TIỂU LUẬN CHUYÊN NGÀNH vài nét về cấu TRÚC LÝ LUẬN mô HÌNH CHỦ NGHĨA xã hội ở THẾ kỷ XXI

Trong hai thập niên gần đây, các đảng cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh bằng con đường bầu cử dân chủ đã giành được chính quyền và thực hiện nhiều cải cách tiến bộ, tích cực hóa đời sống chính trị theo hướng dân chủ, bảo vệ chủ quyền quốc gia. Vênêxuêla, Bôliva, Êcuađo, Nicaragoa là những quốc gia đã tuyên bố hướng tới CNXH với mô hình “CNXH ở thế kỷ XXI”. Trong đó, Vênêxuêla là quốc gia khởi xướng và nhiệt thành cổ vũ mô hình nà

Vài nét về cấu trúc lý luận của mô hình “CNXH ở thế kỷ XXI”

Trong hai thập niên gần đây, các đảng cánh tả ở khu vực Mỹ La-tinh bằng con đường bầu cử dân chủ đã giành được chính quyền và thực hiện nhiều cải cách tiến

bộ, tích cực hóa đời sống chính trị theo hướng dân chủ, bảo vệ chủ quyền quốc gia Vê-nê-xu-ê-la, Bô-li-va, Ê-cu-a-đo, Ni-ca-ra-goa là những quốc gia đã tuyên bố hướng tới CNXH với mô hình “CNXH ở thế kỷ XXI” Trong đó, Vê-nê-xu-ê-la là quốc gia khởi xướng và nhiệt thành cổ vũ mô hình này.

Mô hình xã hội mới chứa đựng nhiều yếu tố tiến bộ - trước hết cho một chặng phát triển mới của Mỹ La-tinh và sau đó, ít nhiều có thể xem là một đóng góp cho lý luận CNXH hiện đại Nền tảng lý luận của “CNXH ở thế kỷ XXI” - triết lý phát triển riêng của khu vực Mỹ La-tinh là khá đặc thù, trước hết bởi sự kết hợp và vị thế của các nhân tố làm nên cơ sở lý luận của mô hình này Đó là chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Bô-li-va

và chủ nghĩa nhân đạo Thiên chúa giáo

Chủ nghĩa Mác - Lê-nin trong mô hình "CNXH ở thế kỷ XXI"

Không phải ngay từ đầu của quá trình cải cách, các đảng cánh tả đã đến với chủ nghĩa Mác - Lê-nin, CNXH khoa học Trái lại, đã từng có nhiều ý tưởng được đưa ra trong quá

trình cải cách ở Vê-nê-xu-ê-la Từ những năm 1990 thế kỷ XX, người dân Vê-nê-xu-ê-la theo đuổi mục tiêu của cuộc “cách mạng Bô-li-va” là giành chính quyền để tiến tới “xây dựng nền dân chủ toàn diện”, rồi “xây dựng CNXH kiểu mới”, “xây dựng CNXH Si-môn Bô-li-va (Simon Bolivar)” và gần đây nhất, năm 2005 là “xây dựng CNXH thế kỷ XXI”… Khi mới lên cầm quyền, cố Tổng thống Vê-nê-xu-ê-la H Cha-vết (H.Chavez) vẫn tin vào một chủ nghĩa tư bản nhân đạo và đã từng có ý định đưa đất nước mình đi theo con đường thứ ba của trào lưu dân chủ xã hội quốc tế Song đã có một bước ngoặt trong tư tưởng của cố Tổng thống H Cha-vết Đó là vào năm 2002, khi ông suýt bị lật đổ

vì một cuộc đảo chính của cánh hữu thân Mỹ Kể từ đó, ông không còn ảo tưởng về “chủ nghĩa tư bản xã hội” hay “chủ nghĩa tư bản có bộ mặt người” nữa Ông nói: “Chính cuộc đảo chính tháng 4-2002, những cuộc đình công kéo dài do giới chủ doanh nghiệp tổ chức, những hành động phá hoại ngành dầu khí; những phản ứng và tuyên truyền chống đối đã đưa tôi tới kết luận rằng con đường duy nhất để thoát khỏi đói nghèo là đi lên CNXH”

(1) Năm 2005, sau 06 năm cầm quyền chống lại cuộc tiến công bằng mọi thủ đoạn của CNĐQ, cố Tổng thống Vê-nê-xu-ê-la H Cha-vết đã đi tới kết luận: “Chỉ có CNXH mới

có thể đem lại công bằng xã hội và xóa được nghèo đói”

Nhận thức của cánh tả Mỹ La-tinh về chủ nghĩa Mác trước tiên là từ “lập trường phê phán” Tác giả cuốn “CNXH của thế kỷ XXI” xuất bản ở Vê-nê-xu-ê-la, năm 1996,

Hai-xơ Đi-ơ-trich Xtê-phan - người sau này được coi là nhà tư tưởng và cố vấn chính trị của cố Tổng thống Vê-nê-xu-ê-la H Cha-vết đã phê phán tư tưởng của C Mác là thiên

về cải tạo xã hội và đấu tranh giai cấp, chuyên chính vô sản Hai-xơ Đi-ơ-trich Xtê-phan cho rằng, C.Mác chưa đưa ra được mô hình khả thi, bởi đã tuyệt đối hóa vai trò nhà nước

và lý tưởng hóa xã hội xã hội chủ nghĩa Quan niệm của ông là thay vì chuyên chính vô sản, xây dựng một nền dân chủ rộng rãi, mọi người dân được tổ chức trong cộng đồng dân cư đều được tham gia vào cải tạo xã hội như tư tưởng của Si-môn Bô-li-va Giáo sư, Tiến sỹ Khoa học Kinh tế, Tổng thống Cộng hòa Ê-cu-a-đo Ra-pha-en Cô-rê-a (Rafael Correa) cho rằng: “CNXH ở thế kỷ XXI” dựa trên các nguyên tắc chứ không dựa trên các mô hình Nó từ bỏ các cách thức xa lạ và giáo điều Những người ủng hộ và xây dựng “CNXH ở thế kỷ XXI” cũng tin rằng, ở thời đại ngày nay, không ai có thể khẳng định rằng, nhà nước hóa tư liệu sản xuất là cách thức tốt nhất để đạt được sự phồn thịnh cho xã hội Và đây chính là sự khác biệt căn bản giữa “CNXH thế kỷ XXI” và CNXH truyền thống Theo CNXH truyền thống, để xóa bỏ sự bóc lột lao động, cần phải xóa bỏ

sở hữu tư nhân về các tư liệu sản xuất chủ yếu Những người xây dựng “CNXH thế kỷ XXI” không cho rằng cần phải nhà nước hóa hoàn toàn tư liệu sản xuất, tất nhiên là ngoại trừ những ngành chiến lược, nhưng họ ủng hộ việc dân chủ hóa tất cả các tư liệu sản xuất, hay nói cách khác là việc phân bổ chúng một cách công bằng

“CNXH thế kỷ XXI” đưa ra quan niệm mới về phát triển: phát triển có nghĩa là đời sống xứng đáng cho tất cả và cho mỗi người, là sự mở rộng tự do và cơ hội cho con người hòa hợp với tự nhiên, là sự giữ gìn muôn đời nền văn hóa nhân loại” (2)

Mô hình “CNXH ở thế kỷ XXI” đã kế thừa những gì ở chủ nghĩa Mác? Chưa có những

nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này và bản thân lý luận về “CNXH ở thế kỷ XXI” vẫn đang còn tiếp tục khai thác thêm nhiều tư tưởng ở chủ nghĩa Mác Song các nhà nghiên

cứu khá nhất trí khi cho rằng, “CNXH ở thế kỷ XXI” vận dụng lý luận mác-xít ở các luận điểm tư tưởng chống chủ nghĩa tư bản, chống đế quốc; chống áp bức về chính trị và bóc lột về kinh tế của giai cấp tư sản, hướng tới một xã hội công bằng và dần đi tới xóa bỏ giai cấp… Nguyên tắc sở hữu - lấy công hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu làm cơ sở kinh tế cho CNXH đã được ghi nhận và thể hiện trên thực tế

Nhìn chung, sự kế thừa các tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin của mô hình này chủ yếu là thông qua việc học tập kinh nghiệm của các nước xã hội chủ nghĩa đang trong thời kỳ cải cách, đổi mới, đặc biệt là về biện pháp Dường như họ cũng nhận ra rằng, lý luận chủ nghĩa Mác hiện đại đã chuyển hóa và có bước tiến dài thông qua kinh nghiệm của đổi mới Và việc tiếp nhận chủ nghĩa Mác của mô hình "CNXH ở thế kỷ XXI" có phần rất quan trọng đi theo hướng này

Mô hình "CNXH ở thế kỷ XXI" có một điểm khác so với mô hình CNXH ở Đông

Âu và Liên Xô cũ là không có tình trạng sao chép, giáo điều đối với lý luận CNXH giữa các nước Mỹ La-tinh Chung nhau quan niệm về mô hình xã hội nhưng mỗi nước lại có cách xây dựng khác nhau, có lúc lại khá “phóng khoáng” Sự “phóng khoáng” đó được thể hiện ở chỗ, có một số nguyên lý cơ bản của CNXH khoa học chưa thấy xuất hiện trong mô hình Chính điều này đôi khi cũng làm gợn lên sự lo ngại về tính trung thành với lý luận của CNXH khoa học Dù sao đây vẫn là những cuộc cải cách trong khuôn khổ dân chủ tư sản, chứ chưa phải là cách mạng xã hội chủ nghĩa Chủ thể đầu tiên của mô hình này là những người theo đường lối dân chủ cánh tả chứ không phải là cộng sản Sự tiếp thu chủ nghĩa Mác, dù theo cách của họ, vẫn có thể tạo ra được khuynh hướng tích cực cho cải cách

Tư tưởng S Bô-li-va trong mô hình "CNXH ở thế kỷ XXI"

Si-môn Bô-li-va (1783 - 1830) là nhà cách mạng nổi tiếng người Vê-nê-xu-ê-la, người lãnh đạo các phong trào giành độc lập ở Nam Mỹ đầu thế kỷ XIX Ông được mệnh danh

là “Người giải phóng” và được coi như “Gioóc-giơ Oa-sinh-tơn của Nam Mỹ” Những cuộc đấu tranh do ông lãnh đạo đã lật đổ sự thống trị của Tây Ban Nha, giành độc lập cho

06 quốc gia ngày nay là: Vê-nê-xu-ê-la, Cô-lôm-bi-a, Pa-na-ma, Ê-cu-a-đo, Pê-ru, và Bô-li-vi-a Tư tưởng Bô-li-va chiếm vị trí quan trọng trong việc phát triển mô hình “CNXH ở thế kỷ XXI”, thể hiện ở 07 nội dung chính:

Độc lập dân tộc Đấu tranh để Vê-nê-xu-ê-la thoát khỏi sự đô hộ của các thế lực

bên ngoài, trở thành một dân tộc tự do Việc tự quyết định vận mệnh của đất nước mình

là một nguyên tắc không thương lượng

Quyền tự chủ của nhân dân Nguyên tắc này khẳng định quyền tự do của nhân dân

trước các chế độ độc tài trong nước Quyền tự chủ của nhân dân là quyền hợp pháp lớn nhất của các dân tộc

Công bằng xã hội S Bô-li-va cho rằng, nền cộng hòa và tự do không thể tồn tại nếu

không có công bằng xã hội Nếu tự nhiên làm cho chúng ta khác nhau thì luật pháp có nhiệm

vụ phải điều chỉnh những khác biệt này thông qua giáo dục, phát triển công nghiệp, nghệ thuật và các dịch vụ, cho phép mọi người được bình đẳng cả về chính trị và xã hội Theo S Bô-li-va, các bất bình đẳng xã hội đe dọa sự tồn vong của nền cộng hòa Vì vậy, ông tuyên

bố sự bình đẳng phải được đặt lên trên cả lợi ích giai cấp Chính vì vậy, ông đã soạn thảo và công bố các bộ luật trao tự do cho nô lệ và công nhận những quyền rất cơ bản của các dân tộc thổ dân như quyền tự do và quyền có ruộng đất

Giáo dục toàn dân Bolivar là người luôn thúc đẩy và bảo vệ quyền được hưởng nền

giáo dục của nhân dân Ông cho rằng, giáo dục toàn dân là trách nhiệm và nghĩa vụ của Nhà nước; chính vì thế, ông đã khẳng định: “Nhiệm vụ đầu tiên của chính phủ là đưa giáo dục đến với nhân dân” Đối với ông, “một dân tộc dốt nát là công cụ mù quáng hủy diệt chính họ”

Chống tham nhũng Đối với S Bô-li-va, sự hưng thịnh của một quốc gia phụ thuộc

vào đạo đức của các công dân thông qua hệ thống giáo dục của quốc gia đó Đạo đức công dân phải đi cùng các bộ luật nghiêm minh và các tòa án công tâm có khả năng thực hiện công lý Nếu không làm được điều đó thì nền cộng hòa sẽ chết

Chống chủ nghĩa quân phiệt S Bô-li-va luôn chống lại sự thoái hóa của quân đội; hay

nói cách khác là ông phản đối việc các sỹ quan quân đội lạm dụng sức mạnh của vũ khí

để mưu cầu lợi ích riêng Ông luôn chống lại các chế độ độc tài Đối với ông, một người lính hạnh phúc là người không đòi hỏi quyền lãnh đạo đất nước Họ không được tự cho

mình là trọng tài hay là người phán quyết luật pháp của Chính phủ; họ phải là những người bảo vệ tự do Ông là người đưa ra sáng kiến xây dựng các đơn vị quân - dân sự; các đơn vị này đã thể hiện tính hiệu quả cao trong cả thời kỳ chiến tranh lẫn hòa bình Các đơn vị này phải công nhận quyền hợp pháp của nhân dân thông qua luật pháp và thể chế Nhà nước

Liên kết Mỹ La-tinh Đây là ý tưởng về sự liên kết Mỹ La-tinh và toàn thế giới trong

một chính phủ, được S Bô-li-va xây dựng từ năm 1826 Hòa bình trên cơ sở một khối liên kết thống nhất các nước Mỹ La-tinh và ông hy vọng một ngày nào đó, nó sẽ là tấm gương để: “Thế giới mới sẽ gồm các quốc gia độc lập gắn chặt với nhau bởi luật pháp chung quy định quan hệ đối ngoại của các nước và tạo cơ hội cho các nước đó, thông qua một cơ quan lập pháp chung, những phương thức để trường tồn Mọi rào cản về xuất xứ, chủng tộc và màu da sẽ biến mất Trong các thế kỷ tiếp theo, có thể tiến tới một chính phủ hợp nhất toàn thế giới như một liên bang” (3)

Từ năm 1983, nhân dịp kỷ niệm 200 năm ngày sinh của S Bô-li-va, một tổ chức của các sỹ quan quân đội Vê-nê-xu-ê-la ra đời lấy tên là “Quân đội Bô-li-va 200” (Ejértio Bolivar 200) gọi tắt là EB-200 Tổ chức này có sự tham gia của cố Tổng thống H.Cha-vết

và sau này trở thành thủ lĩnh Lúc đầu, ông xác định hệ tư tưởng này là một cái cây có ba

“rễ”: rễ Bô-li-va với tư tưởng đấu tranh chống ách đô hộ của thực dân Tây Ban Nha giành độc lập tự do, quyền bình đẳng và thống nhất các quốc gia Mỹ La-tinh trong một đại liên bang; rễ Xa-mô-ra với tư tưởng bảo vệ chủ quyền dân tộc đoàn kết quân đội với nhân dân; và rễ Rô-bin-sơn - người chủ trương đấu tranh mang lại hạnh phúc, tự do, bình đẳng cho mọi người dân” (4) Cố Tổng thống H.Cha-vết khẳng định: “Chúng tôi gọi đây

là cuộc cách mạng Bô-li-va bởi vì mục tiêu mà chúng tôi theo đuổi là tiến hành làm một cuộc cách mạng, thực hiện một cuộc cải cách chính trị, xã hội, kinh tế, văn hóa… dựa trên nền tảng tư tưởng S Bô-li-va” (5)

Ý tưởng xây dựng “một Tổ quốc châu Mỹ vĩ đại”, “một châu Mỹ không biên giới hiện hữu và mở cửa với thế giới” của Si-môn Bô-li-va được một số nhà lãnh đạo cánh tả

ở khu vực Mỹ La-tinh, nhất là cố Tổng thống Vê-nê-xu-ê-la H.Cha-vết quan tâm và tiếp nối để tạo nên “sự cân bằng theo quy luật của vũ trụ” trước các cường quốc

Chủ nghĩa nhân đạo Thiên chúa giáo trong mô hình “CNXH ở thế kỷ XXI”

Trong lý luận về CNXH thế kỷ XXI, Tổng thống Vê-nê-xu-ê-la H.Cha-vết đã kế thừa các tư tưởng công bằng, bình đẳng, bác ái, vị tha của đạo Thiên chúa, đặc biệt những tư

tưởng về giải phóng tầng lớp dân nghèo Ngoài ra, ông còn tham khảo thêm trong Kinh thánh và các trước tác nguyên bản của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác khi giải thích nội hàm khái niệm “CNXH ở thế kỷ XXI” Tại cuộc gặp gỡ các giáo chủ thiên chúa giáo tại thủ đô Ca-ra-cát (tháng 01-2007) cố Tổng thống H.Cha-vết nói “Tôi khuyên các vị giám mục hãy đọc C Mác, đọc V.I.Lê-nin và tìm lại trong Kinh thánh để thấy rằng, CNXH đã

có trong các tác phẩm đó rồi” Theo cố Tổng thống H.Cha-vết, Chúa Giê-su là “người theo CNXH vĩ đại nhất trong lịch sử” Vì vậy, ông khuyến khích nhân dân Vê-nê-xu-ê-la

chủ động quan tâm đến người khác một cách tự do, tự nguyện, xóa bỏ chủ nghĩa cá nhân.

Cố Tổng thống H.Cha-vết cũng không ngần ngại lấy các tác phẩm của chúa Giê-su

và Kinh Phúc âm làm ví dụ, nhấn mạnh việc xây dựng thiên đường ở dưới trần gian Ngày 08-01-2007, tại lễ ra mắt nội các mới của Vê-nê-xu-ê-la, khi giải thích tư tưởng của đạo Cơ đốc, cố Tổng thống H.Cha-vết đã nói rằng: về tài sản công cộng thì tư tưởng Cơ đốc giáo có sự tương đồng với tư tưởng của chủ nghĩa cộng sản hơn bất kỳ học thuyết xã hội chủ nghĩa nào khác Chúa Giê-su là người theo CNXH đích thực, người chống CNĐQ Trong kế hoạch của Chính phủ Vê-nê-xu-ê-la nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhân dân có “Kế hoạch Cơ đốc” với mục tiêu cụ thể xóa bỏ tình trạng nghèo đói trước năm 2011

Dưới góc độ tập hợp quần chúng, các tư tưởng nhân đạo, bác ái của Thiên chúa giáo là một góc độ tiếp cận thuận lợi vì Mỹ La-tinh là khu vực có tới 85% số dân theo đạo Cơ đốc Vì thế, việc quan tâm tới người nghèo cũng mang sắc thái kế thừa tinh thần của “Thần học giải phóng” và là điểm dễ tương dung giữa nguyện vọng của quần chúng

và mục tiêu của cải cách

Nhìn chung, điểm qua cấu trúc lý luận của mô hình “CNXH ở thế kỷ XXI” chúng

ta nhận thấy tính chất tích hợp của nó là khá rõ nét Có thể xem “mảnh đất hiện thực” Mỹ

La-tinh như là “cái sàng” để lựa chọn các nhân tố hợp lý của các lý thuyết về giải phóng

và phát triển Thực tiễn và lý luận xây dựng CNXH đều chấp nhận việc vận dụng sáng tạo lý luận mác-xít

“CNXH ở thế kỷ XXI” do cố Tổng thống H.Cha-vết khởi xướng thực hiện ở Vê-nê-xu-ê-la và sau đó là nhiều nước khác noi theo, tuy đang ở giai đoạn hoàn chỉnh về cơ sở

lý luận, nhưng một số đặc trưng của mô hình này và hiện thực của nó đã thể hiện khá rõ nhiều tính chất xã hội chủ nghĩa Không ai có thể phủ nhận rằng, xu thế này đang mở ra một triển vọng mới cho cuộc đấu tranh vì dân sinh, dân chủ, công bằng và CNXH trong thời đại ngày nay Việc lựa chọn mô hình "CNXH ở thế kỷ XXI" của các đảng cánh tả và

sự hình thành những liên minh khu vực cũng là phản ứng tự nhiên của các nước đang phát triển trước một toàn cầu hóa hiện còn mang đậm tính chất tư bản chủ nghĩa

Những gì mà Vê-nê-xu-ê-la và các nước Mỹ La-tinh đang làm, đã thể hiện sức sống mới của phong trào cánh tả ở khu vực và sự bất diệt của mô hình CNXH - một mô hình

xã hội tươi đẹp mà nhân loại đang hướng tới Có thể mô hình ấy chưa hoàn toàn tiếp hợp với những nguyên lý của CNXH khoa học, song những nỗ lực tìm tòi là đáng trân trọng Điều đáng quý là, thông qua hiện thực ở khu vực Mỹ La-tinh, chúng ta lại thấy sự phát triển mạnh mẽ của xu thế xã hội chủ nghĩa ở Tây bán cầu

“CNXH ở thế kỷ XXI” và những thành tựu chính trị, xã hội bước đầu đã khẳng định, việc phát huy dân chủ là một trong những động lực quan trọng của cải cách, ngay

cả khi nó còn bị giới hạn khuôn khổ dân chủ tư sản Dân chủ hóa đời sống kinh tế, xã hội

đã trở thành những chương trình lớn Sau khi nắm được quyền điều hành đất nước, các chính phủ cánh tả ở khu vực Mỹ La-tinh đều xúc tiến các chương trình cải cách chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội sâu rộng với quyết tâm từng bước xóa bỏ tàn dư của chủ nghĩa thực dân, đế quốc, khắc phục những hậu quả của quá trình thực hiện mô hình chủ nghĩa

tự do mới, đưa đất nước vào quỹ đạo phát triển lành mạnh Khát vọng dân chủ và dân sinh của người dân Mỹ La-tinh là tình huống chính trị - xã hội, theo đó, lực lượng chính trị nào nắm bắt và có khả năng giải quyết được những nhu cầu trên thì sẽ được dân chúng ủng hộ và trở thành lực lượng trung tâm, nắm vai trò lãnh đạo đất nước

Hiện tượng nhiều nước Mỹ La-tinh cùng xây dựng xã hội theo mô hình “CNXH ở thế kỷ XXI” có sức động viên, cổ vũ rất lớn với quá trình xây dựng CNXH hiện thực trên toàn thế giới Sự phát triển của phong trào cánh tả Mỹ La-tinh không chỉ có ý nghĩa to lớn và tích cực đối với phong trào cộng sản, công nhân quốc tế, với khu vực Mỹ La-tinh

mà còn có ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam./

-Phong trào cộng sản quốc tế trong giai đoạn hiện nay

Trải qua nhiều biến động lịch sử, trong gần hai thập niên qua, phong trào cộng sản quốc tế từng bước phục hồi cả về chính trị, tư tưởng và tổ chức; đồng thời ngày càng có thêm những chuyển động tích cực, chứng tỏ sức sống mãnh liệt của một phong trào hiện thực được định hướng bằng lý tưởng - niềm tin khoa học và dựa trên một cơ sở giai cấp - xã hội sâu rộng.

Sự khai phá con đường lên CNXH của các Đảng Cộng sản cầm quyền

Trong những năm qua, công cuộc cải cách, đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội của các nước xã hội chủ nghĩa (XHCN) như Trung Quốc, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng Do đó, vai trò và ảnh hưởng của CNXH (CNXH) trên thế giới cũng được củng cố nhất định Các nước XHCN do nâng cao được vị thế quốc tế nên ngày càng trở thành những chủ thể quan trọng của quan hệ quốc tế hiện đại, chủ động đổi mới chính sách đối ngoại độc lập tự chủ, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa, hội nhập với khu vực và thế giới

Đánh giá tình hình kinh tế của 5 nước XHCN, Ngân hàng thế giới (WB) cho rằng:

tỷ trọng GDP của các nước này từ đầu thập niên 90 của thế kỷ XX đến nay đã tăng hơn 2 lần, từ mức 1,7% lên 4,1% và có chiều hướng tiếp tục tăng lên

Mặt khác, các Đảng Cộng sản cầm quyền đã chủ động tổng kết rút ra những bài học kinh nghiệm thành công cũng như thất bại trong xây dựng CNXH ở Liên Xô, Đông Âu

và những kinh nghiệm của chính bản thân mình; tích cực nghiên cứu, tìm tòi về lý luận, thực tiễn mô hình xây dựng CNXH phù hợp với điều kiện cụ thể của mỗi nước và những biến đổi của thế giới đương đại Điều này được thể hiện nổi bật nhất trong việc sử dụng

kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng

cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH Trung Quốc xác định mô hình kinh tế thị trường XHCN; Việt Nam - nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; Lào - nền sản xuất hàng hóa đi lên CNXH Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên từ năm 2002 cũng bắt đầu cải cách theo hướng kinh tế thị trường, lựa chọn bước đột phá vào lĩnh vực giá, tiền và phân phối Năm 2003, nước này thông qua kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2003 - 2008), chủ trương khoán trong nông nghiệp, xóa bỏ bao cấp, sửa đổi luật đầu tư để thu hút vốn nước ngoài, phát triển một số khu công nghiệp và đặc khu kinh tế

Nhiều Đảng Cộng sản và công nhân trên thế giới đánh giá cao sự lựa chọn mô hình phát triển kinh tế - xã hội của Trung Quốc và Việt Nam Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Nhật Bản thông qua tại Đại hội XXIII (năm 2004) khẳng định: Quá trình tìm tòi tiến lên CNXH thông qua kinh tế thị trường của Việt Nam và Trung Quốc đang trở thành một hướng đi quan trọng của thế giới trong thế kỷ XXI; tiến lên CNXH thông qua kinh tế thị

trường là hướng đi có tính quy luật của CNXH Hội thảo quốc tế "Triển vọng của CNXH" của 39 Đảng Cộng sản và công nhân được tổ chức tại Pra-ha (Cộng hòa Séc)

năm 2005 cũng đánh giá cao sự phát triển nền kinh tế thị trường dưới CNXH và việc gắn những ưu việt của chính quyền nhân dân với những thành tựu mới nhất của khoa học - kỹ thuật, với sự tham gia tích cực vào thị trường quốc tế của Trung Quốc và Việt Nam, coi đây là sự bổ sung lý luận độc đáo về CNXH

Những thành tựu cải cách, đổi mới của các nước XHCN là một thực tế sinh động minh chứng cho sức sống và khả năng tự đổi mới để đi lên của CNXH Các Đảng Cộng sản và công nhân quốc tế coi đây là nguồn cổ vũ lớn lao, giúp họ củng cố niềm tin vào lý tưởng XHCN Sự tìm tòi, khai phá con đường đi lên CNXH của các Đảng Cộng sản cầm quyền đã có đóng góp quan trọng cả về lý luận và thực tiễn trong việc phát triển CNXH, chủ nghĩa Mác - Lê-nin trong điều kiện lịch sử mới Điều đó tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy quá trình phục hồi của phong trào cộng sản quốc tế, góp phần thiết thực vào việc tìm kiếm những phương thức hoạt động hiệu quả của phong trào trong giai đoạn hiện nay

Sự củng cố vị thế của các Đảng Cộng sản ở các khu vực trên thế giới

Tại khu vực Liên Xô (cũ) và Đông Âu, vốn là nơi phong trào chịu tổn thất nặng nề

nhất sau sự biến chính trị cuối thập niên 80 - đầu 90 của thế kỷ XX, các Đảng Cộng sản

và công nhân đã nhanh chóng hồi phục, đổi mới hoạt động, củng cố cơ sở xã hội, lấy lại

uy tín trong xã hội Tại các cuộc bầu cử quốc hội và hội đồng địa phương, nhiều đảng giành thắng lợi lớn, trở thành lực lượng đối lập mạnh như Đảng Cộng sản Liên bang Nga, Đảng Cộng sản Séc và Mô-ra-va, một số đảng ở vùng Trung Á, thậm chí có đảng liên tiếp giành được quyền đứng ra thành lập chính phủ như Đảng Cộng sản Môn-đô-va sau thắng lợi tại các cuộc bầu cử quốc hội và tổng thống gần đây

Cũng cần thấy rằng, bên cạnh những bước củng cố và phát triển nhất định, các Đảng Cộng sản và công nhân ở khu vực Liên Xô (cũ) và Đông Âu vẫn còn đứng trước không ít khó khăn, hạn chế Đường lối, cương lĩnh của nhiều đảng đổi mới còn chậm, chưa chuyển kịp so với yêu cầu của thời kỳ mới Cơ sở xã hội của một số đảng bị thu hẹp mạnh Tổ chức cơ sở đảng chỉ có ở địa bàn cư trú, trong khi tại các khu vực sản xuất lại chưa được thành lập Vấn đề đoàn kết, hợp tác, phối hợp hoạt động giữa các đảng còn nhiều bất cập, thậm chí tình trạng bất đồng, tranh giành ảnh hưởng đã làm giảm sức mạnh chung của các lực lượng cộng sản và cánh tả

Tại khu vực các nước tư bản phát triển, những năm gần đây, các Đảng Cộng sản

và công nhân càng có những dấu hiệu phục hồi rõ nét Trong hoàn cảnh còn nhiều khó khăn nội bộ, lại thường xuyên bị các thế lực thù địch công kích gay gắt, nhưng nhiều đảng như Đảng Cộng sản Hy Lạp, Đảng Cộng sản Tây Ban Nha, Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha, Đảng Cộng sản Tái lập I-ta-li-a, Đảng Tiến bộ của nhân dân lao động Síp, Đảng Cộng sản Nhật Bản vẫn kiên trì chủ nghĩa Mác - Lê-nin, điều chỉnh chiến lược, sách lược đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản, bảo vệ lợi ích của các tầng lớp lao động Trong hoạt động của các đảng này, về đối nội, điều chỉnh quan trọng nhất là chống chính sách kinh tế - xã hội theo chủ nghĩa tự do mới, chống đại tư bản độc quyền, vạch trần các thủ đoạn bóc lột tinh vi của chủ nghĩa tư bản trong điều kiện cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại và toàn cầu hóa Nhằm tập hợp lực lượng xã hội rộng rãi, các Đảng Cộng sản và công nhân ở các nước tư bản phát triển chú trọng mục tiêu đấu tranh vì dân sinh, dân chủ, tiến bộ và công bằng xã hội Nhờ vậy, ảnh hưởng và uy tín của nhiều đảng mấy