Xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, đây chính là biểu hiện cụ thể của bài học về kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, kết hợp sức mạnh trong nước và sức mạnh ngoài nước trên lĩnh vực phát triển kinh tế đất nước trong công cuộc đổi mới, đặc biệt thời kỳ 19862001, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam nước ta đã đạt được những kết quả quan trọng trong xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động tham gia vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Trang 1XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ ĐỘC LẬP TỰ CHỦ
VÀ CHỦ ĐỘNG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ -
BÀI HỌC THÀNH CÔNG CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM
TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI (1986 - 2001)
Xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập kinh tếquốc tế, đây chính là biểu hiện cụ thể của bài học về kết hợp sức mạnh dântộc và sức mạnh thời đại, kết hợp sức mạnh trong nước và sức mạnh ngoàinước trên lĩnh vực phát triển kinh tế đất nước trong công cuộc đổi mới, đặcbiệt thời kỳ 1986-2001, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam nước
ta đã đạt được những kết quả quan trọng trong xây dựng nền kinh tế độc lập
tự chủ và chủ động tham gia vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
Kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại là một trong nhữngbài học chủ yếu của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộngsản Việt Nam, một trong những nhân tố hết sức quan trọng tạo nên thắng lợicủa cách mạng Việt Nam Trước bối cảnh mới của tình hình cách mạng thếgiới và trong nước, Đại hội đại biểu toàn quốc lần IX của Đảng (4/2001), đãxác định đường lối phát triển kinh tế, trong đó nhấn mạnh một nội dung rấtquan trọng là: “ Xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, phát huy cao độ nội lựcđồng thời tranh thủ nguồn lực bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế
để phát triển nhanh, có hiệu quả và bền vững, đưa nước ta trở thành một nướccông nghiệp”
Quan điểm của Đảng về phát huy nội lực, xây dựng nền kinh tế độclập tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để tranh thủ nguồn lực từ bênngoài cho phát triển đất nước là quan điểm hết sức đúng đắn, phản ánh tư duyđộc lập, tự chủ, sáng tạo, linh hoạt của Đảng ta trên cơ sở nắm vững lý luận
Trang 2chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thực tiễn hoạt động lãnhđạo cách mạng Việt Nam của Đảng mấy thập kỷ qua.
Lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ rõ: Động lực của mọi sự vận độngphát triển của sự vật hiện tượng là do chính sự vận động, giải quyết các mâuthuẫn nội tại trong sự vật hiện tượng và luôn có mối quan hệ biện chứng vớiyếu tố môi trường bên ngoài, với sự vật hiện tượng khác; nhân tố bên ngoài
có tác động ảnh hưởng đến quá trình vận động, phát triển của sự vật hiệntượng, đôi khi có vai trò to lớn Song, trong mối quan hệ đó yếu tố bên trongluôn giữ vai trò cơ bản, quyết định đến sự vận động, phát triển của chính sựvật hiện tượng đó Do vậy, đối với mỗi quốc gia dân tộc thì sự tồn tại, pháttriển của dân tộc do chính “nội lực” của dân tộc đó quyết định, sự giúp đỡ củaquốc tế là cần thiết quan trọng; bởi vậy, độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường lànhân tố quyết định đưa sự nghiệp cách mạng đến thắng lợi
Trên cơ sở tiếp thu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng và pháttriển sáng tạo vào điều kiện cụ thể của cách mạng nước ta Chủ tịch Hồ Chí Minh đãchỉ rõ con đường giải phóng là phải: nêu cao tinh thần tự lực, tự cường, “đem sức ta
mà tự giải phóng cho ta”1 Ngay từ năm 1921, khi viết Tuyên ngôn của Hội Liênhiệp thuộc địa Người chỉ rõ: Công cuộc giải phóng của anh em, chỉ có thể thực hiệnđược bằng nỗ lực của bản thân anh em Theo Người, cần phải chống tư tưởng trôngchờ, ỷ lại bên ngoài, bởi vì: nếu một dân tộc cứ ngồi chờ người khác đến giúp đỡmình thì dân tộc đó không xứng đáng được hưởng độc lập Song, theo Người: độclập, tự chủ, tự lực, tự cường không có nghĩa là “đóng cửa” là “khép kín” mà lại phảihết sức tranh thủ sự giúp đỡ của cách mạng thế giới, vì cách mạng Việt Nam cũng
là một “bộ phận của cách mạng thế giới”
Chính tư tưởng độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường mà từ khi tìm đườngcứu nước, đồng chí Nguyễn ái Quốc đã tìm ra con đường cứu nước đúng đắn Với ý
1 Hồ Chí Minh, to n t àn t ập, Tập 3, Nxb CTQG, H N àn t ội, 1995 tr 554.
Trang 3chí sắt đá, tinh thần yêu nước nồng nàn và phương pháp độc lập, tự chủ; qua hơn 10năm nghiên cứu tìm tòi, xem xét đối chiếu, so sánh các con đường cứu nước theo tưtưởng phong kiến, hay ngọn cờ dân chủ tư sản đều không được thực tiễn lịch sửchấp nhận Nguyễn ái Quốc đã lựa chọn và khẳng định dứt khoát: con đường cứunước chỉ có thể trên lập trường của giai cấp vô sản; Người nói: “Muốn cứu nước vàgiải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”1.
Quán triệt sâu sắc lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh,hơn 70 năm qua trong hoạt động lãnh đạo cách mạng Việt Nam của Đảng quanđiểm độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường và mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế luônluôn là hai mặt thống nhất trong đường lối cũng như trong hoạt động thực tiễn chỉđạo cách mạng của Đảng ta
Ngay từ khi Đảng ra đời (3/2/1930) trong “Chính cương vắn tắt” và “Sáchlược vắn tắt” Đảng đã chỉ rõ phải thực hiện đoàn kết toàn dân với công nông là gốccách mạng, học trò nhà buôn, điền chủ nhỏ là “bầu bạn” cách mạng Đồng thời,phải hết sức liên lạc với vô sản giai cấp và nhân dân lao động toàn thế giới, tạo sứcmạnh tổng hợp để làm cách mạng
Thời kỳ 1930 - 1945, là khoảng thời gian đặc biệt trong tiến trình lịch
sử dân tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng Đó là khoảng thời giai đầy những cam
go thử thách của một Đảng vừa mới ra đời trong lòng xã hội thuộc địa nửaphong kiến Trong thời kỳ này tuy có sự giúp đỡ của Quốc tế cộng sản, nhưngnếu không có sự nỗ lực trong Đảng, luôn nêu cao tinh thần chủ động, tự lực,
tự cường, phát huy sức mạnh của toàn dân tộc, thì hiển nhiên phong trào cáchmạng không thể phát triển được, tạo nên những cao trào cách mạng 1930-
1931, 1936-1939 và 1939-1945 tiến lên giành thắng lợi to lớn trong cáchmạng tháng Tám 1945, mở ra bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử đấu tranh dântộc Thắng lợi đó bắt nguồn từ đường lối đúng đắn của Đảng, con đường
1 Hồ Chí Minh, to n t àn t ập, Tập 4, Nxb CTQG H N àn t ội, 1995, tr.314.
Trang 4giành chính quyền phù hợp với điều kiện lịch sử, phát huy nội lực của cả dântộc: “Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy, đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”1
kết hợp chặt chẽ và tranh thủ tốt nhất những yếu tố tác động của cách mạngthế giới để thực hiện giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa hai nhiệm vụchống đế quốc và chống phong kiến Đảng luôn nắm vững tình hình cáchmạng, thế giới và trong nước, tranh thủ sự giúp đỡ, chỉ đạo của Quốc tế cộngsản một cách sáng tạo không máy móc dập khuôn, máy móc Nêu cao ý chí
tự lực, tự cường đồng thời tranh thủ sự giúp đỡ của Quốc tế cộng sản, cácĐảng cộng sản và công nhân trên thế giới, để nhanh chóng khôi phục phongtrào cách mạng(sau thời kỳ 1932-1935) Thời kỳ 1936 - 1939, nắm bắt sự tácđộng của cách mạng thế giới và sự phát triển của mặt trận dân chủ thế giớichống phát xít, chống chiến tranh bảo vệ hòa bình, Đảng đã phát động mọiphong trào đấu tranh rộng lớn nhằm mục tiêu dân sinh, dân chủ, cơm áo, hoàbình, xây dựng được lượng hùng hậu cho cách mạng
Trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954), nhân dân ta phải vượtqua bao khó khăn thử thách, nhất là những năm đầu của cuộc kháng chiến Do hoàncảnh đặc biệt, kẻ thù ở ngay trên đất nước ta, chúng bao vây phong toả, gây sức ép Các mối liên hệ Quốc tế, mọi nguồn viện trợ hầu như chưa có Bắng tinh thần tự lựccánh sinh tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực tự cường, quyết tâm sắt đá: “Thà hy sinhtất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”2 Thắnglợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp là thắng lợi của đường lối và tổ chứcthực hiện đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức mình làchính
Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) điều kiệnđất đã khác trước: miền Bắc được giải phóng và bước vào xây dựng chủ nghĩa xã
1 1 Hồ Chí Minh, to n t àn t ập, tập 9, Nsb CTQG, H N àn t ội 1995, tr.554.
2 2 Hồ Chí Minh, to n t àn t ập, tập 4, Nsb CTQG, H N àn t ội 1995, tr 48.
Trang 5hội, trở thành hậu phương lớn của cả nước Cùng với sự lớn mạnh của hệ thống xãhội chủ nghĩa, nhân dân yêu chuộng hoà bình và giải phóng dân tộc trên thế giớitích cực ủng hộ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta Cùng với sựviện trợ to lớn của Liên Xô và Trung Quốc đã tạo điều kiện thuận lợi tăng thêm sứcmạnh cho đất nước Nhưng Đảng và nhân dân ta vẫn trên cơ sở của ý trí độc lập, tựchủ, sáng tạo, tự lực, tự cường không chông chờ ỷ lại dựa dẫm để phải chịu sức ép
lệ thuộc từ bên ngoài Đường lối tiến hành đồng thời hai chiến lược cách mạng ởhai miền trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, cũng như trong chỉ đạo,xây dựng lực lượng, phát triển kháng chiến về mọi mặt Đồng thới, hết sức tranhthủ sự đồng tình ủng hộ của nhân dân thế giới, tạo sức mạnh tổng hợp để đánhthắng đế quốc Mỹ, xâm lược
Sau khi nước nhà thống nhất, Đảng quyết định đưa cả nước quá độ đi lênchủ nghĩa xã hội Quyết định đó đáp ứng xu thế phát triển tất yếu của xã hội loàingười, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân Đó còn là sự lựa chọn của chính lịch sử,của Đảng và Bác Hồ từ những năm 20 của thế kỷ XX Trong mười năm (1975-1985) là thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước theo mô hìnhthống nhất trong hệ thống xã hội chủ nghĩa Viện trợ của các nước anh em vẫn tiếptục nhưng hiệu quả thấp; cơ chế kế hoạch tập trung, bao cấp đã làm cho nền kinh tếkém năng động, trong chỉ đạo phát triển kinh tế xã hội Đảng ta đã phạm sai lầm chủquan duy ý trí, vi phạm các qui luật khách quan do đó kinh tế chậm phát triển hànghoá khan hiếm, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn; sử dụng viện trợ còn lãngphí, đầu tư không tập trung hiệu quả vốn vay thấp, quan hệ kinh tế quốc tế còn hạnhẹp cho nên đã làm cho kinh tế xã hội lâm vào khủng hoảng
Bước sang thời kỳ đổi mới (1986 - đến 2001), trước diễn biến phứctạp, của tình hình cách mạng thế giới, trước sự khủng hoảng và phong trào cải
tổ, cải cách ở các nước xã hội chủ nghĩa, một lần nữa Đảng ta lại nêu caotinh thần độc lập,tự chủ, tự lực, tự cường, cả trong xác định đường lối và chỉ
Trang 6đạo công cuộc đổi mới Phát huy cao độ tinh thần, sức mạnh của dân tộc vừatranh thủ những tác động tích cực của thế giới trong hoàn cảnh mới, đưa đấtnước vượt qua thử thách vững bước tiếp tục đi lên theo con đường chủ nghĩa
Ngày nay, tình hình cách mạng thế giới và trong nước có những diễnbiến mới và phức tạp:
Trên thế giới, cuộc cách mạng khoa học công nghệ, đặc biệt là côngnghệ thông tin, công nghệ sinh học đang có bước phát triển nhảy vọt, thúcđẩy hình thành nền kinh tế tri thức làm biến đổi sâu sắc trên mọi lĩnh vực đờisống xã hội Toàn cầu hóa kinh tế là xu hướng tất yếu khách quan, lôi cuốnngày càng nhiều các nước, các dân tộc các vùng lãnh thổ tham gia.Thế giớiđang đứng trước những vấn đề toàn cầu mà không có một quốc gia, dân tộcnào có thể tự giải quyết nếu không có sức hợp tác quốc tế; các vấn đề dân tộc,tôn giáo, ô nhiễm môi trường, nạn khủng bố đang là thách thức mới đối vớithế giới Trong đó khu vực Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực phát triểnnăng động, nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều nhân tố dễ gây bất ổn định
Ở trong nước, cách mạng nước ta đang đứng trước cơ hội, vận hội lớn:
Vị thế và uy tín của đất nước ngày một nâng cao, thế và lực của cách mạng đãmạnh lên nhiều qua 15 năm tiến hành công cuộc đổi mới, cơ sở vật chất kỹthuật được tăng cường, tiềm năng về tài nguyên và lao động, trí tuệ con người
Trang 7Việt Nam ngày càng được khẳng định, tình hình chính trị - xã hội ổn định,quốc phòng - an ninh ngày càng được tăng cường
Bên cạnh lợi thế cơ bản đó, chúng ta cũng đang đứng trước nhiều khókhăn, những thách thức lớn; đó là các nguy cơ mà Đảng đã từng cảnh báonhư: nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa, nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh
tế sơ với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới vẫn tồn tại Tình trạng suythoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức lối sống của một bộ phận không nhỏ cán
bộ, đảng viên gắn liền với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí vẫn đang diễn ranghiêm trọng chưa được ngăn chặn có hiệu quả Những biểu hiện xa rời mụctiêu, lý tưởng của chủ nghĩa xã hội chưa được khắc phục Các thế lực thù địchvẫn đang ráo riết thực hiện âm mưu mưu “diễn biến hoà bình”, gây bạo loạnlật đổi, sử dựng các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, “dân tộc”, “tôn giáo”hòng làm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta Thực tiễn tình hình thế giới,trong nước đòi hỏi Đảng phải phát huy, vận dụng tốt hơn bài học kinh nghiệmtruyền thống của Đảng trong lãnh đạo cách mạng là kết hợp sức mạnh dân tộcvới sức mạnh thời đại Theo phương hướng chung là kết hợp chủ nghĩa yêunước chân chính với chủ nghĩa quốc tế vô sản, kết hợp lợi thế nguồn lực trongnước với nguồn lực ngoài nước để tạo sức mạnh tổng hợp phát triển đất nước
Tổng kết thực tiễn lãnh đạo cách mạng của Đảng, nắm bắt đặc điểmtình hình thế giới và trong nước, Đại hội VI(12/1986) của Đảng, đã rút ra 4bài học kinh nghiệm trong đó có bài học về kết hợp sức mạnh dân tộc với sứcmạnh thời đại, kết hợp sức mạnh trong nước và sức mạnh ngoài nước
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội, được thông qua tại Đại hội VII(6/1991), khẳng định: “Ngày nay trướccuộc đấu tranh của nhân dân thế giới vì hoà bình, độc lập dận tộc, dân chủ vàtiến bộ xã hội, trước sự phát triển vũ bão của cách mạng khoa học và công
Trang 8nghệ và quá trình quốc tế hoá nền kinh tế thế giới càng cần phải kết hợp chặtchẽ yếu tố dân tộc với yếu tố quốc tế, yếu tố truyền thống với yếu tố hiện đại
để đưa đất nước tiến lên”
Nghị quyết Đại hội VIII (6/1996), khẳng định: tiếp tục thực hiện chínhsách đối ngoại độc lập tự chủ, mở rộng, đa dạng hoá và đa phương hóa vớitinh thần Việt Nam muốn là bạn của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới,phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển Trên tinh thần đó, Nghị quyết Hộinghị Trung ương 4 (khoá VIII) đã chỉ rõ nguyên tắc hội nhập quốc tế phải:Trên cơ sở phát huy nội lực, thực hiện nhất quán, lâu dài chính sách thu hútcác nguồn lực bên ngoài
Văn kiện Đại hội IX(4/2001) của Đảng, tiếp tục khẳng định: “đổi mớiphải kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại”, “phát huy cao độ nộilực, đồng thời tranh thủ nguồn lực bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tếquốc tế để phát triển nhanh có hiệu quả và bền vững”
Trong bối cảnh mới của thế giới và trong nước hiện nay, xác định vấn
đề xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế
là hoàn toàn đúng Hai mặt đó quan hệ biện chứng với nhau, bổ sung chonhau làm phát triển kinh tế nước nhà vững mạnh theo định hướng xã hội chủnghĩa
Quan niệm về xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ trong quá trình hộinhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam Do cách tiếp cận và mục đích nghiên cứukhác nhau nên có nhiều quan niệm khác nhau về xây dựng nền kinh tế độc lập
tự chủ trong quá trình hội nhập Quốc tế:
Quan niệm thứ nhất, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ theo cáchhiểu thông thường và truyền thống là một nền kinh tế phát triển toàn diện, cókhả năng tự thoả mãn những nhu cầu mọi mặt của đời sống xã hội; của quốc
Trang 9phòng - an ninh và quá trình tái sản xuất; không bị lệ thuộc vào bên ngoài cảkhâu sản xuất đến khâu tiêu thụ sản phẩm, để có thể vận hành một cách bìnhthường và bảo đảm được nền tảng cho việc duy trì an ninh quốc gia.
Một nền kinh tế như vậy nhìn chung chỉ tồn tại trong điều kiện cácquốc gia có đầy đủ nguồn tài nguyên thiên nhiên, điều kiện địa lý, khí hậu lýtưởng, qui mô thị trường quốc gia đủ lớn, có trình độ phát triển cao về khoahọc-công nghệ và không cần phải có quan hệ kinh tế với nhau mà vẫn có thểtồn tại và phát triển được
Quan niệm thứ hai, cho rằng, trong điều kiện toàn cầu hoá, mở cửa hộinhập mà lại đặt vấn đề xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ là thiếu nhạy bén,không tức thời, thậm chí là bảo thủ, tư duy kiểu cũ Thế giới bây giờ là mộtthị trường thống nhất, cần thứ gì thì mua, thiếu tiền thì đi vay, sao lại chủtrương xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ Tham gia quá trình hội nhập kinh
tế quốc tế, điều quan trọng nhất là làm gì, làm thế nào để có được hiệu quảkinh tế cao, thu được nhiều lợi nhuận, có tích luỹ theo nền kinh tế, không việc
gì phải rụt rè, cần phải tích cực chủ động trong thực hiện tự do hoá thươngmại, có cơ chế không thoáng nhất để thu hút đầu tư và tiếp nhận càng đượcnhiều vốn, kỹ thuật bên ngoài càng tốt
Quan niệm trên, mới nghe thì thấy có vẻ có lý, nhưng nếu suy ngẫm
kỹ thì thấy không có cơ sở khoa học, vì nó quá giản đơn và phiến diện Chúng
ta biết rằng, độc lập tự chủ là xu thế phát triển của thế giới Trong điều kiệnhội nhập kinh tế quốc tế liên doanh, liên kết rất đa dạng và phức tạp như hiệnnay lại càng phải giữ vững độc lập tự chủ
Quan niệm thứ ba, đồng nhất nền kinh tế độc lập tự chủ với nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Cho rằng bản thân nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa đã bao hàm đầy đủ tốt chất của nền kinh
Trang 10tế độc lập tự chủ, vậy nên không cần phải nói đến kinh tế độc lập tự chủ, coi
đó là nhận thức, là định hướng, là nguyên tắc chỉ đạo xây dựng kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa, còn trong thực tế không nên đặt ranhững chính sách qui định riêng về nó
Những quan niệm trên tuy có khía cạnh đúng, nhưng lại nhấn mạnhmột chiều, gây ra cách hiểu hoặc thiếu đầy đủ hoặc sai lệch kinh tế độc lập tựchủ
Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp cáchmạng đặc biệt quan tâm đến vấn đề xây dựng nền độc lập tự chủ Quan niệm
về xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc
tế đã được đề cập trong nhiều nghị quyết của Đảng, nhất là từ Đại hội VI đếnnay
Đại hội VI của Đảng (12.1986) được tiến hành khi đổi mới đã trởthành yêu cầu bức xúc và là vấn đề sống còn của cách mạng nước ta Với tinhthần trách nhiệm cao trước toàn Đảng, toàn dân, Đại hội đã thẳng thắn nhìnthẳng vào sự thật, đánh giá rõ những sai lầm khuyết Đại hội VI đã có bướcđột phá, đề ra đổi mới toàn diện, tư duy mới về kinh tế của Đại hội là thừanhận sự tồn tại khách quan của qui luật sản xuất hàng hoá và của thị trường.Những quan điểm quan trọng của Đại hội VI là bước mở đường của những tưduy mới về kinh tế được hình thành và hoàn thiện, trong đó có nội dung vềkinh tế độc lập tự chủ Đó chính là những luận điểm:
Để có nền kinh tế thật sự vững mạnh và không ngừng phát triển phảixây dựng được chương trình hành động cụ thể, đặc biệt phải đảm bảo cho đủlương thực, thực phẩm và hàng tiêu dùng cho xã hội, bảo đảm lợi ích chongười lao động, cho tập thể và cho Nhà nước
Trang 11Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế độc lập tự chủ nhưng thôngthoáng ở trong nước và mở cửa với bên ngoài.
Nền kinh tế mà chúng ta đang xây dựng là nền kinh tế thị trường có sựquản lý của Nhà nước Thị trường xã hội chủ nghĩa là một thể thống nhấttrong cả nước và từng bước vào thị trường thế giới Bởi vậy, kiên quyết đoạntuyệt với sợ chia cắt, khép kín về kinh tế
Đại hội VII của Đảng (6/1991) đã đề ra Cương lĩnh xây dựng đất nướctrong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và Chiến lược phát triển kinh tế xãhội 1991-2000 Cương lĩnh nêu rõ những đặc trưng của xã hội xã hội chủnghĩa của nước ta Từ Đại hội VI đến Đại hội VII, những quan niệm nhữngđặc trưng về chủ nghĩa xã hội và phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội đãđược hình thành trên những nét chủ yếu nhất Cơn chấn động chính trị to lớntrên thế giới với sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu đãtác động sâu sắc đến nước ta Chúng ta phải tăng cường sức mạnh kinh tế trên
cơ sở phát huy nội lực, đồng thời mở rông quan hệ hợp tác, phá thế bị bao vâycấm vận tham gia tích cực vào phân công lao động quốc tế Kinh nghiệm rút
ra từ thực tiễn những năm tháng đó thực sự là những bài học lớn với việchình thành và từng bước hoàn thiện quan điểm về xây dựng nền kinh tế độclập tự chủ của Đảng ta
Đại hội VIII của Đảng (6/1996) đã nêu rõ những quan điểm chỉ đạo:
“Giữ vững độc lập tự chủ đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tế, đa phương hoá,
đa dạng hoá quan hệ đối ngoại Dựa vào nguồn lực trong nước là chính đi đôivới tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài Xây dựng nền kinh tế mở, hội nhậpvới khu và thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩubằng những sản phẩm trong nước sản xuất có hiệu quả Lấy hiệu quả kinh tế -
xã hội là tiêu chuẩn cơ bản để xác định phương án phát triển, lựa chọn
Trang 12phương án đầu tư và công nghệ Đầu tư chiều sâu để khai thác tối đa năng lực
tổ chức hiện có Tạo ra những mũi nhọn trong từng bước phát triển Tập trungthích đáng nguồn lực cho các lĩnh vực và các địa bàn trọng điểm, đồng thờiquan tâm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của mọi vùng trong nước, kết hợp kinh tếvới quốc phòng, an ninh”1 Như vậy, Đại hội VIII đã có những quan điểm cótính đồng bộ hơn về xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ Đó là:
Đã nêu rõ quan điểm giữ vững độc lập tự chủ đi đối với mở rộng hợptác quốc tế, đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại Đây là kết quả tưduy mới trên cơ sở nắm bắt xu hướng quốc tế hoá kinh tế, phân công hợp tácquốc tế
Xác định rõ tính chất của kinh tế nước ta là nền kinh tế mở, hội nhậpvới khu vực và thế giới Như vậy, từ chỗ định hình kinh tế nước ta là kinh tếthị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ởĐại hội VI, VII, Đại hội VIII đã nêu bật việc tham gia vào xu thế quốc tế hoá,toàn cầu hoá kinh tế, cụ thể là hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới
Xác định chiến lược phát triển hội nhập kinh tế là kết hợp giữ việchướng mạnh về xuất khẩu với việc thay thế nhập khẩu, bảo đảm đáp ứng nhucầu cho tiêu dùng sản xuất và tiêu dùng sinh hoạt trong nước
Bước đầu mô hình hoá nền kinh tế độc lập tự chủ là: cơ sở vật chất kỹthuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp với trình độphát triển của lực lượng sán xuất, bảo đảm cho giữ vững ổn định chính trị,củng cố quốc phòng - an ninh
Đã nêu bật những mục tiêu và bước đi cho 5 năm trước mắt cũng nhưlâu dài Những mục tiêu định tính và định lượng cũng như những bước đi vàgiải pháp được đề ra vừa là những lời giải cho bài toàn phát triển kinh tế, vừa
1 ĐCSVN (1996), Văn kiện ĐHĐB to n qu àn t ốc lần thứ VIII, Nxb CTQG, H 1996, tr 184, 86