ nhất Nhân vật nhà báo bị bệnh lạ trong Tầng thứ nhất vì viết sai sự thật, bị đày xuống địa ngục

vừa phản ảnh một hiện trạng của đời sống qua cái nhìn tưởng tượng, vừa thểhiện thái độ lên án của Di Li với những hành vi lợi dụng quyền lực báo chí đểtrục lợi

Ta nhận ra cảm hứng triết luận được bộc lộ khá rõ khi Di Li viết về vấn

đề xã hội Đó là những ưu tư, trăn trở trước đời sống thực tại, chuyện đời,

chuyện nghề Cảm hứng triết luận ấy có khi được hiển hiện rõ ràng (Nghĩa địa của những người sống, Cái ghẻ, Bữa tiệc cuối năm) có khi lại ẩn sâu trong tác phẩm buộc người đọc cần có vốn sống, trải nghiệm để nhận ra (Tất cả là nhờ anh bạn tôi, Tầng thứ nhất, Tặng sách) Chính điều này tạo nên chiều sâu cho

truyện ngắn Di Li, những truyện thoạt nhìn cứ ngỡ hời hợt nhưng càng đọc càngthấy sâu sắc

Di Li đã có một cái nhìn khá toàn cảnh về đời sống đô thị hiện đại Vốnkiến thức đời sống này xuất phát từ tấm lòng tận tâm của một người cầm bútchân chính, sự nghiêm túc đối với nghề của Di Li

1.2 Kiểu nhân vật

Nhà văn hào Đức W.Goethe từng nói: “Con người là điều thú vị nhất đối với con người, và con người chỉ hứng thú với con người” Con người là nội dung quan trọng nhất của văn học “Nhân vật văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con người trong tác phẩm văn học – cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể hiện bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ.”

[19;73]

Trong các tác phẩm, nhân vật đóng một vai trò quan trọng, nó biểu hiện lýtưởng thẩm mỹ và quan niệm về con người của nhà văn là công cụ khái quát hiện thực hoá quan niệm nghệ thuật về con người dưới một hình thức biểu hiện tương ứng

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Di Li ta có thể thấy đầy đủ cácthành phần trong xã hội Từ nhân viên văn phòng, nhà văn, hoạ sĩ, doanh nhân,công nhân, tạp vụ, sinh viên, học sinh, đến tội phạm giết người… Cả thế giớithành thị thu nhỏ với đầy đủ kiếp người đã được Di Li đưa lên trang viết mộtcách chân thực, lôi cuốn Đó là lớp thanh niên làm việc văn phòng nơi công sở

chịu áp lực tăng doanh thu cho công ty: Thuỳ Nguyên (San hô đỏ), Biên (Đồ mọt sách); thế hệ thanh niên, sinh viên thích cảm giác mới lạ cảm giác mạnh thậm chí là các chất kích thích gây nghiện: Gia Lương , Lam Vi (Người cùng

chung cư), Quyên, Giang, Vi, Lam, Mỹ Lan, Dũng, Hùng (Những người trẻ

trong thành phố); những người nghệ sĩ hết lòng vì nghệ thuật: Tay siêu đãng, Vĩnh, Bố già, Bắc Fuji (Ảo mộng) nhưng bị cuộc sống cơm áo gạo tiền chi phối: Phú Hoàng (Hoa mộc trắng), Huệ, Bình (Cơn mưa qua nhanh), Minh (Quà tặng cuối cùng); những cô gái bán hoa xấu số: Huyền (Bộ tóc giả), Thuý (Cái ghẻ) thậm chí là những tên tội phạm tội phạm giết người: Hùng (Điệu Valse địa ngục), gã đàn ông (Bức tranh và ngôi nhà cổ), Andy Phúc (Giếng)… Hầu như

các kiểu người đời thường đều xuất hiện trong truyện ngắn Di Li, phong phú, đadạng chứng tỏ sự chịu khó quan sát, tích luỹ kiến thức đời sống của tác giả

Đôi lúc để thay đổi khẩu vị, tạo cảm giác mới mẻ, Di Li tạm rời phạm vi

đô thị tấp nập, cuộc sống hiện đại văn minh để trở về quá khứ, thời đất nước cònchiến tranh, với hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ, người chiến sĩ cách mạng: Binh nhì

Chút (Bướm trắng về trú mưa); Toàn Nghi, Giang Khanh, ba của Giang Khanh (Cuốn trôi trong gió) Tuy nhiên sự thể nghiệm này chưa thu được hiệu quả

đáng kể do sự hạn chế về vốn sống, trải nghiệm Di Li là lớp nhà văn trẻ, cô sinhsau 1975 chính vì vậy khó có thể hình dung được bối cảnh chiến tranh trong thời

đó nhưng dù sao ta cần trân trọng tấm lòng cuả tác giả trẻ này

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Di Li tương đối phong phú, đa dạng nhưng ta có thể chia ra ba kiểu chính: Con người lí trí, con người cô đơn, con người tội phạm

1.2.1 Con người lí trí

Các nhân vật xuất hiện trong truyện ngắn Di Li phấn lớn đều là kiểungười lí trí Họ dùng lí trí để điều khiển cảm xúc, điều khiển con tim, chế ngựnhững khát khao bên trong

Nhân vật của Di Li dù có yêu mãnh liệt đến đâu thì lí trí vẫn luôn sángsuốt, vẫn suy nghĩ làm thế nào là tốt nhất Tình yêu trong truyện ngắn của Di Li

là cuộc chiến giữa con tim và lí trí Dù cuộc chiến có khó khăn thế nào thì lí trí

cuối cùng cũng chiến thắng Ở San hô đỏ mặc dù yêu Mars rất nhiều nhưng

Thuỳ Nguyên vẫn để Mars ra đi vì cô biết thế giới họ đang sống khá biệt nhau

Họ không thể từ bỏ thế giới của riêng mình nên không còn cách nào khác họ

phải lìa xa nhau “Cuộc sống của Mars là những nẻo đường bất tận xù xì dấu vết của san hô Anh yêu tôi nhưng cũng yêu những đáy biển đầy các sinh vật kì quái mà tôi không chút gì hiểu nổi Tôi không thể giữ anh lại trong cái thành phố ngột ngạt khói xe và mùi mỡ rán này Ở đây anh sẽ cô đơn và bất hạnh Cũng như tôi sẽ cô quạnh và lạc lõng khi đi theo anh, cho dù cả hai chúng tôi

có nhau” (San hô đỏ)

Thế hệ trẻ thích khám phá cái mới, thích cảm giác phấn khích đến điêndại của các chất kích thích tổng hợp, tò mò cuộc sống hối hả, cuồng quay trongtiếng nhạc xập xình nhưng họ ý thức tác hại của hành động bốc đồng để rồi lùi

xa nguy cơ tự bảo vệ mình Miên, một cô gái trẻ du học ở nước ngoài trở về làmviệc trong nước, cô sống bình dị, giản đơn đến mức được coi là tẻ nhạt Cô cũngtừng muốn phá bỏ vỏ bọc an toàn để thay đổi nhưng lí trí không cho phép cô

làm điều đó “Cái khu vườn lấp lánh kì dị có cả hoa hồng và rắn độc ấy, Miên biết lắm Cô muốn thám hiểm nhưng ngần ngại, vì ai biết được điều gì trong mấy hộp quà bọc giấy trang kim ấy” (Người cùng chung cư) Dù cho lỡ sa vào

cuộc sống với những viên ma tuý tổng hợp thì nhân vật của Di Li vẫn giữ cho

mình lí trí, lí trí để tiếp tục hay vứt bỏ “Và khi bình minh cựa mình từ phía thượng nguồn con sông, người trẻ tuổi biết mình phải tự quyết định nhanh chóng trước khi bình minh thức giấc hẳn, bước tới hay là sẽ lùi lại?” (Những người trẻ tuổi trong thành phố)

1.2.2 Con người cô đơn

Con người càng lí trí càng cô đơn Vì khi mãi mê bắt buộc phải theo lí trí,con người không cho con tim lên tiếng, nhốt những khát khao tận sâu trong lòng.Miên không hề có bạn thân thiết ngoài Mỏ Neo Dù Miên rất đẹp nhưng chẳng

có chàng trai nào tiếp cận hoặc hẹn hò quá hai buổi tối chỉ đơn giản vì Miên quá

lí trí đến mức “nhạt nhẽo” Sự tỉnh táo, lí trí vô hình chung đã giam Miên trongvùng không khí vô trùng, an toàn nhưng lại quá lạnh lẽo, đơn điệu

Không dừng lại bởi nguyên do lí trí, nhân vật trong truyện ngắn Di Li côđơn khi thiếu thốn tình cảm gia đình, tình cảm đôi lứa… Cô gái Xiong My đáng

yêu trong Tháp Bable trên đỉnh ánh trăng không ý thức được mình cô đơn Khái

niệm cô đơn là một thứ xa xỉ hoàn toàn xa lạ với Xiong My , ngay cả khi cô đangxem cái sự đơn độc của nhân vật trong phim Chỉ đến khi chàng trai chiếu phim

bất ngờ rời khỏi bản làng heo hút, của Xiong My thì cô mới “thấy nhói bên ngực

trái” Chàng trai đi, máy chiếu phim cũng đi để lại nỗi buồn thiếu vắng cho cái

bản Mây xa xôi mòn mỏi buồn và cả nỗi trống trải trong lòng Xiong My Tronglòng cô gái Xiong My đã chứa đựng sẵn nỗi cô đơn thường trực mà cô không hềbiết Chỉ đến khi có tác động dữ dội từ bên ngoài xới tung cái không gian miềnnúi cô độc, mòn mỏi, và ùa vào tâm hồn cô gái mới lớn thì nỗi cô đơn tiềm ẩnmới được dịp trào ra và hiện rõ hình hài Nỗi cô đơn của Xiong My, nỗi cô đơnkhông biết đợi chờ điều gì ở phía trước ta thấy thấp thoáng một hình ảnh bé Liên

trong Hai đứa trẻ của Thạch Lam ngày trước

Truyện ngắn Lời đề nghị đêm giáng sinh, cô đơn như hiện ra hình dáng cụ

thể trong lòng gia đình thiếu vắng bóng dáng người bố Quyên đã bối rối, lo lắng

vì không tìm được ông già Noel cho đứa con gái bé bỏng của mình Hành độngnhờ vả bất kì người đàn ông con trai nào cũng níu kéo họ làm ông già tuyết,chính là nỗi khát khao một hơi ấm, một trụ cột đàn ông trong nhà Nhân vật đểcho ta niềm thương cảm nhiều nhất chính là bé Chi, bé gái sáu tuổi, ở cái tuổihồn nhiên vô tư nhưng bé Chi dường như chín chắn già trước tuổi bởi hoàn cảnhgia đình không bình thường như bao đứa bé khác Bé Chi luôn nơm nớp sợ mẹkhông đến trường đón, sợ mẹ không về nhà, sợ ông già Noel bỏ quên mình Hai

mẹ con thiếu vắng tình cảm, bơ vơ, cô độc theo cách riêng của mình

Nỗi cô đơn ở Chiếc ấm nước đặt trên bếp ga lại khiến người đọc nhận ra

một điều cô đơn không chỉ xảy ra khi ta một mình mà nó xuất hiện cả khi haingười đối diện Họ cùng nhau chung sống dưới một mái nhà nhưng không hiểunhau, không còn tình cảm cho nhau có chăng chỉ là thứ tình cảm trách nhiệmnặng nề Câu chuyện khiến nhiều bạn đọc giật mình nghĩ tới cái tổ ấm mà mìnhđang sống – hình như nó đã từng như vậy: Cuộc sống hôn nhân không ấm nóng,cũng chẳng phải lạnh lẽo Một cặp vợ chồng kiểu mẫu đúng mực nhìn bề ngoàitưởng khó có thể rời nhau nhưng thực ra gắn kết lỏng lẻo, như thể gá vào nhau.Một trạng thái làm việc, làm tình, giao tiếp tẻ nhạt, nhàm chán trong một khônggian gia đình luôn gợn nỗi bơ vơ, cô đơn

1.2.3 Con người tội phạm

Truyện ngắn kinh di – trinh thám là một trong những mảng Di Li tậptrung bút lực của mình nhất Chính vì vậy kiểu con người tội phạm xuất hiện rấtnhiều trong truyện ngắn Di Li

Những tội phạm trong truyện ngắn Di Li sau khi thực hiện hành vi tội áccủa mình luôn bị ám ảnh, mặc cảm Những ám ảnh xuất phát từ mặc cảm tội lỗitạo ra những ảo giác khiến đối tượng rơi vào hoảng loạn thậm chí là cái chết.Hùng phạm tội giết người nhưng nhờ tài nghệ của luật sư Thạch, Hùng đã tuyên

án trả tự do để rồi nửa năm sau đó ảo giác hành hạ Hùng: bóng dáng của bà P cứxuất hiện bên cạnh Hùng đòi nhảy điệu Waltz trên nền bản nhạc Appassionata.Các chết của Hùng đầy ám ảnh trong tư thế kì lạ như đang ôm một thứ gì đó, còn

đĩa nhạc bên cạnh cứ tua đi tua lại bản nhạc định mệnh (Điệu Valse địa ngục)

Nhân vật bà Trình trong Chiếc vòng bạc lại bắt đầu tội ác của mình xuất

phát từ sự ghen tuông mù quáng Cảm giác phải chia sẻ chồng với A Sủng khiến

bà ăn không ngon ngủ không yên dù cho chính bà vì thói hám tiền đã tạo nên mốiquan hệ tay ba rối rắm Nỗi ghen tuông lớn dần đưa bà đến việc vạch kế hoạchgiết người Kế hoạch thành công, bà Trình sung sướng vì hả được cơn ghen,chiếm được tiền, chiếm được chiếc vòng bạc tinh xảo Nhưng cảm giác đó khôngtồn tại lâu, sau đó những ảo giác bắt đầu xuất hiện hành hạ bà Trình Bóng ma cô

Sủng làm đảo lộn cuộc sống của bà “cái bóng áo xẻ màu da đồng của cô Sủng lượn ra lượn vào trong nhà Nhiều lúc trong nhà một đống người, ngẩng lên bà cũng chợt thấy đôi mắt một mí của cô Sủng đang nhìn bà chăm chắm Có hôm đang đêm chợt tỉnh giấc bà đã lại thấy cái đầu đội mũ tua đỏ lơ lửng trên trần nhà”, thậm chí trong giây phút vợ chồng mặn nồng bà vẫn thấy “lù lù cái mặt tròn trắng toát bên cạnh giường” của A Sủng Để rồi sau bao tháng năm bị ám

ảnh bởi ảo giác, bởi bóng ma, bà Trình cũng không thể tránh khỏi cái chết

Người lái xe taxi trong Khách lạ và người lái taxi bị ám ảnh sau tội ác đã

gây ra, đồng loã trong vụ án hiếp dâm tập thể rồi đổ hết tội lỗi lên đầu anh kĩ sư

vô tội Những tưởng thời gian sẽ xoá nhoà tất cả nhưng khi tình cờ gặp vợ củaanh kĩ sư vô tội mặc cảm tội lỗi trong hắn đã trỗi dậy Những hình ảnh tội ác xưahiện về rõ ràng trong tâm trí khiến hắn gõ cửa từng nhà đồng bọn trong đênkhuya, rồi kết liễu cuộc sống tội lỗi bằng vụ tai nạn xe

Không phải là hung thủ giết người nhưng người phụ nữ trong Ám là hung

thủ gián tiếp khi chứng kiến tình địch dần chết đi bằng những viên thuốc ngủ màkhông có hành động ngăn chặn cái chết diễn ra Và cũng như những tội phạmtrên người phụ nữ cũng rơi vào ám ảnh, ảo giác với bóng ma của cô gái để cuốicùng giết chết người chồng và giết cả chính mình

Có thể thấy kiểu nhân vật này bị sốc tâm lí sau khi thực hiện tội ác, cáchình ảnh ảo giác xuất hiện thường xuyên làm đảo lộn sinh hoạt thường nhật Sựđảo lộn này dẫn đến sự hoảng loạn thậm chí là cái chết bi thảm của đối tượngnhư một quy luật nhân quả Miêu tả tội phạm giết người, Di Li giấu đi cái tôi củamình Hầu như trong tác phẩm của mình, cô không hề đưa ra nhận xét chủ quancủa mình về hành động nhân vật Di Li chỉ là người tường thuật vụ án, với cáiđầu đầy lí trí xâu chuỗi các sự kiện, mấu chốt vấn đề mà gạt tất cả yếu tố trữ tình,ngoại đề Ta không thể hiểu Di Li nghĩ gì, cô lên án hay thương cảm cho nhânvật Khởi nghiệp chưa lâu, sự nghiệp văn chương chưa thật dày dặn, các yếu tốthi pháp, phong cách chưa thật đình hình nhưng bằng ngòi bút của mình, Di Li đãtạo nên một thế giới một xã hội hiện đại thu nhỏ, với những bức tranh đa dạng từthực đến ảo nhưng cơ sở vẫn là đời sống thường ngày có chăng là góc độ quansát, cảm nhận độc đáo

Chương 2 HÀI HƯỚC VÀ TRINH THÁM – KINH DỊ

TRONG TRUYỆN NGẮN DI LI 2.1 Đặc điểm truyện hài hước của Di Li

Cái hài thường gắn bó với cái cười, không phải là tiếng cười thiên về bảnnăng, sinh lí mà là cái cười gồm có một đối tượng cười (tức cái có thể gây cười

và bị cười) và chủ thể cười Đối tượng cười thường là cái không cân xứng,không hài hòa hay mâu thuẫn giữa hình thức và nội dung, bộ phận và toàn thể,giữa ý nghĩa và phương tiện, ước muốn và khả năng thực tế, cái được phép vàkhông được phép,… Bản thân đối tượng cười không thể gây nên tiếng cười nếuchủ thể không nhận thức được mâu thuẫn chứa đựng trong nó Cái hài, do vậy,

là một sự nhận thức Đặc điểm của nhận thức gắn với tiếng cười là sự khám phámột số loại mâu thuẫn nào đó trong sự vật, hiện tượng và quan sát chúng ở một

số bình diện khác, từ một phía khác, từ góc độ của cái buồn cười Đồng thời, cáihài cũng mang khuynh hướng xã hội, cười cái xấu là dám tin, dám khẳng địnhcái đẹp Cái hài là một hình thức đánh giá, thể hiện trình độ con người làm chủđối tượng, làm chủ bản thân mình Cái hài là vũ khí đấu tranh xã hội

Tùy thuộc vào tính chất nhiều màu, nhiều vẻ của đối tượng có thể gâycười lẫn chủ thể cười, các nhà nghiên cứu thường chia cái hài ra thành cácloại: Hài hước, dí dỏm, châm biếm – mỉa mai và đả kích Trong bốn cấp độ của

cái hài, hài hước là cấp độ đầu tiên bởi “Hài hước là cái cười xuất phát từ những mâu thuẫn bề ngoài và mang tính chất nhẹ nhàng, thoải mái” [12;162] Theo Lại Nguyên Ân: “hài hước có bản chất mềm mại, có khả năng chấp nhận mọi hình thức và giọng điệu, thích ứng với mọi tâm trạng của mọi thời đại” [1]

Người Việt Nam vốn thích cười, hay cười nên văn học Việt Nam cũngđậm chất hài hước Từ văn học dân gian cho đến văn học hiện đại, chất hài hước

đã được gìn giữ, phát huy liên tục bởi nhiều thế hệ các nhà văn, nhà thơ

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, hài hước là “một dạng của cái hài, có mức độ phê phán nhẹ nhàng, chủ yếu gây cười, mua vui Trên cơ sở vạch ra sự mất hài hoà cân đối giữa nội dung và hình thức, bản chất và hiện tượng, đặc biệt là lí tưởng và thực tế […] hài hước là sản phẩm của trí tuệ cơn người, là dấu hiệu của tài năng và là biểu hiện của tình thần lạc quan Hài hước khéo léo, nhẹ nhàng vạch ra các mâu thuẫn, tạo ra cái cười bất ngờ, giúp người ta nhận thức ra sự trớ trêu của tình huống, mỉm cười mà phân biệt đúng sai” [9;136]

Hài hước được xác định là một kiểu cười đầy thái độ tích cực, mang tínhchất cười cợt, thoải mái, nhẹ nhàng, thể hiện sự thân mật, khoan dung Chất hàihước, do đó trở nên cần thiết với văn nghệ nói chung và trở thành một trongnhững mảng chính trong truyện ngắn Di Li

2.1.1 Sử dụng hai đại từ nhân xưng “chàng”, “nàng”

Di Li thường chọn ngôi kể thứ ba Cách chọn ngôi kể này cho phép Di Li

kể chuyện một cách khách quan, đứng ở thái độ trung lập Phần lớn các chuyệnhài hước của Di Li tất cả nhân vật nam chính, nữ chính đều không có tên hoặc

có chăng chỉ là biệt danh Họ gọi nhau bằng “anh” và “em” – một cách gọi bìnhthường, trung tính Nhưng trong suy nghĩ của mình, các nhân vật đúng hơn là

Di Li luôn chọn hai đại từ nhân xưng là “chàng”, “nàng”

Tình yêu luôn có hai chủ thể, trong tiếng Anh chỉ có một cách xưng hô là

I và You, nhưng tiếng Việt phong phú của chúng ta lại có thể diễn đạt theo nhiềucách khác nhau: Tôi – Em, Tôi – Nàng, Anh – Em, Chàng – Thiếp… Và Di Li

đã chọn cách xưng hô cho nhân vật của mình là “chàng” và “nàng” Cách xưng

hô này vừa trang trọng vừa giữ được sự gần gũi thân mật, có đôi chút gợi tìnhnhưng không sỗ sàng:

“Chàng học năm thứ ba còn nàng tò te lính mới […] Chiều thứ bảy chàng đạp xe qua trường nàng […] Chàng đưa nàng lên phố, hãnh diện vì mọi ánh

mắt đều đổ dồn vào bông hoa xinh đẹp sau lưng chàng” (Những câu chuyện về thời gian)

“Nàng đến từ thành phố khác, cách nơi chàng ở những 2000 cây số Họ cũng học khác trường nhưng có chung một tình yêu lãng mạn và tuyệt mỹ Chàng thì sống ngay tại cái thành phố ồn ào này” (Pizza chiều thứ sáu).

“Quyến rũ quá”, chàng nghĩ thầm và suy tính cách nào tách nàng khỏi đám đông những người hâm mộ đang xúm xung quanh Nàng liếc nhanh chàng

“Một gã hấp dẫn nhưng mà mình khó mà chen chân vào giữa lũ đàn bà kia.” (Hai người trên hoang đảo).

Cặp đại từ nhân xưng “chàng”, “nàng” được sử dụng phổ biến trong cáccâu chuyện được kể ở ngôi thứ ba Khi đặt ngôi kể ở ngôi thứ nhất, thay vì làcặp đại từ nhân xưng “chàng” – “nàng” quen thuộc, Di Li thay vào đó bằng cặpđại từ nhân xưng “tôi” – “nàng” cho phù hợp:

“Người tôi yêu là con gái một nhà tài phiệt kinh doanh ô tô Ông cố của nàng là người đưa chiếc ô tô đầu tiên về nước Tuy nhiên nàng không yêu tôi, gia đình nàng không thích tôi” (Lớp học lắng nghe)

“Nhờ có đôi vé của anh bạn vàng, tôi tranh thủ mời nàng đi xem buổi công chiếu đầu tiên […] Nàng xinh xắn, nết na, mỏng manh như pha lê Tiệp, chỉ chợt đụng vào là vỡ tan tành” (Tất cả là nhờ anh bạn tôi)

“Nàng có hình dáng giống hệt khoai tây, nhưng không kém phần hấp dẫn Chúng tôi va phải tiếng sét ái tình và kết cục có hậu như bất kì cứ câu chuyện tình nào Chúng tôi làm lễ cưới.” (Mối tình khoai tây).

Có đôi lúc Di Li không sử dụng đại từ nhân xưng “chàng, “nàng” mà gọi

theo giới tính: “Người đàn ông trẻ với vóc dáng cao ráo, đôi mắt thông minh nhưng có vẻ hoảng hốt […] Người phụ nữ có khuôn mặt xinh xắn nhưng không trang điểm nên hơi nhợt nhạt” hoặc mối quan hệ “Kể xong người vợ bất khóc Bác sĩ gật đầu thông cảm rồi mời người phụ nữ sang phòng bên cạnh”(Buổi chữa bệnh) Nhưng khi tác giả cần xen trữ tình ngoại đề, hoặc nhân vật bộc lộ

điểm nhìn của mình, tình cảm của nhân vật tích cực thì lại quay về ngôi nhânxưng “chàng”, “nàng”

Trong truyện ngắn Buổi chữa bệnh, lúc giới thiệu nhân vật Di Li chỉ gọi

bằng danh từ trung tính: “người đàn ông”, “người phụ nữ” Khi giới thiệu mốiquan hệ của họ là vợ chồng, Di Li chọn danh từ: “người vợ”, “người chồng”.Đại từ nhận xưng “chàng”, “nàng” chỉ xuất hiện khi nhà văn xen các yếu tố trữtình ngoại đề, khi nhân vật bộc lộ suy nghĩ, tình cảm của mình một cách hứngkhởi:

“Người vợ chợt thấy một luồng gió mát lạnh như thể có ai đó vừa bật công tác điều hoà nhiệt độ Nàng nhìn theo ông bác sĩ dẫn anh chồng ra ngoài

mà khoan khoái nghĩ “Thôi, liệu mà chữa bệnh cho chóng khỏi, ông ấy giỏi lắm đấy” Bất chợt của phòng bật mở, nàng ngạc nhiên nhìn thấy anh bạn cũ thời phổ thông mà hôm nọ tình cờ gặp trong một cuộc hội thảo Anh chàng này hồi

đi học là thần tượng của lũ con gái trong lớp và trái tim nàng đã không ít lần xao xuyến”

“Người chồng khoan khoái nhìn theo ông bác sĩ dẫn cô vợ ra ngoài.

- Thôi cố gắng chữa trị em ạ Ông ấy có kinh nghiệm lắm đấy.

Chưa kịp nói hết câu thì cửa phòng bật mở và chàng nhìn thấy cô bạn đồng nghiệp mới xin vào cơ quan thực tập Cô gái có mái tóc quăn từng lọn, gương mặt ngây thơ, đôi mắt mơ màng và chàng đã tự đặt tên cho cô là Mimi vì

cô đáng yêu chẳng khác nào một cô mèo bé bỏng”.

Chỉ bằng việc thay đổi từ “người đàn ông” – “người phụ nữ”, “ngườichồng” – “người vợ” sang “chàng” – “nàng” ta nhận ra thái độ, tình cảm củanhân vật với từng đối tượng tiếp xúc với nhân vật Tiếng cười từ đó cũng bật ra

Từ “chàng”, “nàng” không xuất hiện trong mối quan hệ giữa vợ chồng mà chỉxuất hiện khi có người thứ ba Cách sử dụng từ ngữ của Di Li đã cho ta thấytình cảm của các nhân vật

Bằng việc sử dụng cặp từ nhân xưng “chàng”, “nàng” để bộc lộ tiếngcười, ta thấy sức mạnh của cặp từ ấy trong việc tạo tiếng cười ở truyện ngắn Di

Li Tuỳ vào những trường hợp câu chuyện mà Di Li sử dụng đại từ nhân xưngcho nhân vật phù hợp Nhưng cơ bản từ “chàng”, “nàng” vẫn được sử dụng

nhiều nhất Nó trở thành một đặc điểm dễ nhận diện trong việc gây dựng tiếngcười, tính hài hước, hóm hỉnh trong truyện ngắn Di Li.

Châu đã đặt tên cho nhân vật nữ là Nguyệt, nhân vật nam là Lãm “Nguyệt”tiếng Hán nghĩa là trăng, tượng trưng cho cái đẹp “Lãm” có nghĩa là ngắm nhìn,thưởng lãm Không phải ngẫu nhiên mà Nguyễn Minh Châu lại đặt tên cho nhân

vật trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa là: Phùng, Đẩu, Phác “Phùng” có

nghĩa là: gặp gỡ, có dụng ý nói về cuộc gặp gỡ định mệnh giữa nhân vật nhà báoPhùng và khung cảnh đắc địa trời cho “Đẩu” có nghĩa là: sao Bắc Đẩu – vì saoluôn ở hướng Bắc, có dụng ý nói về tính công bằng của vị chánh án “Phác” cónghĩa là: chất phác, có dụng ý nói về tính chất phác của nhân vật đứa con giađình thuyền chài Chính vì vậy trong mỗi tác phẩm, nhà văn luôn trăn trở suynghĩ tìm cách đặt tên cho các nhân vật, cho các “đứa con” của mình sao chothông qua cái tên chuyển tải một phần nào đó tính cách nhân vật

Cách đặt tên nhân vật trong truyện ngắn của Di Li rất hài hước Tênnhân vật trong truyện ngắn Di Li khi là tên thật khi là biệt danh nhưng yếu tố

đầu tiên là phải hài hước Nhân vật nữ trong truyện Đôi khi tình yêu vẫn hay đi lạc đường có biệt danh là “Hột cơm” bởi có điểm tương đồng với “hột cơm” trong Toả nhị kiều của Xuân Diệu Tuy nhiên nếu Xuân Diệu chỉ dừng lại ở việc

so sánh hai nhân vật: “Quỳnh và Giao, hai tên ngọc đặt cho hai người hiền Họ

ngây ngây thơ thơ (chứ không được là ngây thơ), học lặng lẽ và ngơ ngác; ấy là hai hột cơm” thì Di Li lại để cho nhân vật “tôi” sử dụng từ “hột cơm” như một cách xưng hô, cách gọi người yêu của mình: “Mặc ai nói gì thì nói, tôi quyết chí chuẩn bị đưa “hột cơm” ra trình diện quan viên hai họ” “Hột cơm” của tôi là một nhạc công đàn harp trong dàn nhạc nhà hát” “Hột cơm” liếc nhanh xuống vết thương thảm hại của tôi đang thắt tơ, nàng gắt lên giọng kiểm tra bài cũ”.

Ngoài việc để “tôi” gọi tên của người yêu là “hột cơm” thì Di Li còn tăng tínhhài hước bằng cách đặt tên các tình yêu cũ của “hột cơm” bằng những cái tênđặc biệt: Số Một, Số Hai, Số Ba Cách đặt tên này là những cái tên chung chung,gợi lên số lượng người yêu cũ của “hột cơm”, đồng thời thời tạo sự hóm hỉnhduyên dáng

Trong truyện Mối tình khoai tây, bạn gái và bạn của nhân vật tôi cũng có

những cái tên đặc sắc không kém cái tên “hột cơm” ở trên: Khoai tây Dễthương, Khoai tây Trung Quốc Cái tên Khoai tây Dễ thương cho chúng ta biết

sự yêu thích khoai tây của nhân vật nữ, người “luôn vào diễn đàn để phổ biến vềcác bí quyết làm đẹp bằng khoai tây” Thậm chí nhân vật tôi khi dùng hình ảnh

liên tưởng người yêu cũng nhất quyết chọn củ khoai tây: “Nàng có hình dáng giống hệt một củ khoai tây, nhưng không kém phần hấp dẫn” Người bạn của nhân vật tôi được đặt tên Khoai tây Trung Quốc vì: “có dáng vẻ to kềnh càng, thô kệch nhưng trơn nhẵn của một củ khoai tây Trung Quốc” Có lẽ Di Li là

người đầu tiên nghĩ ra cái hình ảnh so sánh đặc biệt, khôi hài như vậy

Ở truyện Đồ mọt sách lãnh đạo trong công ty Biên được Di Li lại gắn

cho những cái tên: sếp lớn, sếp bé, sếp út thay cho tên gọi, chức vị thật của từngngười Sếp chỉ địa vị lãnh đạo, “lớn”, “bé”, “út” chỉ cấp bậc của chức vụ Sếplớn, sếp bé, sếp út được Di Li dùng thay thế cho các chức vụ: tổng giám đốc,giám đốc…Người yêu trong mạng của Biên cũng được Di Li gắn cho một cáitên đặc biệt: “Cheocheo” – một từ vô nghĩa giống như chuyện tình ảo của Biên,mặt khác cái tên “Cheocheo” có tính láy âm tạo sắc thái vui nhộn, hài hước