Tư tưởng Hồ chí Minh về đạo đức cách mạng là một nội dung quan trọng trong toàn bộ di sản tư tưởng của Người để lại cho thế hệ hôm nay, mai sau. Tư tưởng Hồ chí Minh về đạo đức cách mạng không phải là những tác phẩm đồ sộ của Người để lại, mà tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng đó là những bài nói, bài viết giản dị mộc mạc, nhưng nó chứa đựng hàm súc, cô đọng sâu sắc về toàn bộ phẩm chất, đạo đức nhân cách của người cách mạng, của mọi tổ chức của Đảng trong quá trình lãnh đạo cách mạng
Trang 1TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA NÓI VÀ LÀM Ý NGHĨA ĐỐI VỚI CÔNG TÁC GIÁO DỤC
RÈN LUYỆN CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN HIỆN NAY
Tư tưởng Hồ chí Minh về đạo đức cách mạng là một nội dung quan trọng trong toàn bộ di sản tư tưởng của Người để lại cho thế hệ hôm nay, mai sau Tư tưởng Hồ chí Minh về đạo đức cách mạng không phải là những tác phẩm đồ sộ của Người để lại, mà tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng đó là những bài nói, bài viết giản dị mộc mạc, nhưng nó chứa đựng hàm súc, cô đọng sâu sắc
về toàn bộ phẩm chất, đạo đức nhân cách của người cách mạng, của mọi tổ chức của Đảng trong quá trình lãnh đạo cách mạng Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng đó chính là hiện thực sinh động chính cả cuộc đời, sống và hoạt động cách mạng của Người Đó là tấm gương sáng, là hiện thân của nền đạo đức cách mạng Việt Nam, mãi mãi là ngọn đền pha chói rọi con đường rèn luyện, phẩm chất trở nên “tốt” hơn, đạt đến “ chân thiện mỹ” của con người Việt Nam ngày nay và mai sau
Với ý nghĩa lớn lao và bao hàm rộng lớn về tư tưởng đạo đức cách mạng của Người, trong phạm vi bài viết này tôi xin đề cập một khía cạnh nhỏ trong toàn bộ
tư tưởng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh Đó là tư tưởng về nguyên tắc thống nhất “giữa nói và làm” Tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm nó gắn liền với chính toàn bộ cuộc đời hoạt động cách mạng của Người Bắt đầu từ lúc Người ra đi tìm đường cứu nước, đến khi về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng, trên cương vị là chủ tịch Đảng và chủ tịch nước 24 năm, cho đến những giây phút cuối cùng của cuộc đời cách mạng của Người Nói đi đôi với làm đã trở thành nguyên tắc bất di bất dịch trong đời thường giản dị cũng như hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh
Nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm của Hồ Chí Minh được bắt nguồn từ truyền thống chuẩn mực hành vi đạo đức của dân tộc Việt Nam, được Hồ Chí Minh tiếp thu tư tưởng tiến bộ của văn hoá phương Đông mà tập trung chủ yếu
Trang 2trong học thuyết Khổng tử mà hình thành nên Hồ Chí Minh nói: “nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài tuyên truyền”1
Cuộc đời hoạt động cách mạng 30 năm ở phương Tây đã làm phong phú thêm vốn văn hoá của Hồ Chí Minh đó là sự kết hợp chặt chẽ văn hoá phương Đông và văn hoá phương tây, mà nhân tố quyết định tư tưởng nguyên tắc đạo đức thống nhất thống nhất giữa nói và làm đó là chủ nghĩa Mác – Lê nin Từ những nguyên lý cơ bản về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa Mác –
Lê nin, đã tạo ra bước ngoặc chuyển biến về chất trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm Hồ Chí Minh khẳng định: “ Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”1
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng Hồ Chí Minh không những luôn thể hiện là một tấm gương sáng ngời về nói đi đôi với làm, mà còn giáo dục nhắc nhở căn dặn cán bộ công chức, đảng viên, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo trong tổ chức Đảng, nhà nước, các đoàn thể chính trị xã hội phải thực hành nói đi đôi với làm, coi đó là một phẩm chất đạo đức một nét đẹp của văn hoá chính trị trong hoạt động của văn hoá cầm quyền và của một nhà nước của dân, do dân vì dân
Nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm được Hồ Chí Minh đề cập quán triệt trên một bình diện phạm vi rộng lớn, đi vào tất cả các mỗi quan hệ, từ hoạt động rèn luyện của bản thân mỗi con người, đến mỗi quan hệ gia đình xã hội, cho đến phẩm chất rộng lớn của mỗi tổ chức, đặc biệt là phẩm chất của tổ chức Đảng với quần chúng nhân dân Các nội dung đó được Hồ Chí Minh phân tích so sánh hết sức cụ thể ở mỗi chặng đường phát triển của xã hội Đồng thời so sánh phê phán những mặt sai trái của đạo đức xã hội phong kiến đế quốc Những nội dung chủ yếu tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm có thể rút ra những mặt chủ yếu mà Hồ Chí Minh thường xuyên nhấn mạnh đề cập sau đây
1 Hồ Chí Minh to n t àn t ập T1 NXB CTQG H N àn t ộI 1995 Tr 263
1 Hồ Chí Minh to n t àn t ập T8 NXB CTQG H N àn t ộI 1995 Tr 496
Trang 3Một là:Nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm đối với cá nhân con người nói chung
Về cá nhân con người nói chung Hồ Chí Minh xem nói đi đôi với làm là một phẩm chất, một giá trị đạo đức thực tiễn, là đạo làm gương Nội dung này được
Hồ Chí Minh đưa ra so sánh với chế độ phong kiến đế quốc, phân biệt giữa cán
bộ công chức bộ máy nhà nước dưới thời phong kiến với chế độ ta và yêu cầu đối với cán bộ ta hiện nay Hồ Chí Minh chỉ rõ: “ Bọn phong kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính, nhưng không bao giờ làm, mà lại bắt nhân dân phải tuân theo để phụng sự chúng Ngày nay ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính Cho cán bộ thực hiện làm gương cho nhân dân theo để lợi cho nước cho dân”2.
Từ sự so sánh đó Hồ Chí Minh bao giờ cũng gắn liền giữa nói phải đi đôi với làm, tư tưởng phải chuyển hoá thành hành động cụ thể Theo Hồ Chí Minh nói đúng đã khó, nhưng làm cho đúng, làm có hiệu quả thiết thực còn khó hơn
Từ đó Hồ Chí Minh yêu cầu lời nói phải đi đôi với việc làm thì mới đem lại hiệu quả thiết thực cho bản thân và cho người khác Nếu nói nhiều làm ít, nói mà không làm, hơn nữa nói một đằng làm một nẻo thì chỉ đem lại hiệu quả phản tác dụng: “ hãy làm theo tôi nói, đừng làm theo tôi làm” Đó là thói đạo đức giả, là đạo đức của giai cấp bóc lột, của chế độ phong kiến đế quốc Hồ Chí Minh chỉ ra mục tiêu con đường để khắc phục đó là phải học tập Hồ Chí Minh chỉ rõ: Muốn
“ nói” và “ làm” thì phải học như tục ngữ có câu: “ học ăn học nói học gói học mở” Hồ Chí Minh cho rằng nói cũng phải học, mà phải chịu khó học mới được, trước hết là phải học cách nói của quần chúng Bởi vì cách nói của dân chúng rất đầy đủ”1
Hai là:Nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm đối với cán bộ đảng viên
Đối với cán bộ đảng viên điều này được Hồ Chí Minh nêu ngay trong tác phẩm: “ Đường cách mệnh” năm 1927 ngay ở trang đầu tiên Người viết “ T cách của người cách mệnh” Đối với cán bộ đảng viên Hồ Chí Minh nêu ra một luận điểm quan trọng: “ Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ “
2 Hồ Chí Minh to n t àn t ập T6 NXB CTQG H N àn t ộI 1995 Tr 321
1 Hồ Chí Minh to n t àn t ập T5 NXB CTQG H N àn t ộI 1995 Tr 306
Trang 4cộng sản” mà ta được họ yêu mến “ Quần chúng chỉ quý mến những người, có tư cách, đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải mực thước cho người ta bắt chước”2 Luận điểm ấy đã khẳng định rất rõ vấn đề nêu gương có tầm quan trọng đặc biệt, trong đời sống đạo đức, nhất là đối với trách nhiệm của cán bộ đảng viên Hồ Chí Minh nêu rõ cán bộ đảng viên là đầy tớ của dân thì cùng dân gánh vác công việc Việc gì có lới cho dân thì dù nhỏ mấy cũng phải hết sức làm Điều quan trọng ở đây không những chỉ làm, mà phải làm gương Tức là nói điều gì thì mình phải làm ngay, làm trước làm nhiều hơn
Hồ Chí Minh thường xuyên phê phán cán bộ bệnh chủ quan, bệnh hình thức, bệnh quan liêu giấy tờ Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ phải chân đi, mắt thấy tai nghe, miệng nói, tay làm, óc nghĩ Nói đi đôi với làm không chỉ làm gương, mà còn phải kiểm tra tỷ mỷ chu đáo
Ba là:Nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm về vai trò lãnh đạo của tổ chức của Đảng với quần chúng
Đối với vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng với quần chúng Hồ Chí Minh yêu cầu “ làm” ở đây là hoạt động lãnh đạo, của tổ chức Đảng vì vậy, tổ chức Đảng phải có biện pháp khoa học, quyết tâm cao nhằm đưa nghị quyết, chủ trương chính sách của Đảng và chính phủ vào cuộc sống Hồ Chí Minh đề cập đến phẩm chất của tổ chức Đảng trong quá trình “ nói và làm” Hồ Chí Minh nhấn mạnh, tổ chức trước hết vẫn là con người Tổ chức nào thì hạt nhân vẫn là con người Làm sao cho dân tin, dân yêu, dân phục, một thái độ “ tâm phục, khẩu phục” thật sự qua lời nói và việc làm của cán bộ đó Đã là “ tâm phục, khẩu phục” thật sự thì mọi lúc, mọi nơi, mọi công việc, trước mắt hay sau lưng, quần chúng đều tin yêu cảm phục
Đối với vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng đối với quần chúng Hồ Chí Minh còn nhấn mạnh một khía cạnh khác thể hiện sự gắn bó “ nói và làm” đó là “ chủ trương 1, biện pháp 10, quyết tâm 20” để “ làm” có hiệu quả Trước hết đường lối
2 Hồ Chí Minh to n t àn t ập T5 NXB CTQG H N àn t ộI 1995 Tr 552
Trang 5chủ trương phải đúng, xuất phát và phù hợp với nguyện vọng và lợi ích chính đáng của quần chúng, chủ trương làm sai thì không có hiệu quả”1
Khi đã có đường lối đúng chủ trương đúng thì việc đề ra biện pháp và cách
tổ chức phù hợp, khoa học có ý nghĩa quyết định đem lại hiệu quả cao Theo Hồ Chí Minh “biện pháp 10” tức là cách tổ chức, cách làm việc Theo Hồ Chí Minh
sự phong phú không chỉ dùng lại ở sự cần thiết nhiều biện pháp, mà một điều quan trọng là trong khi “ làm” Đó là quá trình điều chỉnh, bổ sung chính sách, chủ trương cho phù hợp cuộc sống Hồ Chí Minh chỉ rõ nghị quyết như mạch máu: “ Đảng phải luôn xét lại những nghị quyết và những chỉ thị của mình, đã thi hành thế nào Nếu không vậy thì những nghị quyết và những chỉ thị đó hoá ra lời nói suông mà còn hại đến lòng tin cậy của nhân dân đối với Đảng”2 Hồ Chí Minh cũng phê phán trái với phẩm chất “ nói đi đôi với làm” là những người những tổ chức “ nghị quyết đầy túi áo, thông cáo đầy túi quần”3 có thể nói “ nói đi đôi với làm” vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng với quần chúng có vai trò cực kỳ quan trọng nó quyết định đến sự thành bại của cách mạng
Bốn là:Nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm đối với gia đình nhà trường
và xã hội
Trong mỗi quan hệ rộng lớn này Hồ Chí Minh đề cập đó là tấm gương của
bố mẹ đối với con cái, của anh chị đối với những người em phải là những tấm gương sáng Trong nhà trường là tấm gương của thầy cô giáo đối với học sinh Trong xã hội đó là tấm gương của các thế hệ trước đối với thế hệ sau là đặc biệt quan trọng đó là những gương “ người tốt việc tốt”
Nguyên tắc thống nhất giữa nói và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh có vai trò
ý nghĩa đặc biệt quan trọng, quyết định sự phấn đấu rèn luyện phẩm chất đạo đức, nêu gương của mỗi con người, của cán bộ đảng viên của các tổ chức Đảng
Ngày nay, trong thời kỳ đổi mới đất nước, xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, những
1 Hồ Chí Minh to n t àn t ập T6 NXB CTQG H N àn t ộI 1995 Tr 292
2 Hồ Chí Minh to n t àn t ập T6 NXB CTQG H N àn t ộI 1995 Tr 298
3 Hồ Chí Minh to n t àn t ập T6 NXB CTQG H N àn t ộI 1995 Tr 250
Trang 6thành tựu mà chúng ta đạt được trong những năm đổi mới, chứng minh đường lối đổi mới của Đảng là hoàn toàn đúng đắn Sự nghiệp đổi mới đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước càng đi vào chiều sâu, nhiều vấn đề mới nảy sinh đòi hỏi Đảng ta phải tiếp tục nghiên cứu để đưa ra những giải pháp đúng Tiếp tục đưa sự nghiệp đổi mới tiếp tục phát triển đi lên Một trong những nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới đó là đường lối đúng đắn của Đảng Sự phấn đấu rèn luyện phẩm chất đạo đức lối sống của cán bộ đảng viên, của tổ chức cơ sở Đảng
Từ ý nghĩa đó Hiện nay toàn Đảng toàn quân toàn dân ta đang học tập và làm việc theo tư tưởng Hồ Chí Minh theo chỉ thị 23-CTTW của Ban bí thư Trung ương Đảng về “ Đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền giáo dục, tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới” Chính vì vậy học tập rèn luyện theo tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc thống nhất “ giữa nói và làm” cần phải thực hiện tốt những nội dung sau đây:
- Đối với tổ chức cơ sở Đảng phải thường xuyên quán triệt sâu sắc mọi đường lối chủ trương, chính sách của Đảng, và pháp luật của nhà nước, phổ biến mọi chủ trương, chính sách, những định hướng và giải pháp phát triển kinh tế xã hội của đất nước Cụ thể hoá nghị quyết, biến nghị quyết thành hiện thực, đưa nghị quyết vào cuộc sống
- Mỗi đảng viên phải ra sức tu dưỡng, rèn luyện để nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân
- Cán bộ đảng viên phải nói và làm theo nghị quyết, gương mẫu chấp hành mọi chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của nhà nước, chế độ quy định của đơn vị, kiên quyết đấu tranh chống tiêu cực trong sinh hoạt học tập, bản thân
và gia đình không tham nhũng và kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng
- Thực hiện tốt chế độ tự phê bình và phê bình với tinh thần thẳng thắn, không “ dĩ hoà vi quý” kể cả trong sinh hoạt, học tập công tác cũng như trong cuộc sống đời thường, người phê bình phải có thái độ chân thành, người được phê bình phải thực sự cầu thị trong tiếp thu phê bình để sửa chữa tiến bộ
Trang 7Trong giai đoạn hiện nay khi cả nước đang đứng trước những vận hội mới
và thách thức mới tiếp tục sự nghiệp đổi mới, CNH, HĐH đất nước Hơn bao giờ hết, chúng ta phải dương cao ngọn cờ lãnh đạo của Đảng, lấy ánh sáng cao đẹp của đạo đức cách mạng, đạo đức Hồ Chí Minh soi rọi vào mỗi tổ chức, mỗi cá nhân để rèn luyện phấn đấu xây dựng tổ chức Đảng Cán bộ đảng viên thực sự vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân