sử dụng may vi tính trong dạy học vật lí

Trong những năm gần đây, rất nhiều GV đã và đang sử dụngmáy tính để soạn thảo và trình bày bài giảng của mình, có nhiều phần mềm được sử dụng để thiết kế bài giảng điện tử như: Violet, P

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA VẬT LÍ

 TIỂU LUẬNHọc phần: SỬ DỤNG MÁY VI TÍNH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ

Nguyễn Thị Minh Trâm Đặng Thị Thu Thủy

LỚP LL&PPDHVL K24

Huế, tháng 11 năm 2016

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 3

1.1 Phần mềm 3

1.1.1 Khái niệm phần mềm 3

1.1.2 Đặc điểm của phần mềm 4

1.2 Phần mềm dạy học 4

1.2.1 Khái niệm phần mềm dạy học 4

1.2.2 Đặc điểm của phần mềm dạy học 5

1.2.3 Một số phần mềm trong dạy học 5

1.3 Dạy học tương tác 6

1.3.1 Khái niệm dạy học tương tác 6

1.3.2 Bản chất dạy học tương tác 8

1.3.3 Đặc trưng dạy học tương tác 9

1.4 Phần mềm ActivIspire 10

CHƯƠNG II HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM ACTIVISPIRE 12

2.1 Cài đặt phần mềm 12

2.2.Mở phần mềm và cách thực hiện một số thao tác cơ bản 12

2.2.1 Cách mở phần mềm 12

2.2.2 Bảng điều khiển 13

2.2.3 Một số thao tác cơ bản 18

2.3 Các trình duyệt trong ActivIspire 21

2.3.1 Trình duyệt trang 21

2.3.2 Trình duyệt tài nguyên 22

2.3.3 Trình duyệt đối tượng 24

2.3.4 Trình duyệt ghi chú 25

2.3.5 Trình duyệt thuộc tính 26

2.4 Hạn chế khi sử dụng phần mềm ActivInspire 28

CHƯƠNG III SẢN PHẨM 29

C KẾT LUẬN 31

TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

A MỞ ĐẦU

Ngày nay, khi công nghệ thông tin (CNTT) càng phát triển, việc ứng dụng CNTT vàotất cả các lĩnh vực là một điều tất yếu Trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, CNTT bắt đầu cónhiều ứng dụng trong công tác quản lý, trong giảng dạy và học tập Hơn nữa, đối với giáodục và đào tạo, CNTT có tác dụng mạnh mẽ, làm thay đổi nội dung, phương pháp dạy vàhọc Giáo dục và đào tạo đóng vai trò quan trọng thúc đẩy sự phát triển của xã hội thôngqua việc cung cấp nguồn nhân lực Nghị quyết của hội nghị Ban chấp hành trung ươngĐảng Cộng sản Việt Nam khoá VIII đã đề ra nhiệm vụ Giáo dục: “Phương pháp giáo dụcphổ thông phải mang tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh (HS); phù hợpvới từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụngkiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập choHS”

Bên cạnh đó, ứng dụng CNTT nhằm đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tíchcực là vấn đề được giáo viên (GV) và nhà trường quan tâm hàng đầu Nhà nước đang đẩymạnh phát triển giáo dục thông qua các chương trình tập huấn sử dung CNTT trong dạyhọc cho đội ngũ cán bộ GV Trong những năm gần đây, rất nhiều GV đã và đang sử dụngmáy tính để soạn thảo và trình bày bài giảng của mình, có nhiều phần mềm được sử dụng

để thiết kế bài giảng điện tử như: Violet, Powerpoint, Adobe Presenter, … Điều này chothấy GV có rất nhiều công cụ để ứng dụng vào việc tạo hứng thú học tập cho HS, tích cựchoá hoạt động của HS, chống lại lối học thụ động Tuy nhiên, khi sử dụng các phần mềmtin học này, đa số GV rơi vào tình trạng “biểu diễn” bài giảng chứ không sử dụng nó thực

sự như một công cụ làm tích cực hoá người học, đó là HS thay vì “nghe – chép” thì hiệntại là “nhìn – chép” Các bài giáo án điện tử phần lớn thiếu mất sự tương tác giữa GV với

HS, HS với HS, HS với bài học và thiếu thiết kế các hoạt động cho HS … Mặt khác, khi

sử dụng các phần mềm để soạn bài giảng điện tử, GV lại ít tận dụng đến những lợi thếvốn có của bảng đen truyền thống

Phần mềm ActivInspire là phần mềm kết hợp các lợi thế của bảng đen truyền thống vàcác ưu điểm của các phần mềm soạn bài giảng điện tử hiện có ActivInspire được đánhgiá là một trong những phần mềm thiết kế bài giảng tương tác tốt nhất hiện nay Nó từngđoạt giải thưởng về soạn thảo bài giảng tương tác Phần mềm ActivInspire giúp giáo viênmang lại những bài học trong cuộc sống với các hoạt động phong phú mạnh mẽ lấy sựchú ý của học sinh, pha trộn đánh giá thời gian thực và kinh nghiệm từ thế giới thực và

quá trình học tập Với những lý do trên, chúng tôi đã chọn đề tài “Sử dụng phần mềm ActivInspire trong dạy học Vật lí”.

- Cấu trúc dữ liệu chịu sự tác động của chương trình.

- Các tài liệu mô tả thao tác, cách dùng chương trình, phục vụ bảo trì

Phần mềm có thể phân thành 3 lớp:

- Phần mềm ứng dụng

- Phần mềm hệ thống, hệ điều hành

- Vi mã cứng hóa

Phân loại theo chức năng:

- Phần mềm hệ thống: những chương trình trong máy để cung cấp các dịch vụ theo yêu cầu của các chương trình khác trong mọi thời điểm của cả quá trình hoạt động của máy tính

- Phần mềm cơ sở: các phần mềm quản trị cơ sở dữ liệu, các ngôn ngữ lập trình

- Phần mềm tiện ích: những phần mềm trợ giúp cho người dùng khi làm việc nhằmnâng cao hiệu suất công việc

- Phần mềm ứng dụng: phần mềm được viết nhằm giải quyết những bài toán cụ thể,những công việc thường nhật hành ngày, những hoạt động có tính chất nghiệp vụ củangười dùng.

1.1.2 Đặc điểm của phần mềm

Phần mềm được xây dựng để phản ánh những đặc tính của sự vật, sự việc, để nghiêncứu mối liên hệ phổ biến, khách quan giữa các đặc tính khác nhau của sự vật, sự việctrong mối quan hệ qua lại có tính quy luật

- Tính thực tiễn: phần mềm luôn được xây dưng trên cơ sở thực nghiệm và nó có giátrị khi thể hiện tác dụng tốt lên một lĩnh vực nào đó của thực tiễn

- Tính trừu tượng: các phần mềm có tính khái quát hóa cao, thâm nhập được vào bảnchất bên trong của sự vật, sự việc

- Tính hệ thống: một phần mềm là một hệ thống những quan điểm tư tưởng, nhữngquy tắc quan hệ chặc chẽ với nhau phát triển ngày một sâu sắc, bao gồm được nhiều côngviệc thường xuyên xảy ra trong cuộc sống, xã hội

- Tính khái quát: một phần mềm là một hệ thống các chức năng đủ đề giải quyếtmộtlớp các công việc nhất định trong lĩnh vực nào đó của cuộc sống Những chức năng này

bổ sung cho nhau tạo thành một hệ thống nhất quán phán ánh đúng chu trình nhận thứcchân lí khoa học

1.2 Phần mềm dạy học

1.2.1 Khái niệm phần mềm dạy học

Phần mềm dạy học là các phương tiện điện tử có thể liên kết kiến thức và cáckinhnghiệm của hành động lại, hỗ trợ thực hiện các pha của quá trình học tập: tạođộng cơ vàkích thích hứng thú học tập và cùng với máy vi tính là một thành phần trong việc tổ chứcquá trình dạy học

Phần mềm dạy học có thể hiện thị thông tin dưới dạng văn bản, kí hiệu, đồ thị, bản đồ,hình vẽ, ảnh chụp, phim đèn chiếu, phim hoạt hình, đoạn phim…

- Với các hình thức hoạt động đơn giản như bấm phím, di chuyển và kích chuột, đểlựa chọn và ra các lệnh theo chủ định, học sinh sẽ rất hứng thú khi thấy yêu cầucủa mình

đề ra được thực hiện liền ngay tức thời, điều này có tác dụng kích thíchhứng thú rất mạnh

mẽ trong hoạt động tự học

- Những hình ảnh đẹp, rõ ràng, nhiều màu sắc sinh động, kèm theo các đoạn vănbản,giọng nói nhạc đệm, tác động đồng thời hoặc kế tiếp nhau lên các giác quan giúp chohọc sinh tự thao tác: tay làm, mắt thấy, tai nghe, trí óc suy nghĩ, Trong khi học và luyệntập, nhờ đó dễ dàng hiểu rõ, nắm vững kiến thức và đạt được cáckĩ năng, kĩ xảo cầnthiết

1.2.2 Đặc điểm của phần mềm dạy học

- Với những phần mềm “mở” giáo viên có thể tự mình xây dựng, thiết kế những bàigiảng, bài tập, để làm tư liệu giảng dạy Các tài liệu trong phần mềm có thểsao chép rađĩa mềm hay in ra giấy một cách dễ dàng, ít tốn kém, tiết kiệm đượcnhiều thời gian vàcông sức chuẩn bị để tạo điều kiện cần thiết cho các hoạt động tự học của học sinh

- Việc sử dụng phần mềm dạy học làm phương tiện dạy học các môn học, giúpchoviệc học tập của học sinh như là một công cụ hỗ trợ cho việc dạy và học nhằmgópphần rèn luyện kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng giao tiếp, độc lập giải quyết cácvấn

đề, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin nhằm góp phần củng cố tư tưởng họcsuốt đời chotất cả mọi người

- Phần mềm dạy học có thể giúp học sinh tự tìm kiếm tri thức mới, tự ôn tập, luyệntập theo nội dung tuỳ chọn, theo các mức độ nông sâu, tuỳ thuộc vào năng lực của bảnthân

1.2.3 Một số phần mềm trong dạy học

- PowerPoint trong bộ Microsoft Office

- Violet (Bạch Kim – Việt Nam): tận dụng các tính năng của Flash để thiết kế bàigiảng

- Adobe Presenter:bộ addins của Adobe được nhúng vào chương trìnhPowerPoint đểcung cấp, bổ sung các tính năng tương tác cũng như biên dịch thànhbài giảng theo chuẩnSCORM.

- Lecture Maker & Teaching Mate (Hàn Quốc) – hệ thống thiết kế bài giảng điệntử vàquản lí tài nguyên, tạo ngân hàng đề thi,…

- Microsoft LCDs: chương trình thiết kế bài giảng điện tử theo chuẩn SCORM củahãng Microsoft

- ActivInspire: phần mềm hỗ trợ dạy học tương tác của hãng Promethean (Anh).Các phần mềm Powpoint hay Violet thường thiên về tính năng trình chiếu nhưng phầnmềm ActivIspire nếu kết hợp với thiết bị đi kèm tạo thành hệ thống lớp học có đầy đủtính năng như: trình chiếu, tương tác trực tiếp lến bảng khi sử dụng bút tương tác, quản lílớp học, đặt câu hỏi và học sinh trả lời trực tiếp,…Đây là phần mềm hỗ trợ tốt việc tươngtác giữa thầy và trò trong quá trình dạy học, cũng như giúp giáo viên dễ dàng thiết kế các

ý tưởng sư phạm phục vụ tốt cho bài giảng

1.3 Dạy học tương tác

1.3.1 Khái niệm dạy học tương tác

Vào những năm 90 của thế kỉ XX, nhóm tác giả người Pháp là G Brousseau, C.Margolinas, … đã nghiên cứu sự tương tác giữa các yếu tố của hoạt động dạy học trong líthuyết tình huống môn Toán và phổ biến ở Việt Nam vào năm 1992 tại Huế và năm 1995tại trường Đại học Sư Phạm TP HCM trong hội thảo Didactic của những nước nói tiếngPháp Họ đã đặt cơ sở khoa học cho những tác động sư phạm, thúc đẩy hoạt động học của

HS lên mức cao, mà vẫn không làm lu mờ, hạ thấp vai trò của GV với tư cách là người

“khởi xướng” và cũng là người “kết thúc” một tình huống dạy học Trong những côngtrình nghiên cứu, các tác giả đã phân tích kĩ các vấn đề cơ bản như:

- Xác nhận cấu trúc hoạt động dạy học gồm 4 nhân tố: Học (người học) - Dạy (ngườidạy) - Kiến thức (khái niệm khoa học) - Môi trường (điều kiện dạy học cụ thể)

- Phân tích 2 vai trò khác nhau của GV trong tình huống dạy học: đề xuất tình huống

và tổ chức cho HS giải quyết tình huống

- Môi trường không phải là một yếu tố tĩnh, bất động mà đích thực là một thành tốthuộc cấu trúc hoạt động dạy học Môi trường không chỉ ảnh hưởng đến người học màquan trọng là nó làm thay đổi người dạy và người học nhằm đảm bảo sự thích nghi của

họ trước những đòi hỏi của môi trường; và ngược lại, họ cũng làm thay đổi môi trường.Qua nội dung trên ta sẽ tìm hiểu xem cơ chế tương tác, nghĩa là sự vận động của quátrình tương tác sẽ xảy ra như thế nào khi dạy học

- Theo Từ điển tiếng Việt: “ Tương tác là sự tác động qua lại lẫn nhau”

- Theo PGS.TS Phan Trọng Ngọ: “Dạy học tương tác là dạy học trong đó diễn ra quátrình trao đổi, hợp tác giữa người dạy và người học Trong quá trình này, người dạy vàngười học sử dụng các công cụ kí hiệu để giao tiếp với nhau Sau đó, những công cụ nàyđược chuyển vào bên trong người học”

- Theo quan điểm sư phạm, tương tác trong dạy học là sự tác động qua lại giữa ngườidạy và người học trong một môi trường học cụ thể Đó là những điều kiện cụ thể dongười dạy tạo ra, tổ chức cho người học hoạt động trên nền tảng những lựa chọn đúngđắn, phù hợp với yêu cầu đặt ra nhằm đạt được nhiệm vụ dạy học

Tương tác đa chiều, đa đối tượng là sự tác động qua lại không chỉ một chiều giữa GV

và HS mà còn có sự tác động trở lại của HS và GV, giữa nhiều HS với nhau Về nguyên

lý, chất lượng và hiệu quả dạy học chịu chi phối của các yếu tố bên trong và bên ngoài,nhưng trước hết phải kể đến ảnh hưởng của các yếu tố thuộc cấu trúc hoạt động dạy học.Trong xu hướng đổi mới PPDH hiện nay theo hướng “lấy người học làm trung tâm” thìnguyên tắc “tương tác đa chiều, đa đối tượng” tỏ rõ tính ưu việt của nó - Trong quá trìnhtham gia học, HS có chức năng lĩnh hội và tham gia các hoạt động học tập Nghĩa là các

em phải biết lựa chọn, tích lũy và xử lý thông tin liên quan đến nội dung bài học, cũngnhư có khả năng khai thác và sử dụng SGK, thông tin mà GV cung cấp kết hợp với vốn

kiến thức, vốn sống đã có phục vụ cho việc phản hồi trong quá trình học GV là ngườiquản lý hoạt động tự giác của HS trong việc tiếp thu tài liệu học tập, tổ chức hoạt độngtích cực của bản thân HS trong việc tiếp thu tri thức, kỹ năng mới.

Thực tế cho thấy ở mỗi lớp đều có các đối tượng HS giỏi - khá - trung bình - yếu Mỗi

HS đều chịu sự tác động của các đối tượng HS trong lớp cũng như chịu sự tác động của

GV trong từng hoạt động Để thể hiện hiệu quả của sự tác động giữa GV-HS, HS-GV,HS-HS, GV phải tổ chức các hoạt động học tập dựa trên phương pháp đặc trưng của mônkhoa học như hỏi đáp, thảo luận, đóng vai, trò chơi, quan sát, thí nghiệm, thực hành, trìnhbày Môi trường học tích cực sẽ giúp HS chủ động huy động vốn kiến thức, vốn hiểu biết

để tự tìm tòi phát hiện những kiến thức mới chứ không ngồi nghe một cách thụ động.Cách học đó còn khuyến khích các em tự đặt ra những câu hỏi thắc mắc để mở mangthêm tri thức Không chỉ thầy trò tương tác mà giữa trò và trò cũng biết cách hợp tác làmviệc để giải quyết tình huống, nhóm này tác động lên nhóm kia và ngược lại Có như thế

GV mới đạt được mục tiêu trong mỗi bài dạy thông qua môi trường học tập tương tác, hỗtrợ lẫn nhau trong học tập Cũng thông qua tiết học sôi nổi và nhẹ nhàng mà thầy trò gầngũi và thân thiện hơn Về phía HS, các em nắm kiến thức cơ bản sâu hơn và thiết thựchơn Nhờ tự tin đặt câu hỏi, nêu thắc mắc mà các em chủ động tích cực tham gia hoạtđộng học tập

Theo lý thuyết của L.X.Vugotxki: trong mỗi thời điểm phát triển của HS có nhữngcấu trúc tâm lí mà nhờ nó, HS có thể tự mình giải quyết được các vấn đề của cuộc sống.Tuy nhiên khi gặp những vấn đề phức tạp hơn, mà với những cấu trúc đã có, HS khôngthể tự giải quyết được, thì HS sẽ thành công nếu được sự trợ giúp của GV hay được traođổi với bạn bè giỏi hơn Nhờ đó mà HS hình thành được cấu trúc tâm lí mới (được gọi làvùng phát triển gần nhất), giúp các em giải quyết được khó khăn đã gặp phải Hai mức độcấu trúc đó luôn vận động: vùng phát triển gần nhất sẽ trở thành trình độ hiện tại và xuấthiện vùng phát triển gần mới Vì thế, GV phải tác động vào vùng phát triển gần đó đểkhéo léo định hướng và thúc đẩy sự phát triển của HS Như vậy, sự trợ giúp của GV, sựtương tác giữa GV và HS và giữa HS với nhau, hướng vào vùng phát triển gần trong quátrình phát triển của các em là bản chất của dạy học tương tác.

1.3.3 Đặc trưng dạy học tương tác

Lý luận dạy học đã chỉ ra rằng: “Dạy học phải có tác dụng thức đẩy sự phát triển trítuệ của người học” Một mặt trí tuệ của HS chỉ có thể phát triển tốt trong quá trình dạyhọc khi thầy giáo phát huy tốt vai trò của người tổ chức, điều khiển làm giảm nhẹ khókhăn cho HS trong quá trình nhận thức, biết cách khuyến khích HS tham gia vào hoạtđộng nhận thức tích cực trong dạy học Mặt khác đối với HS để phát triển trí tuệ củamình không có cách nào khác là phải tự mình hành động, hành động một cách tích cực và

tự giác

Như vậy, điểm khác nhau giữa PPDH tương tác với các phương pháp khác là ở chỗ

GV quan tâm hơn đến sự tương tác, giúp đỡ và tạo ra môi trường học tập cho HS hơn.Trong dạy học tương tác, GV chỉ đưa ra thông tin, gợi ý, chỉ dẫn, khuyến khích HS và để

HS tự hoạt động dựa vào những chỉ dẫn đó làm điểm tựa Những sự chỉ dẫn của GV phảitác động vào vùng phát triển gần của HS Nghĩa là không đặt ra cho HS các yêu cầu, chỉdẫn quá sức, quá cao so với trình độ đang có của các em Đây là đặc trưng cơ bản củaPPDH tương tác

1.4 Phần mềm ActivIspire

ActivInspire là phiên bản mới nhất tích hợp hai phần mềm ActivStudio vàActivPrimary trước đây Đây là phần mềm soạn bài giảng nằm trong hệ thống dạyvà họctương tác (Digital Interative Classroom) của tập đoàn Giáo dục quốc tế

Promethean (Vương quốc Anh)

ActivInspire là phần mềm thiết kế bài giảng tương tác, giảng dạy kết hợp với đánhgiá Phần mềm bao gồm các giáo cụ điện tử, công cụ toán học ảo, ghi hình và âm thanh…Phần mềm còn có thư viện tài nguyên giáo dục số hỗ trợ giáo viên thiết kế bài giảngnhanh chóng và trình bày bài giảng sinh động

Phần mềm này giúp giáo viên và học sinh chủ động tương tác trực tiếp lên bài học củamình mà không phải theo lịch trình có sẵn như trong PowerPoint, từ đó giáo viên có thểtạo ra những hoạt động học tập ngay trên lớp nên hiệu quả học tập sẽ được nâng cao.Vídụ:

- Tạo trò chơi ô chữ, ghép hình bằng các thao tác đơn giản

- Dễ dàng sử dụng công cụ toán học để vẽ hình

- Tích hợp sẵn công cụ ghi âm, ghi hình, công cụ chụp màn hình

- Cho phép chèn trực tiếp file Flash mà không cần phải thiết lập các thông số hay càithêm phần mềm hỗ trợ như PowerPoint hay Violet

- Có thể chèn hình ảnh trên internet vào bài giảng của mình mà không cần tải về máy

Ưu điểm của phần mềm

- Phần mềm ActivInspirehỗ trợ giáo viên nhiều phươngpháp và ý tưởng sư phạm,giúp học sinh có thể dễ dàng hình dung, có khái niệm chính xác về các sự kiện, hình ảnh,

sự vật, âm thanh, khuyến khích học sinh xây dựng các khái niệm thông qua thực hiện, thử

nghiệm, tạo môi trường học tập vui nhộn, thân thiện, tích cực, giúp học sinh tiếp thu kiếnthức một cách hiệu quả.

- Phần mềm này giúp giáo viên truy cập vào website www.prometheanplanet.com,nhằm để tải, trao đổi các tài nguyên giáo dục, cập nhật ý tưởng sư phạm miễn phí,giaolưu với đồng nghiệp khắp nơi trên thế giới

CHƯƠNG II HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM ACTIVISPIRE

2.1 Cài đặt phần mềm

Cài đặt: download phần mềm trên trang web

http://www.prometheanplanet.com/server.php?show=nav.17010 hoặc nhiều trang web khác, thư mục cài đặt sẽ có ba file: ActivInspire_1.3_VNM.exe, ActivInspire v1.4.23015 (Application Only) setup.exe, ActivInspire CoreRes VNM Setup.exe; ta sẽ chạy và cài đặt file:ActivInspire_1.3_VNM.exe

2.2.Mở phần mềm và cách thực hiện một số thao tác cơ bản

2.2.1 Cách mở phần mềm

Có 2 cách mở phần mềm

- Kích đúp chuột vào biểu tượng trên màn hình nền của máy tính

- Vào Start – Program – ActivSoftware – ActivInspire

Giao diện khi khởi động phần mềm

- Hành tinh Prometheam có chức năng là đường dẫn tới trang web chính củaPrometheam Tại trang web có chứa hàng nghìn bài giáo án trên thế giới có sử dụng phầnmềm ActivInspire.

- Có chức năng huấn luyện và hỗ trợ sử dụng phần mềm ActivInspire.

- Bảng lật thực hiện chức năng thao tác trên giao diện chính của phần mềmActivInspire

Giao diện ban đầu của bảng lật