PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH SẢN PHẨM CỦA PHẢN ỨNG GIỮA DUNG DỊCH KIỀM VỚI H3PO4 BẰNG SƠ ĐỒ NGUYỄN HỮU MINH PHÚ Trường THPT Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang I... Tuy nhiên, khi giải một bài tập cụ thể sẽ
Trang 1PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH SẢN PHẨM CỦA PHẢN ỨNG GIỮA DUNG DỊCH KIỀM VỚI H3PO4 BẰNG SƠ ĐỒ
NGUYỄN HỮU MINH PHÚ
Trường THPT Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang
I Cơ sở lý thuyết:
3 4
H PO ⇔ H+ + H PO2 4−
2 4
4
2
4
4
chuyển dịch theo chiều thuận Vì vậy ta có thể thay thế các cân bằng trên bởi sơ
đồ sau:
3 4
4
4
Theo sơ đồ trên ta có:
3 4
4
4
0 mol a mol 2a mol 3a mol
Nếu b < a : Tạo muối H PO2 4− và H PO3 4 dư
4
4
4
4
4
4
Trang 2Nếu chỉ nhìn vào sơ đồ tổng quát thì đúng là khó khăn hơn giải theo cách lập tỉ
lệ Tuy nhiên, khi giải một bài tập cụ thể sẽ thấy nó không phức tạp lắm đâu Ưu điểm của cách giải này là học sinh không cần phải học thuộc các trường hợp
xác định được sản phẩm tạo thành Ngoài ra, trong trường hợp tạo 2 muối chúng
ta có thể kết hợp với sơ đồ đường chéo để tính được số mol mỗi muối rất nhanh Sau đây, ta hãy xét một số ví dụ minh họa để tìm hiểu rõ hơn về cách giải này
II Các ví dụ minh họa:
Ví dụ 1: Rót dung dịch chứa 11,76 g H PO3 4 vào dung dịch chứa 16,8 g KOH Tính khối lượng của từng muối thu được sau khi cho dung dịch bay hơi đến khô ( Bài tập SGK 11NC trang 66)
Giải
3 4
H PO
Theo sơ đồ:
3 4
4
4
0 0,12 0,24 0,36
Ta thấy: 0,24 < 0,3 < 0,36
4
4
Áp dụng phương pháp đường chéo
3 4
4
4
0 0,12 0,24 0,36
0,3
0,06 0,06
4
4
K HPO HPO
2 4
K HPO
3
3 4 4
K PO PO
3 4
K PO
Ví dụ 2: Cho 200 ml dung dịch H3PO4 0,3 M vào 500 ml dung dịch Ba(OH)2
0,16 M Sau khi phản ứng xảy ra hoàn toàn, tính khối lượng muối thu được
Trang 33 4
H PO
Theo sơ đồ:
3 4
4
4
Ta thấy: 0,12 < 0,16 < 0,18
4
4
Áp dụng phương pháp đường chéo
3 4
4
4
0 0,06 0,12 0,18
0,16
0,02 0,04
4
4
Ta có:
2
BaHPO HPO
4
BaHPO
3
3 ( 4 2 ) 4
1
2
Ví dụ 3: Cho 100 ml dung dịch H3PO4 0,2 M vào 1 lit dung dịch Ca(OH)2 0,012
M Tính khối lượng muối tạo thành sau khi phản ứng xảy ra hoàn toàn
Giải
3 4
H PO
Theo sơ đồ:
3 4
4
4
0 0,02 0,04 0,06
Ta thấy: 0,02 < 0,024 < 0,04
4
Trang 4Áp dụng phương pháp đường chéo
3 4
4
4
0 0,02 0,04 0,06
0,024
0,016 0,004
4
Ta có:
2 4 2 2 4
( )
1
2
Ca H PO H PO
2
CaHPO HPO
4
CaHPO
m
Ví dụ 4: Hấp thụ hoàn toàn 448 ml khí CO2(đktc) vào 100 ml dung dịch NaOH 0,5 M Sau phản ứng hoàn toàn, dung dịch thu được chứa chất tan nào ?
Giải
2 0,02
CO
Theo sơ đồ:
CO2 → HCO3− → 2
3
0 0,02 0,04
NaỌH dư
Ví dụ 5: Hấp thụ hết 672 ml CO2 (đktc) vào 100 ml dung dịch Ba(OH)2 0,2 M Sau phản ứng thu được muối gì ? Khối lượng là bao nhiêu ?
Giải
2 0,03
CO
Theo sơ đồ:
3
0 0,03 0,06
Trang 5⇒ Tạo 2 muối: Ca HCO( 3 2) và CaCO3
Áp dụng phương pháp đường chéo
3
0 0,03 0,06
0,02 0,01
Ta có: n Ca HCO( 3 2 ) =
3
1
2n HCO−= 1.0, 02
3
CaCO
Ví dụ 6: Dẫn 890 ml khí H2S (đktc) vào 2 lit dung dịch Ca(OH)2 0,02 M Sau phản ứng hoàn toàn thu được dung dịch chứa muối gì ?
Giải
2
H S
Theo sơ đồ:
H2S → HS− → S2 −
0 0,04 0,08
III Kết luận:
- Việc áp dụng phương pháp mới vào thực tiễn sẽ giúp học sinh giải quyết được những vấn đề khó khăn trước đây, làm tăng thêm sự thích thú của các em đối với môn hóa học
- Giáo viên khi giảng dạy về các dạng toán này cũng sẽ nhẹ nhàng hơn trong việc hướng dẫn học sinh cách xác định sản phẩm của phản ứng mà không phải
lo lắng việc học sinh sẽ quên đi kiến thức này
- Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nghiên cứu thêm về việc xác định số mol của muối tạo thành trong trường hợp chỉ tạo ra 1 muối.Thông qua đó, kích thích thêm trí tò mò khoa học của các em
Trang 6- Phương pháp này không chỉ giới hạn cho học sinh khối 11 Thực ra giáo viên
có thể dạy cho học sinh ngay từ lớp 10, như vậy khi lên lớp 11, 12 giáo chỉ việc nhắc lại là các em có thể vận dụng 1 cách khá linh hoạt để giải bài tập